علی میراحمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۳۲ دربارهٔ عنصرالمعالی » قابوسنامه » باب سی و پنجم: در رسم شاعری:
«اما اگر خواهی که سخن تو عالی باشد و بماند بیشتر سخن مستعار گوی و استعارت بر ممکنات گوی»
میگوید اگر میخواهی شعرت بماند و خواهان پیدا کند استعارات بکار ببر و موارد استعاره را از آن چیزهایی بگیر که مردمان با آن آشنا هستند و سخن مستقیم نگو
بدون شک بهترین شاعری که این امر را بکار برده است حافظ میباشد
یک نمونه از سخن راست و مستقیم و بدون استعاره این بیت صائب است:
«یارب از عرفان مرا پیمانه ای سرشار ده»
ملاحظه میکنید که شاعر مقصود و منظور خود را علنا بیان کرده و به قول معروف لو داده است که جامی از عرفان و معرفت میخواهد که سخن بسیار سرد و خنکی است و مخاطبان این سخن هم کسانی هستند که علائق عرفانی دارند.
اما حافظ همین سخن را در پرده استعارات و تشبیه و مجاز بیان میکند و چنین میگوید:
ساقی به نور باده برافروز جام ما
سخن حافظ هم لطف دیگری دارد و هم دایره مخاطبانش از عامی و عیاش تا مومن و عارف را در بر میگیرد
علی میراحمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۱۴ دربارهٔ عنصرالمعالی » قابوسنامه » باب سی و پنجم: در رسم شاعری:
«ای پسر، اگر شاعر باشی جهد کن تا سخن تو سهل ممتنع باشد و بپرهیز از سخن غامض و بچیزی که تو دانی و دیگری نداند که بشرح حاجت افتد مگوی، که این شعر از بهر مردمان گویند نه از بهر خویش و بوزن و قوافیت قناعت مکن و بیصناعتی و ترتیبی شعر مگوی، که شعر راست ناخوش بود»
یکی از دلایلی که عارفان شاعر یا شاعران عارف از تمثیل و استعاره بهره میبرند بخاطر آنست که اگر بخواهند آنچه میداننند را بگویند بسیاری از مردمان سخن ایشان را درنمیابند و پی به مقصود ایشان نمیبرند
علی احمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۶:۵۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۱:
دوش میآمد و رخساره برافروخته بود
تا کجا باز دلِ غمزدهای سوخته بود
صحبت از آمدن یار است . حضرت حافظ در غزلهایش بارها از یار می خواهد که بیاید .. « بیا » مفهومی است که او از عشق درک کرده و به همین جهت این کلمه را بارها به یار بیان می کند و اشتیاق حافظ آمدن یار است .آن هم با چهره ای که از فرط مستی برافروخته باشد نه از خشم.هر کس که بدید چشم او گفت / کو محتسبی که مست گیرد.
اما یاری که مست است و چهره ای برافروخته دارد مستی را به ارمغان می آورد . از چهره اش پیداست که عاشقی را مفتون خود کرده و دل عاشقی از غم رهایی یافته ولی دچار درد و سوز عاشقی شده است . آری هر بار که یار می آید ، عاشق حضورش را درک می کند ولی با رفتن یار دلش می سوزد و دچار حسرت و دل سوختگی می شود .
رسم عاشقکُشی و شیوهٔ شهرآشوبی
جامهای بود که بر قامتِ او دوخته بود
اصلا رسم عاشق کشی و برهم زدن شهر عاشقان و سوزاندن دل آنان مثل پیراهنی است که برازنده قامت یار است . یار این کاره است و با چشمانی عربده جو ، کمان ابرو ، غمزه جادویی ، زلف آشفته و تیر مژگان بنای عاشق کشی دارد .
جانِ عُشّاق سپندِ رخِ خود میدانست
و آتشِ چهره بدین کار برافروخته بود
گویا جان عاشقان را مثل اسفند برای چهره خود می داند و قصد آن دارد که با چهره برافروخته خود آتشی بر این اسفند زند شاید تعویذی برای چشم زخم باشد ولی مهم این است که قصد کرده چنین کند .
آنجا که از تجلی پرتو حسن یار سخن می گفت اشاره نکرد که آیا این تجلی جبریست یا از سر اختیار . اما حالا به این درک رسیده که یار از روی قصد چهره اش را برافروخته تا دل عاشق را بسوزاند .کاملا آگاهانه .
