Shir Hazhir شیر هژیر در ‫۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۳ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۳۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵:

با درود

چون در نام نویسی مشکل داشتم اینبار که ظاهرا موفق شده این حاشیه را امتحانی نوشتم تا مطمئن شوم همه چی درست است

خلیل شفیعی در ‫۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۳ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۲۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۹:

✅ آموزش فن بیان غزل ۲۸۹ حافظ

بیت ۱

مَجمَعِ خوبی و لطف است عِذار چو مَهَش / لیکَنَش مِهر و وفا نیست خدایا بِدَهَش

تأکید: مجمعِ خوبی / عذار چو مه / مهر و وفا

لحن: تحسین‌آمیز همراه با حسرت و دعا

بیت ۲

دلبرم شاهد و طفل است و به بازی روزی / بِکُشد زارم و در شرع نباشد گُنَهَش

تأکید: شاهد و طفل / به بازی / گناهش

لحن: شکایت‌آمیز، عاشقانه

بیت ۳

من همان بِه که از او نیک نگه دارم دل / که بد و نیک ندیده‌ست و ندارد نِگَهَش

تأکید: نیک نگه دارم / بد و نیک / ندارد نگهش

لحن: عاقلانه، مراقب، کمی اندوهگین

بیت ۴

بویِ شیر از لبِ همچون شِکَرَش می‌آید / گرچه خون می‌چکد از شیوهٔ چشمِ سیَهَش

تأکید: بوی شیر / لب شکر / چشم سیه

لحن: لذت‌آلود و دردناک

بیت ۵

چارده ساله بُتی چابُکِ شیرین دارم / که به جان حلقه به گوش است مَهِ چاردَهَش

تأکید: چارده ساله / بت چابک / حلقه به گوش

لحن: پرشور، ستایش‌آمیز، اغراق شاعرانه

بیت ۶

از پِی آن گُلِ نورُستِه دلِ ما یارب / خود کجا شد که ندیدیم در این چند گَهَش؟

تأکید: گل نورسته / دل ما / کجا شد

لحن: پرسش‌گر، حسرت‌بار

بیت ۷

یارِ دلدارِ من ار قلب بدین سان شِکَنَد / بِبَرَد زود به جانداریِ خود پادشهَش

تأکید: قلب شکند / زود ببرد / پادشهش

لحن: اغراق‌آمیز، نمایشی، پرهیجان

بیت ۸

جان به شکرانه کنم صرف گَر آن دانهٔ دُر / صدفِ سینهٔ حافظ بُوَد آرامگَهَ

تأکید: جان به شکرانه / دانهٔ در / صدف سینه

لحن: فروتنانه

 

⬅️ خلیل شفیعی (مدرس زبان و ادبیات فارسی)

پیوند به وبگاه بیرونی

عباسی-فسا @abbasi۲۱۵۳ در ‫۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۳ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۰:۰۸ در پاسخ به Milad Sahraei دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۸:

عزیز برادر

قرار نیست هرچه که به نظرمان قشنگ آمد بدون فهم دقیق موضوع، آن را بر حافظ بار کنیم

بیت کاملا درست است شاید شما متوجه معنا نشده اید و جالب این است که می‌فرمایید همه اشتباه نوشته‌اند و من متوجه شکل درستش شده‌ام!

ای حافظ اگر (حتی) دشمن حرف خطا بزند ما به او ایراد نمی‌گیریم (می‌گذاریم و می‌گذریم) و اگر سخن حق و درستی گفت؛ با آن سخن حق جدل نمی‌کنیم و می‌پذیریم

بیت پیشین هم تقریبا همین را می‌گوید: گر بدی گفت حسودی و ...

علی جوادی در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۴۱ دربارهٔ عطار » مصیبت نامه » بخش هشتم » بخش ۲ - الحكایة و التمثیل:

در بیت هفتم

... چون بیگانه ای

.... مگر دیوانه ای

درست نیست؟

Emi . در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۲۹ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان:

چندین بیت حذف شده .

بعد از بیتی که می‌گوید گرچه با شد در نوشتن شیر شیر :

وان یکی شیری است اندر بادیه / وان یکی شیری است اندر بادیه .

وان یکی شیریست کادم میخورد / وان یکی شیریست کادم میخورد .

محمد علی کبیری در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۱۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۷۲ - جواب آن مغفل کی گفته است کی خوش بودی این جهان اگر مرگ نبودی وخوش بودی ملک دنیا اگر زوالش نبودی و علی هذه الوتیرة من الفشارات:

هرکه یوسف دید جان کردش فدا

وانکه گرگش دید برگشت از هدی

محمد علی کبیری در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۱۲ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۷۲ - جواب آن مغفل کی گفته است کی خوش بودی این جهان اگر مرگ نبودی وخوش بودی ملک دنیا اگر زوالش نبودی و علی هذه الوتیرة من الفشارات:

حضرت مولانا جای دیگر می فرماید

آنک می‌ترسی ز مرگ اندر فرار

آن ز خود ترسانی ای جان هوش دار

روی زشت تست نه رخسار مرگ

جان تو همچون درخت و مرگ برگ

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۴۶ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۵:

عطّار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۵
                 
هر زمانی ، زلف را ، بندی کند
با دلِ آشفته ، پیوندی کند

بس دل و جان را ، که زلفِ سرکش اش
از سرِ مویی ، زبان‌بندی کند

لب گشاید ، تا ببینم ، وانگهی
یاری ام ، چون آرزومندی کند

هر دو لب ، بربندد ، آرَد قانع ام
گر به یک قندی م ، خرسندی کند

لیک می‌دانم ، که دل نجهد ، به جان
گر نگاهی ، سویِ آن قندی کند

گر بنالَم ، صبر فرماید ، مرا
دل چو خون شد ، صبر تا چندی کند

عشقِ او ، عطّار را ، شوریده کرد
کیست ، کین شوریده را ، بندی کند

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۴۶ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۶:

عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۶
                 
دل ، ز میانِ جان و دل ، قصدِ هوا ت می‌کند
جان ، به امیدِ وصلِ تو ، عزمِ وفات می‌کند

گرچه ندید ، جان و دل ، از تو وفا ، به هیچ روی
بر سرِ صد هزار غم ، یادِ جفا ت می‌کند

می‌نکند به صد قِران ، تُرکِ کلاه‌دارِ چرخ
آنچه میانِ عاشقان ، بندِ قبا ت می‌کند

خسروِ یک سواره را ، بر رُخِ نَطعِ نیلگون
لعلِ تو ، طرح می‌نهد ، رویِ تو ، مات می‌کند

جان و دلَم به دلبری ، زیر و زبر ، همی کنی
وین تو نمی‌کنی بتا ، زلفِ دوتا ت می‌کند

خود تو چه آفتی ، که چرخ ، از پیِ گوشمالِ من
هر نفسی به داوری ، بر سرِ مات می‌کند

گرچه فرید ، از جفا می‌نکند ، سزایِ تو
خطِّ تو ، خود به دستِ خود ، با تو سزا ت می‌کند

Fateme Zandi در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۳۱ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۱۳ - گواهی دادن دست و پا و زبان بر سر ظالم هم در دنیا:

بنابراین در دنیا دست و پایت علیه باطن تو شهادت می دهند . [ اشاره است به آیه 65 سورۀ یس « امروز (رستاخیز) بر دهان های ایشان مُهر بنهادیم و اینک دست هاشان با ما سخن می گویند و پاهاشان بدانچه کسب کرده اند گواهی دهند » مولانا قیامت را به نشئه آخرت محدود نمی کند . زیرا معتقد است که آدمی را هر لحظه مرگ و رجعتی است "شرح بیت ۱۱۴۲ تا ۱۱۴۸ دفتر اوّل " یعنی دمادم در همین دنیا قیامت تکوینی و روحی رخ می دهد و نشئه بازپسین نیز قیامت کبری است . مولانا می گوید : « در قیامت همۀ اعضای آدمی یک یک ، جدا جدا از دست و پای و غیره سخن گویند . فلسفیان ، این را تأویل می کنند که دست سخن چون گوید ؟ مگر بر دست علامتی و نشانی پیدا شود که آن به جای سخن باشد . همچنان که ریشی و دُنبلی بر دست براید . توان گفتن که دست سخن می گوید … » " فیه ما فیه ، ص ۱۰۷ "

 

ضمیر در بیت فوق به چه معنی آمده است ؟ آیا به معنی قلب و باطن و وجدان آدمی است ؟ یعنی آیا وجدان و ضمیرِ باطنی انسانِ مُجرم و گناهکار به او نهیب می زند که برو اسرارِ درونِ خود را فاش کن و از افشای آن اجتناب مکن . این وجه با سیاقِ ابیات سازوار نیست ضمنِ اینکه در عالَمِ واقع نیز چنین امری جاری نیست که مجرمان تحتِ فشارِ وجدان باطنی خود بیایند و اعتراف به گناه و جرمِ خود کنند مگر به ندرت . و طبعاََ امرِ نادر نمی تواند قاعده شود . در اینجا معنی لفظی ضمیر ( = پوشیده و پنهان ) مورد نظر است و نه معنای ثانوی و اصطلاحی آن . چنانکه در بیت ۳۴۵۳و ۲۴۵۸ همین بخش این معنا را تأکید می کند .

معنی بیت : چون ظلم و ستم بر تو مأمور می شود یعنی انگاه که خویِ ستمکاری بر تو مسلّط می شود به تو می گوید : اسرارِ درون و مکنوناتِ خود را فاش کن و از افشای آن اجتناب مکن . " موکَّل = با فتح کاف به معنی کسی است که کاری را به او واگذارند ، وکیل . امّا با کسر کاف ( موکِّل ) به معنی کسی که دیگری را بر کاری گُمارد . در اینجا معنی اول مراد است ". " 

 "مسلماََ ظلم و ستم ، زبانی ندارد که حرفی بزند . امّا اقتضای ستمکاری اینست که به رسوایی و افشاء کشیده شود ."

 

بخصوص هنگام خشم و غضب و در اثنای گفتگویت ، اعمالِ ستمگرانه و جفاکارانه ات اسرارِ باطنی تو را فاش می سازد 

چون ظلم و ستم مانند مأموری بر تو چیره می شود . یعنی خوی ستمگری و جفاکاری در تو به حدِ غلیان می رسد و به دست و پا می گوید مرا اشکار کن .

گواهسِر یعنی دست و پای آدمی چگونه می تواند از ارتکابِ ظلم و ستم ، اجتناب کند ؟ یعنی وقتی خوی ستمگری و جفاکاری بر کسی غالب شود و میل به تجاوز در دلش شعله برکشد . اعضا و جوارح او از خود اختیاری ندارند که از ارتکاب به جرایم خودداری کنند . به خصوص هنگامِ جوش و خروش و تهاجم خشم و انتقام . در نتیجه تاریکنای ضمیر او آشکار می شود . [ گواهِ سِر = منظور دست و پا و جوارح آدمی است

 

بنابراین همان کس که مأموری بر دست و پای آدمی می گُمارد تا پرچمِ رازِ او را در صحرا افراشته کند .

همان کس می تواند در روزِ قیامت ، مأمورهای دیگری بیافریند تا اسرارِ نهان آدمیان را منتشر و فاش سازند .

 

ای کسی که با دَه دست به ظلم و دشمنی پرداخته ای یعنی ای کسی که با تمام قوا به ظلم دست گشوده ای . حقیقتِ وجودِ تو پیداست . هیچ نیازی به شاهدِ دیگر نیست . یعنی لزومی ندارد که دست و پایت به سخن آیند و علیه تو شهادت دهند . اشاره ای است به آیه 42 سورۀ رحمن « تباهکاران به رخسارۀ خود شناخته شوند » 

 

هیچ احتیاجی نیست که به ستمگری مشهور شوی . زیرا باطن شیطانی تو بر روشن بینان آشکار است

ای 

ستمگر ، نَفسِ تو در هر لحظه ، صد نوع اخگر جفا و ستم ظاهر می کند . و با زبان حال می گوید : مرا تماشا کنید که در شمارِ دوزخیانم . [ توضیح بیشتر در شرح ابیات ۱۳۷۵تا ۱۳۸۰ دفتر اوّل 

 

ای ستمگر ، نفسِ تو با زبانِ حال می گوید : من جزیی از آتشم و به سوی اصلِ خود باز می گردم . من نور نیستم که به بارگاهِ الهی بپیوندم .

 

چنانکه این ستمگر نمک نشناس ، بخاطر یک گاو این همه مکر و نیرنگ بکار گرفت . " التباس = پوشیدگی ، نهفتگی ، در اینجا مکر و نیرنگ"

حال آنکه این ستمگر حق ناشناس ، صدها گاو و شتر از خواجۀ خود به یغما برده است . پدر جان ، نفسِ امّاره چنین خاصیتی دارد . پس رابطه ات را با او قطع کن

و همچنین این ستمگر ، حتّی یک روز به درگاهِ الهی ناله و زاری نکرد . چنانکه از این ملعون ، حتّی یک بار شنیده نشد که با سوزِ دل ، یارب یارب بگوید .

و این مطلب یک بار از او شنیده نشد که بگوید : خداوندا ، دشمنم را خرسند فرما . اگر چه من به او آسیب رسانده ام . امّا تو ای پروردگار به او منفعت و نیکی برسان . " بیت بعد ادامه گفتار آن ستم دیده است"،,

آن ستمگر حتّی برای یک بار هم شده رو به درگاهِ الهی نیاورد و نگفت : خدایا ، اگر چه به خطا و جهل ، انسانی را کشته ام . امّا پرداختِ خونبهای ان ، بر عهده خویشاوندانم است . نزدیک ترین خویشانم از روزِ اَلَست تو بوده ای ای پروردگار . [ دِیَت = خونبها ، بهایی که قاتل یا خویشانِ او به اولیای مقتول می پردازند 

عَقل = در اصل به معنی بستن زانوهای شتر است و سپس بر نیروی اندیشه و فکرت ، اطلاق شد . به جهت آنکه عقل و خرد ، همچون ریسمانی است که بر دست و پای نفسِ امّاره بسته می شود و نمی گذارد توسنی کند . 

از نظر فقهی هرگاه قتلی از روی عمد رُخ ندهد . قصاص در کار نیست بلکه باید خونبهای مقتول از قاتل و یا خویشانِ او ستانده شود . عاقله جمع عاقل است به معنی پرداخت کننده خونبها / عقل شتری است که به رسم خونبها می آوردند و در خانه و یا در محلِ اولیای مقتول با عِقال ( = ریسمان و رسن ) می بستند . زان پس بر اثرِ کثرتِ استعمال ، دیه را «عقل» نامیده اند و پرداخت کننده دیه را «عاقا» گفته اند . خواه ان دیه شتر باشد و یا گاو و گوسفند و غیره . 

 "شرایع الاسلام ، ج ۴ ، ص ۱۹۷۲"

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۲۳ دربارهٔ مهستی گنجوی » دیوان اشعار » رباعیات «نسخهٔ دوم» » شمارهٔ ۱۶۶:

هنوز دلیل آشفتگی بیت دوم مشخص نیست.

Fateme Zandi در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۱۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۱۲ - عزم کردن داود علیه السلام به خواندن خلق بدان صحرا کی راز آشکارا کند و حجتها را همه قطع کند:

حضرت داود (ع) گفت : ای رفقا ، اینک وقتِ آن رسیده که رازِ سرپوشیدۀ او آشکار شود .

 

همگی بلند شوید و از شهر بیرون رویم تا بر آن رازِ نهان آگاهی پیدا کنیم

 

آن حضرت به آنها گفت : در فلان دشت ، درختی ستبر است که شاخه های انبوه و فراوان و فروهشته دارد . یعنی شاخه های آن به سوی زمین سرازیر شده . [ چَفت = خمیده ، منحنی / چِفت = متصل و پیوسته

 

خیمه گاهِ آن درخت ، بسیار استوار است یعنی برگ ها و شاخه های محکمی دارد و میخِ آن نیز محکم است یعنی ریشه های آن درخت نیز در زمین ، ثابت و استوار است و از ریشه های آن بوی خون به مشام می رسد .

 

در 

زیرِ آن درختِ زیبا ، قتلی رُخ داده و این نگون بخت ، خواجۀ خود را کشته است .

 

اگر  تا کنون رازِ او فاش نشده بدین جهت بوده که خداوند ، حلیم است و به اقتضای صفتِ حِلم با او رفتار کرده است . امّا بر اثرِ ناسپاسی این بی غیرت ، این راز فاش شد . [ قلتبان = دیّوث ، بی حمیّت ، بی غیرت / عبارت « این راز فاش شده » لفظاََ در بیت نیست امّا در معنا مقتضی سیاق بیت است ]

 

زیرا که این نگون بخت ( مدّعی گاو ) حتّی برای یک روز هم که شده به دیدارِ همسر و فرزندانِ آن خواجه نرفت . نه در عید نوروز و نه در اعیاد دیگر .

 

آن بینوایان را حتّی با یک لقمه غذا یاد نکرد و حق خوبی های پیشین آن خواجه را بجا نیاورد .

 

اینک نیز این ملعون ، به خاطرِ یک گاو ، فرزندِ خواجه را بر زمین می زند یعنی او را دچارِ گرفتاری و جفا می کند .

 

خود این ملعون ، پرده از رازِ گناهش برداشت . و اِلّا خداوند جُرم و گناهش را می پوشانید .

در این روزگارِ پُر آسیب و گزند ، آدم های کافر و تباهکار به دستِ خود ، پرده از نهانی های خود برمی دارند و خود را رسوا می کنند . و اِلّا خداوند ستار العیوب است

 

خوی ستمگری در نهانخانۀ روحِ آدمی ، پوشیده و مخفی است و امّا ستمکاران آن خوی را با کجروی و اعمال ستمکارانه نمایان می کنند .

آن ستمکار با زبان حال می گوید : آهای مردم به من نگاه کنید که شاخ هایی بر سر دارم . آشکارا گاوِ جهنمی را تماشا کنید . [ مراد از «شاخ ها» علایم و آثارِ جهنم است شرح کبیر انقروی ، جزو دوم ، دفتر سوم ، ص ۹۳۶

بهرام قدرتی در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۴۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۷:

 اجرای خصوصی بسیار زیبایی از استاد شجریان نازنین با نی محمد موسوی به نام« نقش ضمیر » هست با خوانش این غزل ناب سعدی که شنیدنش آدم رو مسحور ومفتون می‌کنه ،

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۳۱ دربارهٔ مهستی گنجوی » دیوان اشعار » رباعیات «نسخهٔ دوم» » شمارهٔ ۱۴۵:

اکر به جای «خود را بستم برو زدم مستانه»، این مصرع را به شکل «خود را به ستم برو زدم مستانه» بنویسیم، هم درست خوانده می‌شود و هم معنی روشنی دارد.

«ستم» در اینجا به معنی «دیده» و «دانسته» است (ستون اول صفحه 13467 لغتنامه دهخدا، چاپ دانشگاه تهران، 1377).

 

شهرام سپاس در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۲۹ در پاسخ به رضا اسعدی دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی یزدگرد » بخش ۳ - نامهٔ رستم فرخزاد به سعد وقاص: نکوهش آز عرب و پند پرهیز از جنگ:

بلد نیستی بخونی میگی سکته داره. 

شهرام سپاس در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۲۸ در پاسخ به علیرضا دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی یزدگرد » بخش ۳ - نامهٔ رستم فرخزاد به سعد وقاص: نکوهش آز عرب و پند پرهیز از جنگ:

پس حتما نیبک ایشان و دیباچه رو نخوندی. 

کدوم نگوهش؟ فقط گفته ویرایش نکردم. 

شهرام سپاس در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۲۷ در پاسخ به علی دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی یزدگرد » بخش ۳ - نامهٔ رستم فرخزاد به سعد وقاص: نکوهش آز عرب و پند پرهیز از جنگ:

چی داری میگی؟ 

سجاد رشیدی پور در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۲۵ دربارهٔ رهی معیری » غزلها - جلد چهارم » خشکسال ادب:

پس از بیت با قافیۀ رهگذر، بیت زیر جا افتاده است:

چه پرسی از من مدهوش، راز هستی را؟
ز مست بی خبر از خود، خبر چه می‌خواهی؟

ملک آرشی در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۶:۵۵ در پاسخ به سجاد دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۴۷:

پاسخ خداونگار شیراز که عارف بوده به تحدی؟ مگه خیامه؟

 

می‌تونست به ده شکل دیگه بگه این مفاخره رو،

بدیدم خوشتر‌ این شعر تو حافظ

ز آن قرآن که اندر سینه داری

یا

ندیدم خوشتر از شعر تو حافظ

قرآنی را که اندر سینه داری(البته قرآن به سبب وزن متفاوت تلفظ می‌شه)

و...

ملک آرشی در ‫۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۶:۰۵ در پاسخ به بابک بامداد مهر دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۳:

پس این کشکه وسطش؟ 

با تو آن عهد که در وادی ایمن بستیم

همچو موسی ارنی گوی به میقات بریم