مسیحا در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۲۰:۳۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:

به بوی نافه‌ای کآخر صبا زان طُرّه بگشاید

زتابِ جَعدِ مُشکینش چه خون افتاد در دل‌ها

 

به بوی: به هوای،به امیداینکه ،درآرزوی اینکه

نافه: کیسه ی کوچکِ گره خورده ای درشکم آهوی خُتَن است که مُشکی بسیارخوشبو ومعطّر در درون آن قرار دارد.وقتی سر این کیسه را به هر دلیل بگشایند عطر آن در فضا پخش می شود. 

زلفِ سیاه ومجعّدِ معشوق نیز،نافه ای در دل خود دارد. نافه درحقیقت همان خون دل آهوست که درگذرزمان تبدیل به مُشک معطّرشده است. 

جام می و خون دل هر یک به کسی دادند

در دایره قسمت اوضاع چنین باشد

 

از دید شاعر عشق همین خاصیت را دارد عاشق تنها جام می انرا میبیند و از خون دلش غافل است . چرا که عاشق کور است و کور نمیتواند واقعیت را انگونه که هست تشخیص دهد عاشق کوری زیباست ولی متعصب کوری زشت است که نه تنها واقعیات عالم را وارونه می بیند که با شمشیر و شلاق و فشار میخواهد دیگران هم از توهمات او پیروی کنند .

بدرستی زکریای رازی در کتاب نقص الادیان بیان کرده که سخن منطقی و درست نیازی به زور و شمشیر ندارد در طول تاریخ هر شعاری که بر شمشیر مکتوب شده کذب و باطل بوده و تا زور و فشار هست ان عقیده باطل پابرجا می ماند و اگر زور یا منافع اقتصادی برای عده ای نباشد مثل برف تموز از بین میرود. 

عاشقان برای بهره برداری ازشمیم ِ نافه ای که دردل طرّه ی معشوق قرار دارد چه خون دلها می خورند!

باد صبا :نسیمی که به پیام رسان و رابط میان عاشق ومعشوق شهرت دارد. به سببِ دسترسی به حریم یار، بوی خوش او را به مشام عاشق آورده ومرهمی برزخم های او می نهد.

طرّه: آن بخش ازموی سرکه برپیشانی ریزند..

تاب معانی زیادی دارد

دراینجا منظور پیچ وتاب،پرتو،فروغ وشکن زلف یار است.

جَعد: گِره وپیچش موی. 

معنی بیت:

به امید آنکه باد صبا شاید ازآن زلفِ مجعّدِ گیسوان یار گرهی بگشاید،وعطری از آن برای ما عاشقان بیاورد،چقدر از پیچ وتابِ سخت وبازنشدنی، دلهایمان خون شد.و انچه نقدا نصیب گشت خون دل است .حافظ بخش واقعی که از چشم عاشق در ابتدا نهان بود را بیان میدارد که همان رنج و خون دل است در حقیقت از دید شاعر لذت ناب خالص در جهان وجود ندارد و تمام نوش ها همراه نیش و گل همراه خار است .

 

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج

فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست

 

برای بوییدن عطر و بوی خوشی که نسیم صبا در اثر برافشاندن زلف مجعّدومُشکین او پراکنده خواهدنمود، درانتظارتحمّل سوزی بسرمی بریم و چه خون رنج ها باید کشید و خونهایی که دراثراین عطش واشتیاق در دلها افتاده است.

مسیحا در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۲۰:۲۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:

الا یا ایّها السّاقی اَدِر کَاساً و ناوِلها

که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها

 

درموردِ اینکه شاعرچرا غزل را با یا ایها الساقی اغاز کرده است به نظرم به این دلیل است که تمام جهان بینی حافظ به عکس انچه هست که در ادیان و بالاخص ادیان ابراهیمی گفته شده است.

 در کتاب مقدس مسلمانان چون معمولا آیات با یا ایها النبی یا یا ایها المومنون اغاز میشود و در اسلام موضع گیری شدید علیه شراب گردیده ،بنظر می‌رسد حافظ به عمد ساقی را در تقابل با مخاطبان دینی قرار داده است و از شراب بعنوان نمادی در جهت حمله به فرهنگ مذکور بهره برده است، شارحی که شیعه داوزده امامی است و حافظ را دوست دارد علاقه شخصی خود را وارد تفسیر میکند و سعی میکند حافظ را اولا مسلمان و ثانیا شیعه،آنهم اثنی عشری معرفی کند به همین دلیل هیچکدام از نوشته های طویل متعصبین در مجلات معتبر منتشر نمیشود چون در واقع شرح گمان و اوهام خود آنان است.

 تحیق زمانی ارزش دارد که محقق در شناخت موضوع تحقیق ( حافظ ) تمام باورها ، علائق و احساسات خود را کنار بگذارد و صرفا تلاش کند موضوع تحقیق را آنگونه که هست بشناسد نه آنگونه که دوست دارد .

 بعد از این مقدمه کوتاه به شرح غزل حافظ می پردازم و ادعا ندارم شرح کاملی است تنها ویژگی شرح من رعایت اصول هرمونتیک و پای بندی به صراحت متن و تفسیر حافظ به حافظ است.

 خوشبختانه حافظ اگر در غزلی کلمه ای مجمل یا مبهم بیان کرده است در غزلیات دیگر منظور خود را بیان داشته است ، در باره بیتِ زیبا و پر معنی و نغز این غزل، سخنان زیادی گفته شده وبحث ها ی فراوانی درمیان صاحبنظران و ادیبان صورت گرفته است.

بسیاری از شعرای که به عربی شعر سروده اند و دارای آگاهی و دانش والایی بودند مفاهیم معنوی و مذهبی و اخلاقی دینی را به‌مسخره میگرفتند از جمله ابوالعَلاء مَعَرّی یا ابوالعلی معری و زکریای رازی که دوکتاب از ٢٨٤ کتاب این نابغه دهر بنامهای مخاریق الانبیا و نقص الادیان است به عربی و هم نثر و هم بسیاری از عقاید ضد خرافات خود را به شعر و منظوم بیان کرده است و بی‌‏پرده دم از لذت و عیش و شراب و شاهد نقد زده اند و وعده فردای زاهد ( معاد ) را منکر شده اند بقول حافظ، من که امروز بهشت نقدم حاصل میشود وعده فردای زاهد را چرا باور کنم ؟؟

اکثر شعرای عرب آزاد اندیش به نوعی «اپیکوریسم» بودند و تنها بهشت نقد را باور داشتند مسلما خیام بشدت تحت تاثیر جهان نگری ابوالعَلاء مَعَرّی و حافظ همانگونه تحت تاثیر خیام است به نظر من اگر کسی کتاب های ابوالعَلاء مَعَرّی را نخوانده باشد نمیتوان گفت حافظ شناس است چرا که شناخت جهان نگری حافظ بدون مطالعه کتابخانه او ممکن نیست حال اگر کسی اشعار شعرای آزاد اندیش عرب را بخواند لازم نیست به خود زحمت دهد تا بیت حافظ را به شاعر خای نسبت دهد که امثال این بیت به وفور در سخن شاعران عرب وجود دارد و مسلما حافظ در کتابخانه شاه شجاع و ابواسحق به این دیوان ها دسترسی داشته است.

 

انا المسموم ما عندی بتریاق ولاراقی‏ 

ادر کأساً وناولها الا یا ایها الساقی‏

 

اصولا شعرای آزاد اندیش به بهشت نسیه باور نداشتند و انرا حقه ای از جانب مبلغین ادیان میدانستند تا قدرت و ثروت نقد را از آن خود کنند،بدون اینکه لایق ان باشند. حال بشره غزل حافظ می پردازم :

الا یاایّهاالسّاقی: ای ساقی، ساقیا

اَدِر: بگردان ، بچرخان و به گردش در آور

کَٲس : کاسه،جام می که در اشعار شعرای عرب همان جام شراب است 

ناوِل:رساندن وچیزی را دادن.

معنی بیت:ای ساقی جام وقدح شراب را بِگردان و به من هم برسان و بده تابنوشم. چرا که عشق، در ابتدا آسان جلوه می کرد اما رفته رفته مشکلات وموانع آشکار میگردد ،باجام شرابی به دادم برس که سخت دچارگرفتاری ودردسر شده ام. معمولا عاشق نخست عاشق تصویر خود میشود تصویری که از معشوق ساخته است محصول ذهن اوست با گذشت زمان متوجه واقعیت میگردد بهمین دلیل اکثر ازدواج ها به طلاق منجر میشود ان کشش اولیه تحت تاثیر غریزه جنسی مانع دیدن واقعیت میگردد ولی تا وصل محقق میشود و اتشفشان غرایز خاموش میگردد چشمش به حقیقت باز میشود و مشکلات اشکار میگردند 

دل بستن برای آدمیان و عاشق شدن همیشه راحت ترین کار است، امّا پایداری در ان بطور طبیعی کار مشکلی است خانمی درد دل خود را نوشته بود اینگونه که انکس که دیروز بمن میگفت بخاطر تو دنیا را به اتش میکشم امروز تارمویی در آبگوشتی که براش درس کردم دید و نزدیک بود خودم را آتش زند .

تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول 

وآخر بسوخت جانم در کسب این فضایل

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۹:۴۱ دربارهٔ نجم‌الدین رازی » مرصاد العباد من المبدأ الی المعاد » باب پنجم » فصل هشتم:

7- آلات و ادوات نفسانی روح چون نفس نامیه و نفس حیوانی و قوای بشری و اما آنچ در عالم کبری است که جهاین میخوانند بواسطه روح است.

***

[شهاب‌الدین یحیی سهروردی Suhrawardi  Shahab al-Din Yahya ibn Habash] (1)

نور اسپهبد [بر بدن و قوای آن] محیط است و حکم می‌کند.

[یزدانپناه عسکری Yazdanpanah Askari]

فیض و صدور فیض و فرمان و نیروی وادار گری‌.

فرمان و حکم نور اسپهبد

_____

1- حکمۀالاشراق، شهاب‌الدین سهروردی ، ترجمه دکتر فتحعلی اکبری – تهران : انتشارات علم 1388- صفحه 242

رهی رهگذر در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۹:۱۰ در پاسخ به مسعود maskhaz@gmail.com دربارهٔ امیرخسرو دهلوی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱:

با جناب مسعود عزیز کاملن موافقم. در ضمن "ابر" شاید، مگر "باران" کجا میتواند "ستاده" باشد.

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۹:۰۳ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۱۱۷ - نامه نبشتن پیغمبر به خسرو:

18- مبین در خود که خود بین را بصر نیست - خدا بین شو که خود دیدن هنر نیست 

[شهاب‌الدین سهروردی  Shahab al-Din Yahya ibn Habash Suhrawardi]

***

هرگاه نور مُدبِّر مقهور شواغلِ برزخ نشود، شوقِ او به عالم نورِ قدسی بیش از شوق او به تیرگی (غواسق) باشد، و هراندازه که نور و روشنایی زیاد شود ، عشق و محبت او به نور قاهر فزونی می‌گیرد ... و بنابراین از کالبد انسانی رهایی یافته و به جهان نور محض روند و در آنجا مقام گزیده ، و در زمرۀ انوار قدسیه درآید ، و به سبب تقدس نورالانوار ، قدسی شود.

[یزدانپناه عسکری yazdanpanah Askari]

 غرق در غول دقت خودبینی و کدورت نور آگاهی و عدم واکنش به نور قاهر

______

سهروردی و مکتب اشراق ، مهدی امین رضوی ، ترجمه دکتر مجدالدین کیوانی –  تهران : نشر مرکز 1377- صفحه 132

مجموعه مصنفات شیخ اشراق ( شهاب‌الدین یحیی سهروردی ) جلد دوم تهران : پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 1380-   صفحه 133؛ 7:82؛7:39

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۸:۵۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۶۲ - هم در بیان مکر خرگوش:

41- شاخ آتش را بجنبانی به ساز - در نظر آتش نماید بس دراز

,If you whirl a firebrand with dexterity

.it appears to the sight as a very long fire

[یزدانپناه عسکری]

تداوم ستمگران بر نفس خویش در سفر های دور و دراز

مسافران آگاهی در سفر آگاهی، شکور  و صبور و از آمنین نبودند و غرق در تداوم و تداخل خود از دورترین موضع به‌حق تعالی هستند.

34/18,19

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۸:۵۱ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۸۷ - جواب گفتن عاشق عاذلان را و تهدید‌کنندگان را:

30- آب کوزه چون در آبِ جو شود - محو گردد در وی و جو او شود

31- وصف او فانی شد و ذاتش بقا - زین سپس نه کم شود نه بد لِقا

[یزدانپناه عسکری]

پیوستن «فیض موجودیت» به « فیض وجود » 

پیوستن « نفس ناطقه » به « بی کرانگی»

مرضیه ع در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۸:۱۹ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۳۷ - حکایت مارگیر کی اژدهای فسرده را مرده پنداشت در ریسمانهاش پیچید و آورد به بغداد:

سلام

وقت هموطنان عزیزم بخیر

از خواندن مفاهیم عرفانی سیر نمیشم. ممنون از ادبیات دان های عزیزی، که فهم شعر رو آسونتر می کنن. خصوصا ف- ش، خانم برناس گرامی و دکتر صحافیان . مشغول خوندن کتاب « مولوی چه می گوید» از همایی، هستم، بخونید و لذت ببرید، و به قول مولانا از مثنوی معنوی مثل نردبانی استفاده کنید و اوج بگیرید.

و ممنون از اون عزیزی، که این محیط و سایت رو فراهم آورده🙏💐💐

ز ع در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۷:۵۴ دربارهٔ شمس مغربی » غزلیات » شمارهٔ ۲۵:

بیت سوم کلمه‌ی در جامانده

 

در میان آب و گل...

 

. در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۷:۳۴ دربارهٔ نظامی » خمسه » اسکندرنامه - بخش اول: شرف‌نامه » بخش ۲۶ - کشتن سرهنگان دارا را:

بعضی دوستان فکر میکنند شاعر تاریخ میگوید! خیر شاعر شعر میگوید

مهدی در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۵۷ در پاسخ به برگ بی برگی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۱:

درود بر شما، بنده حاشیه هایتان را می خوانم ، الحق که فوق‌العاده است ، خیلی علاقمندم که در این خصوص با شما گفتگو کنم ، اگر ممکن است یک پیام به ایمیل من بفرستید تا با شما در ارتباط باشم. ممنون

alavi.mahdi2@gmail.com

روح و ریحان در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۴۷ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷:

یادش بخیر، سال های دور، تو مسجد محل، دعای کمیل، مداح با دو بیت اول این غزل شروع میکرد، چه صفایی داشت... 

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۲۵ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۵۳:

7- زهی خال و زهی روی چو ماهت - که دل هم دام جان هم ارزن دل 

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

مهین مهرورزان که آزاده اند - بریدند از دام جان تارها

[یزدانپناه عسکری]

دام جان تلف کننده قوه محرک تعقل قلب می باشد.

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۲۲ دربارهٔ خواجه عبدالله انصاری » طبقات الصوفیه - امالی پیر هرات » بخش ۱۱۵ - و من طبقة الثالثة الحسین بن منصور البیضاوی الحلاج:

8- وقتی حلاج بدر سرای جنید٭ رفت گفت کیست گفت حق جنید گفت نه حقی بل که بحقی ای خشبة تفسدها کدام چوب و دار است کی بتو چرب کنند.

***

[علامه سید محمدحسین طباطبایی]

چه فرهادها مرده در کوه‌ها  - چه حلاج‌ها رفته بردارها

[یزدانپناه عسکری]

 هیچ تضمینی برای رسیدن به هدف وجود ندارد. چه برای سالک (حلاج) ، چه برای فرد عادی (فرهاد)

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۱۶ دربارهٔ خیام » ترانه‌های خیام به انتخاب و روایت صادق هدایت » خیام فیلسوف:

29- در فلسفه بودا دنیا عبارت است از مجموع حوادث به هم پیوسته که تغییرات دنیای ظاهری در مقابل آن یک ابر یک انعکاس و یا یک خواب پر از تصویرهای خیالی است احوال جهان و اصل این عمر که هست خوابی و خیالی و فریبی و دمی است .

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

به اندوه آینده خود را مباز - که آینده خوابی است چون پارها

[یزدانپناه عسکری]*

دائم تداوم ادراک خود را به یاد می آوریم

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۰۷ دربارهٔ میبدی » کشف الاسرار و عدة الابرار » ۴۷- سورة محمد » ۲ - النوبة الثانیة:

19- أم علی قلوب أقفالها

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

درد پرده غنچه را باد بام  - هزار آورد نغز گفتارها

[یزدانپناه عسکری]

رفع مانع ادراک و تمسک به وحی

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۰۲ دربارهٔ خواجه عبدالله انصاری » مناجات نامه » مناجات شمارهٔ ۸۲:

یارب ز شراب عشق سرمستم کن - وز عشق خودت نیست کن و هستم کن 

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

گره را ز راز جهان باز کن - که آسان کند باده  دشوارها

[احمد میرزا حسینعلی تهرانی] 

از شراب عشق مستم

[یزدانپناه عسکری]

شناخت کامل و حل مشکلات

_______

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۵:۵۹ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۲۵:

موج سراب دنیا، شمشیر آبدارست - آبش لعاب افعی، خارش زبان مارست 

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

جز افسون و افسانه نَبْوَد جهان - که بسته است چشم خشایارها

[یزدانپناه عسکری]

دنیا واقعیت نیست امّا سراب هم نیست

عدم تعقل قلب  چشم را بر  دیگر ادراک ها  می بندد.

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۵:۵۴ دربارهٔ وحدت کرمانشاهی » غزلیات » شمارهٔ ۱۴:

3- لطیفه‌های نهانی رسد به گوش دلم - ز صوت بربط و آهنگ چنگ و بانگ رباب 

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

به آوای نای و به آهنگ چنگ - خروشد ز سرو و سمن تارها

[یزدانپناه عسکری]*

معرفتی خاموش  و بی بانگ و خروش

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۵:۴۹ دربارهٔ حکیم نزاری » غزلیات » شمارهٔ ۳۹۸:

فریاد نمی رسند فریاد - از دست ستمگران بیداد

***

[علامه سید محمد حسین طباطبایی]

ولی رادمردان و وارستگان  –  نیازند هرگز به مردارها

*[یزدانپناه عسکری]

سالک چه به هدف و کام برسد و چه نرسد به ستمگران حقیر نمی پیوندند