علی احمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۲۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۹:

قتلِ این خسته به شمشیرِ تو تقدیر نبود

ور نه هیچ از دلِ بی‌رحمِ تو تقصیر نبود

حضرت حافظ آن قدر به عشق ورزی ارادت می ورزد که می توان تصور کرد که گاهی برای خود عشق هم غزل می سراید .حافظ خود را کشته راه عاشقی می داند آن هم نه یک بار بلکه هزاران بار . از این رو به عشق می گوید از دل بی رحم تو بر می آید که به قتل من دست بزند تو در این کار کوتاهی نکرده ای ولی تقدیر نبود که من بمیرم.

منِ دیوانه چو زلفِ تو رها می‌کردم

هیچ لایق‌ترم از حلقهٔ زنجیر نبود

من دیوانه اگر زلف تو ای عشق را رها می کردم مردم مرا زنجیری می کردند . چون به زلف تو دست زده ام کاری با من ندارند.

یا رب این آینهٔ حُسن چه جوهر دارد؟

که در او آهِ مرا قُوَّتِ تأثیر نبود

ای خدا این عشق که آیینه زیبایی است چگونه آینه ایست که هر چه من با تمام توان از جفای آن  آه می کشم تاثیری بر آن ندارد .

سر ز حسرت به درِ میکده‌ها بَرکردم

چون شناسایِ تو در صومعه یک پیر نبود

ای عشق من از حسرت و افسوس از صومعه و مسجد به سوی میخانه رفتم چون در صومعه هیچ بزرگی تو را نمی شناخت.

درد حافظ این است که در جامعه زاهدان و صوفیان کسی عشق ورزی را نمی شناسد و همه آن را گناه می دانند.

نازنین‌تر ز قَدَت در چمنِ ناز نَرُست

خوش‌تر از نقشِ تو در عالمِ تصویر نبود

ولی از قد و قامت نازنین تو ای عشق هیچ سرو و صنوبر  نازنینی روییده نشده و خوب تر  از نقش تو در دنیای تصاویر هیچ نقشی وجود ندارد . آری بهترین نقشی که در دنیا می توان سراغ داشت نقش عشق و نقش آفرینی معشوق است.

تا مگر همچو صبا باز به کویِ تو رَسَم

حاصلم دوش به جز نالهٔ شبگیر نبود

دیشب ناله های شبانه سر دادم تا شاید مانند باد صبا به کوی تو برسم .اما فقط همان ناله ها به جا ماند و تو پیدا نشدی . نگاه حافظ به روزی است که در آن عشق ورزی مرام همگان شود و همه جهان کویی برای نقش آفرینی عشق گردد. او روز ها و شبها را به این امید سپری می کرد. 

آن کشیدم ز تو ای آتشِ هجران که چو شمع

جز فنای خودم از دستِ تو تدبیر نبود

تو ای عشق خود آتش هجران بودی یعنی آتش دوری از یار را می افروختی و سینه را سوزان نگه می داشتی طوری که تدبیری به جز اینکه مانند شمع آرام آرام خود را بسوزانم ،وجود نداشت.

آیتی بود عذابْ اَنْدُهِ حافظ بی تو

که بَرِ هیچ کَسَش حاجتِ تفسیر نبود

بدون تو ای عشق غم مثل آیه عذاب برای من بود طوری که  همه تفسیر آن را می دانستند . معمولا در قرآن کریم آیات مربوط به عذاب با لحنی بیان شده که همه مفسرین شرح و معنای آن را می دانند . حافظ غم را مثل آیه عذاب می داند که در انسان تاثیری می گذارد که همه آن را درک می کنند و جای سوالی باقی نمی ماند که حافظ غمگین است . عشق این غمها را از حافظ و همه انسانها می زداید.

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۰:۲۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸:

شعری از استاد خرمشاهی که گویا شاعر یکی از تجربیات عرفانی خویش را وصف کرده است البته تا آنجا که مجال زبان بوده است

کتاب :زنده میری 

بهاءالدین خرمشاهی

 

بیداری ناگهانی آمد

آن راز فرا - زبانی آمد

آن لحظه که جاودانه جستم

چون لحظه جاودانی آمد

آن پرده دری که پرده دارست

بی پرده و پرده بانی آمد

تا شب پره آفتاب را خواند

مهر از در مهربانی آمد

در کلبه ذره محقر

خورشید به میهمانی آمد

در خانه لفظ آتش افتاد

تا شعشعه معانی آمد

آن نکته که در بیان نگنجد

در جامه بی زبانی آمد....

