کُنون اِی خِرَدمَند وَصفِ خِرَد
بِدین جایگَه گفتن اَندر خُورَد
کُنون تا چه داری بیار از خِرَد
که گوشِ نیُوشَنده زو بَر خُورَد
خِرَد بِهتر از هَر چه ایزَد بِداد
ستایش خِرَد را بِه از راهِ داد
خِرَد رَهنمای وُ خِرَد دِلگشای
خِرَد دَست گیرد به هَر دو سَرای
از او شادمانی وزویَت غَمی است
وزویَت فُزونی وزویَت کَمی است
خِرَد تیره وُ مَرد روشن رَوان
نَباشَد هَمی شادمان یِک زَمان
چه گُفت آن خِرَدمَند مَردِ خِرَد
که دانا زِ گفتار او بَر خُورَد
کسی کو خِرَد را نَدارَد زِ پیش
دِلش گَردَد از کَردهٔ خویش ریش
هُشیوار دیوانه خوانَد وُرا
همان خویش بیگانه دانَد وُرا
از اویی به هَر دو سَرای اَرجمَند
گسسته خِرَد پای دارَد به بَند
خِرَد چَشمِ جان اَست چون بِنگری
تو بیچَشمْ شادان جَهان نَسپَری
نخُستآفرینش خِرَد را شِناس
نگهبانِ جان است و آنِ سه پاس
سه پاسِ تو چَشم اَست و گوش وُ زَبان
کَز این سه رَسَد نیک و بَد بیگَمان
خِرَد را وُ جان را که یارَد سُتود
وَ گَر مَن سِتایم که یارَد شُنود
حَکیما چو کَس نیست گُفتن چه سود
از این پَس بگو کآفرینش چه بود
تویی کردهٔ کِردگارِ جهان
ببینی هَمی آشکار وُ نَهان
به گفتارِ دانندگان راه جُوی
به گیتی بِپوی وُ به هَر کَس بِگوی
زِ هَر دانشی چون سخن بِشنَوی
از آموختن یِک زَمان نَغنَوی
چو دیدار یابی به شاخِ سَخُن
بدانی که دانش نیاید به بُن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
اکنون زمان آن است که در این جایگاه، از
«خرد» سخن بگوییم؛ پس هرچه از نیکی و دانایی میدانی به میان آور تا شنونده از آن
بهرهمند شود. در میانِ تمامِ نعمتهایی که خداوندِ مهربان بخشیده است، هیچ هدیهای
برتر از خرد نیست و ستایشِ آن، عینِ انصاف است. خرد راهنمایِ آدمی و گرهگشایِ
مشکلات است و در هر دو جهان دستگیرِ ما خواهد بود. سرچشمهی شادی و غم، و دارایی و
نداریِ ما، همه به دانایی باز میگردد. اگر کسی روانی شاد و زنده میخواهد، باید
بداند که با خردِ تیره و خاموش، هرگز طعمِ شادیِ واقعی را نخواهد چشید. کسی که خرد را پیشوایِ کارهای خود نکند، در
نهایت از کردهی خویش پشیمان میشود و دلی مجروح خواهد داشت؛ چنین کسی را بیگانگان
دیوانه میخوانند و حتی خویشاوندان نیز او را چون غریبهای میدانند. ارجمندیِ
انسان در دنیا و آخرت به واسطهی خرد است و آنکه خرد ندارد، گویی پاهایش در بند
است و توانِ حرکتِ درست را ندارد. جانِ آدمی برای شناختِ راهِ زندگی نیاز به دیده
دارد و خرد همان دیدهی بیدار است. این نگهبانِ دانا، نخستین آفرینش خداوند است
که مراقبِ جانِ ماست و بر چشم و گوش و زبان نظارت دارد تا نیکی و بدی را تشخیص دهیم.
حال که دانستیم هیچکس نمیتواند خرد را آنچنان که باید ستایش کند، سخن را کوتاه
میکنیم و به سراغِ داستانِ آفرینشِ جهان میرویم. تنها این را به خاطر بسپار که
تو آفریدهی پروردگارِ جهانی و باید با دقت به هستی نگاه کنی. همیشه تشنهی شنیدنِ
سخنانِ دانایان باش و هرگاه دانشِ تازهای یافتی، آن را بیاموز و لحظهای آرام نگیر؛
چرا که هرچقدر هم بدانی، باز خواهی دید که دریایِ دانش پایانی ندارد.
ای خردمند! در اینجا اکنون شایسته است که دربارهٔ عقل صحبت کنیم.
(خطاب به خود شاعر:) اکنون هر چیزی دربارهٔ عقل داری عرضه کن تا آن کسی که خوب به سخنان گوش میدهد از آن استفاده کند.
عقل از هر چیزی که خداوند آفریده بهتر است. انصاف این است که ستایش عقل بهترین کار است.
عقل راهنمای انسان است و باعث گشایش دل او میشود. عقل هم در این جهان و هم در جهان آخرت به کار انسان میآید.
عقل باعث شادمانی و باعث غمگینی توست. عقل باعث زیادی و باعث کمی میشود.
گرچه که انسان به ظاهر روان سالمی داشته باشد ولی اگر اثری از خِرَد در او نباشد، یک لحظه هم شادی حقیقی را تجربه نخواهد کرد.
آن مرد خردمند چه گفت که دانایان از سخنان او بهرهمند شدند؟
کسی که خرد را راهنمای خود قرار ندهد، از کارهای خودش پشیمان و آزردهدل خواهد شد.
انسان خردمند و هشیار کسی که خرد را راهنمای خود قرار ندهد دیوانه میخواند و قوم و خویش او از او دوری میکند و او را بیگانه میداند.
در هر دو جهان به خاطر عقل به تو احترام میگذارند، کسی که عقلش ناقص است پایش در بند است و اسیر است.
عقل برای جان انسان مثل چشم است. همانطور که تو اگر چشم نداشته باشی شاد نیستی بدون عقل جان انسان شادمان نیست.
از بین تمام آفریدهها تو اول عقل را بشناس. عقل نگهبان جان و همینطور نگهبان سه پاسبان آدمی است (سه پاسبان در بیت بعد معرفی شدهاند).
سه پاسبان آدمی چشم و گوش و زبان او هستند که از این سه، خوبی و بدی نصیب او میشود.
عقل و جان را چه کسی میتواند به خوبی ستایش کند؟ حتی اگر من بتوانم به خوبی ستایشش کنم، چه کسی توانایی شنیدن آن را دارد؟
ای حکیم! وقتی کسی نیست که بتواند به درستی بگوید و کسی هم نیست که بتواند به درستی بشنود این بحث را رها کن و از آفرینش سخن بگو!
ای انسان! تو مخلوق پروردگار جهان هستی که میتوانی چیزهای آشکار و پنهان را ببینی.
به مفهوم سخنان دارندگان خرد پی ببر . در جهان بگرد و چیزهایی که میدانی را به همه بگو و یاد بده.
اگر از هر نوع دانشی چیزهایی بشنوی علاقهمند میشوی و از آموختن دست نمیکشی.
وقتی بخشی از دانش رو یاد گرفتی مثل اینه که سرشاخه ای از درخت دانش رو گرفتی اینجا تازه میفهمی دانش ادامه داره و سرشاخه های بیشتری بالای سرته که انتها شو نمیبینی!
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال ۷۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.