گرچه میگفت که زارَت بِکُشم میدیدم
که نهانش نظری با منِ دلسوخته بود
البته اگرچه با کمال آگاهی و از روی اراده می گفت که مرا با زاری و خواری خواهد کشت اما من فهمیدم که در دلش در مورد من دلسوخته نظر مثبتی داشت.( آخر او لب شیرین امید بخش هم دارد )
کفرِ زلفش رَهِ دین میزد و آن سنگین دل
در پِیاش مشعلی از چهره برافروخته بود
کفر در برابر دین . زلفی کافر کیش که قصد کرده ساختار دینم را تهدید کند . دینی که درک حضور یار را نمی شناخت و می گفت برو تا به او برسی . اما در این مرام جدید این خود یار است که می آید و دلت را می سوزاند . زلف او راهزن دین من شده است . تازه با سنگدلی چهره اش را چون مشعلی روشن نگه می دارد تا این راه( مذهب) جدید را روشن تر از قبل کند و دلم رسوای راه عاشقی گردد.
دل بسی خون به کف آورد ولی دیده بریخت
الله الله، که تلف کرد و که اندوخته بود؟
هرچه دل خون خورد و اندوخت چشمها آن را در قالب اشک ریختند .نه اندوختن دل مزیتی به حساب می آید و نه تلف کردن چشمها خطاست. مهم این است که شگفتی کار عشق درگیر کردن دل و دیده است . دل با آمدن یار و رفتنش خون به دست می آورد که حاصل درد و سوز عاشقی است و چشم نیز با اشک هایش عاشق را رسوا می سازد.
یار مَفروش به دنیا که بسی سود نکرد
آن که یوسف به زَرِ ناسره بفروخته بود
این چنین یاری را نباید با دنیا تعویض کنی این کار مثل فروختن یوسف نبی به بهای ناچیز است و کسی که چنین کرد سودی عایدش نشد.
گفت و خوش گفت برو خرقه بسوزان حافظ
یا رب این قلبشناسی ز که آموخته بود؟
وقتی یار عزم رفتن می کرد گفت ای حافظ برو خرقه ( پیراهن ) خود را بسوزان تو که در راه عاشقی رسوا شده ای چیزی برای پنهان کردن زیر خرقه نداری . خدایا او چگونه قلب مرا می شناخت و از که این کار را آموخته بود.
علی احمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۱:۰۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۵:
تا ز میخانه و می نام و نشان خواهد بود
سرِ ما خاکِ ره پیر مُغان خواهد بود
تا زمانی که از می و میخانه نام و نشانی باشد سر ما مثل خاک راه پیر مغان خواهد بود .
پیر مغان کسی است که راه عاشقی را به انسان نشان داده است و عاشقان سر بر این راه می گذارند و این کاری جاودانه است . حضرت حافظ با عشق زمان را در می نوردد و دنیا و آخرت را به هم گره می زند و مرگ را هیچ می انگارد.
حلقه پیر مُغان از ازلم در گوش است
بر همانیم که بودیم و همان خواهد بود
از روز ازل که هیچ نبود پیر مغان حلقه بندگی عشق را بر گوشم آویخت و مرا حلقه به گوش عشق کرد . بر همان باور بودیم و بر همان باور هم خواهیم ماند.
بر سر تُربت ما چون گذری همّت خواه
که زیارتگه رندان جهان خواهد بود
اگر بر سر قبر ما می گذری کمکی بخواه چرا که زیارتگاه همه رندان جهان است.عشق راز جاودانگی حافظ است به گونه ای که اثار طرب انگیزش را خود جمع آوری نکرد اما آوازه اش به تمام دنیا رسید و مقبره اش زیارتگاه همه عاشقان دنیا شد.
برو ای زاهد خودبین که ز چشم من و تو
راز این پرده نهان است و نهان خواهد بود
ای زاهد که فقط خود را می بینی اینکه چرا عشق جاودانه است خود رازیست که از چشم من و تو پنهان است و پنهان خواهد ماند.
