سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۸ در پاسخ به حسین بیدرام دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۴:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۷ در پاسخ به زهرا دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۴:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۷ در پاسخ به آرش عباسی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۴:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۶ در پاسخ به حمید دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۴:

ازلطف ومحبت شماصمیمانه سپاسگزارم🌹🙏

دکتر صحافیان در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۵ دربارهٔ عطار » تذکرة الأولیاء » بخش ۴۸ - ذکر ابومحمد رویم قدس الله روحه العزیز:

سطر 8 خدایا

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۴ در پاسخ به وکیل دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۳:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

شرح کامل غزلها دروبگاه👇

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

محسن در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۲۰:

این بیت در برنامه شماره 800 گنج حضور بخش اول توضیح داده شده.

Fateme Zandi در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۳۰:

این غزل از غزل‌های شورانگیز مولانا و تجربهٔ دگرگونی و تبدیل اندک‌اندک عاشق در پرتو حضور معشوق است که وجود تاریک و مادی عاشق را نورانی و سبک می‌کند و با عبور دادن او از بندها و موانع، به حرم بی‌نیازی و امنیت معشوق می‌رساند. سایه و آغوش معشوق عاشق را در بر می‌گیرد و سرانجام با نوشاندن شراب یگانهٔ عشق، عاشق را به مستی ابدی و وحدت می‌رساند.

 

بیت یکم:  

تا تو حریف من شدی ای مه دل‌سِتان من  

همچو چراغ می‌جهد نور دل از دهان من  

 

حریف: هم‌نشبن، همراه، ملازم

ای معشوق و ماه دلربای من، از آن دمی که تو هم‌نشین و همراه من شدی، حضور تو زبان و دلم را روشن کرده است. این نور با سخنانی نورانی همچون چراغ از دهانم می‌جهد.

 

بیت دوم:  

ذره به ذره چون گهر از تَف آفتاب تو  

دل شده‌ است سر به سر آب و گل گران من  

 

تف آفتاب: گرما و حرارت آفتاب

آفتاب استعاره از معشوق

این بیت به باور پیشینیان اشاره دارد که بر اثر تابش نور و گرمای مداوم خورشید، سنگ‌های معمولی که قابلیت داشتند، ذره‌ذره تبدیل به جواهر و گوهر می‌شدند.  

مولانا می‌گوید: از نور و گرمای وجود تو، وجود سنگین و مادی من (آب و گلِ گران من) سراسر تبدیل به «دل» (سبک، گران‌بها و نورانی) گشته است. عشق معشوق همچون کیمیا، وجود عاشق را دگرگون و تبدیل می‌کند.

 

بیت سوم:  

پیشتر آ دمی بِنِه آن بَر و سینه بر برم  

گرچه که در یگانگی جان تو است جان من  

 

نزدیک‌تر بیا و یک دم آن سینه را بر سینهٔ من بگذار؛ هرچند که در یگانگی، جان تو همان جان من است.

 

بیت چهارم:  

در عجبی فُتم که این سایه کیست بر سرم؟  

فضل توام ندا زند کان من است آن من!  

 

در شگفتی فرو رفته‌ام که این سایه کیست که بر سرم افتاده؟ فضل و عنایت تو فریاد می‌زند که «آن من است، آن من!» (سایهٔ حضور من معشوق است).

فضل: بخشش و کرم الهی بدون تقاضای انسان

 

بیت پنجم:  

از تو جهانِ پربلا همچو بهشت شد مرا  

تا چه شود ز لطف تو صورت آن جهان من  

 

به برکت وجود تو، این جهان پر از بلا برایم همچون بهشت شده است. پس با لطف و کرمت، جهان معنا برایم چگونه خواهد شد؟ قابل توصیف نیست.

 

بیت ششم:  

تاج من است دست تو چون بنهیش بر سرم  

طُرّه توست چون کمر بسته بر این میان من  

 

دست تو وقتی بر سرم می‌نهی، تاج سرم است و طرّه (زلف) تو مانند کمربندی بر کمرم بسته شده و قدرت حرکت و تلاشم شده و نشانهٔ تعلق عاشقانه‌ام به توست. 

کمر بستن کنایه از آماده و مصمّم شدن برای انجام کاری است. 

(ای معشوق، این اشتیاق و حرکت را هم تو داده‌ای چون من بر و برگی ندارم.)

