لطفاً توجه داشته باشید که حاشیه‌ها برای ثبت نظرات شما راجع به همین شعر در نظر گرفته شده‌اند. در صورتی که در متن ثبت شده‌ی شعر در گنجور غلط املایی مشاهده کردید، یا با مقابله با نسخه‌ی چاپی در دسترستان اشتباهاتی یافتید، در مورد این شعر نظر یا احساس خاصی دارید یا مطلب خاصی در مورد آن می‌دانید یا دوست دارید درباره‌ی آن از دیگران چیزی بپرسید یک حاشیه برای آن بنویسید. لطفاً از درج مطالب غیرمرتبط با متن این شعر خاص خودداری فرمایید و حتی‌الامکان سعی کنید متن حاشیه‌ی خود را با حروف فارسی درج کنید (حاشیه‌ها بازبینی خواهند شد و موارد غیرمرتبط و ناقض این نکات حذف می‌شوند).

بحثهای مذهبی و اعتقادی و ارجاع توهین‌آمیز نسبت به بزرگان ادیان و همینطور بحثهای قومیتی و توهین به فرهنگها و قومیتها و زبانها از مصادیق حاشیه‌های نامناسب محسوب می‌شوند.

لطفاً در صورتی که اشتباهات را با استناد به نسخه‌های چاپی گزارش می‌کنید این مسئله را (حتی‌الامکان با ذکر نام مصحح) ذکر نمایید تا بتوانیم بین پیشنهادهای تصحیحی حدسی حاشیه‌گذاران و پیشنهادهای مستند تمایز قایل شویم.

حاشیه بگذارید

* ورود نام و پست الکترونیکی اجباری است، پست الکترونیکی نشان داده نمی‌شود.

  1. بیت یکی قبل از آخر، مصراع دوم:

    الآن قد ندمت و ما ینفع الندم

    پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

    Comment by امیر+ — فروردین ۲۱, ۱۳۹۲ @ ۸:۵۶ ق.ظ

  2. در مصرع دوم بیت ششم ان به الان تصحیح گردد

    پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

    Comment by سلحشور — خرداد ۱۱, ۱۳۹۳ @ ۱۱:۰۸ ب.ظ

  3. معنی ان العهود عند ملیک النهی ذمم:
    آنکه پیمان خود را می شکند یقیناً حال پریشانی خواهد داشت ; پیمانها در نزد خردمندان ضمانت آوردند - خردمند وقتی پیمانی بست ضامن برآوردن آن هم هست ،عهود جمع عَهد و عَهد به معنی پیمان است ،مَلیک به معنی مالک است ،نُهی َ جمع نُهیَْه و نُهیَْه به معنی عقل است ،ذِمَم جمع ذِمّه به معنی ضمان است ،علامه قزوینی در باب مصراع دوم این بیت نوشته است : این مصراع بدون شک مأخوذ است از قول متنبّی :وبینا او رعیتم ذاک معرفة ٌاِن المعارف َ فی اَهل ِ النّهی ذِمَم ُ**

    Comment by سلحشور — خرداد ۱۱, ۱۳۹۳ @ ۱۱:۱۲ ب.ظ

  4. ترجمه اشعار عربی:
    بُشری اِذِ السّلامةُ حَلَّت بِذی سَلَم (مژده که معشوق به سلامت به منزلگاه بازگشت)
    للهِ حمدُ مُعتَرِفٍ غایةَ النِّعَم (خدا را به نهایت لطف و نعمتش شاکریم)
    انَّ العُهودَ عِندَ مَلیکِ النُّهی ذِمَم (همانا که پیمانها در نزد مالکانشان، ضامن هستند)
    الآنَ قَد نَدِمتَ و ما یَنفَعُ النَّدَم (حال که پشیمان شدی پشیمانی سودی ندارد)

    Comment by رضا ثانی — آبان ۲۹, ۱۳۹۷ @ ۲:۲۷ ب.ظ

  5. گفته شده که این غزل در روزهایی که لشکر شاه شجاع در دروازه و میدان سعادت خارج از شهر شیراز اطراق کرده بود، سروده شده است.

    Comment by رضا ثانی — آبان ۲۹, ۱۳۹۷ @ ۲:۳۰ ب.ظ

  6. شرح غزل شماره ۳۱۲: بشری اذ السلامه حلت بذی سلم
    معانی لغات غزل (۳۱۲)

    بُشری : مصدر از باب نَصَرَ یَنصُرُ به معنای مژده و بشارت که معنای بُشری لکم را افاده می کند یعنی بر شما بشارت باد و خطاب عام است .