تُرک عاشق کُش من مست برون رفت امروز
تا دگر خون، که از دیده روان خواهد بود
آن زیباروی عاشق کش من امروز با مستی بیرون رفت و از این به بعد خون است که از دیده من روان خواهد شد.این حسی است که زاهد خودبین نمی تواند درک کند.
چشمم آن شب که ز شوق تو نهم سر به لحد
تا دمِ صبح قیامت نگران خواهد بود
و همین چشم خونبار من، آن زمان که از شوق تو سربر خاک گور بگذارم تا زمان قیامت در جست و جوی دیدار تو می نگرد و نگران دیدار توست.
بخت حافظ گر از این گونه مدد خواهد داد!
زلف معشوقه به دست دگران خواهد بود
تازه اگر بخت یارحافظ باشد وآنجا تو را ببیند باز هم ممکن است زلف معشوقه در دست دیگران باشد و حافظ بی نصیب بماند.
فاطمه ملکی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۱:۰۹ در پاسخ به ناصر دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۷:
ممنون که صحبت های آقای قمشه ای را بازگو کردید، در معنا کردن شعر بهم کمک کرد
علی احمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۱:۰۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۴:
یاد باد آن که نهانت نظری با ما بود
رقم مِهر تو بر چهره ما پیدا بود
یادش به خیر آن زمان که در نهان نظری بر ما داشتی و مهر و محبت تو اثری بر چهره ما داشت.
حضرت حافظ گویا این غزل را به تمامی کسانی تقدیم کرده که خاطره ای با یاری داشته اند و حال از آن محروم اند.چه این یار در فضای حقیقی بوده باشد یا مجازی .
یاد باد آن که چو چشمت به عتابم می کُشت
مُعجز عیسویت در لب شکّرخا بود
یادش به خیر وقتی که با چشمانت دعوایم می کردی و مرا می کشتی. اما با لب شیرینت معجزه عیسوی می کردی و نجاتم می دادی.
یاد باد آن که صبوحی زده در مجلس انس
جُز من و یار نبودیم و خدا با ما بود
یادش به خیر که می نوشیده در مجلسی باهم بودیم و به جز من و یار نبودیم و خدا هم با ما بود.
حافظ انسی که در عشق زمینی حاصل می شود را موهبتی الهی و ارزشمند می داند.
یاد باد آنکه رُخَت شمع طرب می افروخت
وین دل سوخته پروانه ناپروا بود
یادش به خیر آن زمان که چهره ات مثل شمع شادی افرین بود و این دل سوخته من مثل پروانه ای بدون ترس از سوختن به دورت می چرخید.
یاد باد آنکه در آن بزمگه خُلق و ادب
آنکه او خنده مستانه زدی صهبا بود
به یاد آن روزها که در بزمگاه خوش خلقی و ادب، تنها باده بود که خنده مستانه سر می داد .
یاد باد آنکه چو یاقوت قدح خنده زدی
در میان من و لعل تو حکایتها بود
به یاد آن زمان که وقتی یاقوت های دور قدح خنده می کردند بین من و لعل لب تو داستانها رد و بدل می شد.یاقوت های دور قدح شراب به دندانهای در حال خنده تشبیه شده است.
یاد باد آنکه مه من چو کَمَر بربستی،
در رکابش مَه نو پیک جهان پیما بود
به یاد آن زمان که وقتی یارماه وش من کمر به رفتن می بست هلال ماه در خدمت او مثل پیک جهان پیما به راه می افتاد.
یاد باد آنکه خرابات نشین بودم و مست
وآنچه در مسجدم امروز کم است آن جا بود
به یاد آن زمان که جایم در خرابات بود و مست بودم و حالا که در مسجد هستم چیزی را کم دارم که در خرابات پیدا می شد.
این بیت می تواند نشان دهنده دوره ای از زندگی حافظ باشد که حاکمان زمان به بهانه شریعت همه جا را چون مسجد کرده بودند و حافظ به یاد زمانی افتاده که خراباتی برپا بوده و به می و یار دسترسی داشته است.
هرچند این غزل در مورد یار زمینی است ولی از نگاه عارفانه، حافظ شهر را خالی از یار می بیند چون «می » نیست که حضور یار را درک نماید.
یاد باد آن که به اصلاح شما می شد راست
نظم هر گوهر ناسفته که حافظ را بود
به یاد آن زمان که هر گوهری که حافظ می سفت ( سوراخ می کرد ) با اصلاح شما ( ای یار )ترمیم می شد.
