1. در بیت رسید باد صبا ….میگوید عاشق(غنچه)با دیدن و درک لحظه ی رسیدن پیک معشوق از شوق دیوانه می شود و شکفته می شود

    Comment by علیرضا پیشگو — خرداد ۲۴, ۱۳۹۲ @ ۱۰:۲۸ ق.ظ

  2. دربیت سوم نیز طریق درس گرفتن از طبیعت و پیرامون را بیان میکند.
    در بیت چهارم نیز به زیبایی تمام خشونت(دستبرد) را با باد صبا در میآمیزد و سرانجام ان چیزی جز شکنج و زیبا تر شدن گل نیست.
    عروس غنچه از نهفتگی(در ژرده بودن)به طالع سعد(آرزویش=شکفتن) رسید.
    هزار و بلبل برای رسیدن به معشقو شان(گل)مانند یعقوب از بیت حزن(زمستان) ناله سر دادند تا به امروز.

    Comment by علیرضا پیشگو — تیر ۳, ۱۳۹۴ @ ۹:۳۴ ق.ظ

  3. این غزل درباره ولادت امام حسن مجتبی علیه السلام است که از برکات ازدواج حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام و حضرت فاطمه زهراء سلام الله علیها بوده است.

    این غزل در روز یکشنبه ۱۵ رمضان ۷۷۳ هجری قمری (مصادف با روز ولادت امام حسن(ع) ) سروده شده که منطبق با اوایل فروردین ماه و نوروز سال ۷۵۱ هجری خورشیدی بوده است.

    مراد از “شادی رخ گل” حلول نوروز و همزمان، ولادت امام حسن مجتبی علیه السلام است.

    رسید باد صبا غنچه در هواداری/ ز خود برون شد و بر خود درید پیراهن

    “رسید باد صبا” یعنی امام حسن(ع) متولد شد زیرا عدد ابجدی “باد صبا” منطبق با ۱۰۰ است که ابجد حرف “ق” به معنای نگهدارنده است. از طرفی، ابجد “حسن” برابر با ۱۱۸ است و ۱۸ معادل با ابجد “حی” است و ۱۰۰ ابجد “ق” است و “حسن”، نگهدارنده زندگی و حیات است.

    طریق صدق بیاموز از آب صافی دل/ به راستی طلب آزادگی ز سرو چمن

    “طریق صدق” همانی است که حافظ در غزل دیگر خویش از آن با عنوان “در ره خاندان به صدق قدم زدن با همت شحنه نجف” یاد کرده است.

    “عروس غنچه رسید از حرم به طالع سعد/ به عینه دل و دین می برد به وجه حسن” بدین معناست که حضرت زهرا(ع) در حالی که امام حسن(ع) را در آغوش داشت از حرم نبوی وارد محضر حضرت محمد(ص) شد و پیامبر(ص) و امام علی(ع) با تماشای چهره امام حسن(ع) دل و دین دادند. “طالع سعد” نیز عدد ابجدی “یا زهرا” است.

    “بیت حزن” در بیت بعدی یا همان “بیت الاحزان” هم جایگاهی بود که حضرت زهرا(س) در آنجا معتکف میشدند و ساعات متمادی بر شهادت عموی خویش حمزه سیدالشهداء(ع) می گریستند و ولادت امام حسن علیه السلام باعث شد

    صفیر بلبل شوریده و نفیر هزار/ برای وصل گل آمد برون ز بیت حزن

    “بلبل” با عدد ابجدی ۶۴، به معنای پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) است که عدد ابجدی ۶۴ به سنین عمر آن دو بزرگوار اشاره دارد. منظور از “هزار” نیز که عدد ابجدی آن ۲۱۳ و معادل نام “زهرا” است، حضرت زهرا سلام الله علیها است که شادی ولادت امام حسن(ع)، ایشان را بیت الاحزان بیرون آورد.

    حدیث “صحبت خوبان و جام باده بگو” نیز به معنای نقل حدیث از دوازده امام به ویژه امام زمان(عج) است زیرا صحبت خوبان در ابجد به معنای یامهدی است و “باده” هم منطبق با عدد ابجدی دوزاده امام است.

    Comment by محسن — آبان ۵, ۱۳۹۴ @ ۳:۳۸ ب.ظ

  4. بسیار عالی بود آقا محسن
    میشه در مورد تفسیرهای شعر حافظ بیشتر با شما در ارتباط باشم ؟

    Comment by علیرضا — اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۵ @ ۱۲:۱۳ ب.ظ

  5. این ایمیل من هست
    ABASALTI.14@GMAIL.COM

    Comment by علیرضا — اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۵ @ ۱۲:۱۵ ب.ظ

  6. با درود بر گنجور.در بیت پنجم مطابق نسخه قزوینی: “معاینه دل و دین می‌برد به وجه حسن”

    پاسخ: با تشکر، با دو چاپ تصحیح قزوینی مقایسه شد، متن همین است (بعینه که باید به صورت بعینهی خوانده شود) و معاینه را بدل -به نقل از نسخ چاپی- آورده.