    اِذ : اسم زمان به معنای آنگاه، هنگامی که .

    اَلسَّلامَةُ : سلامت، صلح و آشتی، نام معشوقی، کنایتاً منظور شاه شجاع است .

    حَلَّت : فعل ماضی مفرد مؤنث غایب به معنای حلول نمود، نازل شد، فرود آمد.

    ذی سَلَم : نام جایگاه یا شهر معشوقی است و کنایتاً منظور شهر شیراز است .

    لله : برای خدا .

    حَمدُ : سپاس .

    مُعتَرِفٍ : اقرار کننده، اعتراف کننده .

    غایت : نهایت .

    النَّعَم : نعمت ها .

    فتح : پیروزی .

    در قَدَم : در پیش پا، زیر پا .

    طُرفه : نو، بدیع، تازه، دلپذیر، شگفت آور، مطبوع.

    آهنگ : قصد، عزم، تصمیم .

    سراپرده عدم : (اضافه تشبیهی) شبستان نیستی، عدم به سراپرده و شبستان تشبیه شده .

    شکسته حال : پریشان حال .

    اِنَّ : بدرستی که .

    اَلعُهودَ : پیمان ها، عهدها .

    عِندَ : نزدِ .

    مَلیک : مالک .

    اَلنُّهی : جمع نُهیَة، عاقلان، خردمندان .

    ذِمَم : جمع ذَمَّه ، بر عُهده، فرض، ضمان .

    سحاب : ابر .

    امل : آرزو .

    رحمت : بخشایش .

    معاینه : به عیان، آشکارا، دیدن با چشم .

    نیل غم : (اضافه تششبیهی)، غم به رود نیل تشبیه شده .

    سپهر : فلک .

    طنز : طعنه، سرزنش، ریشخند .

    اَلآنَ : (اسم زمان) حال، اکنون، اینک .

    قَد : به تحقیق، به درستی .

    نَدِمتَ : فعل ماضی مفرد مذکر مخاطب به معنای پشیمان شدی .

    وَ : حرف ربط .

    ما : حرف نفی، لا .

    یَنفَعُ : فعل مضارع مفرد مذکّر غایب به معنای نفع دارد، سود دارد .

    اَلنَّدَم : (مصدر) به معنای پشیمانی .

    مَهرُخ : ماهرخ، زیباروی .

    اهل راز : رازنگهدار .

    فقیه : عالم احکام شرعی .

    معانی ابیات غزل (۳۱۲)

    ۱) به شما مژده باد که در این زمان، سَلامَه (شاه شجاع) به جایگاه سلامه (شهر شیراز) فرود آمد . آنکه همه نعمت ها را شناسا و بدان معترف است (یعنی حافظ)، خدا را سپاس می گوید .

    ۲) آن خوش خبری که مژده این پیروزی را رسانید کجاست تا جانم را مانند زر و سیم در پایش نثار کنم .

    ۳) به سبب بازگشت شاه به این منزلگاه دلپذیر است که دشمن او عازم شبستان نیستی شد .

    ۴) حال کسی که عهد و پیمان خود را می شکند به پریشانی می کشد. در نزد صاحبان خرد، وفاداری به پیمان ها ضروری و فرض است .

    ۵) (دشمن شاه شجاع = شاه محمود) از ابر آرزو انتظار باران رحمت داشت اما به رأی العین جز از دیدگانش نَمی فرود نیامد .

    ۶) (و به ناچار) در رود غم نیل در افتاد و آسمان از روی ریشخند به او گفت : تو اکنون پشیمان شدی و پشیمانی سودی ندارد .

    ۷) چون ساقی، معشوقی زیباروی و رازنگهدار بود (به برکت این رویداد) حافظ و پیر خانقاه و فقیه باده نوشیدند .

    شرح ابیات غزل (۳۱۲)