گوهر حافظ می تواند غزل هایش باشد که با نظر یار زمینی اصلاح و پرداخت می شد.
سفتن گوهر یعنی سوراخ کردن جواهر برای ساختن گردن بند . حافظ اشعارش را چون گردن بند منظم می داند که گوهر هایش به هم مربوط اند.برداشت نگارنده این است که اگرچه شعر حافظ همه بیت الغزل معرفت است اما
غزل گفتی و در سفتی بیا و خوش بخوان حافظ
که برنظم تو افشاند فلک عقد ثریا را
علی احمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۰:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۳:
سالها دفتر ما در گرو صهبا بود
رونق میکده از درس و دعای ما بود
سالهاست که دفتر خود را برای گرفتن شراب گرو می گذاشتیم و میخانه از دفتر های ما که پر از درس و دعا بود رونق یافته بود.
نیکی پیر مُغان بین که چو ما بدمستان
هر چه کردیم به چشم کَرَمش زیبا بود
پیر مغان چه قدر خوب بود که هر کاری که ما در مستی کردیم را با چشم بزرگواری و بخشش ، زیبا می دید
دفتر دانش ما جمله بشویید به می
که فلک دیدم و در کین دل دانا بُود
این دفتر دانسته های ما را با شراب بشویید که روزگار با دل دانایان کینه دارد و قصد آنها را کرده است.
از بتان، آن، طلب ار حُسن شناسی ای دل
کاین کسی گفت که در علم نظر بینا بود
ای دل اگر زیبایی ها را می شناسی ازهر معشوقی « آن» زیبایی ها را بطلب .این را کسی می گفت که «علم نظر » داشت یعنی دانشی که با دانسته های دفتر ما فرق داشت. این علم را در کتاب و دفتر پیدا نمی کنید.علمی که درست دیدن را به ما می آموزد.
دل چو پرگار به هر سو دورانی می کرد
وندران دایره سرگشته پابرجا بود
دلی که به دانسته های کتاب و دفتر وابسته بود مثل پرگار به دور خود می چرخید و در دایره جهان اگرچه با یک پایه پابرجا بود ولی با پایه دیگر پرگار سرگردان می چرخید و از حکمت جهان سر در نمی آورد.
مُطرب از دردِ محبّت عملی می پرداخت
که حکیمان جهان را مژه خون پالا بود
اما مطرب عشق با درد عاشقی سازی زد که همه دانایان جهان مژه هایشان خونین شد . «حدیث مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو / که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را »مطرب چیزی می آموزد که حکیمان حیرت می کنند و راز دهر را می آموزند.
می شکفتم ز طَرب زانکه چو گل بر لب جُوی
بر سرم سایه آن سرو سهی بالا بود
از خوشحالی مثل گلی در کنار جویبار می شکفتم.چون سایه آن سرو بلند بر سرم بود .من حضور آن سرو را به مدد عشق درک کرده بودم .
پیر گلرنگ من اندر حقّ ازرق پوشان
رخصتِ خبث نداد، اَرنه حکایتها بود
و آن پیر گلرنگ پوش در برابر تیره پوشان مدعی ایستاد و اجازه بدکاری نداد وگرنه داستانها به پا می شد.
پیر حافظ کسی است که معرفت حقیقی را می آموزد و به همه انسانها در طول تاریخ آموخته است و همیشه نگهدار مرام عاشقی و حقیقت است و در برابر مدعیان می ایستد.گلرنگ بودن پیر نشانه زیبا دیدن اوست در برابر مدعیان که لباس تیره داشتند و همه چیز را سیاه و سفید می بینند.
قلب اندودهِ حافظ برِ او خرج نشد
که معامل به همه عیبِ نهان بینا بود
قلب حافظ که به زیبایی ها آمیخته و اندوده شده است برای او صرفه ای نداشت چون هرکه می خواست قلب حافظ را بپذیرد به جای نگاه به زیبایی های آن به عیب هایش نگاه کرد.
علی احمدی در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۰:۵۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۲:
بود آیا که در میکده ها بگشایند
گِره از کار فروبسته ما بگشایند
آیا می شود که در میخانه ها را باز کنند و گره کار ما که بسته شده را باز نمایند.
