گنجور

حاشیه‌ها

 

صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت
ناز کم کن که در این باغ بسی چون تو شکفت
مرغ چمن: بلبل که درادبیات عاشقانه نماد عاشق است.
گل نوخاسته: گل تازه شکفته شده، گل درادبیات عاشقانه نماد معشوق است.
معنی بیت: هنگام صبح بلبل خطاب به گل تازه شکفته شده گفت: اینقدر نازوعشوه مکن وبه زیبائی خویش دلخوش نباش توتنها ومنحصربفرد نیستی ،گلهای بسیاری به زیبائی ولطافتِ تو دراین باغ شکفته شده است.
نکته ی حافظانه ای که دراین بیتِ پُرمایه ونغزنهفته این است که درحقیقت، دروجودِ بلبل دراینجا عشق حقیقی جریان پیدانکرده که توانسته چنین سخن سخت وخشنی به معشوق بگوید. چراکه اگر کسی به دیده ی عشق به چیزی یاکسی بنگرد آن معشوق می بایست خاص ومنحصربفرد گردد. عشق راستین سببِ شخصیّت وتمایز معشوق می شود وآن راازانبوه جدا می سازد بطوری که هیچ چیزنتواندجای اوراپُرکند.
به فرض اگر کسی عاشق یک حیوانی مانند سگ می شود عشق باعث می شود این سگ ازانبوهِ سگها متمایز وصاحب شخصیّتی خاص گردد. این سگ ازاین به بعد یک سگ درمیان انبوهِ سگها نخواهدبودبلکه نام و شخصیّت خاصی پیداخواهدکرد واگر برای اواتّفاقی رخ دهد هیچ سگی نخواهد توانست جایگزین اوشود. لیکن دراینجاظاهراً درمیان این گل و بلبل ، چنین عشقی جریان پیدا نکرده است.
گل بخندید که از راست نرنجیم ولی
هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت
معنی بیت : گل لبخندی زد وگفت آری راست می گویی گلهای زیادی دراین باغ شکفته شده، ازسخن راست تو وازتلخی ِ این حقیقت دلگیرنیستم. آمّا آنچه که باعثِ رنجش خاطرمن شد این است که توبه رغم آنکه ادّعای عاشقی داری به معشوق خویش سخنِ آزارنده وخشن می گویی!همیشه رسم عاشقی اینسان بوده که عاشق به معشوق خود ، سخنان نرم ولطیف می زند وازناز وعشوه ی او به وجد وشعف می آید.
می بینیم که “گل” بادریافتِ همان نکته ای که توضیح داده شد، رنجیده خاطر شده که چرا درچشم بلبل خاص نبوده واوباانبوه گلها یکی گرفته شده است؟ گل انتظاردارد که بلبل، اورامتمایز ببیند نه گلی درمیان گلها! گل دوست داردعاشق او به ایمانی برسد که توانسته باشد نداسردهد:
هزارنقش برآید زکِلکِ صُنع ویکی
به دلپذیری نقش ِ نگارما نرسد
گر طمع داری از آن جام ِ مُرصّع میِ لَعل
ای بسا دُر که به نوکِ مژه‌ات باید سُفت
جام مُرصّع: جام شرابی که با جواهرو مروارید تزئین شده باشد. درقدیم جام پادشاهان وبزرگان را باانواع سنگهای قیمتی مزیّن می نمودند. دراینجا می تواندکنایه ازدهان یارباشد. یعنی به این شکل که: دهان یاربه جامی تشبیه شده که لبها(بالعلگون بودنشان) ودندانها (باسپیدیِ مرواریدگونه اشان) آن رامزیّن کرده وبه جام مرصّع تبدیل کرده اند. سخنان گُهرباریارنیزمی تواندبه جای شرابِ گوارا درنظرگرفته شود که ازدهان او خارج شده وسبب مستی عاشق می گردد.
دُر: مُروارید، دراینجا کنایه از دانه های اشک چشم است.
دُرسُفتن: سوراخ کردن مروارید، دراینجا کنایه ازگریه کردن واشک ریختن به ظرافتِ مروارید سفتن
معنی بیت: اگرطمع به دهان یارکرده ای وحقیقتاً آرزومندِ نوشیدن جُرعه ای شراب ازاین جام مرصّع هستی، تنها آرزو داشتن کافی نیست وتورابه هدف نمی رساند. بایستی گام برداری ودست ازطلب برنداری،می باید رنجها و مشقّاتِ فراوان تحمّل کنی و اشکها بریزی آن هم به ظرافت ودقّتی که برای سُفتن مروارید لازم است. یعنی باتمام وجود گریه کنی وباتمرکزتمام تلاش کنی نه درحدّ معمول.
