سناتور سنتور در ‫۵ روز قبل، جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۳:۱۶ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۱۶۵:

تا نیست نگردی، ره هستت ندهند

این مرتبه با همت پستت ندهند

چون شمع قرار سوختن گر ندهی

سر رشتهٔ روشنی به دستت ندهند

شیخ بهایی

تا از ره و رسم عقل ، بیرون نشوی

یک ذره از آنچه هستی ، افزون نشوی

من عاقلم ، ار تو لیلی جان بینی

دیوانه‌ تر از هزار مجنون نشوی

شیخ بهایی

با عقل برون ز خویش چون آید کس

باید که به وادی جنون آید کس

صد موزه آهنیش بباید فرسود

تا یک قدم از خویش برون آید کس

طالب آملی

دل گرچه درین بادیه بسیار شتافت

یک موی ندانست و بسی موی شکافت

گرچه ز دلم هزار خورشید بتافت

آخر به کمال ذره‌ای راه نیافت

عطار خیام ابوسعید ابوالخیر

کس چه داند تا درین بحر عمیق

سنگ ریزه قدر دارد یا عقیق

عقل و جان و دین و دل درباختم

تا کمال ذره‌ ای بشناختم

شیخ عطار

سناتور سنتور در ‫۵ روز قبل، جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۲:۳۵ دربارهٔ پروین اعتصامی » دیوان اشعار » مثنویات، تمثیلات و مقطعات » شمارهٔ ۱۶۶ - این قطعه را برای سنگ مزار خودم سروده‌ام:

خرم آن کس که در این محنت‌گاه

خاطری را سبب تسکین است

پروین اعتصامی 

دل ویرانه عمارت کردن

خوشتر از کاخ برافراختن است

پروین اعتصامی 

بینوایان را به برگ سبز گاهی یاد کن

چون ز نیرنگ جهان خرج خزان خواهی شدن؟

صائب تبریزی

سبزهٔ بالای کوه از آب دریا فارغ است

بینوایان را خدا رزق هوایی می دهد

لاادری

 

سناتور سنتور در ‫۵ روز قبل، جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۵۰ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب هشتم در شکر بر عافیت » بخش ۱۲ - حکایت:

مدعی گو این قدر بر حال ناکامان مخند

زان که دوران فلک دایم به یک احوال نیست

فروغی بسطامی

سوزد و گرید و افروزد و خاموش شود

هر که چون شمع ، بخندد به شب تار کسی

منعم اصفهانی

به تیره روز مزن طعنه ، کاندرین تقویم

نوشته شد که چنین روزها فراوانند

پروین اعتصامی

ما را فکنده‌ اند ، نه خویش اوفتاده‌ ایم

گر عاقلی ، مخند بافتاده ، زینهار

پروین اعتصامی 

هرگز به محنت دیگر کسان مخند

دل بر ادامه ی ایّام خوش مبند

روزی رسد به جهان ، چرخ این فلک

اندازدت به یکی لحظه در کمند

اِ لیار (جبار محمدی) 

ای توانگر که تو سیری هین مخند

بر کژی آن فقیر دردمند

مولانا

چو استاده‌ ای بر مقامی بلند

بر افتاده گر هوشمندی مخند

سعدی جان 

یکی را که در بند بینی مخند

مبادا که ناگه درافتی به بند

سعدی جان

ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن 

تأثیر اختران شما نیز بگذرد 

فروغی بسطامی 

ای آن که بر شکسته دلان خنده می زنی!