 

بیت هفتم:  

عشق برید کیسه‌ام گفتم هی چه می‌کنی؟  

گفت تو را نه بس بود نعمت بی‌کران من  

 

کیسه بریدن: طرّاری و جیب بری کردن، دزدیدن مال کسی با تردستی و اغفال فرد

عشق همانند طرّار، کیسهٔ تعلقات و دارایی‌های مرا برید. گفتم هی چه می‌کنی؟  

گفت: آیا نعمت بی‌کران من برایت کافی نیست؟ (اگر تعلقاتت را گرفتم، وجودت را به گوهر و نور تبدیل کردم، این برای تو کافی نیست؟)

 

بیت هشتم:  

برگ نداشتم دلم می‌لَرَزید برگ‌وَش  

گفت مترس، کآمدی در حَرَم امان من  

 

برگ وَش: مثل برگ، کنایه از لرزان و ضعیف بودن

در مقابل معشوق ضعیف و ناتوان بودم و برگ و نوایی (دارایی و ثروتی) نداشتم و از این جهت دلم مانند برگ می‌لرزید. معشوق گفت: نترس، که به حرم امن (بی‌نیازی) من آمده‌ای.

 

بیت نهم:  

در برت آن چنان کشم کز بر و برگ وارهی  

تا همه شب نظر کنی پیش طرب‌کنان من  

 

در بر کشیدن: در آغوش کشیدن

بر و برگ: کنایه از تعلقات و اسباب و موانع

آن‌چنان تو را در آغوش می‌کشم که از «بر و برگ» یعنی از همه تعلقات، موانع، اسباب و علل رها شوی و تمام طول شب در پیش طرب‌کنندگان من نظاره‌گر باشی.

طرب کنندگان: کنایه از انس گرفتگان با حضرت حق

 

بیت دهم:  

بر تو زنم یگانه‌ای مست ابد کنم تو را  

تا که یقین شود تو را عشرت جاودان من  

 

یگانه: مجازاً شراب بی‌نظیر و یگانه عشق

بر تو زنم یگانه‌ای: شراب بی‌نظیر عشق را به تو بنوشانم

جام شراب یگانه و بی‌نظیرِ عشق را بر تو می‌نوشانم تا مست ابدی شوی و به یقین برسی که عشرت و شادی من جاودانه است.

 

بیت یازدهم:  

سینه چو بوستان کند دمدمه بهار من  

روی چو گل‌سِتان کند خَمر چو ارغوان من  

 

دمدمه: نام و آوازه، صدا، جادو، مکر، اثر و ...

دمدمهٔ بهار من (نفس و تأثیر بهاری‌ام) سینه را مانند بوستان خوش و خرم می‌کند و شراب ارغوانی‌ام روی را چون گلستان سرخ و زیبا می‌گرداند. 

عشق معشوق، وجود عاشق را شکوفه و سرشار از طراوت و شادی می‌سازد.

 

مولانا در غزلی دیگر فرمودند: 

روی کسی سرخ نشد بی‌مدد لعل لبت  

بی‌تو اگر سرخ شود از اثر غازه* شود 

 

غازه: گلگونه، سرخاب

سرخ شدن روی کنایه از شادی است. عاشق زمانی شاد است که به وصال معشوق رسیده باشد و در فراق چهره‌اش زرد است.

شرح #فاطمه قوی نیت 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۹ در پاسخ به Mahmood Shams دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۸ در پاسخ به ناصر دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

استاد.میراحمدی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۲:

«جان صد صاحبدل آنجا بسته یک مو ببین»

«بسته یک مو»  ایهام دارد

یک :به مویی بند است (ناپایداری)

دو:صدها جان بسته یک مو هستند(ناز و نیاز)

چرا جان صاحبدلان بسته یک موی آن یار است ؟

زلف و مو نماد کثرت است 

رخ نماد وصال

دلهای صاحبدلان آویزان این زلف دراز می‌شود تا برسد به رخ یار

صاحبدل سعی می‌کند از کثرت به وحدت برسد

اما راه سیر الی الله سخت است و بسته یک موست

امتحان ها و بلایای سیر و سلوک تکانی است که یار به زلفش میدهد و ممکن است دلها از زلف رها شوند و نتوانند به مسیر ادامه بدهند

تا کسی تصویر شعر را نفهمد و غزل را نفهمد حافظ را نمی‌فهمد 

فهم اینها یک نوع ذکاوت هنری میخواهد 

یک نوع درک تصویری میخواهد

یک نوع ذوق میخواهد 

ذوق را هم خود فرد باید به دست بیاورد

آنها هم که دم از دانشگاه میزنند بدانند:

دانشگاه نه حافظ پژوه تحویل میدهد و نه حافظ شناس

«بیت معناکن» بسیار تحویل میدهد !!