البته این شعر در ادامه ابیات دیگری نیز دارد

نشر قطره  اپلیکیشن طاقچه 

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۵۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۹۷:

خاکی و آسمانی ام
فانی و جاودانی ام

که ام چه ام کجایی ام
ندانی ام ندانی ام

گر به جهان صورتم
از عالم معانی ام

گرچه به این جهان خوشم
عاشق آن جهانی ام

 دلبر من از در خود
نرانی ام نرانی ام

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۴۵ دربارهٔ عطار » تذکرة الأولیاء » بخش ۱۱ - ذکر ابراهیم بن ادهم رحمة الله علیه:

«گفت در این طریق هیچ چیز بر من سخت تر از مفارقت کتاب نبود که فرمودند مطالعه نکن»

گویا شمس تبریزی نیز چنین توصیه ای به مولانا داشته و من در زندگی‌نامه یکی از عرفانی بزرگ معاصر هم خواندم که از استادش چنین توصیه ای شنیده یا به شاگردانش چنین توصیه ای کرده است.

یکی از مهم‌ترین مباحث در آموزشهای عرفانی که استاد به سالک می‌دهد سعی در سکوت زبان و ذهن است که از مهمترین مسائل در پیشرفت‌های عرفانی است

شاید مطالعه به دو علت منع شده است:

یکی آنکه هنگام خواندن کتاب شخص متن کتاب را در ذهن خود مرور می‌کند واین نوعی اشتغال ذهنی است.

علت دیگر هم آنکه مطالعه به نوعی آگاهی یا توهم آگاهی و دانایی منجر می‌شود که این در برابر حیرت عرفانی است.

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

فقط نسخه قزوینی اشتباه ضبط کرده است .

نسخه قدسی،نیساری،سایه،خانلری «گیسو» ضبط کرده اند

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

حافظ به عنوان یک شاعر هنرمند همیشه کلمه ابرو را با چشم، گوشه و کمان آورده است و دو بار هم که آن کلمات را در کنار ابرو نیاورده، ابرو را به کمان ماه تشبیه کرده است و از آن طرف چندین بار گره را با زلف که مترادف گیسو می‌باشد آورده است.
مصحح اگر بین ارتباط واژگانی هم تحقیق کرده بود دچار این ضبط غلط و ناخوشایند نمیشد.
گاهی ضبط یک  کلمه اشتباه و ناخوشایند در یک بیت منجر به نابودی  کل نظام ساختاری ،معنایی یا تصویری بیت میشود

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

در مقالات و مقولات عرفانی چنین آمده است که ارواح مجرد پیش از آفرینش در علم خداوندی حضور داشته و در مرتبه «اعیان ثابته» بودند
وقتی شاعر میگوید:
نگارم دوش به عزم رقص برخاست و گره از گیسو بگشود
یعنی خداوند تجلی کرد و آفرینش آغاز شد و در نتیجه آفرینش ،آن ارواح مجرد به عالم جسم و ماده وارد شدند.
این عالم جسم و ماده گرهی است که بر دلهای یاران زده شده است.
حال باید با سیر و سلوک این گره را باز کرد تا دوباره بتوان به آن عالم مجردات بازگشت و لذتش را برد!
باری..‌‌.

«معاشران گره از زلف یار باز کنید»

این است سخن حافظ که چنان معنایی را در چنین صورتی می‌گنجاند.

به این گویند:سخن در پرده

شارح و مصحح حافظ بایست اینها را بیابد و بداند

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۱۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

نگارم گره از گیسو بگشود و گیسوانش را باز کرد و دلها پراکنده شدند
دلهایی که زمانی در زلف جمع بودند و همنشین رخ بودند و در مرتبه وصال ،ناگهان و با باز شدن زلف پایین آمدند و فروریختند و دچار فراق شدند
حال کار همین دلهاست ک دوباره از همین زلف بازشده که الان پر پیچ و خم تر هم شده بالا بروند تا به رخ برسند.
و این بیت:
در خم زلف تو آویخت دل از چاه زنخ
آه کز چاه برون آمد و در دام افتاد
دل در خم زلف آویخت تا برود بالا(شگفتا)
آنکس که ابرو به جای گیسو ضبط کرده هیچ ازین ظرایف ندانسته است!

ادامه دارد....

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۲۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

در نوجوانی و در خانه یکی از بستگان ویدیویی دیدم از یک خواننده لس آنجلسی که تعدادی رقاصه با موهای بلند اطراف او بودند و می‌رقصیدند و خلاصه بزنی و بکوبی!
و امروز وقتی حافظ میگوید:
« ‌نگارم دوش در مجلس، به عزمِ رقص چون برخاست
گره بگشود از گیسو و بر دل‌های یاران زد»