بر شیشه ات نخورده مگر سنگ روزگار

واقف لاهوری

سناتور سنتور در ‫۵ روز قبل، جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۴۸ دربارهٔ پروین اعتصامی » دیوان اشعار » مثنویات، تمثیلات و مقطعات » شمارهٔ ۱۵۶ - نکوهش بی‌خبران:

مدعی گو این قدر بر حال ناکامان مخند

زان که دوران فلک دایم به یک احوال نیست

فروغی بسطامی

سوزد و گرید و افروزد و خاموش شود

هر که چون شمع ، بخندد به شب تار کسی

منعم اصفهانی

به تیره روز مزن طعنه ، کاندرین تقویم

نوشته شد که چنین روزها فراوانند

پروین اعتصامی

ما را فکنده‌ اند ، نه خویش اوفتاده‌ ایم

گر عاقلی ، مخند بافتاده ، زینهار

پروین اعتصامی 

هرگز به محنت دیگر کسان مخند

دل بر ادامه ی ایّام خوش مبند

روزی رسد به جهان ، چرخ این فلک

اندازدت به یکی لحظه در کمند

اِ لیار (جبار محمدی) 

ای توانگر که تو سیری هین مخند

بر کژی آن فقیر دردمند

مولانا

چو استاده‌ ای بر مقامی بلند

بر افتاده گر هوشمندی مخند

سعدی جان 

یکی را که در بند بینی مخند

مبادا که ناگه درافتی به بند

سعدی جان

ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن

تأثیر اختران شما نیز بگذرد

فروغی بسطامی

علی جوادی در ‫۵ روز قبل، جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۴۶ دربارهٔ عطار » مصیبت نامه » بخش بیست و سوم » بخش ۳ - الحكایة و التمثیل:

وای فقط وای چه اشعار زیبایی

چقددددرررر زیبا

این شعر را هر روز باید خواند

علی جوادی در ‫۵ روز قبل، جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۲۶ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۶:

با سلام

بیت اول میتواند معبودی به جای معشوقی قرار گیرد

بیت دوم استاد فریدالدین عطار میفرمایند

در هر ذره یا اتمی انرژی بسیار بالایی به اندازه خورشید وجود دارد که روایت گر فرمول E=mc**2 می باشد

و در بیت بعدی میفرمایند باید دلبر دل این ذره را بشکافد

تا ببینیم که در اون چه انرژی بزرگ هسته ای وجود دارد

در بیت بعدی اثبات میکند که چرا این انرژی وجود دارد

میفرماید اتم ها نباید کنار هم به آرامی نشسته باشند ( دقیقا چیزی که انیشتین بهش رسید و گفت یک نیروی قوی دیگری باید وجود داشته باشد که اینها رو بهم نگه داشته )

توحید در مقابل تشبیه کردن وجود دارد

اگر کسی را مشابه سازی کنی دیگر آن چیز تک نیست

جمله = همه

در بیت ششم دانستم که هیچ نمیدانم

بیت هفتم دلی که به خدا متصل نباشه به درد نمیخوره

 

گیو در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۳۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۷:

در مرادات حافظ از همدانی زلف به این معنا آمده است: صفت جمال و کمال الهام غیبی را گویند.

در کشف الالفاظ تبریزی به این معنا آمده است: غیب هویت حق را گویند که هیچ کس را بدان راه نیست.

در اصطلاحات عرفانی عراقی: گسترهٔ رمز و رازها و اسرار الهی ست؛ و تاب زلف: پیچ و خم اسرار الهی

علی میراحمدی در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۳۹ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی یزدگرد » بخش ۲:

وقتی رستم فرخزاد بی لیاقتی و فساد شاهان ساسانی و ضعف حکومت رو به زوال ایران  را به گردن ماه و ستاره می اندازد

وقتی خوبیم خود کردیم و زمانی که اوضاع خراب است ماه و ستاره کرده است!

جایی خواندم که در جنگ بین اعراب و ایرانیان که بنام جنگ زنجیر معروف است سپاهیان ایران را با زنجیر به هم بسته بودند تا از میدان نگریزند!

محسن پورسلان در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۵۹ دربارهٔ خیام » ترانه‌های خیام به انتخاب و روایت صادق هدایت » دم را دریابیم [۱۴۳-۱۰۸] » رباعی ۱۴۲:

گردون نگری زقد فرسوده ی ماست.