    Comment by فرخ — شهریور ۱۲, ۱۳۹۶ @ ۸:۲۴ ب.ظ

  7. آقای محسن تفسیر از خودتونه؟ می خوام از این مطلب توی پایان نامه استفاده کنم، چطور می تونم بهش ارجاع بدم؟

    Comment by ایلیا — اسفند ۲۰, ۱۳۹۶ @ ۶:۳۲ ب.ظ

  8. دوست عزیزی بنام محسن چنان با شور و شوق شرحى بر شأن نزول این غزل مرقوم فرمودند و خبر از زمان و مکان دقیق آن داده اند که کس نداند فکر میکند در هنگام سرایش این غزل در کنار خواجه ی شیراز حضور داشتند.بیچاره دوست دیگرى که قصد دارد از این شرح در پایان نامه ی خود سود ببرد.محسن جان در این ظواهر و حروف ابجدت نمان که
    کین ره که تو میروی به ترکستان است

    Comment by مسعود هوشمند — شهریور ۹, ۱۳۹۷ @ ۱:۰۰ ب.ظ

  9. بهاروگل طَرب انگیز گشت وتوبه شکن
    به شادیِ رُخ گل بیخ غم ز دل برکن
    طَرب : شادی
    معنی بیت: موسم بهاراست گلها شکفته و وسوسه انگیزشده اند وسوسه برای شکستن توبه ونوشیدن شراب، به برکت شادی روی گل، به عیش ونوش بپرداز وریشه ی غم واندوه را ازوجودخویش برکن وسرشارازشادمانی باش.
    به عزم توبه سحرگفتم استخاره کنم
    بهارتوبه شکن می رسد چه چاره کنم
    رسید باد صبا غنچه در هواداری
    زخود برون شدوبرخوددرید پیراهن
    بادصبا: نسیم روح نوازیست که درادبیات عاشقانه ی ما رابط میان عاشق ومعشوق است. ازجانب سرمنزل معشوق می آید وشمیم جانبخش گیسوان اورا به عاشقان هدیه می کند ومتقابلاً پیام عاشقان رابه معشوق می رساند.
    هواداری : هواخواهی ،طرف داری
    معنی بیت: نسیم صبا وزیدن آغاز کرده غنچه ها ازخودبیخودشده وپیراهن های خویش را دریده اند گلها شکفته شده اند.
    نسیم صبا به همراه بوی خوش زلف دوست، درلابلای ورقهای فروبسته ی غنچه هانفوذکرده وغنچه هابا شنیدن عطرگیسوان یار ازشدّت اشتیاق جامه برتن دریده اند.
    خون شد دلم به یادتوهرگه درچمن
    بندقبای غنچه ی گل می گشاد باد
    طریق صدق بیاموز ازآب صافی دل
    به راستی طلب آزادگی ز سرو چمن
    طریق صدق : راه و روش درست، راستی ودرستی
    صافی: بی غش، خالص، ناب
    “ازآب ِصافی ْ دل” یا ازآبِ صافی ِ دل: هردوخوانش به معنای آبی که دل راصفا می بخشد، آب زلالی که بی آلایش است. باتوجه به “مثل مستی وراستی” کنایه ازباده ی ناب وزلال است.
    به آب روشن می عارفی طهارت کرد
    علی الصباح که میخانه را زیارت کرد
    به راستی طلب: به درستی بطلب
    معنی بیت: رسم راستی وپاکیزگی را از آب زلال بیاموز که هیچ آلودگی وناخالصی ندارد. (ببین که چگونه باده نوشان ازاین آب روشن به راستی وبی ریایی می رسند.) آزادگی ووارستگی رانیز به درستی از سروچمن طلب کن. به سروِ راست قامت بنگر که چگونه ازبند تعلّقات وبارغم میوه رها شده است.
    پاک وصافی شووازچاه طبیعت بدرآی
    که صفایی ندهد آبِ تُراب آلوده
    ز دستبُردِ صبا گِردِ گل کُلاله نگر
    شکنج گیسوی سنبل ببین به روی سمَن
    “دستبرد” ایهام دارد: ۱-چیزی را ربودن وبه غارت بردن ۲- دسترسی
    کُلاله: موی پیچیده،مُجعّد، کاکل
    “شکنج” نیزایهام دارد:۱- پیچ وخم زلف، شکن ۲- فریب وحیله
    باتوجّه به ایهامی که دردواژه ی دستبرد وشکنج وجود دارد دومعنی متفاوت می توان برداشت کرد.
    برداشت اوّل: ببین که گل ازترس به غارت رفتن برگ های خودتوسط صبا، چگونه زلف خودرا گرداگردخویش محکم به هم بافته و پیچیده است! (ورقهای به هم بافته شده ی گلبرگها به زلفِ به هم بافته شده تشبیه شده که گرداگرد گل بسته شده است) ببین که چگونه سنبل ازروی حیله ونیرنگ،به ظاهر به قصد حمایت ازسمن در مقابل دستبردصبا امّادرباطن باهدفی لذّت جویانه وازروی درازدستی! خودرابه روی سمن انداخته است!
    برداشت دوّم: ببین که به لطف وزش نسیم صبا ودسترسی آن ،چگونه گِردادگِرد گل ، گلبرگهای لطیف به هم پیوسته وبافته شده، گویی که زلف خویش رابافته وگرداگرد خویش بسته است. بنگر که به برکت دسترسی بادصبا به چه ظرافتی زلف سنبل خمیده وبه روی سمن افتاده است؟ هنرنمایی نسیم صبارا تماشا کن که چه صحنه ی خیالپرور وخیال انگیزی خَلق کرده است؟
    نسیم درسرگل بشکندکُلاله ی سنبل
    چوازمیان چمن بوی آن کُلاله برآید
    عروس غنچه رسید از حَرم به طالع سَعد
    بعینهی دل و دین می‌برد به وَجهِ حَسن
    عروس غنچه: غنچه به عروس تشبیه شده است.
    حرم: سراپرده، خلوتگاه
    طالع: بخت واقبال
    سعد: مبارک ونیک
    به عینهی : به روشنی،آشکارا
    به وَجهِ حَسن: به بهترین روش
    معنی بیت: عروس غنچه به برکت اقبال خوشی که داشت ازخلوتگاه خود بیرون آمد(به گل تبدیل شده و جلوه گری می کند) آشکارا خودنمایی می کند وازهمگان دل ودین به غارت می برد.
    تمام جلوه ی جمال وشکوهِ شکوفایی گل، مدیون لطفِ بادصباست، بادی که ازسرکوی دوست می وزد وبوی معطّراورادرچمن می پراکند وغنچه های دل گرفته رابه شکوفندگی تشویق می کند.
    دوش بادازسرکویش به گلستان بگذشت
    ای گل این چاکِ گریبان توبی چیزی نیست
    صفیر بلبلِ شوریده و نَفیر هزار
    برای وصل گل آمدبرون زبیت حزن
    صفیر: صدا بانگ
    شوریده: عاشق
    نفیر:فریاد
    هَزار: نوعی بلبل، هزاردستان، هزارآوا
    بیت حزن: خانه ی پراندوه وغم، “بیت الاحزان” همان خانه ایست که یعقوب درفراق یوسف می نالید. دراینجا کنایه ازاین است بلبل تاآمدن فصل بهار درفراق گل می نالید.
    معنی بیت: بانگ ناله ی بلبل وفریادی که ازلانه ی غم فزای هزارآوا می شنیدیم همه درفراق گل وبرای وصل او بوده است.
    کنون که برکف گل جام باده ی صاف است
    به صدهزارزبان بلبل اَش دراوصاف است
    حدیثِ صحبتِ خوبان و جام باده بگو
    به قولِ حافظ و فتوای پیرِ صاحب فن
    حدیث : قصّه، داستان
    فتوی صاحب فن: نظریه ی کارشناسی ، کنایه ازپیرمی فروش
    معنی بیت: بنا به نظرکارشناسی پیررندان،وبنابه توصیه ی حافظ، حال که بادصبامی وزد وگل به جلوه گری مشغول است سخن ازصحبت خوبرویان به میان آر وازجام شراب بگو.
    بیارمی که به فتوای حافظ ازدل پاک
    غبار زَرق به فیض قدح ‌فروشوییم