منظورش را میگیرم
میفهم که ابرو درین تصحیح غلط است و گیسو صحیح است.
البته فقط این نیست و بیت تفسیر و توضیح عرفانی دارد و بیان خواهم کرد
دانش عرفانی هم لازم است تا دریابید گیسو جای ابرو صحیح است.
خود دیوان هم به ما می‌گوید گیسو صحیح است نه ابرو ،چون شواهدی دیگری در صورتی دیگر دارد
منظور آنکه حافظ شناسی چنین است .
چنین است و چنان است
یک طرفش می‌خورد به رقاصی و مطربی یک طرفش می‌رسد به عرفان و آسمان

فقط دانش ادبی راهگشا نیست
تجربیات است که گاهی دست میگیرند برای فهم حافظ
گاهی کوچکترین تجربیات در دورترین خاطرات
حافظ هم با خود آگاه و هم  ناخودآگاه ما بسیار کار دارد

برمک در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۲۲ دربارهٔ رودکی » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۱:

از آن چندان نعیم این جهانی
که ماند از آل ساسان و آل سامان
ثنای رودکی مانده‌ست و مدحت
نوای پهلبد مانده‌ست و دستان

مخلدی گرگانی/ یا مجلدی

"لو لا جریر والفرزدق لم یدم
ذکر جمیل من بنی مروان
وتری ثناء الروذکی مخلدا‌ً
من کل ما جمعت بنو سامان
و غناء بهربد بقیت کل ما
ملکته فی الدنیا بنو ساسان
وملوک غسان تفانوا غیرما
قد قاله حسان فی غسان

 شاعر غزی

برمک در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۱۸ دربارهٔ رودکی » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۱:

امیدوارم بزودی اندوه به سر اید و این  سروده های مخلدی گرگانی را هم  به گنجور بیافزایید



از آن چندان نعیم این جهانی
که ماند از آل ساسان و آل سامان
ثنای رودکی مانده‌ست و مدحت
نوای باربد مانده‌ست و دستان

هر کرا بهره کرد ایزد فرد    
دانش و امن وتندرستی و خَورد
زین جهان بهره ی تمامی یافت
گو به گرد دگر فضول مگرد
کآرزو را کرانه نیست پدید    
آز را خاک سیر داند کرد

آمد آن رگ زن مسیح پرست    
شست الماس گون گرفته به دست
کرسی افکند و برنشست بروی    
بازوی خواجه عمید ببست
دست چون دید گفت عزَّ علیک
این چنین دست را نشاید خست
سر فرو برد وبوسه‌ای بربود    
وزسمن شاخ ارغوان برجست

آن زنگی زلفین بدان رنگین رخسار    
چون سارسیاه است وگل اندردهن سار
تا دیو چه افکند هوابر زنخ سیب    
مهتاب به گلگونه بیالودش رخسار

برمک در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۰۳ دربارهٔ ابن یمین » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ١٢٨ - قصیده در مدح تاج الدین علی سربداری:

بشاعر زنده میماند بگیتی نام شاهانرا

فروغ از رودکی گیرد چراغ دوده سامان

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۰۳ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:

به استناد دیوان غزلیات سعدی شیرازی (دکتر خلیل خطیب رهبر، انتشارات سعدی، سال 1368، تهران)، معنی بیت سوم چنین می‌باشد:

«از بخشودگی و بنده‌پروری خداوند، روزی پرندگان هوا و مرغان دریا فراهم است.»

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۰۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

مورد دیگر درباره تصحیح غلط ابرو 

شاعر می‌گوید: نگارم دوش به عزم رقص برخاست و گره از گیسو بگشاد که تصویر بسیار شگفت انگیزی است

یک مجلس را تصور کنید که زیبارویی در آن مجلس بلند شده و موهایش را پریشان کرده و شروع به رقص می‌کند و در دل مجلسیان چه ولوله ای که نمی‌اندازد و همگان را به دام عشق خود اسیر می‌کند.

تصویر دوم از تصحیح غلط ابرو

یک مجلس را تصور کنید ک زیبارویی به یک گوشه اخمو و غضبناک نشسته و سپس بلند می‌شود و اول اخمهایش را باز کرده و سپس می‌رقصد

چقدر خنده آور است چنین تصویری

مصححی که واژه ابرو را ضبط کرده است هیچ از زیبایی شناسی شعر حافظ درنیافته است 

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۳۹ در پاسخ به هادی دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:

به استناد دیوان غزلیات سعدی شیرازی (دکتر خلیل خطیب رهبر، انتشارات سعدی، سال 1368، تهران):

صانِعِ پروردگارِ حیّ توانا

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۲۶ در پاسخ به احمد خرم‌آبادی‌زاد دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

گره بگشود از گیسو صحیح است
گره بگشود از ابرو لطفی ندارد

آن گره از گیسو باز شده و گیسو پریشان شده و دلهایی که در مقام جمع در گیسوی یار بوده اند پراکنده شده و این پراکندگی همان گره ای است که بر دلها زده شده است.
به این بیت بنگرید
زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست
راه هزار چاره‌گر از چارسو ببست
اصلا دل در دیوان حافظ در ارتباط با زلف و گیسو ست

