گنجور

غزل شمارهٔ ۱۷۳

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد

حالتی رفت که محراب به فریاد آمد

از من اکنون طمع صبر و دل و هوش مدار

کان تحمل که تو دیدی همه بر باد آمد

باده صافی شد و مرغان چمن مست شدند

موسم عاشقی و کار به بنیاد آمد

بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم

شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد

ای عروس هنر از بخت شکایت منما

حجله حسن بیارای که داماد آمد

دلفریبان نباتی همه زیور بستند

دلبر ماست که با حسن خداداد آمد

زیر بارند درختان که تعلق دارند

ای خوشا سرو که از بار غم آزاد آمد

مطرب از گفته حافظ غزلی نغز بخوان

تا بگویم که ز عهد طربم یاد آمد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

حسام الدین سراج » خوشا سرو » ساز و آواز نوا ۲

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۳۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ناشناس نوشته:

اولین بار این شع رو کنار عکس امام دیدم اما این مال امام نبود

👆☹

بهزادی نوشته:

نقل شده روزی حافظ در حال خواندن نماز بود که تصویر معشوقش (شاخه نبات )در ذهنش می آید و این شعر زیبا را برای آن حالت روحانی سرود.
گفتنی است که حافظ ۷۰بار نماز خود را میشکند تا در آخر درست می خواند

👆☹

هانا نوشته:

حافظ اهل سنت بوده و معتقد به نماز

👆☹

امین کیخا نوشته:

هانا درود به تو حافظ بزرگی از ان یافت که همه اورا همکیش خود می دانند و این طور بود که بر خوان هفت سین دیوانش امد درود به همه مردممان از سنی و شیعه و غیر مسلما ن های مان ،درود به زاگرس بلندت که همیشه خانه جوانمردان و زنان پاکدلشان بوده است و درود به حافظ بلند نظر که البته ستایشگر خداوند متعال بوده است

👆☹

mamali1377 نوشته:

حافظ از رجال بزرگ عصر خودش هست و از معتقدان به دین و معترضان به لا مدهبان است

👆☹

وحید نوشته:

نمیتونیم انقدر ساده بگیم که حافظ اهل دین بوده یا نبوده چون در اشعارش ضد و نقیض بسیار است، پس خواهش مندم نظریه پردازی نکنیم به قول خود حافظ:

حافظم در مجلسى، دُردى کشم در محفلى/ بنگر این شوخى که با خلق صنعت مى کنم

👆☹

ناشناس نوشته:

هرچند درباره ی این که معشوقش واقعا شاخ نبات بوده یا شاخ نبات استعاره از معشوق روحانی اوست بحث است.
ضمنا حافظ حافظ قرآن بوده! چرا فکر می کنید امکان نداره نماز خوان بوده باشد؟!

👆☹

رهگذر نوشته:

می گسار جان و ریحانه جان
شما با چه دلیلی میگویید که حافظ اهل نماز و دین نبوده لطفا دلایل رو بیارید تا مناظره کنیم
یک کمی به شعر های زیر دقت کنید:
حافظا می خورورندی کن وخوشدل باش ولی
دام تزویر مکن چون دگران قران را
ببینید حافظ حتی به قرآن تعصب داشته چون از اینکه عده ای آن رو دام تزویر میکردند ناراحت می شده
حافظا درکنج فقروشام خلوت های تار
تابودوردت دعاودرس قرآن غم مخور

صبحخیزی و سلامت طلبی چون حافظ
هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم
حافظ همه چیز خودش را از قرآن میداند حال چگونه به دین و به نماز اعتقاد نداشته
ندیدم خوشتر از شعر تو حافظ
به قرآنی که انر سینه داری
حافظ خیلی نکاتی دارد که از قرآن تضمین کرده:
شب وصل است و طی شد نامه هجر
سلام فیه حتی مطلع الفجر
تو نیک و بدِخودهم ازخودبپرس
چرا بایدت دیگری محتسب
ومن یتق الله یجعل له
ویرزقه من حیث لایحتسب
یا جاهای دیگر که اسم از خدا برده:
نظیر خویش بنگذاشتند و بگذشتند
خدای عز و جل جمله را بیامرزاد

دل میرود زدستم صاحبدلان خدا را

یار مردان خدا باش که در کشتی نوح
هست خاکی که به آبی نخرد طوفان را

خدا چو صورت ابروی دلگشای تو بست
گشاد کار من اندر کرشمه‌های تو بست

دولت فقر خدایا به من ارزانی دار
کاین کرامت سبب حشمت و تمکین من است

غرض ز مسجد و میخانه‌ام وصال شماست
جز این خیال ندارم خدا گواه من است

شکر خدا که از مدد بخت کارساز
بر حسب آرزوست همه کار و بار دوست

بازپرسید خدا را که به پروانه کیست
می‌دهد هر کسش افسونی و معلوم نشد

از بهر خدا زلف مپیرای که ما را
شب نیست که صد عربده با باد صبا نیست

ای غایب از نظر به خدا می‌سپارمت
جانم بسوختی و به دل دوست دارمت

هر آن که جانب اهل خدا نگه دارد
خداش در همه حال از بلا نگه دارد

و آهنگ بازگشت به راه حجاز کرد
ای دل بیا که ما به پناه خدا رویم

ساروان بار من افتاد خدا را مددی
که امید کرمم همره این محمل کرد
و خیلی مثال دیگر که جای آن نیست همه را عرض کنم
به نظرتان منظور از حافظ کدام خدا بوده

ا

👆☹

منصور عالی پور نوشته:

کسی که سالها بندگی قران ﴿صاحب دیوان﴾ رو کرده باشه یعنی در عمل کلام خدا را اجرا می کرده.

صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ
هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم
گر به دیوان غزل صدرنشینم چه عجب
سال‌ها بندگی صاحب دیوان کردم

👆☹

محمد منصوری پور نوشته:

با سلام خدمت همه دوستان
به نظر من کودکانه است که بخواهیم راجع به نماز خواندن یا نخواندن حافظ بحث کنیم…
به قول باباطاهر :خوشا آنانکه دائم در نمازند.
و به نظر من حافظ مصداق واقعی این شعر باباطاهر است،چرا که در گوشه گوشه دیوان حافظ ذکر و یاد حق موج می زند.

👆☹

شیرازی نوشته:

در بیت ۲ به جای ” تحمل ” شایسته است که ” تجمل ” استفاده شود.
دلیل اینکه اگر تحمل را به صبر و دل نسبت دهیم درست است اما تحمل را به هوش نمی توان نسبت داد.
یعنی حافظ میگوید:تحمل صبر دیگر ندارم.تحمل دلم دیگر تمام شد.اما هوش چه؟تحمل هوش؟؟؟!!!!
تجمل بهتر است از آنجا که مجموعِ ” صبر و دل و هوش ” به عنوان دارایی(تجمل) شاعر حساب میشده که با عاشق شدن بر باد رفته.
حافظ جای دیگر میفرماید:
کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز رود
عاشق مسکین چرا چندین تجمل بایدش.

👆☹

فرهاد نوشته:

عجیبه! طرف خودش داره میگه داشتم نماز میخوندم یاد ابروی تو افتادم، بعد ملت میگن حافظ نماز نمیخونده! یا خودش میگه ندیدم خوش تر از شعر تو حافظ، به قرآنی که اندر سینه داری، ولی ملت میگن نخیر، حافظ قرآن رُ حفظ نبوده!
به نظر من غیر ممکنه قرآن رُ از حافظ جدا کرد … بسیاری از شعر های حافظ مضمون قرآنی دارند، گاهی موافق و در بیشتر مواقع مخالف! و مشخص است حافظ هرچه به انتهای عمر خود نزدیکتر میشود، مخالفتش با قرآن و دین بیشتر عیان میشود. به عنوان مثال غزل دل میرود ز دستم صاحبدلان خدارا، یا حاصل کارگه کون و مکان اینهمه نیست را بخوانید. حافظ در طول زندگی، چون بسیاری دیگر، متحول شده است و از شخصی مؤمن به شخصی مخالف قرآن و دین تبدیل گشته است.

👆☹

یا حق نوشته:

عزیزان این شعر برای شما خیلی سنگین است درک کردنش ، بگزار شعر عرفا را عرفا ترجمان کنند شما فقط از قافیه لذت ببرید. یا حق

👆☹

حسین نوشته:

با سلام.
آقایون و خانم ها ! حافظ در زندگی خود قطعا شراب زمینی خورده. این را حتی استاد الهی قمشه ای نیز در جایی اعتراف کردند!

👆☹

شرح سرخی بر حافظ نوشته:

حافظ شراب می خورده یا نمی خورده ؟ نماز می خوانده یا نمی خوانده ؟ دانستن این ها که مسایل شخصی حافظ است چه دردی را درمان می کند جز این که ذهن را از دیوان به مسایل بی مورد سوق دهد . موضوع این است :
دام تزویر مکن چون دگران قرآن را
بقیه را رها کن …
یا در مورد شهریار : ایشوت تریاکی قهاری بود !! بود که بود کاش تو هم تریاکی بودی ولی شهریار بودی ؟؟۱ شاید اولی باشی ولی دومی از محالات است . با سپاس

👆☹

شرح سرخی بر حافظ نوشته:

موضوع این غزل نه به نماز مربوط است نه به قرآن . حافظ شنیده است که شاه شجاع برای تصرف دگر باره ی شیراز به سال ۷۶۷ ق می آید . آزار و اذیت شاه محمود برادر شاه شجاع به قدری مردم را اذیت می کرد که همه آنان دست به دامان شاه شجاع شده بودند که آنان را از آزار و اذیت شاه محمود که متعصب سخت مذهبی بود و بسیار خسیس و ممسک نجات دهد و حافظ با شنیدن آمدن شاه شجاع به سویشیراز این غزل را سروده است . :
بوی بهبود ز اوضاع جهان می شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد
در بیت اول هم منظور از خم ابرو صورت زیبای شاه شجاع است که به زیبایی مشهور جهان بود . نه این که چشم و ابروی دختری از شیراز باشد .