    Comment by رضا ساقی — مهر ۲۰, ۱۳۹۷ @ ۵:۲۲ ب.ظ

لطفاً توجه داشته باشید که حاشیه‌ها برای ثبت نظرات شما راجع به همین شعر در نظر گرفته شده‌اند. در صورتی که در متن ثبت شده‌ی شعر در گنجور غلط املایی مشاهده کردید، یا با مقابله با نسخه‌ی چاپی در دسترستان اشتباهاتی یافتید، در مورد این شعر نظر یا احساس خاصی دارید یا مطلب خاصی در مورد آن می‌دانید یا دوست دارید درباره‌ی آن از دیگران چیزی بپرسید یک حاشیه برای آن بنویسید. لطفاً از درج مطالب غیرمرتبط با متن این شعر خاص خودداری فرمایید و حتی‌الامکان سعی کنید متن حاشیه‌ی خود را با حروف فارسی درج کنید (حاشیه‌ها بازبینی خواهند شد و موارد غیرمرتبط و ناقض این نکات حذف می‌شوند).

لطفاً در صورتی که اشتباهات را با استناد به نسخه‌های چاپی گزارش می‌کنید این مسئله را (حتی‌الامکان با ذکر نام مصحح) ذکر نمایید تا بتوانیم بین پیشنهادهای تصحیحی حدسی حاشیه‌گذاران و پیشنهادهای مستند تمایز قایل شویم.

حاشیه بنویسید

* ورود نام و پست الکترونیکی اجباری است، پست الکترونیکی نشان داده نمی‌شود.

خوراک حاشیه‌های این شعر را با این نشانی به خبرخوان خود اضافه کنید.

بستن پنجره