میخانه نمادی است که در برابر مسجد و خانقاه قرار می گیرد و به عنوان محلی برای مستی شناخته می شود که از نظر حافظ ارزشمند است . حافظ مستی را برای درک حضور یار با اهمیت می داند لذا از بسته شدن میخانه ناراحت است .
اگر از بهر دل زاهد خودبین بستند
دل قوی دار که از بهر خدا بگشایند
بستن میخانه ها را ناشی از نوعی خودبینی و خودپسندی می داند .از نظر او کسی که میخانه را می بندد به جای خدا، خود را می بیند و به همین دلیل می گوید نگران نباش که آنها خودشان به خاطر خدا مجبور به باز کردن میخانه هستند.
به صفای دل رندان، صبوحی زدگان
بس در بسته به مفتاح دعا بگشایند
دل رندان عاشق مست پاک است و می توانند با کلید دعا درهای بسته را باز کنند.
گیسوی چنگ ببُرّید به مرگ می ناب
تا همه مغبچگان زلف دوتا بگشایند
وقتی باده نباشد تارهای گیسوی ساز چنگ هم بریده می شود و همه نوجوانان اهل میخانه زلف خود را از دو طرف به نشانه اندوه باز می کنند .
نامه تعزیت دختر رَز بنویسید
تا حریفان همه خون از مژه ها بگشایند
در واقع باید نوشته ای در عزای شراب( دختر انگور ) نوشت تا با خواندن آن همه اهل میخانه از مژه هایشان خون گریه کنند.
در میخانه ببستند خدایا مپسند
که در خانه تزویر و ریا بگشایند
ای خدا اینها در میخانه را بسته اند تو این را نپذیر که در میخانه بسته باشد ولی در خانه ریاکاری را باز کنند . اهل میخانه باطنی پاک دارند و تظاهر نمی کنند برخلاف مدعیان زهد که در ظاهر خود را نماینده خدا جلوه می دهند ولی در باطن گناهکارند.
حافظ این خرقه که داری تو ببینی فردا
که چه زُنّار ز زیرش به جفا بگشایند
ای حافظ این اتفاق هم خواهد افتاد که از روی ستم فردا تو را به حمل زنار متهم کنند و از زیر این خرقه تو به دروغ زنار بیرون بکشند. چون این خودپسندان اهل هر کار ناروایی هستند.
علی میراحمدی در ۶ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۱۲ دربارهٔ ملکالشعرا بهار » مستزادها » داد از دست عوام:
دل ما خون شد از دست عوام
عشق مجنون شد از دست عوامعقل مدفون شد از دست عوام
جهل افزون شد از دست عوامخانه ویرون شد از دست عوام
شهر داغون شد از دست عوامدیو خندون شد از دست عوام
یار گریون شد از دست عوامکار بیچون شد از دست عوام
دل ما خون شد از دست عوام
علی احمدی در ۶ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۳۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۰:
دوش در حلقهٔ ما قصّهٔ گیسویِ تو بود
تا دلِ شب سخن از سلسلهٔ مویِ تو بود
دیشب بین دوستان داستان گیسوی تو نقل می شد . گیسوی معشوق نشانه راه عاشقی است . یعنی دیشب داشتیم از تجربیات راه عاشقی حرف می زدیم.تا میانه شب صحبت از سلسله موی تو بود .وقتی از سلسله سخن می گوید یاد زنجیر و حلقه هایش می افتیم یعنی گیسوی یار حلقه حلقه هست . پر است از چرخه های عاشقی که با می _ مستی آغاز می شود و با حسرت و غم عاشقی دوباره به می می رسد و بارها تکرار می شود تاشاید روزی وصال را درک کند . همه عاشقان این چرخه ها را طی می کنند و تجربیات خود را در حلقه خود بیان می کنند.
دل که از ناوَکِ مژگانِ تو در خون میگشت
باز مشتاقِ کمانخانهٔ ابرویِ تو بود
با همه این تجربیات سخت که دل را از تیر های مژگان زخمی و خون آلود می کند باز هم دل عاشقان مشتاق این است که بر اثر کمان ابروی تیر انداز معشوق هدف قرار گیرد.