قصدجان است طمع درلب جانان کردن
تومرابین که دراینکاربه جان می کوشم
تا ابد بویِ محبّت به مشامش نرسد
هرکه خاکِ درمیخانه به رخساره نرُفت
مشام: دماغ ،بینی
“میخانه” دراینجا کنایه ازمیکده ی عشق است.
به رخساره نرُفت: به خاک نیافتاد وباصورت آستانه ی میکده را جارو نکرد. کنایه ازخدمتگزاری صادقانه
معنی بیت: هرکس که ارزش میکده ی عشق رانشناخته وخاکِ آستانه ی این مکانِ مقدّس راازروی اشتیاق بارخسار خویش تمیزنکرده، هرگزتاآخرعمر طعم لذیذِ محبّت را نخواهد چشید. باید همچون خدمتگزاری صدیق، درمیخانه خدمت کرد تا سعادتِ دریافتِ محبّت راپیداکرد.
به کوی میکده هرسالکی که ره دانست
دری دگر زدن اندیشه ی تبه دانست.
در گلستان اِرم دوش چو از لطفِ هوا
زلفِ سنبل به نسیم سحری می‌آشفت
گلستان ارم: باغ سرسبزوباصفا،باغ بهشت، باغی باشکوه به نام باغ ارم درشیرازکه ظاهراً تفرجّگاه یاقرارگاهِ پادشاهان نامی بوده وحافظ رابه یادِ شوکت وشکوهِ تخت جمشیدانداخته که دربیتِ پیش روبدان اشاره کرده است.
زلفِ سنبل: برگ های گل سنبل به زلف تشبیه شده وتکانهای آنها به برآشفتگیِ زلف
معنی بیت: درباغ ارم دیشب، ،هنگامی که دیدم به لطفِ هوای دل انگیز، زلفِ سنبل به سرانگشتِ نسیم سحرگاهان پریشان می شد (بامشاهده ی این وضعیت خیالاتم برانگیخته شد و درآن حال ِغریب باخویش نجوا کردم درعالم خیال از تخت جمشیدپرسیدم…)
گفتم ای مسندِ جَم جام جهان بین اَت کو؟
گفت افسوس که آن دولتِ بیدار بخفت
مسند : تخت،چیزی یاجائی که برروی آن می نشینند وتکیه می زنند.
جَم: نام جمشید چهارمین پادشاه پیشدادی ،بعضی اوراباسلیمان یکی دانسته اند. درلغتنامه ی دهخدا نیزچنین آمده:
“جَم”نام سلیمان و جمشید هم هست ، لیکن در جایی که با نگین و وحش و طیر و دیو و پری گفته میشود مراد سلیمان است و در جایی که با جام و پیاله مذکور میشود جمشید، و آنجا که با آیینه و سد نامبرده میشود اسکندر.
مسندِ جم: تخت جمشید
جام جهان بین: جام گیتی نما، جام جهان نما. جامی که جمشید اختراع کرد و در آن اوضاع جهان را مشاهده می کرد، این جام بعدها به کیخسرو و دارا رسید. در عرفان از این جام بیشتر به دل تعبیر می شود امّا دراین بیت به معنای جام گیتی نماست.
دولت بیدار:کنایه از دولتی مقتدرو آگاه وهشیار، دولتی توانمند ومسلطّ
بخُفت: ازبین رفت وبه خواب ابدی فرورفت.
معنی بیت:
گفتم: ای تختِ جمشید،آن جام افسانه ای گیتی نما که جمشید به واسطه ی آن ازوقایع وپیشآمدهای روزگارآگاهی می یافت چه شد؟ آن اقتداروعظمتِ افسانه ای کجا رفت؟ پاسخ گرفتم:
دریغ وافسوس که آن دولتِ مقتدر و هشیار که برهمه چیزواقف وآگاه بود باآن همه شوکت وشکوه وقدرت به خوابِ ابدی فرو رفت.
شکوهِ سلطنت وحُسن کی ثباتی داد
زتختِ جم سخنی مانده است وافسرکی
سخن عشق نه آن است که آید به زبان
ساقیا می ده و کوتاه کن این گفت و شنفت
معنی بیت: ای ساقی جام شرابی بگردان و این گفت وشنود راکوتاه کن سخن عشق چیزی نیست که بتوان به وسیله ی زبان بیان نمود.حتّاقلم نیزازعهده ی این کاربرنمی آید.
قلم راآن زبان نبود که سِرّ عشق گوید باز
وَرای حدِّ تقریراست شرح آرزومندی
اشکِ حافظ خرد و صبر به دریا انداخت
چه کند سوزغم عشق نیارست نهفت
نیارست: نتوانست
معنی بیت: اشک حافظ شکیبایی و خردورزی راازکارانداخته وبه دریا ریخته است. چه چاره اندیشد که سوزوگدازغم عشق رانتوانست پنهان کند،اشک بی اختیارروانه شد وهمه چیزرا تخریب کرد.
گفتم اسرارغمت هرچه بود گومی باش
صبرازاین بیش ندارم چه کنم تاکی وچند

رضا در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۳:۱۰ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۸۱


“هر” باید جایگزین “هی ” شود.

نازنین در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۵۹ دربارهٔ سی‌و سوم


در این بیت
بینداخت رستم کیانی کمند
همی خواست کرد سرش را ببند

به نظر می رسد «کردن» از نظر وزنی صحیح تر باشد

مصطفی در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۵۶ دربارهٔ داستان اکوان دیو


مشخصاً یک پیکرند صحیح تر می باشد.

در بیت بعدی و در ادامه می بینیم که سعدی از عضو و عضوها استفاده می کند (چو عضوی به درد آورد روزگار/ دگر عضوها را نماند قرار)، شکی نیست که عضو یعنی اعزای یک پیکر و یک بدن.

سعید در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۳۲ دربارهٔ حکایت شمارهٔ ۱۰


ناصر زاده جان
” کش لقمه “ اصطلاحی ست که فرهنگستان لغت ایران به جای ” پیتزا “ پیشنهاد داده
تا به حال ندیده ام کسی بکار برده باشد
زبان در حال تحول است . ملک تلق کسی نیست
آنچه شما می پسندی همان خوب است.
” مانا “ لغت زیبایی ست ، اگر چه کارشناسان انتخاب نکرده باشند .
ساختار زبان یک قوم را مردم آن تعیین می کنند .
زنده باشی

حسین،۱ در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۹:۵۱ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۴۲


ناصر زاده جان
نمی دانم
چهار چشمی نگاه کردن را برای با دقت و کنجکاوی نگریستن هم بکار می بریم.
زنده باشی

حسین،۱ در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۹:۳۳ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۴۳


با سلام، به نظر من مقصود خیام خردمد این است که دنبال ظواهر و مادیات و چیزهای بی‌پایه و اساس نباش که شاهان و سران و سروران همه از خاک یا همان گِل هستند و همچنین روهای چو مه یعنی همان ماه میشود، “روی ماه” به گمانم منظور خیام که نهایت چه خوب چه بد چه ثروتمند چه ندار همگی خوراک موریانه ایم.

اگر اشتباه گفتم دوستان تصحیح کنند. من واقعا این رباعی رو دوست دارم و فکر میکنم پیام آور پیغام بزرگی باشه.

Mehran در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۹:۲۵ دربارهٔ رباعی شمارهٔ ۱۳۷


نظریات مشعشع بعضی از دوستان قابل ارائه در مجلات طنز و فکاهی ست. بخصوص این دو نظر آخر !!!! فرهاد گفته خدمت بخلق و …. !!!!!
شاه نعمت چطوری به خلق خدمت میکرد ؟ چند بیمارستان ساخت و مکتب خانه درست کرد ؟؟؟؟؟ چرا شماهایی که به اندازه ی یک دانه ی ارزن اطلاع از موضوعی نداری این همه غرور و ادعا داری ؟ این عمل تو نتیجه کار شاه نعمته عزیز دل برادر !!!!
شاه شما در غزل گفتن هم در رده ی مادون متوسط نزدیک به ضعیف بود. شماها از روی احساس و تحت تاثیر یک سری داستان و خرافات دل به هیچ داده اید . خوش باشید البته.
حافظ کجا و شاه شما کجا ؟؟؟؟
توصیه میکنم کتاب پرده ی پندار مرحوم علی دشتی رو بخونید تا حداقل در عمرتون یک کتاب خونده باشین و اینقدر نظریات طلایی ندید . توی این دوره و زمونه این آخری دنبال روی هو۱۲۱ شده و تازه طعنه زده در نظر بازی اونا بیخبران شاخ در آوردن !!!!!!!!
واقعا راست گفته اند :سرعت فرار مغزها رو باید نفر بر ثانیه حساب کرد .

مهدی در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۸:۵۷ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۲۱۱


در مصرع آخر کلمه “کس” درست نیست و به جای آن باید “کی” قرار بگیرد:
فیض تا کی دست بر سر چون مگس باشد مرا

منصور حلاج در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۸:۳۱ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۹


در اینجا در این رباعی در مصرع آخر رباب به معنی چنگ و ساز معنی میدهد
جمع این رباعی از ۷۸۳۹

کمال داودوند در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۶:۵۶ دربارهٔ رباعی شمارهٔ ۸۵


آقای حسین آقا
دو چشم چهار شدن یعنی چه؟
ضرب المثله؟
الان ما میگیم چشمام چهارتا شد منظورمون تعجب و انتظاره. معنای حرف شاعر چیه؟
متشکرم

ناصرزاده در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۲:۳۳ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۴۳


سپاس حسین آقا.
هم برای توضیحات مانا و هم جناس.
توضیحات کاملی بود. فقط در مورد اینکه پیشنهاد آقا یا خانم گنجوریان برای استفاده از واژه مانا درسته یا نه؟ یه سوال داشتم. هر کسی می تونه هر واژه ای رو پیشنهاد بده و هر کسی هم از اون استفاده کنه؟ یا این نیازمند کار کارشناسیه؟

ناصرزاده در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۲:۲۸ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۴۲


نُقل = مزه ی شراب

حسین،۱ در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱:۳۵ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۴۳۷


بار سالار
یعنی صاحب کالا
سکون روی ” ر “

حسین،۱ در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱:۲۷ دربارهٔ حکایت شمارهٔ ۲۱


سلام
پردهٔ پندار می‌باید درید
توبهٔ زهاد می‌باید شکست
در این بیت ، توبه تزویر به دو دلیلی درست است
۱- در بیت قبل از تزویر و پندار صحبت می کنه که دو مانع هستند و ایجاد خودنمایی و خودپرستی می کنند و قصد داره با این دو مانع مبارزه کند
تا کی از تزویر باشم خودنمای
تا کی از پندار باشم خودپرست
۲- عطار داره این دردها را در وجود خودش می بینه و می خواد با اون مبارزه کنه و توبه زهاد به این منظور دلالت نداره مگر اینکه زهاد را برای توبه نوعی صفت تلقی کنیم مثلا توبه زاهدانه که باز دور از ذهن می نماید
در وجودم تزویر باعث خودنمایی شده و باید اون توبه شرعی که مرا به عملم خوش بین کرده را بشکنم

عباسی - فسا در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱:۱۸ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۵۲


بهزاد جان همه پیامبران خدا هدفشان تربیت بشر بوده ولی‌ هر کدام به اندازه فهم بشر زمانشان صحبت میکردند. مثل معلمهای مدرسه به اندازه فهم شاگردان درس میدهند نمیشه به شاگرد کلاس اول مثلا مثلثات یاد داد و این تمامی‌ ندارد و همیشه پیامبران برای تربیت بشر خواهند آمد
صد کتاب ار هست جز یک باب نیست
صد جهت را قصد جز محراب نیست
این طرق را مخلصش یک خانه است
این هزاران سنبل از یک دانه است
گونه گونه خوردنی ها صد هزار
جمله یک چیز است اندر اعتبار
حضرت مولانا

عباس در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۰:۳۵ دربارهٔ بخش ۸۱ - متردد شدن در میان مذهبهای مخالف و بیرون‌شو و مخلص یافتن


در متن گزیده نادر وزین پور می گوید: من چیزی از سیاق ندانم و هوس دارم که چیزی از حساب بخوانم. ناصر خسرو هم نتیجه می‌گیرد کسی که حساب و سیاق نمی‌داند چطور می‌تواند درس بدهد و استاد باشد! در متن کامل مصحح دبیرسیاقی هم آمده است: من چیزی سپاهیانه دانم، و در نسخه ‌بدل که به نظر بنده صحیح تر است آمده: از سیاق دانم. و سپس: و هوس دارم چیزی از حساب بخوانم. باز یعنی کسی که تازه می‌خواهد حساب بخواند چه بلد است و چگونه استادی است!
نقل از: دکتر امید طبیب‌زاده

محبوبه موسوی در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۰:۱۳ دربارهٔ بخش ۵ - زیارت شیخ بایزید بسطامی و طلب اهل علم


با عرض سلام و تشکر
ظاهرا در بیت زیر به جای واژه ی “است” به اشتباه “لست” تایپ شده است.
چه گنه کردم و دیدی که تعلق ببریدی
بنده بی جرم و خطایی نه صواب لست مرانش

اگر چنین است لطفا اصلاح فرمایید.

پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

سعید در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۲۲:۵۴ دربارهٔ غزل ۳۳۲


به تازگی حمید هیراد هم در آهنگ انفرادی خود از این شعر زیبا استفاده کرده.

حمید هیراد در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۲۲:۵۴ دربارهٔ غزل شمارهٔ ۱۰۳ - تو بمان و دگران


بیژن جان
تَرجیع‌بَند از قالب‌های شعر فارسی است که از غزل‌های چند بیتی که هم وزن هستند تشکیل شده و برای اتصال این غزل‌ها به یکدیگر از یک بیت تکراری استفاده می‌نماید. بیت ترجیع با قافیه‌ای ویژه و لفظ و معنی یکتا تکرار می‌گردد
از ویکی پدیا
و اما ترکیب بند بیت تکراری ندارد، ابیات اتصال مستقل است
یک قسمت از ترکیب بند ” نیا “ را می آورم
::
یک عمر چو دل در دل این خانه تپیدى
صد نقش محبت ز سر مهر کشیدى
تاآتش عشق تودرین سینه گل انداخت
ناگاه چو پروانه ازین بام پریدى

من چشم به راه تو چنین زار، کجایى؟
….
رفتى که بمانم من و اندوه نهانى
اى یار که درسینه ى من جان جهانى
خاموش شد آن نغمه ی بلبل به سر دار
آنگه که گرفتم ز تو اى دوست نشانى

اى سایه ى سرو تو به گلزار، کجایى؟
زنده باشی

حسین،۱ در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۲۲:۱۱ دربارهٔ غزل ۲۹۴


[۱] [۲] [۳] … [صفحهٔ آخر]