گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۸:۱۸ در پاسخ به کهربا ابراهیمی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۸۱:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

چه منبعی غنی تر و والاتر ازدیوان گهربار حافظ.  پاینده وپیروز باشید. 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۸:۱۷ در پاسخ به رومینا دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۸۱:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۷:۰۹ در پاسخ به عباسی-فسا @abbasi2153 دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۷:

ازدقت نظر ولطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدمحمد جهانشاهی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۵:۳۴ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۶:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۶
  
بحر می‌پیچَد به موج، از اشکِ غم‌پروَردِ ما
چرخ می‌گردد دُوتا، در فکرِ بارِ دردِ ما

گر به میدانِ ریاضت، کهرُبا دعوی کند
کاه گیرد در دهن، از شرمِ رنگِ زردِ ما

دور نبوَد، گر کمانِ صید دلها زِه کند
هم‌ادایِ اَبرویِ نازی‌ ست، بیتِ فردِ ما

می‌دهد بویِ گریبانِ سحَر، موجِ نسیم
می‌توان دانست حالِ دل، زِ آهِ سردِ ما

همچو نِی، در هر نفس داریم نقدِ ناله‌ای
ای هوس! غافل مَباش از گنجِ بادآوردِ ما

ما سبکر‌وحان، ز قیدِ شِشدَرِ تن فارغیم
مهرهٔ آزاد دل دارد، بساطِ نردِ ما

گر دهد صدبار گردون، خاکِ عالم را به باد
بشکند آشفتگی، رنگی به رویِ گَردِ ما

دوش‌ با تیغِ تبسُّم رفتی از بزم و هنوز
شور بیرون می‌دهد، زخمِ نمک‌پروَردِ ما

در سوادِ حیرت، از یادِ جمالَت بیخودیم
روز و شب خوابِ سحَر دارد، دلِ شبگردِ ما

نیست بیدل، جز نوایِ قُلقُلِ مینایِ مِی
هیچ‌کَس در محفلِ خونین‌دلان، همدردِ ما

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۴:۵۴ در پاسخ به سید علی هاشمی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۳:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۴:۵۳ در پاسخ به تشنه معرفت دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۳:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدمحمد جهانشاهی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۴:۵۰ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۵:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۵
  
آن پَری‌، گویند شب خندید، بر فریادِ ما
ای فراموشی! تو شاید داده باشی‌ یادِ ما

بس‌که در پرواز، گَردِ جستجوها ریختیم
گشت زیرِ بال پنهان، خانهٔ صیّادِ ما

جان‌کَنی‌ها، در قفایِ آرزو پَر می‌فشاند
با شرارِ تیشه رفت از بیستون، فرهادِ ما

از عدم ناجَسته‌، کَر کرده‌ست‌ گوشِ عالمی
شورِ نشنیدن صدایِ بیضهٔ فولادِ ما

چشم‌ باید بست و گلگشتِ حضورِ شرم کرد
غنچه می‌خندد، بهارِ عالمِ ایجادِ ما

شمع‌سان، عمری ست اِحرام‌ِ گدازی بسته‌ایم
نیست در پهلو، به غیر از پهلویِ ما  زادِ ما

خِجلتِ تصویرِ عنقا، تا کجا باید کشید؟
با صدف‌ گم‌ گشت، رنگِ خامهٔ بهزادِ ما

نقشِ پا، در هیچ صورت پایهٔ عزّت ندید
سایه هم خِشتِ هوس‌ کَم چید، در بنیادِ ما

با همه‌ کَثرَت شماری، غیرِ وحدت باطل است
یک‌یک آمد بر زبان، از صد هزار اعدادِ ما

هیچ‌کَس بر شمع، در آتش‌ زدن رَحمی نکرد
از ازل بر حالِ ما می‌گرید، استعدادِ ما

پاسِ اسرارِ محبّت داشتن، آسان نبود
گنج ویران‌ کرد بیدل، خانهٔ آبادِ ما

سیدمحمد جهانشاهی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۳:۵۵ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۴:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۴
  
سطرِ یقین به حَک داد، تکرارِ بی‌حَدِ ما
این دشت جاده گم کرد، از رفت و آمَدِ ما

افسُرد شمعِ امّید، در چینِ دامنِ شب
یک آستین نمالید، آن صبح‌ساعَدِ ما

شاید به پایبوسی، نازیم بعدِ مُردن
غیر از حنا مَکارید، در خاکِ مشهَدِ ما

در دِیر بوالفضولیم‌، در کعبه ناقبولیم
یارب شکسته دل کن، محرابِ معبَدِ ما؟

هرجا به خود رسیدیم‌، زین بیشتر ندیدیم
کآثارِ مقصد از ما، می‌جُست مقصدِ ما

تجدیدِ رنج هستی بر یک وتیره نگذاشت
شغلِ فنایِ ما شد، عیشِ مجدّدِ ما

افراط ناقبولی، بر خاک آبرو چید
مغزِ جهات گردید، از ششِ طرف ردِ ما

سِیرِ محیط خواهی، بر موج و کف نظر کن
مطلق دگر چه دارد، غیر از مقیّدِ ما؟

گفتیم از چه دانش، سَبقت کنیم بر خلق؟
تعلیمِ هیچ بودن، فرمود موبَدِ ما

هرچند سَر برآریم، رعنایی‌ای نداریم
انگشتِ زینهاریم، خط می‌کشد قَدِ ما

چون شخصِ سایه بیدل، صدرِ بساطِ عَجزیم
تعظیم برنخیزد، از رویِ مسندِ ما

یوسف شیردلپور در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۳:۰۰ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۶ - ساز صبا:

درود بر همه عزیزان وسروران 

در کجا چرا و برای که شعری سروده شده است بماند..... آنچه مهم است اینکه از دل یک انسان اول از سوز نهانی و آشکارای شخصی خبر می‌دهد که چه مشتاق است و چشم انتظار و گاهی از بی کسی و تنهایی

گام بعدی چققققدر از زبان حال دل هم شنونده و مخاطبین ش از ساز می‌گوید چه ها که نمی‌گوید از تمامی زوایای مختلف به پردازش زبان ساز سخن می‌گوید 

مانند جایی که شخصی گفته است :::

 

بانک مؤذن کشاندم سوی مسجد.....

ناله جان سوز ساز اگر بگذارد!!! 

روح استاد شهریار شاد

🌾🌾🌾🌵🌵🌾🌾 

 

 

سیدمحمد جهانشاهی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۲:۵۵ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۳:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۳
  
پُر کرده جزوِ لایَتَجَزّا، کتابِ ما
در انتظارِ نقطه، کَم است انتخابِ ما

هر دم‌ زدن، به وهمِ دگر غوطه می‌زنیم
توفا‌ن ندارد آفتِ موجِ سرابِ ما

گَردی دگر، بلند نمی‌گردد از نفَس
تعمیر می‌رمد، ز بَنایِ خرابِ ما

فانوسِ جسم، شمعِ هزار انجمن بلا ست
مستی، برونِ شیشه ندارد شرابِ ما

ایجاد ظرفِ کَم، چه قدَر ننگ فطرت است
تَر شد جبینِ بحر، ز وضعِ حبابِ ما

قسمت، ز تشنه‌کامیِ گوهر کباب شد
در بحر نیز دست زِ نَم شُست آ‌بِ ما

بر ما ستیزه، در حقِ خود ظلم کردن است
آتش! تأمّلی، که نگریَد کبابِ ما

صیدافکن از غرور، نگاهی نکرد حیف
شد خاک بر زمین، سَرِ دور از رکابِ ما

صد دشت ماند ذرّهٔ ما آن‌ سویِ خیال
آه از سیاهیی، که نکرد آفتابِ ما

زین قیل و قال، در نفَسِ واپسین گم است
خاموشیِ که می‌دهد آخِر، جوابِ ما؟

آسوده‌ایم، لیک همان پایمالِ وهم
مانندِ سایه، زیرِ سیاهیِ ست خوابِ ما

صد چرخ زد سپهر و ز ما نیستی نبُرد
صفرِ دگر تو نیز فَزا، بر حسابِ ما

عمرِ شرار و برق، به فرصت نمی‌کشد
بیدل گذشته گیر، درنگ از شتابِ ما

سیدمحمد جهانشاهی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۱:۵۴ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۲:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۲
 
ما رشتهٔ سازیم، مَپُرس از ادبِ ما
صد نغمه سرودیم و نشد باز، لبِ ما

چون مردمک‌، آیینهٔ جمعیّتِ نوریم
در دایرهٔ صبح، نِشسته‌ست شبِ ما

بی‌تابیِ دل، آتشِ سودایِ که دارد؟
تبخال به خورشید رسانده‌ست، تبِ ما

هستی چو عدم، زین من و ما هیچ ندارد
بی‌نشئه بلند است، دِماغِ طربِ ما

ابرامِ تک و تازِ غباریم در این دشت
جانی که نداریم، چه آید به لبِ ما؟

چون ذرّه، پراکندگی اِنشایِ ظهوریم
جز ما نُقَطی کو، که بوَد منتخبِ ما؟

تا معنیِ اسرارِ پَری، فاش توان خواند
مکتوب به کهسار بَرید، از حَلبِ ما

گمگشتهٔ تحقیقِ خود، آوارهٔ وهم است
ما را بگذارید به دردِ طلبِ ما

نی قابلِ عَجزیم، نه مقبولِ تعیّن
از ننگ، به آدم که رسانَد نسبِ ما؟

پیدا ست، که جز صورتِ عنقا چه نماید
آیینه ندارد دلِ بیدل لقبِ ما

بهاره علیرضایی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۱:۳۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷:

سوزِ دل بین که ز بس آتش اشکم، ...

آرایه جان بخشی هم هست؟ 

دل شمع

محسن در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۱۱:۱۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۸:

هشیار کجا داند؟ بی‌هوشیِ ...

کسی که هر چیزی را تنها با آزموده‌ها و سنجه‌های خودش می‌سنجد، نمی‌تواند همیشه تجربه‌ای دیگرگونه را درک کند.

برای نمونه، کسی که هرگز عشق ژرف را نچشیده، شاید رفتار عاشق را بی‌خردانه بداند.

مولانا می‌گوید همان‌گونه که ابوجهل جایگاه و حال یاران پیامبر را درنمی‌یافت، آدمی که گرفتار خودبینی است نیز نمی‌تواند حال و هوای عارف را دریابد.

البته نکته باریک این است که مستی عرفانی به معنای از دست دادن خرد و پایبندی به نیکی و درستی نیست؛ بلکه به معنای رهایی از چیرگی نفس و خودخواهی است.

ابراهیم احمدی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۰۹:۴۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۶ - متابعت نصاری وزیر را:

۱. فاجعه‌ی تقلید و دجّالِ درون (بیت ۱ تا ۳)
دل بدو دادند ترسایان تمام / خود چه باشد قوّت تقلیدِ عام
«ترسایان» در اینجا فقط مسیحیان نیستند؛ نمادِ تمامِ مومنان و سالکانِ ساده‌دل هستند که به دنبالِ حقیقت می‌گردند. «قوّت تقلید» یعنی قدرتِ ویرانگرِ پیرویِ کورکورانه. انسان‌ها به جای اینکه خودشان دردِ جستجو را بکشند و به «دیدن» برسند، تمامِ سرمایه وجودشان (دل) را یک‌جا و بدون تحقیق به دستِ یک نفر یا یک ایدئولوژی می‌سپارند. تقلید مثل یک مسکّنِ قوی است که مغز را تعطیل می‌کند و توهمِ «من در راهِ درست هستم» را ایجاد می‌کند.
در درون سینه مِهرش کاشتند / نایبِ عیسیش می‌پنداشتند
«عیسی» در عرفانِ مولانا همیشه نمادِ «روحِ زنده» و «عشقِ الهی» است. «نایبِ عیسی» یعنی چیزی که ادعا می‌کند جایگزینِ روحِ زنده است (مثلِ نفسِ امّاره یا عقلِ حسابگرِ مذهبی). خطرناک‌ترین دام در مسیر معنویت این است که «ایگو» (منِ دروغین) لباسِ پیامبران را می‌پوشد! نفسِ ما هیچ‌وقت نمی‌گوید «بیا گناه کن»؛ بلکه می‌گوید «بیا من تو را به خدا می‌رسانم» و به این ترتیب، بذرِ خودخواهی را در عمیق‌ترین لایه وجود ما (درون سینه) می‌کارد و ما فکر می‌کنیم این عشقِ الهی است.


او به سِر دجّال یک چشم لعین / ای خدا فریاد رَس نِعْمَ المُعین
«دجّال» به معنی فریب‌دهنده بزرگ است. «یک چشم» یعنی دیدِ تک‌بُعدی (فقط دیدنِ ظاهر و صورت، و کوری نسبت به باطن و معنی). انسانِ سالم دو چشم دارد: چشمِ سر (برای دیدنِ دنیا) و چشمِ دل (برای دیدنِ حقیقت). اما نفس و تقلید، چشمِ دل را کور می‌کنند و انسان را «تک‌چشم» می‌سازند. چنین انسانی فقط ظواهرِ دین، آداب و رسوم و قضاوت‌های سطحی را می‌بیند. مولانا وقتی به عمق این فاجعه پی می‌برد، فریاد می‌زند که ای خدا تنها یاور تویی (نِعمَ المُعین)، چون عقلِ ما خودش تبدیل به دجّال شده و حریفش نمی‌شویم.


۲. حرصِ معنوی و دام‌های بی‌پایان (بیت ۴ تا ۶)
صد هزاران دام و دانه‌ست ای خدا / ما چو مرغانِ حریص بی‌نوا
«دانه» فقط پول و شهوت نیست؛ در نگاه عارف، کرامت، شهرتِ مذهبی، ثواب‌اندوزی و احترامِ مردم هم «دانه» هستند و پشت هر کدام، «دامی» پنهان است. مشکلِ اصلی ما دام‌ها نیستند؛ مشکل، «حرص» ماست. مرغی که حریص نباشد، در دام نمی‌افتد. ما در معنویت هم حریصیم! می‌خواهیم سریع به نتیجه برسیم، سریع ثواب جمع کنیم و از بقیه جلو بزنیم؛ و همین عجله و حرص، ما را صیدِ نفس می‌کند.


دم به دم ما بستۀ دام نویم / هر یکی گر باز و سیمرغی شویم
«باز و سیمرغ» نمادِ انسان‌های باهوش، بااستعداد و بلندپرواز هستند. مولانا می‌گوید حتی اگر در دانش و عبادت مثل سیمرغ اوج بگیری، باز هم در امان نیستی! هر مرحله از رشد، دامِ مخصوصِ خودش را دارد. از دامِ شهوت و پول که رها می‌شوی، در دامِ «غرورِ معنوی» و «خودبرتربینی» می‌افتی.


می‌رهانی هر دمی ما را و باز / سوی دامی می‌رویم ای بی‌نیاز
«بی‌نیاز» یعنی خدایی که از عبادت و گرفتاریِ ما هیچ نفع و ضرری نمی‌بیند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اعتیادِ روانیِ ما به اسارت است. لطفِ خدا مدام گره‌های ذهنی و وابستگی‌های ما را باز می‌کند، اما روحِ ما چون به قفس عادت کرده، از آزادی می‌ترسد و دوباره دنبالِ یک وابستگی و دغدغه‌ی جدید می‌گردد تا خودش را سرگرم کند.


۳. تشریحِ کالبدِ غفلت: تمثیلِ موش و انبار (بیت ۷ تا ۱۳)
ما درین انبار گندم می‌کنیم / گندم جمع آمده گُم می‌کنیم
«انبار» نمادِ روح و ناخودآگاهِ انسان است. «گندم» نمادِ نور، آگاهی و انرژیِ حاصل از اعمال نیک. ما سال‌ها تلاش می‌کنیم، کتاب می‌خوانیم، نماز می‌خوانیم و کار خیر می‌کنیم به این امید که درونی پُر و آرام داشته باشیم. اما در لحظه‌ی بحران می‌بینیم هیچ اندوخته‌ای نداریم و همان‌قدر خشمگین و ترسوییم که ۴۰ سال پیش بودیم!


می‌نیندیشیم آخر ما به هوش / کاین خلل در گندم است از مکر موش
موش تا انبارِ ما حفره زده است / وز فَنَش انبار ما ویران شده است
«موش» نمادِ «غفلت» (ناخودآگاهی)، «عجب» (خودپسندی) و «نفاقِ پنهان» است. «حفره زدن» یعنی تخریبِ بی‌صدا و زیرزمینی. موش مثل شیر حمله نمی‌کند که متوجه شوی؛ او در تاریکی و بی‌صدا سوراخ می‌کند. وقتی تو کارِ خوبی می‌کنی و تهِ دلت احساسِ رضایت از خودت می‌کنی («عجب»)، یا وقتی عبادت می‌کنی در حالی که ذهنت جای دیگری است («غفلت»)، این موش دارد زیربنای وجودت را سوراخ می‌کند. تو فکر می‌کنی داری می‌سازی، اما در واقع داری ویران می‌شوی.


اوّل ای جان دفع شَرِّ موش کن / وانگهان در جمع گندم، جوش کن
یک قانونِ مطلقِ مهندسیِ روح: اول تخلیه و ترمیم، بعد پر کردن. مولانا می‌گوید دست از اضافه کردنِ اعمالِ ظاهری بردار! اول باید درِ این سوراخ‌ها (حسادت، قضاوت، حواس‌پرتی، ریا) را بگیری. ریختنِ گندم در انبارِ سوراخ، فقط چاق کردنِ موش‌ها (تقویتِ ایگو) است.


بشنو از اخبار آن صدر الصّدور / «لا صَلوةَ تَمَّ اِلّا بِالحُضور»
«صدر الصّدور» پیامبر اسلام است. «حضور» یعنی آگاهیِ کامل در لحظه حال و یکی شدنِ ذهن و عمل. چرا عبادت‌های ما اثر ندارد؟ چون جسم ما در سجده است، اما روح ما در بازار یا در گذشته و آینده پرسه می‌زند. از نظر عرفانی، عبادتی که در آن «حضور» نباشد، اصلاً وجودِ خارجی ندارد و پوک است.


گر نه موشی دزد، در انبار ماست / گندم اعمالِ چل ساله کجاست؟
ریزه‌ریزه صدقِ هر روزه چِرا / جمع می‌ناید درین انبار ما؟
«چل سال» نمادِ یک عمر تلاش است. «ریزه‌ریزه صدق» یعنی کارهای خوبِ کوچک و روزمره. این دو بیت یک آزمونِ حقیقت‌یابی است. مولانا می‌گوید نتیجه را نگاه کن! اگر این همه سال صادق بودی و کار خوب کردی، پس چرا هنوز قلبت به نور نرسیده و آرام نشده؟ نبودنِ نتیجه، بهترین دلیل است که یک دزدِ درونی دارد تمامِ انرژی‌های مثبت تو را می‌بلعد.


۴. تمثیلِ دوم: سنگ چخماق و دزدِ در تاریکی (بیت ۱۴ تا ۱۶)
بس ستارۀ آتش از آهن جهید / وان دل سوزیده پذرفت و کشید
«آهن و سنگ» نمادِ ریاضت، عبادت و مجاهده است. «ستاره آتش» یعنی جرقه‌های کوتاهِ آگاهی و حالِ خوشِ معنوی. «دل سوزیده» یعنی روحِ مستعد و مشتاق. ما بارها در زندگی لحظاتِ نابی را تجربه کرده‌ایم؛ یک‌دفعه در یک دعا اشکمان سرازیر شده، یا یک لحظه حقیقتی را عمیقاً درک کرده‌ایم. دل ما این جرقه را می‌گیرد و آماده‌ی شعله‌ور شدن است.


لیک در ظلمت یکی دزدی نهان / می‌نهد انگشت بر استارگان
می‌کُشد استارگان را یک به یک / تا که نفروزد چراغی از فلک
«ظلمت» یعنی ناخودآگاهی و تاریکیِ ذهن. «دزد» همان نفسِ امّاره است. «چراغی از فلک» یعنی روشن‌شدگیِ دائمی (اشراق). چرا آن لحظاتِ نابِ معنوی در ما ماندگار نمی‌شوند؟ چون بلافاصله بعد از آن حالِ خوش، در تاریکیِ ذهنمان یک فکرِ نفسانی (مثلاً: «عجب حالی پیدا کردم، من چقدر معنوی شدم!» یا یک قضاوت و خشمِ ناگهانی) مثل یک انگشتِ خیس روی آن جرقه گذاشته می‌شود و آن را خفه می‌کند! نفس اجازه نمی‌دهد این جرقه‌ها به هم بپیوندند و تبدیل به یک آتشِ دائمی شوند.


۵. کلیدِ نجات: پناه بردن به پنجه‌ی نقاش (بیت ۱۷ تا ۱۸)
گر هزاران دام باشد در قَدم / چون تو با مایی نباشد هیچ غم
چون عنایاتت بود با ما مقیم / کی بود بیمی از آن دزد لئیم؟!
«عنایتِ مقیم» یعنی اتصالِ دائمی به آگاهیِ الهی (نه اتصالِ لحظه‌ای). مولانا به یک نتیجه حیاتی می‌رسد: با زورِ بازوی خودمان نمی‌توانیم موش و دزد را بگیریم، چون خودِ ما در تاریکی هستیم! تنها راه این است که چراغ را روشن کنیم؛ و چراغ، یاد و حضورِ خداست. دزد فقط در تاریکی جراتِ دزدی دارد؛ وقتی نورِ آگاهی (عنایت) مقیم و همیشگی شود، دزد خودبه‌خود فرار می‌کند.


۶. مهندسیِ خواب و رازِ رهایی (بیت ۱۹ تا ۲۳)
هر شبی از دام تن ارواح را / می‌رهانی می‌کَنی الواح را
می‌رهند ارواح هر شب زین قفس / فارغان نه حاکم و محکومِ کَس
«الواح» جمعِ لوح به معنی حافظه، هویت، نقش‌های اجتماعی و خاطرات است. چرا در خواب آرامیم؟ چون خدا هر شب مثل کسی که تخته سیاهِ ذهن را پاک می‌کند، تمامِ برچسب‌های ما را می‌کَنَد! تو در خواب دیگر نمی‌دانی «مهندس» هستی یا «فقیر»، «قاضی» هستی یا «متهم». تا وقتی این برچسب‌ها (الواح) روی ذهن ما چسبیده، روح ما در قفس است.


شب ز زندان بی‌خبر زندانیان / شب ز دولت بی‌خبر سُلطانیان
نه غم و اندیشۀ سود و زیان / نه خیالِ این فلان و آن فلان
این دو بیت نشان می‌دهند که زندان و کاخ، هر دو توهماتِ ذهنِ بیدارند! زندانی و پادشاه در خواب به یک اندازه آزادند، چون ذهنِ تحلیل‌گر که مدام سود و زیان را حساب می‌کند و آدم‌ها را قضاوت می‌کند («این فلان و آن فلان»)، خاموش شده است. رنجِ انسان از «فکر کردن به رنج» است، نه از خودِ واقعیت.


۷. مقامِ عارف: خفته‌ی بیدار و رازِ قلم (بیت ۲۳ تا ۲۷)
حالِ عارف این بود بی‌خواب هَم / گفت ایزد «هُمْ رُقودٌ» زین مَرَم
«هُم رُقود» آیه‌ای در مورد اصحاب کهف است (و گمان می‌کنی آن‌ها بیدارند در حالی که خفته‌اند). «زین مَرَم» یعنی از این جهت. عارف همان‌طور که در کوچه و بازار راه می‌رود، «الواحِ هویتش» پاک شده است! او برای رهایی از غم و قضاوت نیاز ندارد بخوابد؛ او در بیداری نسبت به هیاهوها و حرص‌های دنیا در خوابِ عمیق است و نسبت به خدا بیدار.


خفته از احوال دنیا روز و شب / چون قلم در پنجۀ تقلیبِ رَب
آنکه او پنجه نبیند در رقم / فِعل پندارد به جنبش از قلم
«تقلیب» یعنی زیر و رو کردن و چرخاندن. «رقم» یعنی نوشتن. این عمیق‌ترین بخش فلسفی شعر است. چرا عارف هیچ اضطرابی ندارد؟ چون او به کشفِ بزرگِ هستی رسیده است: او فهمیده که خودش فقط «قلم» است، نه «نویسنده»! انسانِ غافل فقط حرکتِ قلم روی کاغذ را می‌بیند و فکر می‌کند خودش دارد سرنوشتش را می‌سازد؛ پس مدام استرس دارد که مبادا اشتباه بنویسد. اما عارف «پنجه‌ی خدا» را می‌بیند که قلم را در دست گرفته و می‌چرخاند. وقتی بدانی در دستِ خدا هستی، تمامِ سنگینیِ دنیا از دوشت برداشته می‌شود.


شمّه‌ای زین حالِ عارف وانمود / عقل را هم خوابِ حِسّی در ربود
رَفته در صحرای بی‌چون جانشان / روحشان آسوده و ابدانشان
«صحرای بی‌چون» یعنی عالمِ بی‌مرز، بی‌زمان و بدونِ چرا و چگونه (عالمِ وحدت). خدا برای اینکه به انسان‌های عادی هم یک نمونه کوچک (شمّه‌ای) از لذتِ عارفان را نشان دهد، خواب را آفرید تا عقلِ حسابگر را موقتاً از کار بیندازد و روح بتواند نفسی در آن فضای بی‌مرز بکشد.


۸. بازگشتِ اسب به زیر بار (بیت ۲۸ تا ۳۴)
وز صفیری باز دام اندر کشی / جمله را در داد و در داوَر کشی
چونکه نور صبحدم سَر بر زند / کرکس زرّین گردون پر زند
فالق الاِصباح اسرافیل‌وار / جمله را در صورت آرد زان دیار
«صفیر» یعنی سوتِ بیدارباش. «داد و داور» یعنی قضاوت‌ها، دادگاه‌های ذهن و درگیری‌های دنیا. «کرکس زرین» استعاره از خورشید. «فالق الاصباح» (شکافنده صبح) صفتِ خداست که کارِ اسرافیل (دمیدن در صور و زنده کردن مردگان) را انجام می‌دهد. هر صبح که بیدار می‌شویم، یک قیامتِ کوچک رخ می‌دهد! روح‌های رها شده، با سوتِ خورشید دوباره به قفسِ جسم و دنیایِ قضاوت‌ها (داد و داور) برمی‌گردند.


روح‌های منبسط را تن کند / هر تنی را باز آبستن کند
اسپِ جان‌ها را کُند عاری ز زین / سِرّ «اَلنَوْمُ اخُ المَوت» است این
لیک بهر آنکه روز آیند باز / بر نهد بر پایشان بندِ دراز
تا که روزش واکشد زان مَرغزار / وز چراگاه آردش در زیرِ بار
«منبسط» یعنی باز و گسترده. «زین» یعنی تکالیف و هویت‌های دنیایی. «بندِ دراز» یعنی نفس کشیدن و رشته‌ی حیاتِ جسمی. روح در شب «منبسط» و بی‌نهایت است، اما صبح دوباره در قفسِ تنگِ بدن حبس می‌شود (هر تنی از روح آبستن می‌شود). خدا شب‌ها زین را از پشتِ اسبِ روح برمی‌دارد تا طعمِ مرگ و آزادی را بچشد (خواب برادر مرگ است)، اما یک طنابِ بلند به پایش می‌بندد تا نتواند برای همیشه در مرغزارِ ملکوت بماند و صبح دوباره به زیرِ بارِ زندگی برگردد.


۹. سیلیِ بیدارباشِ نهایی: توفانِ بیداری و اصحاب کهفِ زنده (بیت ۳۵ تا ۳۸)
کاش چون اصحاب کهف این روح را / حفظ کردی یا چو کشتی نوح را
تا ازین توفانِ بیداری و هوش / وا رهیدی این ضمیر و چشم و گوش
یک پارادوکسِ حیرت‌انگیز: «توفانِ بیداری و هوش»! ما خیال می‌کنیم خواب خطرناک است و بیداری خوب است؛ اما مولانا می‌گوید بیداریِ روزمره‌ی ما یک توفانِ ویرانگر است! چون عقلِ جزئی (هوش) و حواسِ پنج‌گانه مدام در حالِ تولیدِ امواجِ ترس، حرص و قضاوت هستند و روح ما را غرق می‌کنند. روحِ ما برای زنده ماندن، به یک «غار» (عزلتِ درونی) یا «کشتی» نیاز دارد تا از شرّ این بیداریِ کاذب نجات پیدا کند.


ای بسی اصحابِ کهف اندر جهان / پهلوی تو پیش تو هست این زمان
یار با او غار با او در سُرود / مُهر بر چشم است و بر گوشت، چه سود؟
«یار» یعنی خدا. «غار» یعنی وجود و دلِ انسانِ کامل. «در سرود» یعنی غرق در شادی و موسیقیِ هستی. مولانا تمامِ افسوس‌ها را می‌شکند و حقیقت را در لحظه‌ی «اکنون» می‌کوبد! اصحاب کهف نمرده‌اند و تمام نشده‌اند؛ همین الان انسان‌هایی کنارِ تو راه می‌روند که در بیداری، در غارِ امنِ خدا خفته‌اند. معشوق (خدا) در آغوش آن‌هاست و تمامِ وجودشان یکپارچه شادی و سرودِ وصل است. تنها فاجعه این است که تو با چشمِ دجّال (ظاهربینی) نگاه می‌کنی و روی چشم و گوشِ باطنت مُهر خورده است؛ پس در حالی که در میانِ بهشت ایستاده‌ای، حسرتِ بهشت را می‌خوری!

استاد.میراحمدی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۰۷:۰۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۶:

آن‌چه سعی است، من اندر طلبت ...

غزل عرفانی عالی که نکات عرفانی را در تک بیتها بیان کرده است  

استاد.میراحمدی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۰۷:۰۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۶:

آن‌چه سعی است، من اندر طلبت ...

آدمی باید در راه قرب به حق تعالی هرچه می‌تواند بکوشد و کار را به عنایت واگذارد که این طلبکاری مبارک جنبشی است!

لنگ و لوک و خفته شکل و بی ادب

همچنان میغیژ و حق را میطلب(مولانا)

 

به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل

اگر مراد نیابم به قدر وسع بکوشم 

 

گفت: ای برادر! حرم در پیش است و حرامی

در پس؛ اگر رفتی بُردی، وگر خفتی، مُردی

سعدی

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۰۰:۳۸ در پاسخ به شیدایی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۰:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز دوشنبه، ساعت ۰۰:۲۳ در پاسخ به زهره دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۶۹:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

Amir_dadash در ‫۲ روز قبل، یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۵۶ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۴۷۳:

فقر عرفانی؛ یعنی انسان خود را از نظر وجودی مستقل و بی نیاز نمیداند

 

Amir_dadash در ‫۲ روز قبل، یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۵۴ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۴۷۴:

وحدت مطلوب

۱
۲
۳
۴
…
۵۸۶۹