    وزن غزل : مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن

    بحر غزل : مضارع مثمّن اخرب مکفوف محذوف

    *

    ظهیرفاریابی : چون برفراخت خسرو سیّارگان علم

    در خاک پست گشت سراپرده ظلم

    *

    انـــــوری : ای زلف تابدار تُرا صد هزار خم

    وی جان غمگسار مرا صدهزار غم

    *

    خـــواجـــو : وقت است کز ورای سراپرده عدم

    سلطان گل به ساحت بُستان زند علم

    *

    در شرح غزل ۲۹۹ گفته شد که شاه شجاع به هنگامی که در کرمان مشغول جمع آوری نقدینه و لشکر بود از حافظ برای آمدن به کرمان دعوت به عمل آورد. حافظ کسالت را بهانه و از رفتن خودداری نمود. شاه شجاع آخرالامر تصمیم به حمله به شیراز گرفت و شاه محمود نیز عازم جنگیدن با برادر بود. شاه شجاع پس از جنگی که با لشکریان محمود نموده و آن ها را فراری داد، در اطراف شهر شیراز نزول کرد و در روز شانزدهم ذی قعده ۷۶۷ در پل فسا، دو برادر بار دیگر باهم جنگیدند، آخر الامر شاه محمود عقب نشینی کرده و به داخل شیراز برگشت و شاه شجاع در میدان سعادت خارج دروازه شهر فرود آمد و در ۲۴ ذی قعده ۷۶۷ شاه محمود شبانه از شیراز فراری و شاه شجاع فاتحانه وارد شیراز شد .

    حافظ این غزل را در روزهایی که لشکر شاه شجاع در دروازه و میدان سعادت خارج شهر شیراز اُطراق کرده بود سروده است .

    شاعر در بیت مطلع غزل خود که به استقبال شعر ظهیرفاریابی سروده است خطاب به عام می گوید:

    به شما مژده باد که شاه شجاع به شیراز نزول اجلال کرده و هرکس نعمت های خدا را سپاس میگذارد برای این موهبت شکرگزار خواهد بود و منطوق کلام طوری است که شکرگزاری حافظ را می رساند. مفاد بیت دوم این مطلب را می رساند که در موقع سرودن این غزل خبر نزول اجلال عنقریب شاه به شیراز رسیده ولی هنوز شاه شجاع به شهر وارد نشده بوده است زیرا شاعر می گوید کجاست آن کسی که این پیغام خوش را آورده تا من جانم را در پایش نثار کنم و زمان سرودن این غزل درست مصادف با روزی است که شاه محمود از شیراز فراری می شود زیرا شاعر در بیت سوم می فرماید بواسطه فرود آمدن شاه شجاع در این طرفه منزل است (میدان سعادت بیرون دروازه شیراز) که رقیب و خشم آهنگ فرار از شیراز و رفتن به سراپردهه عدم را دارد. آنگاه حافظ در بیت چهارم این واقعه تاریخی را یادآور می شود که کسی که پیمان شکنی کرد عاقبت مثل شاه محمود پریشان روزگار خواهد شد و در ابیات پنجم و ششم پایان کار و ندامتِ بی نتیجه او را بازگو و در مقطع کلام می فرماید همه طبقات از عارف و عامی و شیخ و شاب و فقیه از این بابت شادمانند .

    مفاد مصراع دوم بیت ششم این غزل اشارتی است به آیه شریفه ۹۱ سوره یونس :

    اَلآنَ وَ قَد عَصَیتَ قَبلُ وَ کُنتَ مِنَ المُفسِدینَ .(۹۱) و بیت ششم این غزل تلمیحی است به قضیه حضرت موسی و فرعون و شکافته شدن نهر نیل که فرعون هنگام هلاکت به خدای واحد ایمان آورد و گفت : قالَ آمَنتُ اَنَّهُ لا اِلهَ اِلَّا الَّذی آمَنَت بِه بَنُوا اِسرائیلَ وَ اَنَا مِنَ المُسلِمینَ در این لحظه ایمان آوردم به خدای واحد و پیامبری موسی و من از مسلمین هستم و جبرئیل مُشتی گِل از کف رود نیل (بحر احمر ـ بحر قلزم) بر دهان فرعون زد و آیه یاد شده ۹۱ بالا را خواند .

    همچنین مصراع دوم بیت چهارم این غزل تضمین مصراعی از متنبی شاعر عرب است که در آن اندک تصرّفی بعمل آمده است. در پایان، در بیت سوم شاعر صنعت مراعات نظیر از اصطلاحات موسیقی به کار گرفته و بازگشت ـ آهنگ پرده ـ را در یک بیت گنجانیده است .
    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

    Comment by تماشاگه راز — فروردین ۲۳, ۱۳۹۹ @ ۲:۴۰ ب.ظ

  7. واژه آن در اول بیت دوم اگر الآن شود هم معنی و هم وزن زیباتر میشود گرچه معنی آن هم تقریبا معنی الان را میدهد ولی الان آن را بعید و غیر ممکن میسازد مثل حال و هوای کرونایی امروز جهان که هرچه تفقد میکنیم آن خوش خبر را نمی یابیم

    Comment by مصیب مهرآشیان مسکنی — اردیبهشت ۸, ۱۳۹۹ @ ۲:۵۳ ب.ظ

خوراک حاشیه‌های این شعر را با این نشانی به خبرخوان خود اضافه کنید.

بستن پنجره