وقتی انسان پیر و فرتوت شود و قامتش فرسوده شودقامت خمیده پیدا میکند(قد فرسوده)،قادر به دیدن بالای سر خود نیست،چون نمیتواند کمرش را راست کند، و بناچار جهت دیدش همیشه روبه پایین(دون) است.بنابر این"

اگر(گر) دید شما به پایین است(دون نگری) بخاطر قد و قامت خمیده و فرسوده است(زقد فرسوده ی ماست)...

احمد رحمت‌بر در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۵۸ دربارهٔ صامت بروجردی » کتاب المراثی و المصائب » شمارهٔ ۴۰ - همچنین مرثیه:

در بین همه اشعاری که ردیف «اما این کجا و آن کجا» دارند، این تنها شعری است که سراینده آن مشخص است. همچنین این تنها شعری با آن ردیف است که شوخی‌های جنسی در آن نیست، شاید دلیل مشخص بودن سراینده هم همین باشد.

Adel Kalhor در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۵۵:

نفس خود را با تفکر در دو روز دنیا مهار کنید در انجام گناه تا کجا پیش خواهید رفت در نهایت مرگ در انتظار شماست

برمک در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۹ در پاسخ به غالب دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی یزدگرد » بخش ۲:

چه کسانی پس از رستم به ایران و برای سود خود زیان کسان میجویند و دین  را بهانه میکنند؟

برمک در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۶ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی یزدگرد » بخش ۲:

 

بدانست رستم شمار سپهر
ستاره‌شمُر بود و با داد و مهر
همی‌گفت کاین رزم را روی نیست
رهِ آبِ شاهان بدین جوی نیست
بیاورد سرلاب  و اختر گرفت
ز روز بلا دست بر سر گرفت
یکی نامه سوی برادر به درد
نوشت و سخن‌ها همه یاد کرد
نخست آفرین کرد بر کردگار
کزو دید نیک و بد روزگار
دگر گفت کز گردش آسمان
پژوهنده‌مَردم شود بدگمان
گنه‌کارتر در زمانه منم
ازیرا گرفتار آهرمنم
که این خانه از پادشاهی تهیست
نه هنگام پیروزی و فرهیست
خور و ماه و ناهید با تازیان 
چنان شد کز اختر نیابد زیان
وزین روی از اختر نزار و تهیست
براین اختر ما بباید گریست
ز چارم همی‌بنگرد آفتاب
کزین جنگ ما را بد آید شتاب
ز بهرام  و تیرست ما را گزند
نشاید گذشتن ز چرخ بلند
همان تیر و کیوان برابر شدست
عطارد به برج دو پیکر شدست
چنین است و کاری بزرگست پیش
همی سیر گردد دل از جان خویش
همه بودنی‌ها ببینم همی
وزان خامشی برگزینم همی
بر ایرانیان زار و گریان شدم
ز ساسانیان نیز بریان شدم
دریغ این سر و تاج و این داد و تخت
دریغ این بزرگی و این فرّ و بخت
کزین پس شکست آید از تازیان
ستاره نگردد مگر بر زیان
برین سالیان چارصد بگذرد
کزین تخمه گیتی کسی نشمرد

Fateme Zandi در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۱۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۳ - نکوهیدن ناموسهای پوسیده را کی مانع ذوق ایمان و دلیل ضعف صدق‌اند و راه‌زن صد هزار ابله چنانک راه‌زن آن مخنث شده بودند گوسفندان و نمی‌یارست گذشتن و پرسیدن مخنث از چوپان کی این گوسفندان تو مرا عجب گزند گفت ای مردی و در تو رگ مردی هست همه فدای تو اند و اگر مخنثی هر یکی ترا اژدرهاست مخنثی دیگر هست کی چون گوسفندان را بیند در حال از راه باز گردد نیارد پرسیدن ترسد کی اگر بپرسم گوسفندان در من افتند و مرا بگزند:

شرح ابیات 

استاد ارجمند جناب کریم زمانی

 

بیت 183

ای ضیاء الحق حُسام الدین بیآ

  ای صِقالِ روح و سلطانُ الهُدا

 

ای ضیاء الحق ، حسام الدین چلبی ، ای مایۀ صیقل روح و ای سلطان هدایت . [ صِقال = صیقل دادن ]

 

بیت 184

مثنوی را مَسرَحِ مشروح دِه صورتِ امثالِ او را روح دِه

 

به مثنوی چمنزاری پهناور عطا کن و به قالبِ مَثَل های آن روح ببخش . ( مَسرَحِ مشروح = چراگاه وسیع ، چمنزار پهناور و انبوه ) [ همانطور که گوسفندان و احشام از چریدن در مراتع طبیعی چاق و پروار می شوند . سالکان حقیقت نیز از سبزه زار معارف مثنوی بهره می جویند و روح خود را کمال می بخشند . مولانا می گوید : مثنوی ما دلبری است معنوی که در جمال و کمالِ خود همتایی ندارد و همچنان باغی است مهیّا و و رزقی است گوارا که جهتِ روشن دلان صاحب نظر و عاشقانِ سوخته جگر ساخته شده است ( مناقب العارفین ، ج 2 ، ص 768 ) ]

 

بیت 185

 

تا حُروفش جمله عقل و جان شوند 

 سویِ خُلدِستانِ جان پَرّان شوند

 

تا حروف و کلمات مثنوی به عقل و جان مبدّل شوند و به سویِ بهشتِ جان پرواز کنند .

 

بیت 186

هم به سعی تو ز ارواح آمدند سویِ دامِ حرف و ، مُستَحقَن شدند

 

ای حسام الدین چلبی معانی مثنوی از مرتبۀ ارواح به سویِ دامِ حروف و کلمات هبوط کرد و در آن مقیّد شد . ( مُستَحقَن = محبوس ، زندانی شده ، مقیّد ) [ مولانا می گوید : تنها حسام الدین توانست مکاشفاتِ روحی و مواجیدِ باطنی مرا به صورت ابیات مثنوی درآورد . نقش بارزِ حسام الدین در خلقِ مثنوی به کرّات در مثنوی معنوی تصریح شده است . ]

 

بیت 187

باد عُمرت در جهان همچون خَضِر

 جان فزا و دستگیر و مُستَمِر

 

ای حسام الدین چلبی ، عمرت در دنیا همچون خضر دراز باد و همچون او حیات بخش و ارشاد کننده و پایدار باشی . [ خِضر = شرح بیت 224 دفتر اوّل ]

 

بیت 188

چون خَضِر و الیاس مانی در جهان

  تا زمین گردد ز لطفت آسمان

 

ای حسام الدین چلبی مانند خضر و الیاس در دنیا جاودانه مانی تا به برکت لطف و احسانت زمین به آسمان مبدّل شود . [ الیاس = در قرآن کریم نام الیاس دو بار در شمار پیامبران و رسولان آمده است یکی از آیه 85 سورۀ انعام و دیگری در آیه 123 سورۀ صافّات . نام عبری او ایلیا ( = خدای من با من است ) ذکر شده است . به گفتۀ تورات ، ایلیا در نیمۀ اوّل قرن نهم پیش از میلاد می زیسته است . او پانزده سال نبوّت کرد ( اعلام قرآن ، ص 188 ) .

 

منابع اسلامی پیرامون شخصیّت الیاس آرایِ مختلفی ارائه کرده اند . برخی گویند که الیاس ، همان ادریس (جدِ نوح) است و بعضی گویند که الیاس ، همان خضر است . باز گفته اند که الیاس از فرزندان هارونِ نبی است ( مجمع البیان ، ج 4 ، ص 330 ) . در روایات آمده که وقتی الیاس پافشاری قوم خود را بر کفر و بت پرستی دید . دلتنگ شد و از خداوند خواست که او را بمیراند . اما بدو ندا رسید که در فلان روز از میان قومت خارج شو و به فلان شهر برو . و چون مرکوبی به نزدت آمد مترس و بر آن سوار شو . الیاس روزی همراه یَسَع (از پیامبران) به سویِ آن شهر می رفت که اسبی آتشین مقابلش ظاهر شد . الیاس بر آن سوار شد و رفت و به آسمان چهارم به نزد عیسی جای گرفت و با کرّوبیان انیس شد ( نقد النصوص ، ص 26 ) بدین ترتیب او در دنیا همچنان زندگی می کند . ]

 

منظور مصراع دوم : تا ای حسام الدین با تعالیم معنوی زمین و زمینیان را همچون فرشتگان و کرّوبیانِ عرش نشین ، پاک و مهذّب سازی .

 

بیت 189

گفتمی از لطفِ تو جزوی ز صد 

گر نبودی طُمطَراقِ چشم بَد

 

اگر هیبتِ چشمِ بَد نبود . بخشی از الطاف تو را بیان می داشتم . [ طمطراق = شأن و شوکت ، شکوه و جلال ، در اینجا به معنی هیبت است / چشم بَد = شرح بیت 4151 دفتر سوم ]

 

بیت 190

لیک از چشمِ بَدِ زَهرآب دَم زهرهایِ روح فرسا خورده ام

 

ولی از چشمِ بَد که تأثیری زهرآگین دارد . زخم هایی خورده ام که جان را می فرساید .

 

بیت 191

جز به رمزِ ذکرِ حالِ دیگران شرحِ حالت می نیآرم در بیان

 

از اینرو ای حسام الدین چاره ای ندارم جز آنکه احوالِ تو را در هاله ای از رمز و اشاره و در اثنای شرحِ احوالِ دیگران ذکر کنم . [ مولانا در بیت 136 دفتر اوّل گوید :

 

خوشتر آن باشد که سِرِّ دلبران گفته آید در حدیث دیگران ]

 

بیت 192

این بهانه هم ز دَستانِ دلی است 

 که ازو پاهایِ دل اندر گِلی است

 

اما اگر خوب دقّت شود معلوم می گردد که این بهانه نیز از مکر و حیلۀ دل است که بر اثر آن مکر و حیله (یا آن بهانه) پاهای دل در گِل فرو مانده است .

 

منظور بیت : ای حسام الدین اینکه به بهانۀ مصون ماندن تو از چشم زخم حسودان ، کمالاتت را مشروحاََ بر نمی شمرم نوعی بهانه است که آن بهانه ناشی از تدبیر و مصلحت اندیشی دلِ من است . و این تدبیر را برای آن اندیشیده ام که اسرارِ حقیقت را هر گوشی برنمی تابد . بدین ترتیب پایِ دلِ من در گِل فرومانده است . یعنی به خاطر مصلحت اندیشی نمی توانم احوال معنوی تو را آشکارا بیان کنم .

 

بیت 193

صد دل و جان عاشقِ صانع شده 

 چشمِ بَد یا گوشِ بَد مانع شده

 

صد دل و جان ، عاشقِ آفریدگار شده است ولی چشم بد با گوش بد راهِ معرفت خدا را بر آنان بسته است . یعنی طعنه و تحقیر بدخواهان بر آنان اثر می گذارد و دلسردشان می کند و نمی گذارد به راهِ حق درآیند .

 

بیت 194

 

خود یکی بوطالب ، آن عُمِّ رسول 

 می نمودش شُنعۀ عُریان مَهول

 

برای مثال ، ابوطالب ، عموی رسول اکرم (ص) ، طعنۀ اعراب مشرک در نظرش هولناک می آمد . [ ابوطالب = فرزند عبدالمطّلب و عموی بزرگوار حضرت محمد (ص) است . وی پس از عبدالمطلب ، کفالت و سرپرستی محمد را به عهده گرفت . و چون محمد به پیامبری رسید . ابوطالب با گرویدن علی (ع) بدو مخالفتی نکرد ( السیرة النبویة (ابن هشام) ، ج 1 ، ص 263 ) و ابوطالب در دهمین سال بعثت (سه سال قبل از هجرت به مدینه) وفات کرد ( السیرة النبویة (ابن هشام) ، ج 1 ، ص 263 ) .

 

موضوع ایمان ابوطالب از مباحثِ حسّاسِ کلامی بین مذاهبِ اسلامی است . شیعۀ امامیه عقیده دارد که ابوطالب به اسلام گروید . ولی اوضاع سیاسی و اجتماعی آن روزگار اقتضا می کرد که ایمانش را مکتوم نگه دارد تا با توجه به چهرۀ مقبولی نزدِ همۀ اعراب به ویژه اشراف قریش داشت از نهضت محمد حمایت کند . لیکن اهلِ سنّت در مورد ایمان ابوطالب گفته اند که وی با ایمان به اسلام از دنیا نرفته است .

 

این بیت و ابیات بعد به روایتی اشارت دارد که ابوطالب در واپسین لحظات حیاتِ خود به پیامبر گفت : « ای برادر زاده ام ، سوگند به خدا اگر بیم آن نداشتم که پس از مرگم مردم شماتت تو و فرزندانِ پدرت برخیزند و قریش بگوید که ابوطالب از ترس مرگ کلمۀ شهادت را گفت . حتماََ آن را می گفتم » ]

 

بیت 195

که چه گویندم عرب ؟ کز طفلِ خَود 

او بگردانید دینِ مُعتَمَد

 

در صورتی که ایمان بیاورم مردم به من چه خواهند گفت ؟ در آن صورت خواهند گفت که ابوطالب به خاطر فرزند خود از دین مورد اعتماد آبا و اجدادِ خود دست کشید . [ از آنرو که محمد سالها تحتِ حِضانتِ عمِّ خود ابوطالب بوده به عنوان فرزند او محسوب می شده است . ]

 

بیت 196

گفتش : ای عَم یک شهادت تو بگو 

تا کنم با حق خصومت بهرِ تو

 

پیامبر به ابوطالب فرمود : ای عموی بزرگوار یک بار کلمۀ شهادت را بر زبان بیاور تا به روز رستاخیز نزدِ خداوند برای تو شفاعت کنم .

 

بیت 197

 

گفت : لیکن فاش گردد از سَماع 

 کُلُّ سِرِِّ جاوَزالاِثنَینِ شاع

 

ابوطالب گفت : لیکن مردم این مطلب را می شنوند و رازم فاش خواهد شد . و هر رازی که از دو لب ( دهان دو نفر ) خارج شود شایع گردد . ( سَماع = شنیدن ) [ این راز همانا موضوع ایمان ابوطالب است . ]

 

بیت 198

من بمانم در زبانِ این عرب پیشِ ایشان خوار گردم زین سبب

 

در آنصورت من وِردِ زبان اعراب خواهم شد . و بدین سبب در نظر آنان خوار و حقیر خواهم گردید .

 

بیت 199

لیک ، گر بودیش لطفِ ماسَبَق کی بُدی این بَددلی با جذبِ حق ؟

 

لیکن اگر لطفِ ازلی شامل حال ابوطالب می شد . چگونه ممکن بود که در برابرِ جاذبۀ حق چنین بَددل و بَدگمان شود ؟ [ مراد از «جذب حق» ، دعوت پیامبر است . ]

 

بیت 200

اَلغیاث ای تو غیاثُ المُستَغیث زین دو شاخۀ اختیاراتِ خبیث

 

ای خداوندی که دادرسِ دادخواهانی ، فریاد از دو راهی های اختیارِ پلید . ( غیاث = فریاد رسی ، فریاد رس / مُستَغیث = فریاد خواه ، از اسماء الهی است / دو شاخه = منظور دوگانگی و دو راهی است ) [ مولانا در این بیت و ابیات بعدی می گوید : تردید و دودلی شوم ترین پدیدۀ روانی است . زیرا این پدیده روح را از سیرِ تکاملی بازمی دارد . مولانا تردید و دودلی را زندان روح شمرده است و شخص باید در این حالت با استعانت از خدا و مدد از اولیاء و سالکانِ راستین ، خود را از زندان تردید برهاند . و اِلّا روح شخص دچار تشویش و اضطراب گردد . ]

 

بیت 201

من ز دستان و ز مکرِ دل چنان مات گشتم ، که بماندم از فغان

 

من از مکر و حیلۀ دل چنان مات شدم که حتی از فریاد زدن هم باز ماندم .

 

بیت 202

من که باشم ؟ چرخِ با صد کاروبار 

زین کمین فریاد کرد از اختیار

 

من کیستم ؟ یعنی من که هیچم ، حتی فلک نیز با همۀ شکوه و شوکتش از دام اختیار فغانش بلند شد . ( کار و بار = لفظاََ به معنی شغل و مشغله است ولی در اینجا به معنی شکوه و شوکت است / کمین = منظور دام است ) [ این بیت در بیان خطیر بودن قوّۀ اختیار است . زیرا اختیار مسئولیت به بار می آورد و مسئولیت ، آدمی را تحتِ مؤاخذه قرار می دهد . گویی که اختیار و نیروی انتخابگری ، آدمی را به دام مسئولیت فرو می افکند . ]

 

بیت 203

کای خداوندِ کریم و بُردبار

  دِه امانم زین دو شاخۀ اختیار

 

ای خداوندِ بخشندۀ بردبار مرا از این دو راهی اختیار نجات بده . یعنی مرا از دو راهی تردید که این امر را انتخاب کنم یا آن امر را وارهان .

 

بیت 204

 

جذبِ یک راهۀ صِراطُ المستقیم بِه زِ دو راهِ تَردّد ، ای کریم

 

ای خداوند کریم ، گرایش و انجذاب یک طرفه به راه مستقیم بهتر از دو راهی تردید است .

 

بیت 205

زین دو رَه گرچه همه مقصد تویی

  لیک خود جان کندن آمد این دویی

خداوندا ، اگر چه مقصود و منظور از انتخاب این دو راه تویی . لیکن این دوگانگی و تردید نوعی جان کندن است .

 

بیت 206

زین دو رَه گرچه به جز تو عزم نیست 

لیک هرگز رزم همچون بزم نیست

 

خداوندا اگر چه منظور از این دو راه تنها تویی . لیکن رزم مانند بزم نیست .

 

منظور دو بیت اخیر : افعال انسان چه خوب و چه بد جملگی درقلمرو مشیّت الهی و ارادۀ خداوندی صورت بندد . ولی این بدان معنی نیست که کار خوب و بد یکسان شمرده شود .چون دعوت محمد (ص) اوج گرفت . اشراف قریش نزد ابوطالب آمدند و او را به خاطر حمایتهایش از محمد (ص) تهدید کردند ولی او با نرمخویی و مدارا همچنان به حمایت از آن حضرت ادامه دارد .

بیت 207

در نُبی بشنو بیانش از خدا

  آیتِ اَشفَقنَ اَن یَحمِلنَها

 

این مطلب را که زمین و آسمان و کوهها از قبول امانت الهی ، یعنی اختیار شانه خالی کردند را از قرآن بشنو . که در آیه اَشفَقنَ اَن یَحمِلنَها بیان شده است . [ مصراع دوم اشاره است به آیه 72 سورۀ احزاب « همانا ما امانت را بر آسمان و زمین عرضه داشتیم . آنها از برداشتن آن تن زدند و حالت وجد آمیخته با بیم پیدا کردند . انسان آن امانت را برداشت . او ستمکار و نادان است . ]

 

بیت 208

این تردّد هست در دل چون وَغا 

 کین بُوَد بِه یا که آن حالِ مرا ؟

 

این تردید و دودلی و گفتن اینکه انجام ای کار برای من بهتر است یا آن کار ، جنگ و غوغایی در دل ایجاد می کند . [ وَغا = جنگ و غوغا ، سر و صدا ]

 

بیت 209

در تردّد می زند بر همدگر 

 خوف و اومیدِ بهی در کرّ و فَر

 

در حالت تردید و دودلی ، بیم و امید ناشی از این خیال که آیا این کار بهتر است یا آن کار با یکدیگر گلاویز می شوند .

 

منابع و مراجع :

 

شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر ششم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

علی میراحمدی در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۱ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۱۴ - حکایت:

تصویر Ai پیرامون این بیت در لینکپیوند به وبگاه بیرونی

استاد رضا استاد رضا در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۶ دربارهٔ ایرج میرزا » قطعه‌ها » شمارهٔ ۷۷ - حیله:

ایرج میرزای درپیتی هوسباز عوضی

استاد رضا استاد رضا در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۵ دربارهٔ ایرج میرزا » قطعه‌ها » شمارهٔ ۷۷ - حیله:

خاکبسر ایرج میرزای هوسباز عوضی

استاد رضا استاد رضا در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۵ دربارهٔ ایرج میرزا » قطعه‌ها » شمارهٔ ۷۷ - حیله:

خاکبسر این شاعر احمق هوسباز بکنن اگر واقعا چنین شعری را گفته یابو درپیتی انگل شاعران است ملعون

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۱ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۵۳:

درس نه ، تعلیق نه ، تکرار کن

ابراهیم احمدی در ‫۵ روز قبل، پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۱:

این غزل را می‌توان حکایتِ انسانی دانست که یک‌بار با «اصل» روبه‌رو شده است و پس از آن دیگر هیچ جانشینی آرامش نمی‌کند. «تو» در این خوانش، فقط معشوقی زیبارو نیست؛ حقیقتی است که وقتی دل به آن رسید، همهٔ صورت‌های دیگر در برابرش بدل و سایه می‌شوند. از همین رو، دل‌برداشتن از او ممکن نیست؛ زیرا آدمی نمی‌تواند از حقیقت کناره بگیرد و همچنان از حقیقت‌بودنِ خویش رها نشود.

 

«تیغ» یار، در این معنا تیغِ قهر نیست؛ تیغِ برکندنِ پرده‌هاست. محبوب گاهی آنچه را دوست می‌داریم از ما می‌گیرد تا آنچه را باید دوست بداریم آشکار کند. زخمی که نفس را می‌خراشد، ممکن است همان روزنه‌ای باشد که نور از آن وارد می‌شود. پس عاشق با نخستین گشایش، دوباره دوستی را از سر می‌گیرد؛ زیرا در عشق، آنکه می‌کُشد و آنکه زنده می‌کند، یکی است.

 

در مرکز غزل، «هلاک نفس» قرار دارد. سالک در جست‌وجوی گنجی بیرون از خویش نیست؛ باید صاحبِ گنجِ درون را از زیر آوار «من» بیرون آورد. شگفت آنکه بزرگ‌ترین فتوحات روحانی، گاهی با از دست دادن حاصل می‌شوند: باید چیزی از «خود» فرو بریزد تا چیزی از حقیقت طلوع کند.

 

ماه، باغ، تیر، کعبه و بیابان نیز حلقه‌های یک زنجیرند. ماه، زیباییِ منعکس است؛ باغ، امکانِ ثمر است؛ تیر، لحظهٔ اصابت حقیقت؛ و بیابان، فاصلهٔ میان دانستن و رسیدن. سالک می‌تواند باغ را ببیند بی‌آنکه میوه بچشد؛ می‌تواند از کعبه سخن بگوید بی‌آنکه قدم در بیابان بگذارد. بنابراین پایان غزل، راز تمام آن را آشکار می‌کند: وصال، برای کسی نیست که فقط مقصد را بخواهد؛ برای کسی است که حاضر باشد خویش را در راهِ مقصد به خطر بیندازد. در این سفر، آخرین چیزی که باید به جا گذاشت، خودِ مسافر است.