اصلا اگر ابرو به جای دل بگیریم تصویر شگفت انگیز بیت هم از میان می‌رود

گیسوی جمعی را تصور کنید که گره اش ناگهان باز می‌شده  و پریشان میشود

در همین حد قناعت میکنم و در بحث عرفانی بیت وارد نمیشوم که آن تصحیح غلط شرح عرفانی را هم به هم می‌زند

مصحح وقتی نه ذوق دارد و نه عرفان میداند و نه غزلیات را با هم مقابله می‌کند این میشود نتیجه اش

 

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۱۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

به استناد کهن‌ترین نسخه خطی دیوان حافظ (سال 801 هجری، با دیباچۀ محمد گل‌اندام، نشر میراث مکتوب، سال 1401) و نیز 15 نسخه‌ خطی دیگر، مصراع دوم بیت 3 به شکل زیر درست است:

«گره بگشود از گیسو و بر دل‌های یاران زد» (به جای «گره بگشود از ابرو و بر دل‌های یاران زد»)

علی میراحمدی در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۲۵ دربارهٔ سعدی » مواعظ » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۲۵ - در وصف بهار:

به درخت سلام کن
حال گربه را بپرس
کنار گل بنشین
آسمان را دریاب
برای کبوتر دست تکان بده
خدا را ببین

Mohsen__h در ‫۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۱۴ دربارهٔ عبید زاکانی » موش و گربه:

چه جالب میشه اگر منظور از گربه(نماد ایران) و موش(نماد اسرائیل) همینی که تو ذهنمونه باشه و این پیشگویی به حقیقت بپیوندِ...

علی احمدی در ‫۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۹ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۰۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۸:

 خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَد

گر تو بیداد کنی شرطِ مُروَّت نَبُوَد

با توجه به بیت آخر غزل روی سخن حضرت حافظ با پادشاه است.او از منبع قدرت دور است و علت آن را نزدیک شدن پادشاه به رویه افرادی می داند که بویی از عشق و محبت نبرده اند .

حافظ خود را خسته راه می بیند که طالب همصحبتی پادشاه است ولی توان آن را ندارد و حال با بیداد و ستم پادشاه مواجه است و این را خلاف مروت و جوانمردی می داند .

ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نَپْسَندی

آنچه در مذهبِ اربابِ طریقت نبود

گرچه تمایل تو به بیداد است ولی ما از تو ستمی ندیده ایم خودت هم با طریقت عشق آشنایی داری و می دانی که عاشقان آزارشان به کسی نمی رسد .

خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشق

تیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود

کاش آن چشمی که از عشق به گریه نیفتد خیره و سرگردان بماند و آن دلی که در آن شمع محبت نباشد تاریک بماند .

حافظ در جایی دیگر هم از دل سیهان زاهد مآب شکایت کرده است چون آنان را بی خبر از عشق می داند. 

دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ او

زان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود

تو ای پادشاه اگر خوشبختی می خواهی به دنبال پرنده هما باش که بلند مرتبه است وگرنه این زاغ و کلاغها تو را به خوشبختی نمی رسانند .زاغ و زغن کنایه از اطرافیان بیخبر از عشق و محبت وبیداد طلب شاه است .

گر مدد خواستم از پیرِ مُغان عیب مکن

شیخ ما گفت که در صومعه همّت نبود

در اینجا مدد و همت هم معنی هستند .حافظ از پیر مغان کمک خواسته و از صومعه و اهل آن همت نخواسته است چون شیوخ و اهل صومعه خود می دانند که کمکی از آنها بر نمی آید و این را به شاه هم می گوید که اقتدا به اهل صومعه فایده ای برایت ندارد .

چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیست

نَبُوَد خیر در آن خانه که عصمت نبود

اگر پاک نباشی کعبه و بتخانه فرقی ندارد این جایگاهها تو را پاک نمی کنند اگر پاکی و عصمت خود رهروان طریق نباشد خانه کمکی نمی کند چه خانه خدا باشد چه خانه بتها .صومعه هم کمکی نمی کند .

حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاه

هر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود

در بیت آخر طعنه می زند که ای حافظ می دانی چرا در مجلس شاه نیستی برای اینکه بی پرده حرف می زنی و علم و ادب را رعایت نمی کنی برو کمی علم و ادب بیاموز .

و خود می داند که اهل آن علم و ادبی نیست که شاه و دار و دسته اش می پسندند

 

از طرف دیگر می تواند طعنه به شاه و اطرافیان او باشد که با علم و ادب واقعی آشنا نیستند و لایق ماندن در دربار و حکومت نیستند.