هم عَفَاالله صبا کز تو پیامی میداد
ور نه در کس نرسیدیم که از کویِ تو بود
بازهم خدا باد صبا را توفیق ببخشاید که از جانب تو پیامی به ما عاشقان می رساند وگرنه در این شهر خدمت کسی نرسیدیم که از جانب کوی تو باشد و تو را درک کرده باشد . در اینجا کنایه همیشگی خود را به بیخبران راه طریقت نثار می کند که مدعیان دروغین راه خدا هستند ولی از حضور او خبر ندارند.
عالَم از شور و شرِ عشق خبر هیچ نداشت
فتنهانگیزِ جهان غمزهٔ جادویِ تو بود
دنیا از شور آفرینی عشق خبر نداشت و این این نقش جادویی غمزه چشم تو بود که در ابتدای آفرینش جلوه کرد و عشق را تقدیم دنیا کرد .از نظر حافظ همه چیز حتی میل و اراده ما وابسته به جاذبه عشق است .اگر جاذبه و جلوه معشوقی نباشد عزمی برای رسیدن به آن وجود ندارد .
منِ سرگشته هم از اهلِ سلامت بودم
دامِ راهم شِکَنِ طُرِّهٔ هندویِ تو بود
من هم در گوشه ای سلامت و به دور از بلای عاشقی بودم و به اصطلاح ماست خودم را می خوردم ولی پیچ و خم گیسوی سیاه تو بود که بر سر راهم سبز شد . جلوه زیبای راه عاشقی مرا از راهم منحرف کرد . به من گفت « بیا » و به این راه وارد شدم .
بگشا بندِ قبا تا بگشاید دلِ من
که گشادی که مرا بود ز پهلویِ تو بود
حالا که در این راه هستم و عاشقی را تجربه می کنم تو هم « بیا » و بند قبایت را باز کن و مرا با وصالت آشنا نما تا گشایشی در دلم حاصل شود چرا که هر گشایشی که تا به حال برایم فراهم شده از حضور تو در کنارم بوده است . یعنی وقتی تو در کنارم هستی سختی ها را نمی فهمم. حافظ چیزی بیشتر از درک حضور یار را می طلبد یعنی به دنبال وصال و تجربه آن است.
به وفایِ تو که بر تربتِ حافظ بگذر
کز جهان میشد و در آرزویِ رویِ تو بود
تو که با حضورت وفاداری ات را ثابت کرده ای . در این دنیا که به وصال تو نرسیدیم حداقل بر خاک تربت حافظ گذر کن چرا که وقتی از دنیا می رفت آرزوی دیدن تو را داشت.
علی میراحمدی در ۶ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۱۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۰:
ارتباط حافظ با پادشاهان یا ارباب قدرت ارتباطی از سر اطاعت طوطی وار یا نوکرمابانه نیست .
اول آنکه حافظ به عنوان یک هنرمند از ارباب قدرت و پادشاه انتظاراتی دارد و اگر وظیفه و انعامی طلب میکند این انتظار کاملا به جاست .
دوم آنکه حافظ در کنار اشعار مدحی پادشاه را به عدل،مردم داری ، دوری از تعصب و سخت گیریهای بیجا هم توصیه میکندحافظ به عنوان یک هنرمند برجسته اجتماعی هم از حکومت انتظار دارد و هم به جامعه متعهد است
از سویی با توجه به آنکه بخشی از جامعه که در اشعار حافظ مورد نقد یا طعن قرار میگرفتند در بدنه قدرت ابزارها یا افراد بانفوذی داشتند حافظ هم مجبور بوده است که در برابر اینها پشتوانه ای در حاکمیت و دربار داشته باشد
اینکه این ارتباطات هنرمند و قدرت را از چند قرن پیش بیاوریم پای جهت گیری های سیاسی امروز خودمان و هنرمند را و اشعار او را به نفع سلایق سیاسی خودمان مصادره کنیم کار صحیحی نیست و در واقع فریب بزرگی است
علی احمدی در ۶ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۲۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۹:
قتلِ این خسته به شمشیرِ تو تقدیر نبود
ور نه هیچ از دلِ بیرحمِ تو تقصیر نبود
حضرت حافظ آن قدر به عشق ورزی ارادت می ورزد که می توان تصور کرد که گاهی برای خود عشق هم غزل می سراید .حافظ خود را کشته راه عاشقی می داند آن هم نه یک بار بلکه هزاران بار . از این رو به عشق می گوید از دل بی رحم تو بر می آید که به قتل من دست بزند تو در این کار کوتاهی نکرده ای ولی تقدیر نبود که من بمیرم.