👆☹

اشک ‏هدی نوشته:

ای ‏بابا ‏شما ‏چرا ‏چسبیدین ‏به نماز خوندن یا ‏نخوندن ‏این ‏بنده خدا ،یعنی ‏شما ‏توحید ودوری ‏کردن از ‏انواع ‏شرک‏(‏شرک جلی و ‏شرک ‏خفی )رو ‏متوجه ‏نشدین،حافظ ‏سرمنشأ تمام حوادث ‏رو ‏خدا ‏میدونه و ‏این ‏یعنی ‏توحید ‏افعالی ،حافظ ‏همه ‏چیز و ‏همه ‏کس ‏رو ‏عکس ‏و ‏ظهور ‏خدا ‏میدونه.دردم از ‏یار است ‏و ‏درمان ‏نیز هم،دل ‏فدای او شد و ‏جان ‏نیز ‏هم/گفت ‏هر ‏دو عالم ‏یک فروغ روی اوست /گفتمش ‏پیدا و ‏پنهان نیز ‏هم .این ‏همه ‏رنگ می ‏و ‏نقش ‏نگارین که نمود ،یک فروغ ‏رخ ‏ساقیست ‏که ‏در ‏جام افتاد.

👆☹

نیما نوشته:

حافظ از قرآن برای شعر سرودن الهام گرفته منظورم در مضمون نیست منظورم در سبک نوشتن است یعنی چند وجهی بودن طوری هر فرد احساس میکند حافظ دقیقا احوال او را سروده یک عارف میگوید حافظ عارف بوده یک عاشق میگوید حافظ عاشق بوده یک دانشمند میگوید حافظ دانشمند بوده…
به قول مولوی:
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
برای همین است که احساس میشود در اشعارش ضد و نقیض وجود دارد.
با نظر آقا وحید موافقم.

👆☹

صبور نوشته:

مدعی خواست که آید به تماشاگه راز
دست غیب آمدو بر سینه نامحرم زد

👆☹

بهمن نوشته:

اشکال نظرات مخالف و موافق در این است که دوستان فکر میکنند حافظ تمام غزل هایش را یک روزه سروده - در حالی که اگر حساب کنید حدودا هرماه یک غزل سروده است و در طول عمر درازش عجب نیست که باور های مذهبی اش و اعتقداتش تغییر کرده باشد
همه ما این ها را تجربه کرده ایم - مدتی نماز خوانده ایم و مدتی تعطیل کرده ایم - به زیارت رفته ایم و به زیارت نرفته ایم
حافظ هم یک انسان مثل ما بوده - بعلاوه یک قریحه خداداد

👆☹

غلامحسین آتشی نوشته:

با سلام خدمت همه حافظ دوستان
عزیزان در عرفان حافظ شکی نیست . اما
از آنجائیکه اشعارحافظ از تاویل پذیر ی بالایی برخورداراست . و ارادت و التجاء حافظ به خاندان نبوی و بویژه حضرت علی و امام حسین ع مثال زدنی است.نظیر اشعار
مرید پیر مغانم ز من مرنج ای شیخ چرا که وعده تو کردی و او به جا آورد
فلک غلامی حافظ کنون به طوع کند که التجا به در دولت شما آورد ) به نظر این حقیر حافظ با اشاره به حادثه شهادت حضرت علی ع در مسجد کوفه به شمشیر ابن ملجم مرادی در حین نماز از زبان حال خود حصرت به غزل کشیده است.
انحنا و شکل شمشیر که در حال فرود آمدن به سر مبارک است را به ابروی یار تشبیه کرده و نوید وصال به معبود را به خاطر آورده و این رهیدن از زندان دنیا و وصال چنان به امیرالمومنین حالتی بخشید که صدای طنین انداز فوزت و رب الکعبه در محراب پیچیده و انعکاس صوت در محراب به فرباد محراب تشبیه شده است.
در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد
حالتی رفت که محراب به فریاد آمد
در آستانه ایام شهادت علی ع و در شبهای قدر چشم انتظار دعای شما هستم.
غلامحسین آتشی

👆☹

سهیلس نوشته:

با سلام به ادب دوستان :
خواشمندم آنهای که حضرت حافظ را نمی شناسند الکی نظر ندهند و قیاس ازخود نکنند .حد اقل باید نصف اشعار حضرنش را حفظ باشی وکل دیوانش را بارها خوانده باشی تا بتوانی اظهار نظر کنی . عشقت رسد بفریاد ار خود بسان حفظ قران ز بر بخوانی در چارده روایت

👆☹

ناشناس نوشته:

زیباست بیشک حافظ لسان الغیب است

👆☹

شفیق الله افغان نوشته:

سلام دوستان حضرت حافظ دیگرتولد نخواهدشد.

👆☹

احمد نوشته:

تفالی به حافظ زدم در مورد ازدواج با کسی که مطابق میل من است و این شعر زیبا آمد.
بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد
ای عروس هنر از بخت شکایت منما
حجله حسن بیارای که داماد آمد

👆☹

حامد نوشته:

شما هیچی ازر حافظ و عرفان اون نمیدونید… همین شعر حافظ واسه عارف بودنش بسه که میگه:
حافظا گر عاشقی کنی و جوانی، عشق محمد بس است و آل محمد

👆☹

روفیا نوشته:

حامد جان
دلبندم
اون سعدیه سعدی!
سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی
عشق محمد بس است و آل محمد

👆☹

آرش نوشته:

با نظرآقای علامحسین موافقم
بیت اول اشاره به ضربت خوردن امام اول شیعیان دارد
بیت سوم هم اشاره به جمله فزت و رب الکعبه. که امام حین شهادت گفتند دارد
واقعا لذت میبرم اینهمه ارادت به اهل بیت در شعر حافظ میبینم.

👆☹

سهیل قاسمی نوشته:

بیت آخر: مطرب! از گفته های من آواز نغزی بخوان تا (سر ذوق بیایم و باز هم) بگویم. که دوران طرب خودم یادم آمده است.

👆☹

هادی نوشته:

حافظ در این بیت بصورت پنهان محراب را به ابروی معشوق تشبیه کرده، یعنی قوسی شکل بودن محراب مانند خم ابروی یار است.
درکل منظور این است: هنگام اقامه نماز ناخودآگاه شکل محراب مرا به یاد ابروی تو انداخت و غرق در جمال تو شدم تا اینکه حالتی برایم پیش آمد و به خود آمدم، وخود محراب باعث شد متوجه بشوم که روبری تو نه ایستاده ام بلکه در مقابل خدا ایستاده ام و در حال نمازم.

👆☹

هادی نوشته:

حافظ در این بیت بصورت پنهان محراب را به ابروی معشوق تشبیه کرده است، یعنی قوسی شکل بودن محراب مانند خم ابروی یار است.
در کل می شود گقت: هنگام اقامه نماز ناخودآگاه شکل محراب مرا به یاد ابروی تو انداخت و غرق در جمال تو شدم بطوریکه متوجه نشدم در حال نمازم، تا اینکه حالتی برایم پیش آمد و به خود آمدم و خود محراب باعث شد متوجه شوم که روبروی تو نه ایستاده ام بلکه در مقابل خدا ایستاده ام و در حال نمازم.

👆☹

مسعود قیصری منوچهری نوشته:

با سلام. من همیشه معنی بیت اول رو اینطور حس می‌کردم:
«در حال نماز و عبادت و بندگی مادی تو بودم ای خداوند که ناگهان حالت عرفانی و عاشقانه‌ای از عشق تو به من دست داد و عبادت مادی مرا به عبادت معنوی و عارفانه و عاشقانه تبدیل نمود. اینگونه شد که از حال و وضع روحی من، حتی محراب هم، نه از روی اعتراض، بلکه از شکوه و عظمت و جلوه‌ی حال من به نعره‌زنی مستانه افتاد.»
تا اینکه نظرات دوستان در مورد تشبیه این ابیات به شهادت حضرت علی(ع) را خواندم و دیدم که واعجبا، چقدر شباهت زیاد است. حتی در بیت پنجم، اشاره به حضرت زهرا(س) (عروس) دارد که در جوانی به شهادت رسیدند و حال با شهادت حضرت علی (داماد) باید منتظر و آماده‌ی پیوستن با ایشان باشند. آفرین و درود به شما عزیزان که تفسیر بسیار زیبا و به جایی ارائه‌ی نمودید.

👆☹

رادوین نوشته:

درود
دوستان عزیز جناب حافظ ، جناب شیخ اجل سعدی ، مولوی ،ابو سعید ابو الخیر، بابا طاهر عریان ، جامی ، جناب عطار نیشابوری ، خیام ، شیخ خراقان ، خواجوی کرمانی و …… همه عارف و صوفی بوده اند و هیچ کدام هیچ کدام از این بزرگان شیعه و یا سنی نبوده اند، بلکه به خاطر عظمت این بزرگان همواره در طول تاریخ بعضی ها خواسته اند تا این بزرگان را به خودشان بچسبانند. عرفان و تصوف ربطی به دین اسلام ندارد. دین همه این بزرگان همان دین عشق جناب استاد الهه قمشه ای هست که ایشان بارها و بارها گفته اند. سپاس

👆☹

رضا نوشته:

خم ابروی اون انسان کامل که خوشگل دو عالمه اون کسی که به گفته حضرت مولانا گر جان عاشق دم زند آتش بر این عالم زند اون هم معشوقه و هم عاشق در نماز خم ابروی اون خوشگله رو دید حضرت حافظ ای مردم به دنبال این شاخ نبات این خوشگل بگردین … اون عشقه اون همه چیزه کاشکی یه گوشه چشمی بکنه
چرا از در نمی آیی تو ای شیرین گفتارم
بیا یک دم به بالینم گرفتارم گرفتارم
رُخت بنما تو ای یوسف، عزیزٍ مصر
نگارا درد من را بین که بیمارم که بیمارم

👆☹

احسان معتمدی نوشته:

در مورد حضرت حافظ سخن گفتن جرات می خواهد
و اینکه کسی رفته باشه چند مدرک درپیتی لیسانس و فوق و دکتری ادبیات بگیره حق نداره بخودش اجازه بده در مورد حافظ سخن بگوید
تنها زمانی میتوانی کمی نه زیاد
سخن بگویی
که قران را حفظ کرده باشی
و سپس زیر نظر یک عارف سلوک داشته باشی سالیانی و بعد که دیدی عشق چیست انموقع میتوانی سخن بگویی
در غیر اینصورت
عنقا شکار کس نشود دام باز گیر

👆☹

محرض دیار نوشته:

دوستان عیب نظر بازی حافظ مکنید
که من او را ز محبان خدا می بینم

👆☹

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

************************************
شرح غزل شماره ۱۷۳
************************************
وزن:غزل فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
*********************************
۱- در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد
حالتی رفت که محراب به فریاد آمد
***
نماز : خدمت وبندگی ، اطاعت ، فرمانبردار ی ، سر فرو آوردن برای تعظیم ، تکریم ، تعظیم و در اصطلاح صوفیه : توجه باطن است الی الله و اعراض از ماسوی الله.
خم ابرو: انحنای ابرو ، کمان ابرو . ( اشاره به قاب و قوسین است وطن اصلی حضرت انسان )
با یادآمد: به یادآمد . / حالت: حال خوشی ، خوشی و سرمستی .
***
شرح عرفانی= در عین نماز مرا در مقام واحدیت تو (آنزمان که قاب و قوسین وطنم بود ) به یادم آمد و به خاطرم خطور کرد و حالتی بر من طاری شد که از راه رقت و رأفت محراب به فریاد آمد
***
معنی بیت =در هنگام نماز به یاد خم ابروان تو افتادم و دچار حالتى شدم که محراب نماز،از حال من فریادبرآورد.[به محراب،شخصیت بخشیده و چنین تصور مى‌کند که محراب-که تنها تماشاگر شاعر،درهنگام نماز است-از دیدن حال او فریاد شگفتى مى‌کشد!
***********************************
۲- از من اکنون طمع صبر و دل و هوش مدار
کان تحمل که تو دیدی همه بر باد آمد
دل: دل وجرأت ، شهامت. / بر باد آمد : بر باد رفت.
***
شرح عرفانی = دراثر حالتی که پیش آمد بطوری مدهوش و بی شعور شدم که ازخود رفتم و اکنون ازمن دیگر طمع صبر دل و توقع هوش و افاقه مدار چرا که آن صبر و هوشی که در من سراغ داری همه بر باد آمده است.
***
معنی بیت=اکنون دیگر از من صبر و دل و هوش انتظار نداشته باش؛زیرا آن تحمل و بردبارى که پیش از این در من دیده‌اى،همه بر باد رفته است.
***********************************
۳- باده صافی شد و مرغان چمن مست شدند
موسم عاشقی و کار به بنیاد آمد
صافی شد: زلال شد ، صاف شد.
کار به بنیاد آمد: کار به اساس و اسلوب خود ، آمد.
***
شرح عرفانی = کار عطف است به عطف تفسیری بر عاشقی زیرا که عاشقی کاری به بنیاد است و دیگر کار ها همه
بی بنیاد. میگوید: که باده محبت و مدهوشی که سبب غیبوبت از وطن اصلی در باطن من مکتوم و آرمیده بود بواسطه یاد کرد وطن اصلی باز صافی شد و در جوش آمد مرغان چمن و عاشقان زَمَن که رفیقان من هستند همه مست شدند صد شکر که نوبت عاشقی و کار با بنیاد باز آمد.بر حسب آنکه( بیا که قصر امل سخت سست بنیادست/ بیار باده که بنیاد عمر بر بادست )
***
معنی بیت = شراب صاف شد و پرندگان در چمنزار سرمست شدند و فصل عاشقى و کارهاى اساسى‌ فرا رسید. [کار به بنیاد،یعنى کار استوار و داراى پایه و اساس که مقصود همان کار عاشقى است.
***********************************
۴- بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد
شاد آمد: شادمانه از راه رسید.
***
شرح عرفانی= بر سبیل دلیل بر قوّت امید و رفع غیبوبت و عود دولت قربت بوی بهبود و ترقی از اوضاع جهان استشمام میکنم و آن بهبود اینست که شادی آورد گل و باد بهار شاد آمد و از شادی آنها دلهای محبان و عارفان شاد شد.
***
معنی بیت=از اوضاع جهان بوى بهبود به مشامم مى‌رسد.گل با خود شادى آورده و باد صبا نیز شادمان‌ شده است.
**********************************
۵- ای عروس هنر از بخت شکایت منما
حجله حسن بیارای که داماد آمد
عروس هنر: ( هنر اضافه تشبیهی ) هنر به عروس تشبیع شده.
حجله حسن: ( اضافه تشبیهی ) حسن به حجله تشبیه شده.
داماد : زوج مذکر ، مقابل عروس و در اینجا طالب و خواستار معنی می دهد.
***
شرح عرفانی= داماد اینجا اشارت به باد بهار است (باد صبا) که بنات نبات عروس چمن از نتایج گره گشایی اوست .
و عروس هنر از دید گاه عرفانی بهار است . که حامل زیبایی های بی همتاست
یعنی ای عروس چمن از بخت زبون و طالع واژگون که در ایام خزان شکایت مکن حجله حسن و جمال خود را بیارای
که داماد( باد بهاری) در رسید .و ترا از گلهای رنگارنگ و سبزه های گوناگون حامل و مملو خواهد ساخت
***
معنی بیت= اى عروس هنر،از بخت خود شکایت مکن،حجله‌ى حسن خود را بیاراى که اینک داماد تو
آمده است.[هنر و فضیلت را که تا کنون مورد بى‌توجهى و بى‌مهرى بوده به عروسى مانند کرده که ازبخت خود گله‌مند است.مقصود از داماد،خریدار هنر است.مى‌گوید:اکنون هنر خریدار پیدا کرده است،پس جاى شکایت نیست.حجله‌ى حسن در مصراع دوم نیز تشبیه است.حسن خود را مانند حجله‌اى‌آراسته کن!
********************************
۶- دلفریبان نباتی همه زیور بستند
دلبر ماست که با حسن خداداد آمد
دلفریبان نباتی :گلهای زیبا و دلفریب .
زیور بستند : زیور به خود بستند ، آرایش کردند
***
شرح عرفانی= نو نهالان دلفریب نباتی در بامداد بهاری همه زیوربستند و زیب و زینت کردند.ولیکن دلبر ما با حسن ذاتی و جمال اصلی خداداد ازلیش آمد.
***
معنی بیت =گیاهان و درختان-مانند زیبارویان دل‌فریب-خود را آراسته‌اند؛فقط دلبر ماست که با زیبایى‌ بکر و خداداد خود جلوه‌گرى مى‌کند.
*******************************
۷- زیر بارند درختان که تعلق دارند
ای خوشا سرو که از بار غم آزاد آمد
تعلق: دلبستگی ، علاقه.
شرح عرفانی = درختان باردار از داماد باد بهاری زیر تعلقات بارداری خود به هر طرف مایلند ولی سرو راست قامت
از همه این تعلقات آزاد آمده است (یعنی تعلق داران گرقتار و آزادگان فارغ بالند.) که اسیر عشق تو از هر دو عالم آزادست
سر به آزادگی از خلق برآرم چون سرو/ گر دهد دست که دامن ز جهان درچینم
***
معنی بیت =درختان،به سبب دل‌بستگى به میوه‌ى خود،همه زیر بار هستند؛خوش به حال سرو که از بار غم دل‌بستگى آزاد است. به درختان شخصیت بخشیده و میوه داشتن آن‌ها را نشان دل بستگى وتعلق خاطر آن‌ها مى‌داند و به سبب این دلبستگى باید بار میوه را تحمل کنند،اما سرو در این میان ازبار تعلق آزاد است چون میوه ندارد.
******************************
۸- مطرب از گفته حافظ غزلی نغز بخوان
تا بگویم که ز عهد طربم یاد آمد
نَغز: نیکو ، بدیع هر چیز عجیب و بدیع که دیدنش خوش آید، شیوا ، طرفه.
عهد طرب: ایام شادی .
***
شرح عرفانی= مطرب مرشد یا قوّال حلقه اعل سماع است و مراد از عهد طرب همان زمان قرب قاب قوسین است
میگوید که ای مطرب ازسروده های حافظ یک غزلی چیده و بر گزیده بخوان .تا در حالت وجد و مستی بگویم و ظاهر سازم و بگویم که ازعهد طرب و زمان قاب و قوسین مرا یاد آمد.
معنی بیت =اى مطرب،غزل شیوایى از سروده‌هاى حافظ را بخوان تا من به یاد روزگار شادى و نشاط، گریه کنم! نسخه‌ى خانلرى به جاى بگویم،بگریم ضبط کرده که به لحاظ ارتباط معنایى اجزاى‌جملات بیت،درست‌تر است و ترجیح دارد؛زیرا که معمولا انسان به خاطر شادى‌هاى از دست رفته‌متأثر مى‌شود و مى‌گرید.

*****************************************************
تهیه و تدوین جاوید مدرس (رافض)
**************************
از شرح جلالی بر حافظ در مورد غزل ۱۷۳
غزلهای دوران نومیدی شاعر پر از شکوه و گلایه و در سروده های دوران امیدواری اوهمه صحبت از گل و بلبل و بهار و باده است.
به نظر می رسد که شاعر خط مشی زندگانی خود را چنان با روش و رفتار اجتماعی شاه شجاع تطبیق داده بوده که به ناچار در ایام گرفتاری و در بدری او در مضیقه و فشار و به هنگام کامروایی شاه کامروا بوده است . این غزل نیز دیگر از غزلهایی است که حافظ برای شاه شجاع سروده و مفاد ابیات آن و ایهامات آن حکایت از آن دارد که در زمانی که شاه محمود بر شیراز مسلط بوده و در اواخر آن دوره سروده شده است و احتمالاً با پاسخ نامه یی که حافظ از شاه دریافت کرده بوده برای او فرستاده است .
این استنباط از اینجا ناشی می شود که شاعر در مطلع غزل پس از اظهار اشتیاق و ذکر چشم انتظاری بلافاصله مطلبی را عنوان می کند که می تواند پاسخی به دستور توصیه صبر و شکیبایی از طرف شاه شجاع بوده باشد. شاعر می فرماید دیگر در حال حاضر بیش از این از توقع نمی رود که صابر وشکیبا و خونسرد و مسلط بر خود باشم . آن صفات و مشخصات را که قبلاً دیده بودی در غیاب تو همگی از دست رفته است . خلقِ چنین مضمونی در بیت دوم غزل حکایت از این داردکه غزل ، ایهام دارو پاسخ گویی مطالب ردّ و بد شده در مکاتبه فیما بین است . همچنین مفاد بیت چهارم غزل می رساند که مفاد این غزل بازگو کننده اوضاع سیاسی آن روز است .
زیرا شاعر صراحتاً می گوید : بوی بهبود ز اوضاع جهان می شنوم و نسیم صبا و قاصد برای من خبری خوش آورده که بزودی روبراه خواهد شد.
خطاب شاعر در بیت پنجم به خودش است و خود را دلداری می دهد که اینقدر شاکی وبی صبر مباش بزودی شاه فاتحانه باز می گردد . شاهی که با زور بازوی خود وبدون کمک دیگران برنده بازی خواهد بود . توضیحاً اشعار می دارد پس از این که شاه شجاع برادر خود شاه محمود را بخشیده و به حکومت اصفهان منصوب کرد. شاه محمود قلباً ازبرادر ناراضی و به منظور تسلط بر شیراز با سلطان اویس جلایر در خفا همدست شد و به کمک قوای امدادی سلطان اویس به سال ۷۶۵ از اصفهان بیرون آمده روبه شیراز نهادو و پس از یکسری کشمکشها محمود بر شیراز مسلط شد و شاه شجاع به ابرقو رفت و از آنجا به طرف سیرجان و کرمان حرکت کرد و پس از یک سلسله اقدامات که شرح آن در تواریخ ضبط است شیراز را از برادر باز پس گرفت. حافظ، شاه محمود وهمدستان اورا به دلفریبان نباتی تشبیه کرده که به کمک هم چندصباحی خود نمایی کردند و دلبر خود شاه شجاع را که با تدبیر خود بر اوضاع مسلط شده ( عنقریب خواهد شد) می ستاید و می گوید دلبر ماست که حسن خداداد آمد .
بالاخره حافظ در بیت هفتم می گوید آنها که زیر بار منت دیگران رفتند اکنون در بندگی آنها هستند ولی شاه شجاع که به کمک تدبیر خود بر اوضاع مسلط شده همیشه آزاد است . مفادد و ایهامات این ابیات کاملاً باز گو کننده دقایق تاریخی این برها از زمان است که به اختصار یاد شد.
شرح جلالی بر حافظ
تهیه تدوین :جاوید مدرس (رافض)

👆☹

رضا ساقی نوشته:

درنمازم خم ابروی تواَم یادآمد
حالتی رفت که محراب به فریاد آمد
بااینکه دراین غزل زیبا ی عاشقانه نامی از مخاطب برده نشده لیکن ازجنس واژه ها وحال وهوای غزل چنین بنظرمی رسد که شاه شجاع ِ خوش سیمای خوش قدوقامت مخاطب این غزل می باشد چرا که حافظ عزیز دراغلب غزل هایی که از شاه شجاع نام برده وروی سخن رابه جانب اوگرفته به صراحت و باتاکیدسعی نموده عشقبازی را باارزش تر وتاثیرگذارتر از زهد وشریعت به تصویر کشد وهمواره عشق رابرزهد وشریعت غالب وفاتح نشان دهد. به این امید که شاید توانسته باشد نظراورا نیزبااندیشه های حافظانه ی خویش کاملاً همسو وهمراه سازد وتاثیرنفوذ وفشار دلواپسانِ تندرو ومتشرّعینِ متعصّب راخنثی نماید. دراین غزل نیزچنین اتُفاقی رخ داده است. می دانیم که ازمنظرشریعت ،یکی از شرایط مقبولیّتِ نماز، داشتن ِ حضوردل،توجّه کامل وفارغ شدن ازافکار متفرّقه هست، درهمین مطلع وآغاز سخن،می بینیم که جاذبه های عشق از جمله جادوی کمان ِ ابروی معشوق، بسیارپرقدرت وفاتحانه ظاهرمی شود و نمازشاعر را به گونه ای مختل می کند که حتّا محراب نیزمنقلب شده واز رشگ وحسد و اشتیاق به فریاد می آیدوتحت تاثیرجادوی کمانِ ابروفرومی ریزد.
معنی بیت: درحین نمازیاد کمانخانه ی ابروی تو، حضور دل مرا برهم زده و وجودم رافراگرفت آنچنانکه که حالتی غریب رخ نمود ومحراب ناله وفغان سرداد.
درخرقه زن آتش که خم ابروی ساقی
برمی شکند گوشه ی محراب امامت
از من اکنون طمع صبر و دل و هوش مدار
کان تحمّل که تو دیدی همه بر باد آمد
معنی بیت: ازمنِ عاشق پیشه ی بیقرار، انتظارصبر وتوقّع هوشیاری ودل نداشته باشید که تمام خرد ودانش وتحمّل وقرارمن همه بربادعشق رفته است.
اشک حافظ خردو صبربه دریاانداخت
چه کندسوزغم عشق نیارست نهفت
باده صافی شد و مرغان چمن مست شدند
موسم ِعاشقی و کار به بنیاد آمد
باده صافی شد: شراب یا باده رسید آماده ی نوشیدن شد، صاف وزلال شد.
معنی بیت: شراب رسیده وصاف وزلال آماده ی نوشیدن است مرغان چمن نیزدراین موسم بهاربه وجد وشعَف آمده اند فصل عاشقی فرارسیده وکاررابایدازاساس درست انجام داد(باید شراب نوشید وعاشقی کرد)
گفتم ای جان جهان عیبی نیست
که شودفصل بهارازمی ناب آلوده
بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد
معنی بیت: چنین بنظرمی رسد که اوضاع جهان روبه بهبودیست بوی خوش بهاروباده وگل (ازگلستان شاه شجاع) به مشام می رسد باد صبافرا رسیدن بهاررا بشارت می دهد و بوی گل می پراکند.
بادبهارمی وزداز گلستان شاه
وَزژاله باده درقدح لاله می رود
ای عروس هنر از بخت شکایت منما
حِجله ی حُسن بیار ای که داماد آمد
عروس هنر: هنربه عروس تشبیه شده ومتقابلاً شاه شجاع نیزپنهانی به داماد تشبیه شده است.بدان سبب که شاه شجاع خودشاعروادیب وحامی هنرمنداست.
حِجله: اتاق آراسته و مزین برای عروس و داماد در شب اول عروسی
حجله ی حُسن: زیبایی وحُسن به حجله تشبیه شده است.
معنی بیت: ای عروس هنرکه دردوران قبل ازشاه شجاع درشرایط سختی بسرمی بُردی شکایت وگِله ازبخت واقبال راتمام کن وحجله ی جمال وزیبایی راآراسته کن که داماد آماده ی ورود به حجله گاه است.
عروس بخت درتن حجله باهزاران ناز
شکسته کسمه وبر برگ گل گلاب زده
دلفریبان نباتی همه زیور بستند
دلبر ماست که با حُسن خداداد آمد
“دلفریبانِ نباتی” کنایه از گلهای زیبا و رنگارنگ است.
زیور بستند : آرایش کردندتازیباتربنظربرسند ودلفریبی کنند.
معنی بیت: گلهای چمن همه باآرایش چهره وبستنِ زینت وزیوربه خود، برای دلسِتانی به باغ آمده اند امّا دلبرما(شاه شجاع) باحُسن خدادادی وبی هیچ آرایشی واردمیدان شده ودلبری می کند.
اگرچه حُسن فروشان به جلوه آمده اند
کسی به حُسن وملاحت به یارمانرسد
زیر بارند درختان که تعلّق دارند
ای خوشا سرو که از بار غم آزاد آمد
تعلّق: دلبستگی، دراینجاکنایه ازثمر ومیوه هست.
معنی بیت: درختانی که وجودشان وابسته به ثمردهیست کمرشان زیربارمیوه خم شده است.ای خوشابه حال سرو که وابستگی به چیزی ندارد وبه همین سبب ازبار غم آزاد ورها هست.
سربه آزادگی ازسرو برآرم چون سرو
مُطرب از گفته ی حافظ غزلی نغز بخوان
تا بگویم که ز عهد طَربم یاد آمد
دربعضی نسخه ها “تابگریم” ثبت شده است.
مطرب :نوازنده وخواننده
نَغز: پُرمایه ،ناب، شیوا، عجیب وغریب
عهد طَرب: دوران شادمانی .
معنی بیت: ای نوازنده وای خواننده ازاشعارحافظ غزلی ناب انتخاب کن و بخوان تابگریم که به یادِ دورانِ خاطره انگیزشادمانی افتادم.
چوسِلک دُرّخوشاب است شعرنغزتو حافظ
که گاه لطفِ سَبق می برد زنظم نظامی

👆☹

کانال رسمی گنجور در تلگرام