دانشگاه هم اساسا قاتل ذوق است 

تا خود فرد ذخیره هنری و ادبی و عرفانی و معنوی را به دست نیاورد فایده نمیکند

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۱ در پاسخ به فرخ مردان دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:

 ازلطف ومحبت شماسپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۷ در پاسخ به نگارین گلشن دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

Fateme Zandi در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۳۱ - معاتبهٔ مصطفی علیه‌السلام با صدیق رضی الله عنه کی ترا وصیت کردم کی به شرکت من بخر تو چرا بهر خود تنها خریدی و عذر او:

به نام حضرت دوست 

شرح ابیات

استاد ارجمند جناب کریم زمانی 

 

【مثنوی معنوی مولوی

خلاصه حکایت اَحَد اَحَد گفتن بلال در آفتاب حجاز از محبت مصطفی

بِلالِ حبشی بردۀ یکی از محتشمان مکّه بود . وقتی که به آیین حنیف احمدی گرایید . صاحبش برآشفت و برای گُسستنِ حبلِ ایمان او روزهای متوالی وی را در هُرمِ آفتابِ نیمروزی روی زمین می انداخت و با تازیانه های آتشین تنش را لاله باران می کرد . و بلال در صفیرِ تازیانه ها پیوسته «اَحَد اَحَد» می گفت . روزی ابوبکر از آن حوالی می گذشت و آن شکنجه و این پایداری را دید و دلش بر او سوختن گرفت . و چون بلال را به خلوت یافت بدو سفارش کرد که نیازی به اظهار ایمان نداری . چرا که خداوند ، دانای به سرایر است …】

 

 

بیت 1075

گفت : ای صِدّیق آخِر گفتمت / که مرا انباز کن در مکرمت

حضرت محمّد مصطفی (ص) گفت : ای صدّیق (ابوبکر) آخر به تو گفتم که مرا نیز در این کار جوانمردانه شریک کن .

 

بیت 1076

گفت : ما دو بندگانِ کویِ تو / کردمش آزاد من بر رویِ تو

ابوبکر گفت : ما هر دو غلامِ آستانِ کویِ تو هستیم . من بلال را به خاطر گُلِ رویِ تو آزاد کردم .

 

بیت 1077

تو مرا می دار بنده و یارِ غار / هیچ آزادی نخواهم ، زینهار

تو مرا به عنوان غلام نزدِ خود نگهدار . من ابداََ هیچ نوع آزادی از تو نمی خواهم .

 

بیت 1078

که مرا از بندگیت آزادی است / بی تو بر من محنت و بی دادی است

زیرا آزادی من در اینست که غلامِ تو باشم . بدون وجود تو زندگی برای من مایۀ رنج و حرمان و ستم است .

 

بیت 1079

این جهان را زنده کرده زِ اصطفا / خاص کرده عام را ، خاصه مرا

ای پیامبری که با برگزیده شدنت از سویِ حضرت حق ، جهان را زنده کرده ای . و عوام النّاس را به مرتبۀ بندگان خاصِ الهی رسانده ای . بویژه مرا چنین کرده ای .

 

بیت 1080

خواب ها می دیدم جانم در شباب / که سلامم کرد قرصِ آفتاب

جانِ من به دورانِ جوانی رویاهایی می دید . مثلاََ می دید که چشمۀ خورشید بر من سلام می کند .

 

بیت 1081

از زمینم برکشید او بر سما / همرهِ او گشته بودم ز ارتقا

و می دیدم که خورشید مرا از زمین برکند و به فرازِ آسمان بُرد . چنانکه در بلندی و رفعت همطرازِ او شده بودم .

 

بیت 1082

گفتم : این ماخولیا بود و مُحال / هیچ گردد مستحیلی وصفِ حال ؟

امّا هر بار که از خواب بیدار می شدم با خود می گفتم : این صحنه های رویایی محال است که تحقّق عینی یابد . بلکه نوعی مالیخولیاست که بر مغزم عارض شده است . زیرا مگر ممکن است که امری محال نقدِ حال واقع شود . [ ماخولیا = مالیخولیا ، نوعی بیماری عصبی / مُستحیل = امری که محال باشد ]

 

بیت 1083

چون تو را دیدم ، بدیدم خویش را / آفرین آن آینۀ خوش کیش را

همینکه تو را دیدم . یعنی ای پیامبری که به منزلۀ خورشید معنوی هستی . به محضِ آنکه تو را دیدم . حقیقتِ وجود خود را پیدا کردم . یعنی دریافتم که حقیقت انسان ، پوست و گوشت و استخوان نیست . بلکه گوهری است لطیف و نورانی . زهی بر آن آینۀ حقیقت نمایی که حقیقت را نشان داد . [خوش کیش = نیک آیین / آینۀ خوش کیش = آینه صیقلی و پاکی که همه چیز را بخوبی در خود نشان می دهد . مراد از « آینۀ خوش کیش » قلب حضرت ختمی مرتبت (ص) یا کلاََ انسان کامل است که حقایق را به اَحسنِ وجه نشان می دهد . ]

 

بیت 1084

چون تو را دیدم ، مُحالم حال شد / جانِ من مُستَغرقِ اِجلال شد

همینکه تو را دیدم . امر محال برایم ممکن شد و جانم در دریای عظمت معنوی غرقه گشت . [ دانستم تعبیر «آفتاب» وجود نورانی تو بود . ]

 

بیت 1085

چون تو را دیدم ، خود ای روحَ البِلاد / مِهرِ این خورشید از چشمم فتاد

ای روحِ کالبدِ جهان ، به محض آنکه تو را دیدم . عشق خورشید طبیعت از نظرم افتاد و بی قدر شد .

 

بیت 1086

گشت عالی همّت از تو چشمِ من / جز به خواری ننگرد اندر چمن

چشمِ من از فیض دیدارت ، همّتی والا یافت . زین پس دیدگانِ من جز به حقارت به چمنزار ننگرد . یعنی تا قبل از آنکه به دیدارِ تو نائل شوم مجذوب زیبایی جهان بودم . امّا از وقتی که رویِ زیبای تو را دیدم دیگر زیبایی های جهان در نظرم رنگ باخته است .

 

بیت 1087

نور جُستم ، خود بدیدم نورِ نور / حُور جُستم ، خود بدیدم رَشکِ حُور

من در جستجوی نور بودم که نورالانوار را دیدم . نیز جویای حوریان بهشتی بودم که ناگهان صاحب جمالی را دیدم که حوریان بهشتی بر او غبطه می خورند . [ حُور = زیبا چشم ، کسی که رنگ سفیدی و سیاهی چشمش بسیار باشد ، در زبان فارسی به معنی زن بغایت زیبا یا زن زیبای بهشتی است ]

 

بیت 1088

یُوسُفی جُستم لطیف و سیم تن / یُوسُفِستانی بدیدم در تو من

در جستجوی یوسفی زیبا و سپید اندام بودم که ناگاه در وجودِ تو شهر یوسفان را دیدم . [ محمّد (ص) جامع جمیع مراتب انبیاست و مظهر و مجلای کامل صفات جمالیّه حضرت حق است . ]

 

بیت 1089

در پیِ جنّت بُدم در جُست و جو / جنّتی بنمود از هر جُزوِ تو

من در جستجوی بهشت بودم که هر جزو از وجودِ تو بهشتی را به من نشان داد . یعنی ای محمّد (ص) وجود شریف تو آکنده از بهشت معرفت و فردوس صفا و وفاست .

 

بیت 1090

هست این نسبت به من مدح و ثنا / هست این نسبت به تو قدح و هِجا

این ستایشی که در حقِ تو کردم . نسبت به شأن نازل من مدح و ستایش محسوب می شود . امّ نسبت به شأن عالی تو نکوهش و بدگویی است . [ قدح = عیب کردن ، طعنه زدن / هِجا = بد گویی و هجو کردن ]

 

بیت 1091

همچو مدحِ مردِ چوپانِ سلیم / مر خدا را پیشِ موسیِّ کلیم

مانند ستایش چوپان ساده لوحی که خدا را نزدِ موسای کلیم الله می ستود .

 

بیت 1092

که بجویم اِشپُشَت ، شیرت دهم / چارُقت دوزم من و پیشت نهم

چوپان می گفت : خداوندا تو کجایی که شپش هایت را در جامه ات پیدا کنم و شیر به تو دهم . چارُق تو را بدوزم و آن را جلو پایت جُفت کنم . ( حکایت موسی و شبان )

 

بیت 1093

قدحِ او را حق به مدحی بر گرفت / گر تو هم رحمت کنی ، نبوَد شگفت

حضرت حق ستایش های آن چوپان را که از نظر الفاظ و عبارات قدح آمیز و زننده بود به لطف خود ستایش محسوب داشت . اینک اگر تو (محمّد) به من رحم آوری و مدایح مرا که در خورِ شأن والای تو نیست . مدح بشمار آوری جای شگفتی نیست . زیرا تو رَحمَة لِلعالمین هستی .

 

بیت 1094

رحم فرما بر قصورِ فهم ها / ای ورایِ عقل ها و وهم ها

ای فراتر از عقول و اوهام بشری ، بر کوتاهی ادراک های بشری رحمت

 

بیت 1095

اَبُّهَاالعُشّاق اقبالی جدید / از جهانِ کهنۀ نوکُن رسید

ای عاشقان ، از جهان ازلی که همه چیز را نو می کند . اقبالی تازه رسید . [ نُو کُن = نو کننده ، تازه کننده / کهنه = در اینجا به معنی قدیم و ازلی / جهانِ کهنه = عالم الهی که قدیم و ازلی است ]

 

بیت 1096

زآن جهان کو چارۀ بیچاره جُوست / صد هزاران نادرۀ دنیا در اوست

این اقبال تازه از جهانی رسید که چاره ساز کارِ بیچارگان است . و صدها هزار حقایق شگفت انگیز و کمیاب در آن است .

 

بیت 1097

اَبشِرُوا یا قَومُ اِذ جاءَ الفَرَج / اِفرَحُوا یا قَومُ قَد زالَ الحَرَج

ای قوم ، مژده بادا که هنگام گشایش رسید . ای قوم شادمانی سر دهید که تنگی بر طرف شد .

 

بیت 1098

آفتابی رفت در کازۀ هِلال / در تقاضا که اَرِحنا یا بِلال

آفتابی به کوخِ هلال رفت تا این خواسته را گوید که ای بلال ، ما را برآسایان . ( کازه = کومه ، کوخ ، سایبانی که کشاورزان و پالیزبانان از چوب و گیاه می سازند تا به وقت نزول باران در آنجا نشینند ) [ منظور مصراع اوّل : آفتاب وجود پیامبر (ص) به خانۀ وجودِ بلال رفت ( شرح اسرار ، ص 429 ) . ]

 

بیت 1099

زیرِ لب می گفتی از بیمِ عدو / کوریِ او بر مناره رَو ، بگو

ای بلال قبلاََ از ترس دشمن کافر ، نام حضرت حق را زیر لب می گفتی . ولی اینک به کوری چشمِ او بر فراز مناره برو و اذان بگو .

 

اَذان = در لغت به معنی اعلام کردن و در اصطلاح شرع ، نام اذکاری است که برای اعلام وقت نماز وضع شده است . یکی از احکام که در سال اوّل هجری صدور یافت . حکم اذان بود . به گفتۀ ابن اسحاق پیش از آنکه این حکم مقرر شود . مسلمانان بی آنکه دعوت و اعلامی خاص در میان باشد هنگام نماز حضور می یافتند . تا اینکه پیامبر (ص) در سال اوّل هجری با اصحاب مشورت کرد که برای اعلام اوقات نماز چه علامتی بکار برند ؟ برخی زدن بوق و برخی نواختن ناقوس و برخی دیگر افروختن آتش را مطرح ساختند ( ادوار فقه ، ج 1 ، ص 153 ) . تا آنکه به گفتۀ ابن هشام ، مطابق خوابی که عبدالله بن زید خَزرَجی دیده بود . حکم اذان صادر شد ( السیرة النبویة ، ج 2 ، ص 154 و 155 ) . و چون بلال صدایی رسا داشت برای گفتن اذان انتخاب شد . در عهد پیامبر (ص) مناره نبوده است . گاه روی زمین اذان می گفتند و گاه روی دیوار مسجدِ پیامبر (ص) . و چون وقت نماز فرا می رسید . پیامبر (ص) به بلال می فرمود بر فراز دیوار شو و اذان بگو ( ادوار فقه ، ج 1 ، ص 155 ) ]

 

بیت 1100

می دمد در گوشِ هر غمگین ، بشیر / خیز ای مُدبِر ، رهِ اقبال گیر

بشارت دهنده در گوش هر شخص اندوهمندی چنین تَرنم می کند که : ای بدبخت ، برخیز و راه بخت و اقبال را پیش گیر . ( بشیر = بشارت دهنده ، هر آن کسی است که با صفای دل ، مردم را به طریق صواب می خواند و نعمات الهی را در گوشِ هوششان به ترنّم آرد ) [ از خواب غفلت بیدار شو و راهِ اطاعت و هدایت بپوی .

 

بیت 1101

ای در این حبس و در این گند و شُپُش / هین که تا کس نشنود رَستی ، خَمُش

ای بدبختی که در زندان نفسانیّات و در میان کثافات و شپش مانده ای . بهوش باش برای آنکه کسی از بدخواهان نشنود که تو از منجلاب نفسانیات رها شده ای . [ اگر از بشارت دهندۀ الهی متابعت کنی از زندان نفسانیات و پلیدی های دنیوی رها خواهی شد . ]

 

بیت 1102

چون کنی خامُش کنون ؟ ای یارِ من / کز بُنِ هر مو برآمد طبل زن

ای یار من ، اینک که از بُنِ هر تارِ مویت طبّالی بر طبل می کوبد چگونه می توانی خاموش باشی ؟ [ این بیت متضمّنِ این نکته است که سالکِ عاشق در کشف اسرار اختیار ندارد . زیرا عشق ، ذاتاََ غمّاز و پرده در است . ]

 

بیت 1103

آنچنان کر شد عَدُوِّ رَشک خُو / گوید : این چندین دُهُل را بانگ کو ؟

دشمن حسود از شدّت حسادت چنان کر شده است که هر چند طبّالان را می بیند ولی بانگِ طبل را نمی شنود . از اینرو می گوید : پس صدای این همه طبل که می کوبند کو و کجاست ؟ [ آنان که گوش باطنی ندارند . قالب کلمات و صورت الفاظ الهی را می شنوند امّا معانی و حقایق مستور در پسِ آن کلمات را درنمی یابند . ]

 

بیت 1104

می زند بر رُوش رَیحان که طَری است / او ز کوری گوید : این آسیب چیست ؟

مثلاََ گُل و ریحان تر و تازه به صورتش می خورد . امّا او به سبب نابینایی می گوید : این دیگر چیست به صورتم می خورد و مزاحمم می شود ؟ ( طَری = تر و تازه ) [ کوردلان چون دعوت مصلحان و مربّیان امم را درنمی یابند . آن را عملی مزاحم و کارافزا می انگارند . ]

 

بیت 1105

می شِکُنجد حور دستش می کشد / کور ، حیران کز چه دردم می کند ؟

یا مثلاََ زنی زیبارو دستش را وشگون می گیرد . امّا آن نابینا متحیّر و متغیّر می شود که این مزاحم کیست که مرا آزار می دهد ؟ ( می شِکُنجد = وشگون می گیرد . «شِکُنجیدن» به معنی گرفتن عضوی با سرِ ناخن است ) [ در حالی که اگر او را می دید هیچگاه چنین حرفی نمی زد . ]

 

بیت 1106

این کشاکش چیست بر دست و تنم ؟ / خفته ام ، بگذار تا خوابی کنم

آن نابینا می گوید این کشیدن و آزار دادن چیست که بر دست و بدنم عارض شده است ؟ من به خواب فرو رفته ام دست از سرم بردار تا بخوابم . [ چند بیت فوق بر سبیل تمثیل آمده تا خوابِ غفلت مردمان را تجسّم بخشد . غافلان تنذیر و تبشیر اهلِ صلاح را مزاحمت تلقّی می کنند . ]

 

بیت 1107

آنکه در خوابش همی جویی ، وی است / چشم بگشا ، کآن مَهِ نیکو پی است

این همان کسی است که در رویا به دنبالش بودی . چشمانت را باز کن آن ماهِ خوش قَدَم در پیشِ توست . ( نیکو پی = خوش قدم ، مبارم قدم / «مهِ نیکو پی» همانا مصلحان و مربیّان جامعه بشری اند ) [ تو که در آرزوهای رویایی خود طالب سعادت بودی . اینک ماهِ سعادت به نزدِ تو آمده است . ]

 

بیت 1108

زآن ، بلاها بر عزیزان بیش بود / کآن تَجَمُّش یار با خوبان فزود

از آنرو بر عزیزان بیشتر بلا وارد می شود که حضرت معشوق با بندگان محبوب خود بیشتر عشقبازی می کند . ( تجمّش = بازی و عشق ورزیدن به کسی ) [ در حدیث آمده « بلاکش ترینِ مردم پیامبرانند و سپس صالحان ، پس از آنها گُزیدگان بر حسبِ درجه خوبی شات » ( احادیث مثنوی ، ص 107 ) . از سخنان یکی از بزرگان است که « اگر از جانب خداوند بلایی نمی رسید . بندگان راهی به سوی او نداشتند » ( شرح مثنوی ولی محمّد اکبرآبادی ، دفتر ششم ، ص 50 و 51 ) ]

 

بیت 1109

لاغ با خوبان کند در هر رهی / نیز کوران را بشوراند گهی

حضرت معشوق با بندگان محبوب خود در همۀ مراحل عمرشان بازی می کند . یعنی سنّتِ خداوند است که بندگان خوب را به بلا و مصیبت دچار سازد . البته گاهی هم کوردلان را از طریق بلا و مصیبت شوریده حال و متغیّر کند . [ لاغ = شوخی ، هَزل ]

 

بیت 1110

خویش را یک دم بدبن کوران دهد / تا غریو از کویِ کوران برجهد

حضرت حق خود را از دریچۀ بلا لحظه ای به این کوردلان نشان می دهد تا فریادِ تضرّع و زاری آنان بلند شود

 

منابع و مراجع :

شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر دوم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

محسن در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۵۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۵:

اینجا لحن غزل تغییر می‌کند.

مولانا از خطاب به صاحبان مقام، به دعوتی عاشقانه می‌رسد.

«دیوانه توی یا من؟» پرسشی معمولی نیست؛ اشاره به تفاوت نگاه عاشق و عاقل دارد.

از دید انسان متعارف، عاشقی که از خود بی‌خود شده دیوانه است؛ اما از دید مولانا، شاید آن‌که از ترس قضاوت مردم، خود را از شور عشق محروم کرده، گرفتار دیوانگی بزرگ‌تری باشد.

«قدح» نیز در اینجا جام شراب معرفت و عشق است.

دعوت مولانا این است: به جای آنکه نگران قضاوت دیگران باشی، خودت وارد تجربه عشق شو.

محسن در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۵۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۵:

مولانا حضور محبوب را به ((قیامت)) تشبیه می‌کند؛ زیرا با ظهور او، جهان قبلی انسان فرو می‌ریزد و جهان تازه‌ای آغاز می‌شود.

قیامت در اینجا فقط پایان جهان نیست؛ پایان یک نوع دیدن و آغاز نوع دیگری از دیدن است.

یوسف نیز نماد زیبایی بی‌نظیر و جمالی است که بیننده را از خود بی‌خود می‌کند.

انگار مولانا می‌گوید: تو هنوز درگیر مقام و اعتبار دنیایی هستی، درحالی‌که اتفاقی عظیم در عالم جان رخ داده است!

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۳۶ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹
  
از سپندِ ما، که می‌یابد سراغِ ناله را ؟
گَردِ پیشاهنگ کرد این کاروان، دنباله را

داغِ حسرت سرمه‌ گرداند به دلها ناله را
بر لب آوازِ شکستن نیست، جامِ لاله را

ما سیه بختان، حبابِ گریهٔ نومیدی‌ایم
خانه بر آب است یک سَر، مردمِ بنگاله را

عقلِ رنگ‌آمیز، کِی‌گردد حریفِ دردِ عشق؟
خامهٔ تصویر، نتواند کشیدن ناله را؟

عافیت‌سنجان، طریقِ عشق کم پیموده‌اند
دور می‌دارند از این ره، خانه جویِ خاله را

از رهِ تقلید، نتوان بهره ی عزّت‌ گرفت
نشئهٔ جمعیّت‌ِ گوهر نباشد، ژاله را

در تبِ عشقَم سپندی‌ گر نباشد‌، گو مباش
از نفَس بر رویِ آتش می‌نهم، تبخاله را

برقِ جولانی‌، که ما را در دلِ آتش نشاند
می‌کند داغ از تحیّر، شعلهٔ جوّاله را

کُشتهٔ آن چشمِ مخمورَم‌، که مدِّ سرمه‌اش
تا سرِ کویِ تغافل می‌کشد، دنباله را

شوخی‌ّ حسنَش، برون‌ است‌ از خطِ تسخیرِ خط
پرتوِ مَه می‌زند آتش‌،کمندِ هاله را

مکرِ زاهد، ابلهان را سر خطِ درسِ ریا ست
سامری تعلیمِ باطل می‌کند، گوساله را

روح‌ را، از بندِ جسمانی گذشتن‌ مشکل است
هر گِرِه‌ منزل بود در کوچهٔ نِی، ناله را

سوخت دل، اما چراغِ مدّعا روشن نشد
در جگر یارب چه آتش بود، داغِ لاله را

از دلِ خون‌بسته بیدل، نشئهٔ راحت‌ مخواه
باده جز خونابه نبوَد، ساغرِ تبخاله را

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۶ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸
  
بیاکه جامِ مروّت دهیم، حوصله را
به سایهٔ کفِ پا پروَریم، آبله را

به وادیی که تعلّق دلیلِ کوشش‌ها ست
ز بارِ دل، به زمین خفته‌گیر قافله را

ز صاحبِ امل، آزادگی چه امکان است؟
در این بساط‌، گرانخیزی است حامله را

ز انقلابِ حوادث، بزرگی ایمن نیست
به طبع‌ِ کوه، اثر افزونتر است زلزله را

محبّت از من و تو، رنگِ امتیاز گداخت
تریّ و آب سزاوار نیست، فاصله را

به‌کج اداییِ حُسنِ تغافلَت نازَم
که یادِ او گِلهٔ ناز می‌کند، گِله را

چو صبح، یک دو نفَس مغتنم شمَر بیدل
مکن دلیلِ اقامت چو زاهدان، چله را

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲:

«قَصَب» (در مصراع دوم بیت دوم) یعنی چه؟

پیش از استناد به متون ثبت شدۀ دیگر، شایسته است که نخست ترجمۀ همین مصرع را بررسی کنیم که بیش از 130 سال پیش (کلارک 1891 میلادی) به چاپ رسیده است.

Since, a garment of the soft nargesin cloth for thee, time estblished

یعنی کلارک، نه تنها «قصب» را «جامه» یا «تن پوش» دیده، بلکه با به کار بردن «پارچۀ نرگسی»–به معنی «قبای نرگسین»–نشان می‌دهد که او مصرع یاد شده را به شکل زیر خوانده است:

زمانه تا قَصَبِ نرگسْ‌قبای تو بست (زمانه تا قصبِ قبای نرگسین تو بست)

 

در اینجا، برای یافتن معنی «قصب» از صدها شاهد، تنها به چند نمونه استناد می‌شود:

1-فرهنگ جاوید (اولین فرهنگ فارسی دری افغانستان، اثرِ دکتر عبدالاحمد جاوید و ویرایشِ دکتر سروَر مولایی، انتشارات جستجو، تهران، ایران، 1383، صفحه 124)

2-ز کتّان و ابریشم و موی قز/قصب کرد پر مایه دیبا و خز (فردوسی، جمشید، بخش 1)

3-به پاسخ سیاوش چو بگشاد لب/پری چهره برداشت از رُخ قصب (فردوسی، بخش 4، کام جویی سودابه از سیاوش)

4-بخندید زان چاره در زیر لب/دو بُسَّد نهان کرد زیر قصب (فردوسی، بخش 26، خشم سکندر بر طینوش)

5-بستی قصب اندر سر، ای دوست به مشتی زر/سه بوسه بده ما را، ای دوست به دستاران (عسجدی)

6-سپیده دم که هوا بردرید پردۀ شب/برآمد از سرِ کُه روز با رِدای قصب (فرخی سیستانی)

7-لباس من به بهاران ز توزی و قصب است/به تیر ماه خز قیمتی و قزّ و سمور (فرخی سیستانی)

8-چون نویسم حدیث لعل لبش/قصب جامه‌ام شود شکری (خواجوی کرمانی)

9-از قصب دستار وز خز جامه داشت/گوئیا ملک جهان را نامه داشت (عطار)

10-خواهی که چو روز روشنی گیرد شب/برکش ز رخ آن ریشۀ دستار قصب (مسعود سعد سلمان)

 

بنابراین، «قصب» به معنی پارچۀ بافته شده از کتان و ابریشم بوده که از آن «روبند»، «تن پوش» یا «دستار» می‌ساخته‌اند.

 

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۲ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۵۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۷:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۷
        
نیست با مژگانْ تعلّق، اشکِ وحشت‌پیشه را
دانهٔ ما دامِ راه خویش داند، ریشه را

عیشِ ترکِ خانمان، از مردمِ آزاد پُرس
کَس نداند جز صدا، قدرِ شکستِ شیشه را

می‌شود اسرارِ دل روشن ز تحریکِ زبان
می‌دهد این برگ‌، بویِ غنچهٔ اندیشه را

کم ز هولِ مرگ نبوَد، غلغلِ شورِ جهان
نعرهٔ شیر است مطرب، مجلسِ این بیشه را

همتِ فرهادِ ما را، سرنگونی می‌کُشد
ناخنِ خاریدنِ سَر، گر شمارد تیشه را

گر شود دشمن ملایم، چشمِ لطف از وی مَدار
مومیایی چاره ننماید، شکستِ شیشه را

طبع را، فیضِ خموشی می‌کند معنی‌شکار
نیست دامی جز تأمّل، وحشیِ اندیشه را

موجِ صهبا گر به‌ مستان زندگی بخشد، روا ست
از رگِ تاک است میراث‌ِ کرَم، این ریشه را

عشق بردارد اگر مُهر از زبانِ عاجزان
نالهٔ یک نِی به آتش می‌دهد، صد بیشه را

نورِ این آیینه را، جوهر نمی‌گردد حجاب
نیست مژگان سَدِّ ره، چشمِ تماشاپیشه را

گر نباشد بی‌تمیزی‌ها، مآل‌ِ کارِ عشق
کوهکن بر صورتِ شیرین، نراند تیشه را

مفلسان را، بیدل از مشقِ خموشی چاره‌ نیست
تنگ‌دستی باز می‌دارد ز قُلقُل، شیشه را