منِ دیوانه چو زلفِ تو رها میکردم
هیچ لایقترم از حلقهٔ زنجیر نبود
من دیوانه اگر زلف تو ای عشق را رها می کردم مردم مرا زنجیری می کردند . چون به زلف تو دست زده ام کاری با من ندارند.
یا رب این آینهٔ حُسن چه جوهر دارد؟
که در او آهِ مرا قُوَّتِ تأثیر نبود
ای خدا این عشق که آیینه زیبایی است چگونه آینه ایست که هر چه من با تمام توان از جفای آن آه می کشم تاثیری بر آن ندارد .
سر ز حسرت به درِ میکدهها بَرکردم
چون شناسایِ تو در صومعه یک پیر نبود
ای عشق من از حسرت و افسوس از صومعه و مسجد به سوی میخانه رفتم چون در صومعه هیچ بزرگی تو را نمی شناخت.
درد حافظ این است که در جامعه زاهدان و صوفیان کسی عشق ورزی را نمی شناسد و همه آن را گناه می دانند.
نازنینتر ز قَدَت در چمنِ ناز نَرُست
خوشتر از نقشِ تو در عالمِ تصویر نبود
ولی از قد و قامت نازنین تو ای عشق هیچ سرو و صنوبر نازنینی روییده نشده و خوب تر از نقش تو در دنیای تصاویر هیچ نقشی وجود ندارد . آری بهترین نقشی که در دنیا می توان سراغ داشت نقش عشق و نقش آفرینی معشوق است.
تا مگر همچو صبا باز به کویِ تو رَسَم
حاصلم دوش به جز نالهٔ شبگیر نبود
دیشب ناله های شبانه سر دادم تا شاید مانند باد صبا به کوی تو برسم .اما فقط همان ناله ها به جا ماند و تو پیدا نشدی . نگاه حافظ به روزی است که در آن عشق ورزی مرام همگان شود و همه جهان کویی برای نقش آفرینی عشق گردد. او روز ها و شبها را به این امید سپری می کرد.
آن کشیدم ز تو ای آتشِ هجران که چو شمع
جز فنای خودم از دستِ تو تدبیر نبود
تو ای عشق خود آتش هجران بودی یعنی آتش دوری از یار را می افروختی و سینه را سوزان نگه می داشتی طوری که تدبیری به جز اینکه مانند شمع آرام آرام خود را بسوزانم ،وجود نداشت.
آیتی بود عذابْ اَنْدُهِ حافظ بی تو
که بَرِ هیچ کَسَش حاجتِ تفسیر نبود
بدون تو ای عشق غم مثل آیه عذاب برای من بود طوری که همه تفسیر آن را می دانستند . معمولا در قرآن کریم آیات مربوط به عذاب با لحنی بیان شده که همه مفسرین شرح و معنای آن را می دانند . حافظ غم را مثل آیه عذاب می داند که در انسان تاثیری می گذارد که همه آن را درک می کنند و جای سوالی باقی نمی ماند که حافظ غمگین است . عشق این غمها را از حافظ و همه انسانها می زداید.
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۰:۲۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸:
شعری از استاد خرمشاهی که گویا شاعر یکی از تجربیات عرفانی خویش را وصف کرده است البته تا آنجا که مجال زبان بوده است
کتاب :زنده میری
بهاءالدین خرمشاهی
بیداری ناگهانی آمد
آن راز فرا - زبانی آمد
آن لحظه که جاودانه جستم
چون لحظه جاودانی آمد
آن پرده دری که پرده دارست
بی پرده و پرده بانی آمد
تا شب پره آفتاب را خواند
مهر از در مهربانی آمد
در کلبه ذره محقر
خورشید به میهمانی آمد
در خانه لفظ آتش افتاد
تا شعشعه معانی آمد
آن نکته که در بیان نگنجد
در جامه بی زبانی آمد....
البته این شعر در ادامه ابیات دیگری نیز دارد
نشر قطره اپلیکیشن طاقچه
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۵۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۹۷:
خاکی و آسمانی ام
فانی و جاودانی امکه ام چه ام کجایی ام
ندانی ام ندانی امگر به جهان صورتم
از عالم معانی امگرچه به این جهان خوشم
عاشق آن جهانی امدلبر من از در خود
نرانی ام نرانی ام
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۴۵ دربارهٔ عطار » تذکرة الأولیاء » بخش ۱۱ - ذکر ابراهیم بن ادهم رحمة الله علیه:
«گفت در این طریق هیچ چیز بر من سخت تر از مفارقت کتاب نبود که فرمودند مطالعه نکن»
گویا شمس تبریزی نیز چنین توصیه ای به مولانا داشته و من در زندگینامه یکی از عرفانی بزرگ معاصر هم خواندم که از استادش چنین توصیه ای شنیده یا به شاگردانش چنین توصیه ای کرده است.
یکی از مهمترین مباحث در آموزشهای عرفانی که استاد به سالک میدهد سعی در سکوت زبان و ذهن است که از مهمترین مسائل در پیشرفتهای عرفانی است
شاید مطالعه به دو علت منع شده است:
یکی آنکه هنگام خواندن کتاب شخص متن کتاب را در ذهن خود مرور میکند واین نوعی اشتغال ذهنی است.
علت دیگر هم آنکه مطالعه به نوعی آگاهی یا توهم آگاهی و دانایی منجر میشود که این در برابر حیرت عرفانی است.
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:
فقط نسخه قزوینی اشتباه ضبط کرده است .
نسخه قدسی،نیساری،سایه،خانلری «گیسو» ضبط کرده اند
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:
حافظ به عنوان یک شاعر هنرمند همیشه کلمه ابرو را با چشم، گوشه و کمان آورده است و دو بار هم که آن کلمات را در کنار ابرو نیاورده، ابرو را به کمان ماه تشبیه کرده است و از آن طرف چندین بار گره را با زلف که مترادف گیسو میباشد آورده است.
مصحح اگر بین ارتباط واژگانی هم تحقیق کرده بود دچار این ضبط غلط و ناخوشایند نمیشد.
گاهی ضبط یک کلمه اشتباه و ناخوشایند در یک بیت منجر به نابودی کل نظام ساختاری ،معنایی یا تصویری بیت میشود
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:
در مقالات و مقولات عرفانی چنین آمده است که ارواح مجرد پیش از آفرینش در علم خداوندی حضور داشته و در مرتبه «اعیان ثابته» بودند
وقتی شاعر میگوید:
نگارم دوش به عزم رقص برخاست و گره از گیسو بگشود
یعنی خداوند تجلی کرد و آفرینش آغاز شد و در نتیجه آفرینش ،آن ارواح مجرد به عالم جسم و ماده وارد شدند.
این عالم جسم و ماده گرهی است که بر دلهای یاران زده شده است.
حال باید با سیر و سلوک این گره را باز کرد تا دوباره بتوان به آن عالم مجردات بازگشت و لذتش را برد!
باری...«معاشران گره از زلف یار باز کنید»
این است سخن حافظ که چنان معنایی را در چنین صورتی میگنجاند.
به این گویند:سخن در پرده
شارح و مصحح حافظ بایست اینها را بیابد و بداند
علی میراحمدی در ۷ روز قبل، دوشنبه ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۱۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:
نگارم گره از گیسو بگشود و گیسوانش را باز کرد و دلها پراکنده شدند
دلهایی که زمانی در زلف جمع بودند و همنشین رخ بودند و در مرتبه وصال ،ناگهان و با باز شدن زلف پایین آمدند و فروریختند و دچار فراق شدند
حال کار همین دلهاست ک دوباره از همین زلف بازشده که الان پر پیچ و خم تر هم شده بالا بروند تا به رخ برسند.
و این بیت:
در خم زلف تو آویخت دل از چاه زنخ
آه کز چاه برون آمد و در دام افتاد
دل در خم زلف آویخت تا برود بالا(شگفتا)
آنکس که ابرو به جای گیسو ضبط کرده هیچ ازین ظرایف ندانسته است!ادامه دارد....
رضا از کرمان در ۶ روز قبل، سهشنبه ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۲۳ در پاسخ به برمک دربارهٔ مجد همگر » دیوان اشعار » رباعیات » شمارهٔ ۲۱۲: