گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۶

وزن:	مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به زیبایی و محبوبیت جانان اشاره می‌کند و می‌گوید که زندگی بدون جمال او هیچ جذابیتی ندارد. او از وجود دلستانی که هیچ نشانی از آن ندیده، گلایه می‌کند و به معماهایی اشاره دارد که در عشق گاهی بی‌پاسخ می‌مانند. شاعر ملولی از گذران زندگی دارد و اصرار دارد که آرامش واقعی در دسترس نیست. او به یادگیری رندی از محتسب و پذیرش حقیقت‌های زندگی دعوت می‌کند و می‌گوید که هیچ کس به اندازه حافظ در این دنیا نخواهد بود، که خود را بی‌نظیر می‌داند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# جان، بی‌جمالِ جانان میلِ جهان ندارد

هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد

هوش مصنوعی: دل انسان بدون جمال و زیبایی معشوق هیچ علاقه‌ای به دنیا ندارد، و کسی که چنین احساسی را ندارد، به‌راستی چیزی از ارزش‌های واقعی را در اختیار ندارد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# با هیچ کس نشانی زان دِلْسِتان ندیدم

یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد

هوش مصنوعی: من با هیچ‌کس نشانی از آن محبوب دلربا ندیدم؛ یا من از او بی‌خبرم یا او هیچ نشانی از خود نمی‌دهد.

# هر شبنمی در این ره صد بحرِ آتشین است

دردا که این معما شرح و بیان ندارد

هوش مصنوعی: هر شبنم (قطره‌ی شبنم) در این مسیر (زندگی یا عشق) نشان‌دهنده‌ی صدها دریا (بحر) از آتش و درد است، وای از این که این معما (مسیر دشوار) هیچ توضیح و بیان روشنی ندارد.

# سرمنزلِ فراغت نَتْوان ز دست دادن

ای ساروان فروکش کاین ره کران ندارد

هوش مصنوعی: ای راهنما، سرمنزل آرامش و آسایش را نمی‌توان به آسانی از دست داد. بگذار تا آرامش در دل و جان بماند، چرا که این مسیر پایان و کران مشخصی ندارد.

# چنگِ خمیده‌قامت می‌خوانَدَت به عشرت

بشنو که پندِ پیران هیچت زیان ندارد

هوش مصنوعی: هرگاه چنگ خمیده‌قامت می‌نوازد و تو را به خوشی و شادمانی دعوت می‌کند، باید به آن گوش بسپاری، زیرا نصیحت‌های سالمندان هیچ ضرری برای تو ندارد.

# ای دل طریقِ رندی از محتسب بیاموز

مست است و در حقِ او کس این گمان ندارد

ای دل، زیرکی و رندی را از محتسب یاد بگیر که مست است اما هیچ کس در این مورد به او شک نمی‌کند.

# احوالِ گنجِ قارون کَایّام داد بر باد

در گوشِ دل فروخوان تا زر نهان ندارد

هوش مصنوعی: احوال گنج قارون، شخصیتی افسانه‌ای که بسیار ثروتمند بود، به روزگار گذشت و نابود شد. این را در دل خود به یاد داشته باش که هیچ ثروت نهانی جاودانه نیست.

# گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان

کان شوخِ سربریده بندِ زبان ندارد

اگر‌ محافظِ تو ادعای عاشقی و دلبستگی به تو می کند، تو اسرار عشق و عاشقی ات را به او نگو، زیرا او رازهای تو را فاش میکند و به همه می گوید.

# کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ

زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد

هوش مصنوعی: هیچکس در دنیا ندارد بنده‌ای مانند حافظ؛ زیرا کسی مانند تو که شاهی باشد، در دنیا وجود ندارد.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش محمدرضاکاکائی

غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۱۲۶ به خوانش محمدرضا ضیاء
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۱۳ » بیت ۱

ذوقی چنان ندارد بی دوست زندگانی

دودم به سر برآمد زین آتش نهانی

همین شعر » بیت ۱

جان، بی‌جمالِ جانان میلِ جهان ندارد

هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد

در بیشتر نسخه‌ها این غزل حافظ شامل این بیت است:

ذوقی چنان ندارد بی دوست زندگانی

بی دوست زندگانی ذوقی چنان ندارد

که مصرع اول نقل قول مستقیم از سعدی و دومی هم نقل آن به گونه‌ای دیگر است.

پیشنهاد مشق شعر

ناصر بجه‌ای » غزلیات » شمارهٔ ۱۳

هر کس که نیست عاشق داند که جان ندارد

وآن را که نیست یاری عیش جهان ندارد

جان بی‌هوای دلبر پیوند دل نجوید

دل بی‌خیال جانان سودای جان ندارد

گر ذوق عمر خواهی یاری طلب که الحق

[...]

صوفی محمد هروی » دیوان اطعمه » بخش ۱۱۰

جان، بی جمال جانان میل جنان ندارد

آن کس که این ندارد حقا که جان ندارد

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از صوفی محمد هروی

فیض کاشانی » شوق مهدی » غزلیات » شمارهٔ ۵۸

جان بی‏لقای مهدی ذوقی چنان ندارد

وانکس که این ندارد حقا که آن ندارد

ذوقی چنان ندارد بی‏خدمتش عبادت

بی‏خدمتش عبادت ذوقی چنان ندارد

با هیچ کس نشانی از حضرتش ندیدم

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از فیض کاشانی

هاتف اصفهانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۱

در پیش بیدلان جان، قدری چنان ندارد

آری کسی که دل داد پروای جان ندارد

پرسی ز من که دارد؟ زان بی‌نشان نشانی

هر کس ازو نشانی دارد نشان ندارد

یک جو وفا ندیدم از روی خوب هرگز

[...]

رضاقلی خان هدایت » تذکرهٔ ریاض العارفین » روضهٔ دوم در ذکر فضلا و محقّقین حکما » بخش ۲۲ - حافظ شیرازی قُدِّسَ سِرُّه

با هیچ کس نشانی زان دلستان ندیدم

یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد

هر شبنمی در این راه صد بحر بی کران است

دردا که این معما شرح و بیان ندارد

ای دل طریق رندی از محتسب بیاموز

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۴۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، پنجشنبه ۳۰ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۹ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

جان بی جمال جانان میل جهان ندارد

هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد

جمال: حُسن وجلوه ی زیبایی رخسار

درمصرع دوّم "این"ضمیر اشاره به "دسترسی به جمال جانان" وآن ضمیر اشاره به "میل جهان"است

معنی بیت: جان من بی حضور معشوق وبدون تجلّیِ زیبائیهای او، هیچ میلی به ادامه ی زندگانی ندارد. حقیقت این است که هرکسی ازمحبوب وجانان خویش دورمانده وبه هرصورت دسترسی به اورانداشته باشد ذوق به جهان وزندگانی رانیز ازدست می دهدومیلی به ادمه ی زندگی نخواهد داشت. چنین فردی مسلّماً روح وجانی نیزدرجسم ندارد ومرده ی متحرّکی بیش نیست من بی فروغ رخسارمعشوق وبی جمال عالم آرای او درچنین وضعیّت نامساعدی قراردارم.

بی جمال عالم آرای توروزم چون شب است

باکمال عشق تو درعین نقصانم چو شمع !

🌿━━━━━━🌿

با هیچ کس نشانی زان دلسِتان ندیدم

یامن خبرندارم یااونشان ندارد

معنی بیت: با هیچ کس نشانی ازآن معشوق ِ به سفررفته ندیدم یا من ازاین موضوع اطلّاعی ندارم یا اوبه نقطع ای نامعلوم سفر کرده وپنهان شده است. بگونه ای که هیچکس هیچ اطلّاعی ازاو ندارد!

دلبربرفت ودلشدگان راخبرنکرد

یادحریف شهر ورفیق سفرنکرد

اغلب غزلیاّت حضرت حافظ بگونه ای فراشمول هستند وهریک ازمخاطبان غزل می توانند به قدر درک ودانش خویش، برداشت سطحی یا برداشت عرفانی داشته باشند. غزلهای عاشقانه مانند همین غزل اغلب،قابلیت برداشت هردومعنای سطحی وعارفانه را داراهستندچراکه حافظ خدارا نه از طریق مذاهب وادیان سازمان یافته،بلکه ازپنجره ی آبی عشق می نگرد اوبجای جستجوی خدا،خدایگونگی (رندی) پیشه کرده وبجای عبادت،عشقبازی باخدارابرگزیده است. عبادت خشک زاهدانه به طمع پاداش بهشت! واینکه کسی هرروزدرساعات مشخصّی رو به دیوار یا زمین وآسمان نهاده وعبارات ازپیش تعیین شده ای را به زبان آورد، ازدیدگاه حافظ نه تنها مقبول ومطبوع نیست بلکه بسیاربچگانه وبی معنیست وتکرارمکرّرجملاتی مانند: خدایا توخیلی قدرتمند وداناهستی! توبسیارمهربان ورحیم وتواناهستی، وغیره… نوعی چاپلوسی وپاچه خواری برای دریافت پاداش پس ازمرگ محسوب میگردد ودرمقابل عشقبازی باخالق زیبائیها ارزشی ندارد.

زاهدوعُجب نمازومن ورندیّ ونیاز

تاتورا خودزمیان باکه عنایت باشد؟

ازهمین روست که درغزلیّات حافظ پی درپی شاهداین هستیم که یک بیت درموردیک بحث مفصّل عرفانی همانند همین بیت پیش رو،سخن گفته می شود ودربیت دیگر ازاحوالات رفیق گرمابه وگلستان سخن پیش می آید این همان توانمندی بی نظیر حافظ است که مخاطبانش رامیهمان یک سفرزمینی - آسمانی می کندتاهمگان درهرسطحی که قراردارند بامشاهده وآشنایی با زیبائیهای مسیربیداری، به راحتی توانسته باشندسطح کیفیت زندگی، نمازونیایش وعشقهای زمینی خودراافزایش داده وازفیض لذتهای عرفانی بهره مندگردند.

🌿━━━━━━🌿

هر شبنمی دراین ره صد بَحرآتشین است

دردا که این معمّا شرح و بیان ندارد

امامخطرات وتهدیات طریق عشق چیست که حافظ این همه درمورد آن هشدارمی دهد؟
نفس آدمی پیوسته بربقا،گرفتن وتملّک ثروت ورفاه وتجملّات اصرار دارد امّا دراین طریق عشق،باید هرلحظه آماده ی مردن باشیم،به جای گرفتن وانباشت ثروت،بخشیدن وازدست دادن انها راتمرین کنیم غلبه برنفس سرکش،شرطی شدگیها،عادتهای تلقین شده ازسوی آموزش وپرورش،مذهب وجامعه کار ساده ای نیست ویک شبه وآسان حاصل نمی شود. چشم پوشی ازنام وشهرت وموقعیتهای اجتماعی، بی اعتنایی به قضاوتهای دیگران،پذیرش رسوایی واتـهامات گوناگون،پیهِ شلاّق وبند وحبس برتن مالیدن و.....شهامت والایی می خواهد که هرکسی ازعهده ی انها برنمی آید. برای همین است که تعدادعاشقان حقیقی بسیار کم هست چون اغلب مردم ازمرگ می هراسند ازطرفی هم نمی توانند ازفیض عشقبازی چشم پوشی کننددرمورد عشق پیوسته می اندیشند، رویاهای زیادی می بافند ومیل ورود پیدامی کنند ولی هرگز شهامت وارد گودشدن راندارند چون ازمرگ وکنارگذاشتن تلقینات مذهب وجامعه بشدّت می ترسند. واگرعدّه ای جرأت به خرج داده ووارد این طریق شوند دیری نمی کشد که توسط ذهن فریبنده ونفس حیله گر،مورد وسوسه قرارگرفته وازجریان خارج می گردند.

معنی بیت : درطریق عشق یاهمان سیروسلوک حافظانه، عجایب فراوانی وجود دارد هرشبنمی می تواند به اندازه ی صد دریای آتشین قدرت داشته باشد! دریغ ودرد که عشق معمّائیست که باهیچ شرح وتوضیحی قابل بیان نیست. کلمات ازانتقال وسعت وعمق این اشتیاق عظیم عاجزهستند تنهاباتجربه ی عینی می توان آن لطایف وظرایف این طریق رادرک وفهم کرد.

قلم راآن زبان نبودکه سِرّ عشق گویدباز

وَرای حدّ ِتقریراست شرح آرزومندی

🌿━━━━━━🌿

سرمنزلِ فراغت نتوان ز دست دادن

ای ساروان فروکش کاین رهِ کران ندارد

فراغت:آسایش

ساروان: شتربان،کاروان سالار

فروکش: کاروان راازرفتن بازدارودرهمین جامنزل کن

کران: ساحل،کنار دراینجا انتها وپایان

معنی بیت: ای کاروان سالار، درهمینجا منزل کن حیف است سرمنزل آسایش وفراغت را ازدست دهیم، پیشترمرو این راهی(طریق عشق) که درپیش رویمان هست انتها وپایانی ندارد.

حافظ دراینجا اززبان کسی که ازخطرات عشق می ترسد سخن می گوید وازکاروان سالارمی خواهد که پیش ازاین جلوتر نرود یا کاروان رانگاهدارد که اوقصد پیاده شدن دارد! اززبان کسانی سخن می گویدکه فقط نقش عاشق ومعشوقی رابازی می کنند وعشق آنها عشق حقیقی نیست وازخطرات راه می هراسند! برای همین است که تعدادعاشقان حقیقی بسیارکم هست چون اغلب مردم ازمرگ می هراسند ازطرفی هم نمی توانند ازفیض عشقبازی چشم پوشی کنند! اینان درمورد عشق پیوسته رویابافی می کنندوبه آن می اندیشند ولی شهامت وارد گودشدن راندارند چون ازمرگ بشدّت می ترسند. بناگزیر سعی می کنندنقش عاشق ومعشوقی رابازی کنندتااندکی ازلذّت عشق برخوردارگردند. حافظ دراین بیت زیبا و، به همین نکته پرداخته است.

نخفته ایم ونشدعشق راکرانه پدید

تبارک اللّه ازاین ره که نیست پایانش!

🌿━━━━━━🌿

چنگِ خمیده قامت می‌خواندت به عشرت

بشنو که پند پیران هیچت زیان ندارد

حافظ پندهایی به مخاطبین خود توصیه می کرد که خودآنهاراآزموده بود امّا واعظ مردم رابه پرهیزگاری دعوت می کند درحالی که خود آن راتجربه نکرده است! روشن است که وقتی چیزی را بگویی که خود تجربه نکرده ای، حقیقتی در آن نهان نیست.

چنگ: ازسازهای باستانی ایرانیست که دراشکال مختلف ساخته می شد دراینجا منظورشاعرچنگ منحنی هست که قامتی خمیده دارد.شاعرخوش ذوق ما انحنای حالت چنگ را باقامت پیر درآمیخته است. همانگونه که حافظ به فرهنگ وآیین باستانی نیاکانمان علاقمنداست به آلات موسیقی آن دوران نیز به همان شدّت علاقمنداست دراینجاحافظ رندانه، قامت پیروشکسته ی خودراباقامت چنگ درهم آمیخته ومضمونی پندآمیز خَلق کرده است.

معنی بیت: چنگ خمیده قامت با نوای دلکش خود تورابه عشرت وشادمانی دعوت می کند. بشنو ودعوتش رابپذیرکه توصیه وپندپیران( هم اشاره به خود وهم اشاره به دستگاه چنگ) جز سود ومنعت،هیچ زیانی برای توندارد.

چنگ درپرده همین می دهدت پند ولی

وعظت آنگاه کندسودکه قابل باشی

🌿━━━━━━🌿

ای دل طریق رندی از مُحتسب بیاموز

مست است ودرحق اوکس این گمان ندارد

محتسب: مأمور امربه معروف ونهی ازمنکر، ضمن آنکه امیرمبارزالدین نیزبه رغم آنکه خود اهل فسق وفجوربوده،ولی بعدازبه حکومت رسیدن، در اجرای احکام شریعت،کاسه ی داغ ترازآش شده و پیشقدم شده بود!به همین سبب به محتسب شهرت پیداکرد. اغلب مضامینی که حافظ بامحتسب خلق کرده گوشه ی چشمی نیزبه کردارمتظاهرانه ی امیرمبارز داشته واورا مدّ نظرقرارداده است.

"رندی" دراینجاصرفاًبه معنای زرنگی وزیرکی آمده است.

معنی بیت: ای دل طریق زیرکی ورندی رااز محتسب بیاموز ویادبگیر که چگونه درشرایط حکومت متعصّبین ومتشرّعین، مخفیانه میگساری می کند! امّا باظاهرسازی و ریاکاری، مستی خودرا پنهان می کند وهیچ کس به اوظن وگمان بد نمی برد؟! ای دل تو نیز سادگی بخرج مده وبی ریا مباش، ببین آنهاچگونه در ریاکاری مهارت پیداکرده وبه چه طریق مردم رافریب می دهند؟! ولی تو باصداقت هرآنچه هستی می نمایی وازاین بی ریایی ضربه می خوری!

محتسب شیخ شد وفسق خود ازیادببرد

قصّه ی ماست که برهرسربازاربماند

reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link

ملیکا حقانی در ‫۱۴ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۱۱ خرداد ۱۳۹۱، ساعت ۲۲:۳۷ نوشته:

در نسخه ی اهتمام جلالی نائینی و نذیر احمد سطر پنحم این غزل مستقبلی از سعدی آورده شده است .
ذوقی چنان ندارد بی دوست زندگانی ( مصرع اول )

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۴ سال قبل، چهارشنبه ۱۹ مهر ۱۳۹۱، ساعت ۰۰:۵۳ نوشته:

دوبار فرو را خوب بکار گرفته فروخواند و فرو کش .فعلهای دیگری را هم میتوان نام برد که با فرو زیبا تر میشوند مثل فرو فسردن که معنی واضح دارد وگرد فرو گرفتن که یعنی محاصره کردن

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یداله اسدی ازدهزیرجهرم در ‫۱۲ سال قبل، یکشنبه ۱۱ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۰۷:۵۷ نوشته:

درنسخه اهتمام تیموربرهان لیمودهی ازانتشارات کتابخانه سنائی چاپ ششم مردادماه1362دوبیت شعربه بترتیب دربیت7و9چنین آمده است:
ذوقی چنان نداردبیدوست زندگانی****بی دوست زندگانی ذوقی چنان ندارد
آنرا که خواندی استادگربنگری بتحقیق ***صنتعتگریست اماطبع روان ندارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شهرام حسن زاده در ‫۱۰ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۳۰ نوشته:

با سلام و عرض ادب
در برنامه رادیو پیام شنبه شب مورخ 6 شهریور که مروری بر ابیات حافظ دارد ، دومورد را مجری محترم و فرهیخته برنامه ذکر فرمودند که به عنوان شنونده از ایشان نقل قول می کنم :
1-جان بی جمال جانان میل جهان ندارد هرکس که این ندارد حقا که آن ندارد ، باید به صورت ذیل اصلاح شود
جان بی جمال جانان میل جهان ندارد هرکس که این ندارد حقا که جان ندارد
2- احوال گنج قارون کایام داد بر باد
در گوش دل فروخوان تا زر نهان ندارد
به صورت ذیل اصلاح میشود
احوال گنج قارون کایام داد بر باد
در گوش گل فروخوان تا زر نهان ندارد
با تشکر مجدد از استاد و مجری گرامی برنامه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یوسف محمدی در ‫۲ سال و ۱۱ ماه قبل، شنبه ۴ آذر ۱۴۰۲، ساعت ۰۸:۱۲ پاسخ داده:

سلام

به نظر که منظور شاعر از ( این ) جمال جانان است ، و منظور از ( آن ) میل جهان داشتن!

اگر جای( آن ) کلمه جان باشه معنی مصراع قبل خراب میشه

یعنی میلی به جهان ندارد شخصی که جمال جانان ندارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سامان در ‫۱۰ سال قبل، سه‌شنبه ۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۴۲ نوشته:

در مصراع دوم بیت آخر که می گوید: «زیرا که چون تو شاهی کس در جهان دارد»
به احتمال زیاد مُراد وی شاه ابواسحق است که سلطان مورد علاقه ی حافظ بود و حافظ در دوران وی مدتی نیز به دربار راه پیدا کرد. و یا میتوان گفت مقصود، خداوند است یعنی حافظ خداوند را تمجید می کند و نیز بر مقام بندگی خود می افزاید و خود را مدح می کند.
هرچند مقصود اول أقرب به معنی حقیقی است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شهاب بذرافشان در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، پنجشنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۵۴ نوشته:

با سلام
استاد شجریان این غزل را در آواز افشاری در برنامه گل های تازه شماره 156 اجرا کرده اند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمد از ساری در ‫۹ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۰۲ نوشته:

درود بر دوستان اهل دل :
" کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ -
زیرا که چون تو شاهی کس در جهان دارد " :
به نظر این کوچکِ در فهم اشعار عارفانه ی حافظ ، منظور حافظ این بوده است که :
خدایا ، هیچ کسی غیر از تو، در این جهان ، بنده ای همچون حافظ ندارد ، زیرا ، هیچ کسی و هیچ پادشاهی در این جهان ، سلطنتِ تو را ندارد و محبت تو را نسبت به بندگانش ندارد. لذا ، در مصرع دوم منظور از " شاهی " ، شاه نیست ، بلکه منظور، سلطنت هست. و حافظ می خواهد بگوید که بنده ی خوبی مثل حافظ داشتن، بخاطر سلطنت، مهر و محبت منحصر به فردِ خداوند است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بیژن در ‫۹ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۰۱ نوشته:

منظور حافظ اشاره به خدا نیست ! بیت دوم خیلی واضح این را میگوید . چطور میشود از خدا نشان و آیتی نباشد !؟یا اگر باشد حافظ از ان بی خبر است !!
حافظ در بسیاری از جاها از یک شخصیت مجازی میگوید که هرکس با ذهن خودش از ان گمانی دارد و تصویری !یکی خدا میگوید یک امام زمان یا مهدی موعود یا مسیح ویا میترا و پیر مغان و....
به این ابیات توجه کنید :
ملک در سجده آدم زمین بوس تو نیت کرد ......
ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی!....
چون کائنات جمله به بوی تو زنده اند....
در ازل پرتو حسنش ز تجلی دم زد ....
وصدها بیت از این قبیل می شود مثال آورد .
حافظ هر جا منظور ش خدا بوده آنراواضح گفته :
یکدم غریق بحر خدا شو گمان مبر.....
در خرابات مغان نور خدا می بینم ..
ای دل بیا که ما به پناه خدا رویم ...
لزومی ندار د با رمز و راز از خدا بگوید !!
الله و اعلم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ابو سعید در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، شنبه ۶ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۰۱:۲۶ پاسخ داده:

بیژن عزیز به شدت با شما موافقم خدا حفظت کنه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Elahe S در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۲ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۰۰:۲۹ پاسخ داده:

سلام . درسته که میشه برداشت های متفاوتی از اشعار حافظ داشت، خاصیت و زیبایی حافظ به همینه

ولی با جمله اخرتون موافق نیستم ، چرا فکر میکنید لزومی نداره که با رمز و راز از خدا بگه؟ حافظ عارف هم بوده و خیلی طبیعیه که با استعاره و ایهام و عاشقانه تر و با واژه های دیگه از خدا صحبت بکنه.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرخ مردان در ‫۹ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۴ مرداد ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۰۰ نوشته:

بیت های ششم و هفتم و هشتم رو هیچ جور نمیتونم ربط منطقی بهم بدم. حتی بنظر متناقض هم میرسن.تبدیل "دل" به "گل" هم دردی رو دوا نمیکنه! اگه کسی که متوجه میشه راهنمایی کنه ممنون میشم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

۷ در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۱ نوشته:

برای کسانی که به تفسیر علاقه دارند:
تفسیر این غزل از زبان غلامحسین ابراهیمی دینانی
پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایرانی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۲۴ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۰۷ نوشته:

این بیت زیبا نیز که تضمینی از غزل سعدی بزرگوار هست بعد از بیت چهارم در چاپ زنده یاد خانلری و چاپ دکتر سلیم نیساری وجود دارد : ذوقی چنان ندارد بی دوست زندگانی * بی دوست زندگانی ذوقی چنان ندارد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایرانی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۲۴ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۱۷ نوشته:

بنده در بعضی چاپ ها مصرع دوم بیت هفتم را بدین گونه خوانده ام که معنی بهتری هم دارد :
احوال گنج قارون کایام داد بر باد
با غنچه باز گویید تا زر نهان ندارد
با تشکر.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایرانی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۲۴ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۲۱ نوشته:

ضمنا بیت اول این غزل زیبا بدین صورت هم آمده :
جان بی جمال جانان میل جهان ندارد
وان کس که این ندارد حقا که جان ندارد
با سپاس.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی قناعت پیشه در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۳۴ نوشته:

با پوزش از اینکه حاشیه های قبلی رانخواندم
اصلاحیه:
جان با جمال جانان میل جهان ندارد
جان بی جمال جانان رنگی دگر ندارد
سطحی نگر نباشید فلاسفه! !

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی قناعت پیشه در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۴۴ نوشته:

البته عشق مراتب دارد و در سطح عشق حافظ شیرازی و با عشق خدای یگانه دل میل جهان مادی ندارد و فقط میل او دارد که او شامل قدیم تا حال کل جهان میباشد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی قناعت پیشه در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۴۹ نوشته:

با دوست زندگانی شوقی(ذوقی ) چنان ندارد
شوقی چنان ندارد با دوست زندگانی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی قناعت پیشه در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۰۱ نوشته:

هله نومید نباشی که ترا یار نخواند/براند
اگر امروز نخواند/براند نه که فردات بخواند/نراند
فرموده اگر خدا ترا نحوانده به این زودی و راحتی نخواند ولی چون عشق مراتب دارد همه عاشقند! ولی عشق او بالاترین. واستمر که عاشق کل و ما و جهان است و ما معشوق اوییم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی قناعت پیشه در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۰۴ نوشته:

أصلاحیه
و او ست که عاشق کل است و....

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

غلامحسین در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۸ دی ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۲۷ نوشته:

من فکر میکنم مصرع احوال گنج قارون کایام داد بر باد اشتباه خونده میشه. منظور احوال گنج قارون نیست فکر میکنم احوال (حال های خوب و بد)شبیه گنج قارون هست که ایّام اون را بر باد داده. پس اینجور خونده بشه که احوال(مکث) گنج قارون کأیام داد بر باد ...
وزنی هم صحیح تَر به نظر میرسه
با تشکر فراوان

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

غلامحسین در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۸ دی ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۳۳ نوشته:

در ضمن تفسیر این معنی هم به نظرم جای شبهه است که احوال گنج قارون را ایّام بر باد داده باشه ایّام معنی نمیده پس میتونیم بگیم احوال حال ها و عمر ما را روزها بر باد داده

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

nabavar در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۸ دی ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۰۸ نوشته:

غلامحسین جان
احوال گنج قارون کایام داد بر باد
در گوش دل فروخوان تا زر نهان ندارد
اشتباه متوجه شده ای
می گوید : احوال گنج قارون را درگوش دل فرو خوان که چگونه روزگار برباد داد
احوال به مصرع دوم مربوط است ، نه به ایّام

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بنده در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۲۱ دی ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۹ نوشته:

با سلام
شرح این غزل توسط دکتر ابراهیمی دینانی در برنامه معرفت:
قسمت اول:
پیوند به وبگاه بیرونی
قسمت دوم:
پیوند به وبگاه بیرونی
قسمت سوم:
پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۲۱:۱۰ نوشته:

جان بی جمالِ جانان میلِ جهان ندارد

هر کس که این ندارد، حقا که آن ندارد

جانِ اصلیِ انسان که امتدادِ جانان یا حضرت دوست است با این جهانِ ماده اُنس و الفت یا پیوندی ندارد زیرا از عالمِ غیب و مربوط به جهانِ معناست و بیگانه با جهانِ اجسام، اما بواسطه اینکه این جهانِ مادی نیز از جزیی ترین ذراتِ خود تا کهکشان‌های دوردست همگی جلوه ای از آن ذاتِ مطلق و جمالِِ خداوندی هستند پس تن به حضور در این جهان داده و از روزِ ازل بارِ امانتی را که کوه ها از پذیرفتنش شانه خالی نمودند. می‌پذیرد و در این جهانِ مادی حضور می‌یابد و این جهان را نیز محضرِ خداوند می‌بیند، چنین نگاهی گُل را مظهرِ عطر و لطافتِ ذات ، کوه را نمادِ عظمت ، و آسمان را نشانه بینهایتش می‌بیند، هر بینش و نگرش دیگری که جمالِ خداوندی را در این جهان نبیند تمایل و انگیزه ای برای این حضور نخواهد داشت و نه تنها حقیقتِ زیبایی هایِ این جهان را ادراک نمی‌نماید، بلکه حضورِ خود را نیز پوچ و بی معنا می‌بیند، در مصراع دوم "این" یعنی چنین نگرشی که این جهان را زیبا و جلوه ای از ذاتِ خداوند می‌بیند که اگر انسانی چنین نگاهی نداشته باشد، پس‌ "آن" ندارد، منظور از آن در ادییاتِ عارفانه زیباییِ باطن است، و حافظ می‌فرماید هر انسانی از این نگاهِ زیبا بی بهره باشد قطعآ آن زیبایی درونی را نیز نخواهد داشت هرچند اگر از همه زیبایی هایِ ظاهر برخوردار باشد.

با هیچ کس نشانی زان دلستان ندیدم

یا من خبر ندارم، یا او نشان ندارد

منظور از هیچ کس در اینجا عاشقانی هستند که جمالِ جانان را در این جهانِ ماده دیده و عاشق شده اند،‌ بزرگانی که آنان نیز به نشان در نمی آیند ، و حافظ می‌فرماید هیچ یک از این عاشقان نیستند که نشانی و آدرسی از آن دلسِتان به او یا دیگر عاشقان و پویندگان راه عاشقی بدهند، یعنی خداوندی که اینهمه نشان و نشانی در این جهانِ اجسام دارد اما به نشان در نمی آید و هیچ کسی را به ذات او راهی نیست و تنها می‌توان نشانِ او را در زیبایی هایِ شگفت انگیزِ حیاتِ مادی جستجو نمود، در مصراع دوم می‌فرماید یا حافظ از نشانیِ حضرتش بی خبر است و آگاهی ندارد و یا اینکه او به نشان در نمی آید و بطورِ قطع حافظ بهتر از هر کسی می داند که او نشان ندارد همانطور که حتی ذاتِ گُلی نیز نشان ندارد.

هر شبنمی در این ره ، صد بحر آتشین است
دردا که این معما شرح و بیان ندارد

حافظ ادامه می دهد اما این عدمِ شناخت و بی خبری دلیلی برای سکون نیست و عاشقان پای در راهِ شناخت و جستجوی نشانی و رسیدنِ به کویِ دوست می‌گذارند زیرا معمایِ دسترسی به ذات به شرح و بیان در نمی آید اما با قرار گرفتن در مسیر و راهِ عاشقی که منتهی می گردد به کویِ حضرتش، می‌تواند راهگشا بوده و از آن معما رمزگشایی کرده، انسانِ عاشق را در ادامه راه تا حدامکان به آن دلستان نزدیکتر می کند، راهی که بسیار دشوار است و به هر شبنم و ژاله ای که در این راه برخورد کند صدها دریایِ آتشین است و دردآور که به شرح در نمی آیند و سالکِ طریقت تا آنها را تجربه نکند به آن آبِ حیات دست نخواهد یافت.

سرمنزلِ فراغت نتوان ز دست دادن

ای ساروان فروکش کاین ره کران ندارد

حافظ در ادامه می فرماید اما دشواریِ راه موجب نمی شود پوینده راهِ عاشقی از ادامه راه باز ایستاده و سرمنزلِ مقصودی را که رسیدن به آن موجبِ فراغت و آسودگی ست را از از دست بدهد، هرچند این راه بی کرانه است و انتهایی برای آن قابل تصور نیست، و این بی کرانگی بدلیلِ همان نداشتنِ نشان است که حافظ در بیتِ دوم غزل به آن پرداخت و در اینجا می فرماید ای ساربان فروکش و حال که می دانیم نهایتی برای این راه وجود ندارد، پس اندکی درنگ کن، به شتاب این راهِ دشوارِ عاشقی را طی مکن، ساربان کنایه از بزرگان و راهنمایانِ معنوی هستند که رهپویانِ راهِ عاشقی به گردِ پایِ آنان نیز نمی رسند، گاهی درکِ معنایِ بیت یا غزلی از آنان سال‌های متمادی بطول می انجامد و آخرِ امر نیز ممکن است به عمقِ آن راهی نباشد ، پس‌حافظ از ساربانی چون خود می خواهد که لختی لگامِ اشتر را کشیده و درنگ کند تا معنا بر عاشقان گشوده و باز گردد.

چنگِ خمیده قامت می خواندت به عشرت

بشنو که پندِ پیران هیچت زیان ندارد

چنگ آهنگِ موزونِ روزگار یا کن فکان و قضای خداوند است که قامتِ خمیده اش نشان از قدیم بودنش دارد، آنچنان که خداوند نیز قدیم است، پس‌این چنگ هر لحظه انسان را به عشرت فرا می‌خواند تا انسان را از درد و غصه رهایی بخشد، پس‌ پوینده راهِ عاشقی باید همانندِ چنگ خمیده قامت و تسلیم امرِ قضا و رُخدادهایِ کوچک و بزرگ زندگی باشد و همچون پندِ پیرانِ خرد با گوشِ جان پذیرای آن باشد تا سرانجام به آن عشرتِ مورد نظر دست یابد.

ای دل طریق رندی از محتسب بیاموز

مست است و در حقِ او کس این گمان ندارد

حافظ در این بیت پندِ مهم دیگری را از زبانِ پیرانِ طریقت بیان کرده، می‌فرماید سالک باید طریقِ رندی و عاشقی را از محتسب آموخته و به همان شیوه عمل کند، یعنی کارِ معنوی و نوشیدنِ شرابِ عشق را بصورتِ پنهانی انجام دهد بگونه ای که هیچکس چنین گمانی به او نبرده و حرفِ عاشقی و باده نوشیِ او بر سرِ زبانِ اطرافیانش نیفتد، محتسب تظاهر به مخالفت با ‌شراب خواری کرده و آنرا از منکرات به حساب آورده، مست را حدِ شرعی می زند اما خود بصورتِ پنهانی و در خلوت به این کار می پردازد، حافظ می‌فرماید بویژه نوپویندگان ِ راهِ عاشقی نیز باید باده عشق را اینچنین بنوشند.

احوالِ گنجِ قارون کَایّام داد بر باد

در گوش ِ دل فراخوان تا زر نهان ندارد

پندِ دیگری که حافظ به آن می پردازد پرهیز از زر اندوزی و دنیا پرستی ست، پس‌می فرماید سرگذشتِ گنجِ قارون را که داستانی ست نمادین همواره در گوشِ دل فراخوانده و به خود یادآوری کن که چگونه ایام یا روزگار آن ثروتِ افسانه ای را بر باد داد و چگونه در زمین فرو رفته، هیچگونه اثری از آن برجای نماند، پس‌هرقدر هم که دل، پول یا زر و چیزهای این جهانی را در خود نهان سازد، سرانجام زمین آنها را می‌بلعد زیرا این چیزها همگی اجسام و متعلق به زمین هستند و نمی توانند جزو داشته هایِ انسان بشمار آیند، حتی زیبایی، جوانی و وجودِ جسمانی انسان نیز از جنس خاک و مواد شیمیایی بوده و در نهایت به زمین باز می گردد.

گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان

کان شوخِ سربریده بندِ زبان ندارد

حافظ در ادامه بیت قبل می فرماید اما شمع که نمادِ عقلِ جسمانی و معاش اندیشِ انسان است در مقامِ رقابت با خورشید و عقلِ کُل سر به اعتراض بلند می‌کند که چگونه می شود زر و تعلقاتِ دنیوی را نهان نداشت، این کار با عقل مغایرت دارد، هر کسی باید در اندیشه آینده خود و خانواده اش اینگونه داشته هایِ دنیوی را هرچه بیشتر جمع آوری کند، هرچه بیشتر نام و اعتبار کسب کرده و به مقام و مرتبه های بالا دست یابد، حافظ پند می دهد که پوینده راهِ عاشقی اسرارِ دل را از او پوشانده و با این شمع یا عقلِ جسمانی جدال و مباحثه نکند، زیرا هرچه استدلال کرده و حتی فرو رفتنِ ثروتِ قارون در زمین را مثال بزند، آن عقلِ شوخ گستاخانه زبان می‌ریزد و از راه های دیگری وارد می‌شود و سرانجام ممکن است سالک مغلوبِ زبان بازی های او شده و حتی از ادامه راهِ رندی و عاشقی باز ماند، پس‌ همان بهتر که اسرار دل را پنهان و با او مجادله نکند. بندِ زبان ندارد یعنی استدلال‌های عقلی حد توقف و بندی ندارد.

کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ

زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد

می‌فرماید هیچکس در این جهان بنده و غلامی همچون حافظ را سراغ ندارد که اینچنین کمرِ خدمت به آن یگانه پادشاه عالم بسته باشد و پیغامهایِ زندگی بخش را از طریق ابیات و غزل‌هایی از این دست به پویندگانِ راهِ عاشقی برساند، در مصراع دوم دلیلِ این بندگی را بی همتا بودنِ آن شاهِ عالم می داند که هیچکس در جهان چنین پادشاهی ندارد، غالبِ مردم اگر هم پادشاه یا خدایی را پرستش و بندگی کنند خدایِ ساخته و پرداخته ذهن و نشان دار است و نه خداوند یا دلستانی حقیقی و بی نشان که حافظ می شناسد و از طریقِ شناختِ خود به شناختِ چنین پادشاهی رسیده است که کسِ دیگری در جهان ندارد، مگر آنکه کسانِ دیگر نیز با رسیدن به نگرش و جهان بینیِ حافظ یا دیگر بزرگان به مقامِ بندگیِ حقیقی او نایل شوند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرهاد قاسمی ، متخلص به شاهد در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۲۳:۱۱ نوشته:

سلام و درود خدمت ادب و معرفت دوستان عزیز و گرامی .
خواجوی کرمانی شاعر متقدم نسبت به حافظ شیرازی در کتاب خمسهٔ خویش که مدتهاست که تجدید چاپ نشده و در سایت گنجور هم قرار نگرفته است و در نت هم قابل دانلود به صورت فایل پی دی اف است فرموده اند :
دل اَر جانان ندارد جان ندارد
که هر کس این ندارد آن ندارد

( مفاعیلن مفاعیلن فعولن ) هزج مسدس محذوف یا مقصور .
که خواجه حافظ با پیروی از بیت فوق و تغیر در لفظ و آهنگ و اندکی در معنی ، این بیت را سروده اند :
جان بی جمال جانان ، میل جهان ندارد
هر کس که این ندارد ، حقّا که آن ندارد
درود خدا بر روان پاک هر دو شاعر بزرگ پارسی گوی.
بندهٔ خدا : فرهاد قاسمی ، متخلص به شاهد
پیروز باشید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۹، ساعت ۱۵:۳۶ نوشته:

کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ
زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد
یا ابا عبد الله الحسین
کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ
زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیداحمد حسینی در ‫۵ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۲۴ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۲۳:۳۴ نوشته:

جان بی جمال جانان، میل جنان ندارد
بنظرم این زیباتر، پرمعنی تر و درست تره

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ابو سعید در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، شنبه ۶ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۰۱:۳۰ نوشته:

فیض کاشانی رحمت الله علیه خوش میفرماید:

جان بی لقای مهدی ذوقی چنان ندارد

وانکس که این ندارد حقا که آن ندارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۲۷ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۱۴ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۴ سال و ۵ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۱، ساعت ۱۳:۵۷ نوشته:

جان بی جمال جانان میل جهان ندارد/هر کس که این ندارد حقا که آن(خانلری:جان) ندارد(۱۲۶)

جان آدمی بی زیبایی چهره دوست، شوق جهان ندارد،

آری آنکه در تماشای این زیبایی نیست، زنده نیست(ایهام آن:حال خوش- سعدی با جمله مثبت آورده: به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست...- واج آرایی حرف ج)
۲-با این وجود، در هیچ کس نشانه‌ای از آن معشوق ندیده‌ام، یا او بی‌نشان است و یا من از آن بی‌خبرم.(در ظاهر متضاد است اما جمال او در بی نشان بودن و فراجهان بودن است-مثل آشیانه سبمرغ؛ کوه قاف که در انتهای دنیاست-)
۳-در راه واهمه‌انگیز عشق، هر شبنمی چون صد دریای آتش است و درد این‌جاست که این راز همیشه پوشیده خواهد ماند.
۴-ای کاروان‌سالار، همین‌جا که آسایش فراهم است و هنوز قدم در وادی عشق نگذاشته‌ای اقامت گزین، که راه عشق بی‌پایان است.
۵-چنگ قامت‌خمیده، با نوایی دلکش تو را به حال خوش می خواند، پند سودمند پیران( ایهام: شکل چنگ که کج هست) را بپذیر
۶-طریق خوش باشی و پنهان کاری را از محتسب رند بیاموز، که خود مست است اما کسی به او شک نمی‌کند.
۷- حکایت گنج برباد رفته قارون را بر دل خویش بازخوانی کن، تا در پی زراندوزی نباشد( و به حال خوش بپردازد- خانلری: با غنچه باز گویید: برگهای گل را پنهان نکند؛ شکوفا شود)
۸-رازهای عشق را از رقیبان بپوشان، حتی از شمع که این گستاخ سربریده( قیچی کردن سر شمع برای بهتر سوختن) راز تو را فاش خواهد کرد.
۹- در جهان بنده عاشقی چون حافظ نیست، چون هیچ کس پادشاهی مثل تو ندارد.
( بیت اضافه در نسخه خانلری: ذوقی چنان ندارد بی‌دوست زندگانی/بی‌دوست زندگانی ذوقی چنان ندارد همچنین بیت‌های ۶و۸ وجود ندارد)
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

احسان ن در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۱ شهریور ۱۴۰۱، ساعت ۰۵:۲۸ نوشته:

سلام

بیت:

احوال گنج قارون کایام داد بر باد

در گوش «دل» فروخوان تا زر نهان ندارد

را لطفا به اینصورت اصلاح کنید:

احوال گنج قارون کایام داد بر باد

در گوش «گل» فروخوان تا زر نهان ندارد

چون اولا دل جایی برای مخفی کردن زر ندارد و بعد هم اگر داشته باشد معمولا اینکار را نمیکند! و کارهای دیگری از دل انتظار داشتند نه پنهان کردن طلا

اما چرا گُل؟

پرچم های میانه گل که غالبا زرد رنگ است به طلا تشبیه میشود و حالا اگر گل در غنچه باشد یا گلبرگهایش را جمع کرده باشد دیگر یا نامش گل نیست یا گل کامل و زیبایی نیست و زیباییش تنها وقتی به چشم می آید که کاملا شکوفا شده است که در آن زمان پرچمهایش هم که مانند طلا هستند دیده میشوند و انگار آنها را عرضه کرده و میدانیم که در نظر حافظ همین باز شدن و شکوفایی گل با کلی ناز و مقاومت همراه بوده و نیاز به تمنا و تقاضا دارد:

صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت

ناز کم کن که در این باغ بسی چون تو شکفت

گل «بخندید» (همان زمان قبول کرد و نازش را کم کرد و شکفت) که از راست نرنجیم ولی

هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت

اما آیا آن معنا را حافظ در جای دیگری هم بکار برده؟

«زر» از بهای می اکنون چو «گل» دریغ مدار

که عقل کل به صدت عیب متهم دارد

فکر می کنم معنای بیت کاملا مشخص است:

مانند گلی در غنچه که سخت داشته هایش را چسبیده و عرضه اش را دریغ کرده تو هم برای خرید می خساست در خرج طلاهایت بخرج نده

مورد دیگر:

چو «گل» گر خرده ای داری خدا را صرف عشرت کن

که قارون را غلطها داد سودای «زر» اندوزی

تصورم بر اینست که با توجه به توضیحات قبل، بیت فوق نیاز به شرح و تفسیر دیگری ندارد و مشابهتش را هم با بیت اول می توانید مقایسه کنید تنها اشاره کنم منظور از خرده در مصراع اول خرده زر و طلا یا به اصطلاح کنونی پول خرد است

با تشکر

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

احسان ن در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۱ شهریور ۱۴۰۱، ساعت ۰۶:۴۴ نوشته:

اوه، در بیت بعدی هم لطفا کسره را از انتهای «رقیب» بردارید

«رقیبِ شمع» یعنی چی؟

من از قدیم گنجور را با وثاقت و اعتماد برای خوانش اشعار همسان میدانستم و جدیدا بعد از مراجعه به چند دیوان و بطور مشخص و برای مثال شاهنامه و رباعیات خیام و غزلیات حافظ (که ستونها و همزمان قله های ادبیات ما هستد و انتظار دقت بیشتری در مورد آنها میرود) بشدت سرخورده شدم. این را اینجا بطور کلی و از باب انتظار و گلایه آوردم و امیدوارم اصلاحات مطلوبی صورت بگیرد

گر خود رقیب، شمع است...

رقیب به معنای مواظب و مراقب اوضاع و محافظ وضعیت است. اگر محبوب زیبارویی در محلی اقامت داشت خواستارانش در کوی او جمع میشدند و چشم امید بر در او میدوختند و از سویی مواظبت میکردند که سایرین نتوانند به او نزدیک شوند. محافظ معشوق بودند و مراقب همدیگر.

پس،حالا اگر حتی شمع خواست این نقش را بازی کند و احوالات تو و معشوقت را فاش کند و موجب دردسر شود از او هم غافل نشو و مراقب باش که چیزی نبیند چون از آندسته رقبایی است که بند زبان هم ندارد و زیاد حرف میزند

شمع اگر زان لب خندان به زبان لافی زد

پیش عشاق تو شبها به غرامت برخاست

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عبدالرحمن محمدی در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۹ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۰۹:۲۷ نوشته:

مسمط با تضمین غزل حافظ

دل بی نـشــانِ دلبر، از خود نشـان ندارد
وآن در فــــراقِ یارم، تاب و تـوان نـدارد
گلشن تُـهـی زِروَیش، غیر از خزان ندارد

جان بی جـمال جانان، میل جـهان ندارد
هر کس که این ندارد، حـقـا که آن ندارد
🌹
یک عندلیبِ عاشــق، در بوســتان ندیدم
یا قطره ای به دریا، جوشان، روان ندیدم
کس را در این ولایت، در راهِ جان نـدیدم

با هیچ کـس نشانی، زآن دلســتان ندیدم
یا مـن خبــر ندارم، یا او نـشـــــان نـدارد
🌹
در راه عشق و مستی، مُردن چه دلنشین است
فرجامِ عشق سائل، بر شاهِ خود همین است
بلبل زِهجرت ای گل، سرخورده و غمین است

هر شبنمی در این ره، صد بحر آتشین است
دردا که این معما، شرح و بیان ندارد
🌹
شَهراهِ شور و مَستیـست، سرتاسرِ طریقت
سرشارِ حُزن و رنج و پَندَست و درس و حکمت
بارز بُوَد که اینجا، هر کس رسد به عزت

چنگ خمیده قامت، میخواندت به عشرت
بشنو که پند پیران، هیچت زیان ندارد
🌹
ساقی مرا تو جامی، دِه در خفا و پنهان
جُز مِی نگردد این رَه، طِی تا سرای جانان
لیکن برو تو ای دل، تنها طریق رندان

گر خود رقیب شمع است، اسرار از او بپوشان
کآن شوخ سربریده، بند زبان ندارد
🌹
«حافظ»«امیرم» اینجا، هستم چو تو مبارز
برعکس تو شدم من، زار و ذلیل و عاجز
گفتم ولی به دلبر، از تو رسا و بارز

کس در جهان ندارد، یک بنده همچو حافظ
زیرا که چون تو شاهی، کس در جهان ندارد🌸

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

س عبداللهی در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۰۲:۱۹ نوشته:

سلام بزرگواران

دقت کنید حافظ عزیز حافظ قرآن بوده و تقریبا در دوران اوج شکوفایی عرفان اسلامی می زیسته است

پس عشق او خدا و بزرگان دین بوده که در خواب یا ... مشاهده می کرده

و بنا به قائده سکوت و پوشاندن اسرار الهی هرگز به طور مستقیم نمی گوید که در مورد کدام یک سخن می گوید

اگرچه در بعضی از شعرهایش مثل ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد به وضوح به پیامبر اکرم اشاره می کند و در شعر خیال روی تو در هر طریق همره ماست با اشارات مشخص از آرزوی خود برای دیدار امام زمان می گوید

یا در بسیاری از اشعارش به فنون علوم غریبه و خفیه اسلامی اشاره می کند مانند نقش نگین سلیمان ، تلبیس و ...یا دامی از دعا که برای یوسف خوشنام ما گذاشته

اما این شعر را نمی دانیم برای چه بزرگواری سروده است

که بدون مشاهده جمال او میل زیستن در این جهان را ندارد

و البته از راه دین می گوید که این ره کران ندارد

و این که مانند محتسب که کسی تصور مستی او را نمی کند ، باید مست عشق باشی اما هیچ کس به تو این گمان نبرد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یزدانپناه عسکری در ‫۳ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۱۳ شهریور ۱۴۰۲، ساعت ۰۸:۳۰ نوشته:

جانْ بی جمالِ جانان میلِ جهان ندارد - هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد

***

[عراقی - رسالهٔ اصطلاحات]

جانان: صفت قیومی را گویند، که قیام جمله موجودات بدو است، که اگر آن دقیقه پیوسته موجودات را نبودی هیچ‌چیز وجود و بقا نیافتی.

***

[یزدانپناه عسکری]

جانان، اقتدار و نیروی حیاتی است که تمامی وضعیت حیات را امکان پذیر می سازد . آن قدرتی که همه را متوجه و تحت نظر دارد.

اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّوم‏ - آل‏ عمران : 2 ؛ البقرة : 255

_____

62 + 4+4:200

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بیقرار در ‫۳ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۲، ساعت ۱۵:۳۳ نوشته:

حاصل بداهه سرایی با مطلعی از حافظ جان

« جانْ بی جمالِ جانان میلِ جهان ندارد
هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد »

با زاهد ریاکار ، اسرار عشق مشمار
کاین مفتی خطاکار ، از آن نشان ندارد

یک باده از دو لعلت هرگز نشد نصیبم
جامی گسیل ما کن ، والله زیان ندارد

گفتم که از غم عشق کی می توان رها شد ؟
گفتا که عاشقان را ، این ره کران ندارد

مجنون صفت کشیدم نقشی ز روی لیلا
نقشی که طرح آن را ، کس در جهان ندارد

هر یوسفی به کنعان کی لایق عزیزیست ؟؟
هر سنگ معدنی آن دُرّ گران ندارد

گفتم که شرح هجران با کس نمی توان گفت
گفتا که این فسانه شرح و بیان ندارد

پیران راه عرفان ، آیینه های عشقند
آبی که لطف آن را جوی جوان ندارد

بر آتش درونم ، آبی که پاشد امشب ؟؟
کاین سوز بی نهایت خوف از نهان ندارد

جانی که در ره دوست ناقابل و حقیر است
بفکن به پای جانان ، گاه و زمان ندارد

بی روی ماه محبوب هر روز من چو شام است
دل در فراق رویش ، روز و شبان ندارد

گفتم بر آستانت کی می رسد دو دستم ؟
گفتا که شوق وصلش ، وقت و زمان ندارد

گفتم که بیقرارم ، عشوه مکن به کارم
گفتا که عاشق این است امن و امان ندارد

#رضارضایی « بیقرار »

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیروس شیخ‌رباط در ‫۲ سال و ۶ ماه قبل، یکشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۱۴:۲۷ نوشته:

تحلیل لکانی بیت اول: جان بی جمال…

دکارت جوهر انسان را «اندیشه» و ژاک لاکان جوهر انسان را «میل» می‌داند و در این شعر حافظ بزرگ می‌فرماید که کسی را می‌توان در این جهان «زنده» نامید که به «جمال جانانی» میل‌ورز باشد و اگر کسی این (جمال جانان) را در نظر نداشته باشد (به عنوان آبژه‌ای که به آن میل بورزد) انسان میل‌ورزی نخواهد بود و دیگر جوهر انسانی را نخواهد داشت و گویی دیگر انسان زنده‌ای نخواهد بود.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

احمد اسدی در ‫۱ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۳ اسفند ۱۴۰۳، ساعت ۰۸:۳۰ نوشته:

جانْ بی جمالِ جانان میلِ جهان ندارد

هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد

واج آرایی حرف جیم با چهار بار تکرار در مصراع اول، ترکیب گوش نوازی از حروف را ایجاد کرده است. تکرار دقت نظر و لطافت همیشگی در کلام حافظ.

او در این بیت میگوید که جان او بدون جلوه ی زیبایی جانان اشتیاقی به دنیا ندارد. در مصراع دوم هم با واژه های این و آن به مصراع اول اشاره میکند. می‌دانیم که حافظ در چندین مورد واژه "آن" را در معنای لطیفه و راز نهانی و غیر قابل وصف در دلبری تعریف کرده است.

شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد

بندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد

اما حافظ واژه "آن" در مفهوم حسن و راز دلبری (که متمایز از زیبایی ظاهری است) را فقط برای بت، دلبر و معشوق به کار برده است. در این بیت او میگوید: "هر کس" که این ندارد. حقا که آن ندارد. لذا مفهوم دلبرانه واژه "آن" را نمی‌توان برای "هر کس" به کار برد و چنین مفهومی در این بیت از واژه "آن" استنباط نمیشود.

چنین به نظر میرسد که در این بیت حافظ با کلمه "این" به "جانان" اشاره میکند و با کلمه "آن" به "جان".

ترکیب دوگانه جان و جانان ترکیبی است که حافظ در ابیات بسیار زیادی آنها را در کنار هم قرار داده و ارتباط مستقیم بین این دو را با مضامین متفاوتی توصیف کرده است.

گر دلی از غمزه دلدار باری برد برد

ور میان جان و جانان ماجرایی رفت رفت

با تناظر کلمات "این و آن" با "جانان و جان"، حافظ میگوید کسی که جانانی ندارد، در حقیقت جانی نیز ندارد. این مضمون را شعرای پیش از حافظ هم به کار برده اند. به عنوان مثال خواجوی کرمانی که حافظ از او تاثیر زیادی گرفته است میگوید:

کسی کو دل برِ جانان ندارد

دلی دارد ولیکن جان ندارد

یا ابیات زیر به ترتیب از همام تبریزی و سیف فرقانی که هر دو پیش از حافظ سروده اند:

مگر سنگین دل است و جان ندارد

هر آن کس کاو چو تو جانان ندارد

کسی کو همچو تو جانان ندارد

اگر چه زنده باشد جان ندارد

دهخدا واژه جانان را حاصل اضافه شدن "الف و نونِ نسبت" به جان میداند و میگوید این واژه ابتدا جانا ( به معنی ای جان) بوده است که برای زیبایی و غنای تلفظ به جانان تغییر یافته است. در فرهنگ لغت معین نیز این واژه به معنای دلبر زیبا و بسیار دوست‌داشتنی آمده است که عاشقش او را مانند جان خود دوست دارد و معانی دیگر آن محبوب و معشوق است.

لذا میتوان اینطور برداشت کرد که مضمون بیت همان عشق است که حافظ مثل همیشه به آن اصالت می‌دهد و زنده بودن را با آن تعریف میکند:

هر آن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق

بر او نمرده به فتوای من نماز کنید.

در مورد فن غزلسرایی حافظ و ارجاع واژه های این و آن در مصراع دوم به جانان و جان در مصراع اول، توجه به این نکته خالی از لطف نیست که هر جا حافظ از این فن برای ارجاع کلمات "این و آن" به واژه های دیگر استفاده میکند، کلمه دورتر با آن و کلمه نزدیکتر با این اشاره می‌شود مثلا:

ساقیا می بده و غم مخور از دشمن و دوست

که به کامِ دلِ ما آن بشد و این آمد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمد حسین شاهی در ‫۱ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۱۰ فروردین ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۴۳ نوشته:

دربارهٔ گر خود رقیب شمع است اسرار از ...

در اینجا رقیب به دو معناست در امروزه به معنی حریف و در قدیم به معنی بادیگاد است. حافظ به معنی بادیگارد اشاره دارد.

در ایٌام قدیم، زیبا رویان وقتی که در جامعه قدم میگذاشتند همراه خود بادیگارد داشتند.

منظور حضرت حافظ از این شعر این بود که:

ای دلبر، اگر بادیگارد تو برایت دلسوزی می کند و تظاهر می کند که عاشق تو است، تو اسرار عشق و عاشقی ات را به او نگو، زیرا او رازهای تو را فاش خواهد کرد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عطاءالله فرهی منش در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۰۸ نوشته:

"ای دل طریق رندی از محتسب بیاموز"

"مست است و در حق او کس این گمان ندارد."

رند کسی است که ظاهری غلط انداز ساخته است و چنان که هست، نمی نماید. در کاربرد معمول نیک نمای بدنهاد را گویند ولی در شعر حافظ مفهوم متضاد آن مراد است. رند حافظ کسی است که بر اساس ظاهر او نمی توان فضایل باطنی و عمق شناخت او را دریافت.

محتسب نیز آن است که دیگران را به صلاح می خواند و از مردم حساب و کتاب پس می گیرد. استعاره برای کسی است که متوسل به خرد جزئی و حساب سود و زیان باشد و نیز لقب امیر مبارزالدّین که متشرع می نمود و از دین تنها بر ظاهر آن وقوف داشت.

در این بیت می فرماید:

ای عزیز طریق رندی را از محتسب بیاموز که مردم را به صلاح می خواند، در حالی که خود بی آنکه بروز دهد، می نوشیده و مست است.

در واقع منظور حافظ کسی است که به ظاهر پیرو عقل حسابگر و خِرَد جزئی می نماید ولی در باطن رهرو راه عشق است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر حافظ رهنورد در ‫۱ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۴۷ نوشته:

جان بی‌جمال جانان میل جهان ندارد

هر کس که این (میل جهان را) ندارد حقا(به‌دلیل این است) که آن(همنشینی جانان را) ندارد.

جان در ادبیات ایرانی آن‌چیزی‌ست که به جسم حیات و زندگانی می‌بخشد و جسم به‌واسطه‌ی آن ارزشمند است. برخی گفته‌اند جان همان روح است؛ و بل بیش از این...

گفت: به‌نام خداوند جان و خرد

میل جهان ندارد همان معکوس دل ما به دور رویت ز چمن فراغ دارد است.

ای دل طریق رندی از محتسب بیاموز. او ریا می‌کند. تو ادب از بی‌ادب بیاموز و ریا نکن. روراست باش. ای دل زرِ درون تو همانا محبت و عشق است. بخیل نباش دریغ مکن. از احوال قارون عبرت گیر که گنجش در اعماق زمین گم شد (باز هم غیرمستقیم ادب از بی‌ادب بیاموز) عشق بورز. عاشق شو و‌محبت کن

عاشق شو ار نه روزی کار جهان سرآید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

گیسو ابراهیمیان در ‫۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۱۷ نوشته:

بیت دوم

با هیچکس نشانی زان دلستان ندیدم ،یا من خبر ندارم ،یا او نشان ندارد

به نظر میرسد حافظ در ادامه معنای بیت نخست و در پیوستگی با آن میگوید آن جانی که نشانی از جانان(حضرت عشق) دارد را در میان خلق نمیتواند یافت و اگر هم یافت میشود حافظ بیخبر است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۱ نوشته:

جان، بی‌جمالِ جانان میلِ جهان ندارد

هر کس که این ندارد حقّا که آن ندارد

جان ( وجود انسان عاشق) بدون تجلی زیبایی معشوق تمایلی به جهان ندارد . اصلا هر انسانی که این جمال را نخواهد میل به بقا در این جهان را ندارد.

هیچ انسانی نیست که تمایل نداشته باشد به اطمینان کامل برسد اطمینان از زیبایی کامل ، قدرت کامل ، امنیت کامل، ثروت کامل و... انسان همیشه کمال را می خواهد و می خواهد اطمینانش را بیشتر از قبل کند و رمز بقا همین است . انسان عاشق این را تمایل نمی داند بلکه کشش از سوی آن منبع اطمینان می داند . جمال یار باعث می شود که خود را به او که منبع اطمینان است نزدیک کند . « مرا به کار جهان هرگز التفات نبود / رخ تو در نظر من چنین خوشش آراست»

با هیچ کس نشانی زان دِلْسِتان ندیدم

یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد

آن دلستان نشانی دارد که آن نشان را در هیچ کس ندیدم . یا من اطلاعی ندارم که امکان ندارد یا واقعا کسی از انسانها نشان او را ندارد .

نشان جانان چیست ؟ اطمینان کامل و سایرین همه درگیر عدم اطمینان کامل هستند.

هر شبنمی در این ره صد بحرِ آتشین است

دردا که این معما شرح و بیان ندارد

به همین خاطر هر شبنمی مثل دریای آتشین است . هر انسان عاشقی بیقرار رسیدن به جانان است و در این عشق می سوزد و حیف که این معما را نمی توان به کسی گفت.

سرمنزلِ فراغت نَتْوان ز دست دادن

ای ساروان فروکش کاین ره کران ندارد

این راه عاشقی بی انتهاست ( چون هرگز به اطمینان یا حقیقت کامل نخواهیم رسید) پس ای ساربان قافله عمر هر جا توانستی برای استراحت توقف کن تا این دم را از دست ندهیم.

چنگِ خمیده‌قامت می‌خوانَدَت به عشرت

بشنو که پندِ پیران هیچت زیان ندارد

ببین که آن چنگ خمیده تو را به شادمانی دعوت می کند بیا و بشنو که نصیحت پیران ضرر ندارد.

ای دل طریقِ رندی از محتسب بیاموز

مست است و در حقِ او کس این گمان ندارد

طریق رندی همین است در عین بیقراری و در آتش بودن باید خود را شاد نگه داری این را از آن مامور یاد بگیر که خودش باده می نوشد و مست است ولی کسی چنین فکری در موردش نمی کند . ظاهر و باطن متفاوت است اما این ریاکاری نیست.

احوالِ گنجِ قارون کَایّام داد بر باد

در گوشِ دل فروخوان تا زر نهان ندارد

برعکس قارون که ثروتش را پنهان می کرد و به دیگران فخر می فروخت و ایامش به باد رفت . تو که اهل نگهداری اسرار نیستی چرا زر و ثروت را مخفی می کنی . زر را پنهان نکن و هر چه می خواهی بگو.یعنی در حد ظرفیت خودت از اسرار عاشقی باخبر شو.

گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان

کان شوخِ سربریده بندِ زبان ندارد

و اگر دیدی شمع که همراه همیشگی است خودش تو را می پاید اسرار را از او مخفی کن چرا که آن فضول که سرش را بریده اند نگهبان زبان خود نیست و اسرار را فاش می کند و نابود می شوی .

سه پند حافظ در راه عاشقی شنیدنی است : اول آنکه اگر می خواهی رند باشی باید بیقراری را پنهان کنی و در ظاهر شاد و با نشاط باشی. دوم اینکه اگر توان حفظ اسرار عاشقی را نداری چیز زیادی از این راه نیاموز و در حد حفظ اسرار درگیر این راه شو و سوم اینکه همان اسراری که می دانی را حتی نزد نزدیکانی که ظرفیت دانستن آن اسرار را ندارند برملا نکن

کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ

زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد

هیچ کس در جهان نیست که بنده ای مثل حافظ داشته باشد . همه مثل حافظ نیازمند اطمینان و درگیر عدم اطمینان کامل هستند چرا که معشوق دیگری هم جز تو وجود ندارد که منبع اطمینان کامل باشد و در نتیجه تو یکتا بی نیاز و همه ما نیازمند هستیم.و این اقتباسی از قرآن کریم است که: «ای مردم، شمایید که نیازمندان به سوی خدایید، و خداست که بی نیاز ستوده است»

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یگانه بیک یزدی در ‫۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۰۹ نوشته:

شعری که در کلیات حافظ در سال ۱۳۴۰ چاپ شده

جان بی جمال جانان میل جهان ندارد

هرکس که این ندارد حقّا که آن ندارد

با هیچکس نشانی زان دلستان ندیدم

یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد

هر شبنمی در این ره صد موج آتشین است

دردا که این معما شرح و بیان ندارد

سر منزل قناعت نتوان ز دست دادن

ای ساربان فروکش کاین ره کران ندارد

چنگ خمیده قامت میخواندت بشعرت

بشنو که پند پیران هیچت زیان ندارد

گر خود رقیب شمعست احوال از او بپوشان

کان شوخ سر بریده بند زبان ندارد

ذوقی چنان ندارد بیدوست زندگانی

بیدوست زندگانی ذوقی چنان ندارد

احوال گنج قارون کایّام داد بر باد

در گوش گِل فرو خوان تا زر نهان ندارد

آن را که خواندی استاد گر بنگری بتحقیق

صنعتگریست اما طبع روان ندارد

ایدل طریق رندی از محتسب بیاموز

مستست و در حق او کس این گمان ندارد

کس در جهان ندارد یک بندهٔ چو حافظ

زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ابراهیم احمدی در ‫۲ ماه قبل، دوشنبه ۲ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۵۳ نوشته:

این غزل را می‌توان از آغاز تا پایان، داستانِ جانِ انسانی دانست که از جهان عبور می‌کند تا به جانان برسد؛ اما نکته ظریف این است که حافظ در پایان نمی‌گوید انسان از جهان می‌گریزد، بلکه می‌گوید باید نسبت خود را با جهان عوض کند. جهان وقتی حجاب است که انسان آن را مستقل از جانان ببیند، و وقتی جلوه است که در هر چیز، «جمال» او را تماشا کند.

«جان بی‌جمال جانان میل جهان ندارد» در عمیق‌ترین خوانش، فقط شکایت عاشق از فراق نیست؛ بیان یک اصل وجودشناختی است: موجودی که از حقیقت خویش جدا افتاده، از خودِ هستی نیز سیر می‌شود. «جانان» در اینجا می‌تواند حقیقتی باشد که جان از آن آمده و به سوی آن کشیده می‌شود. بنابراین میل نداشتن به جهان، لزوماً نفی جهان نیست؛ نفیِ جهانی است که از معنا تهی شده باشد. جهانِ بی‌جانان، مجموعه‌ای از اشیاء است؛ جهانِ باجانان، کتاب تجلی است.

در «هر کس که این ندارد حقاً که آن ندارد» میان «این» و «آن» فاصله‌ای ظریف برقرار است: کسی که در این عالم، حضور جمال را نمی‌بیند، در باطن نیز از آن حقیقتی که باید جان او را زنده کند بی‌بهره است. حافظ در واقع می‌گوید: نحوه دیدن جهان، نشانه نحوه بودن جان است. دو نفر به یک گل نگاه می‌کنند؛ یکی فقط رنگ و شکل را می‌بیند و دیگری از همان گل به بی‌نهایت می‌رسد. تفاوت، در گل نیست؛ در چشم است.

سپس حافظ می‌گوید: «با هیچ کس نشانی زان دلسِتان ندیدم». اینجا حقیقت وارد پارادوکس می‌شود: جانان همه‌جا هست، اما در هیچ‌جا به یک نشانی محدود نمی‌شود. او را می‌توان در هر نشانه دید، اما نمی‌توان گفت «خودِ او این نشانه است». از همین رو «یا من خبر ندارم یا او نشان ندارد» یکی از عمیق‌ترین بیان‌های حافظ درباره محدودیت معرفت است: انسان ممکن است به تجلی برسد، اما به احاطه بر حقیقت نمی‌رسد. حقیقت را می‌توان یافت، اما نمی‌توان در مفهوم زندانی کرد.

«هر شبنمی در این ره صد بحر آتشین است» می‌گوید راه وصول به حقیقت از امور بسیار کوچک آغاز می‌شود، اما هر لحظهٔ آن در باطن بی‌نهایت است. یک نگاه، یک آه، یک جدایی، یک لحظهٔ بیداری می‌تواند جهانی را در درون انسان بسوزاند. «شبنم» کوچک است، اما «بحر آتشین» است؛ یعنی در عالم معنا، اندازهٔ تجربه با اندازهٔ ظاهر آن یکی نیست. کوچک‌ترین حادثه ممکن است در روح، زلزله‌ای پدید آورد. و چون زبان از تجربهٔ بی‌واسطهٔ عشق کوتاه می‌آید، حافظ می‌گوید: «این معما شرح و بیان ندارد.» آنچه باید چشید، با تعریف به چنگ نمی‌آید.

در «سرمنزل فراغت نتوان ز دست دادن»، «فراغت» دیگر تن‌آسایی نیست؛ فراغ از غیر است. لحظه‌ای که دل از هزار تعلق پراکنده جمع می‌شود و برای یک حقیقت آرام می‌گیرد. اما حافظ بلافاصله می‌گوید: «ای ساروان فروکش کاین ره کران ندارد.» راه عشق چون مقصدش نامتناهی است، پایان ندارد. در اینجا «ساربان» می‌تواند راهنمای باطن، پیر طریقت، یا حتی خودِ زمان باشد؛ و سخن حافظ این است که در این سفر بی‌کران، شتاب دشمنِ فهم است. بعضی حقایق باید در انسان ته‌نشین شوند تا فهمیده شوند.

آنگاه می‌رسیم به یکی از ظریف‌ترین تصاویر غزل:
«چنگ خمیده‌قامت می‌خواندت به عشرت».

چنگ، چون خمیده است، صدا پیدا می‌کند؛ چون در برابر دستی که آن را می‌نوازد، مقاومت نمی‌کند. از این منظر، خمیدگی چنگ می‌تواند رمز تسلیم باشد. آنچه در چشم نفس، شکستن است، در چشم عرفان، آماده‌شدن برای نواخته‌شدن است. انسان تا وقتی بر «منِ خود» راست ایستاده، ساز خاموشی است؛ اما هنگامی که از صلابتِ خودبینی خم می‌شود، ممکن است موسیقی‌ای از او برخیزد که از خودش نیست. بنابراین «عشرت» پاداشِ تسلیم نیست؛ ثمرهٔ آن است.

و درست همین‌جا حافظ اضافه می‌کند:
«بشنو که پند پیران هیچت زیان ندارد.»

چرا «بشنو»؟ چون بزرگ‌ترین مانع سلوک، نشنیدن نیست؛ گمانِ بی‌نیازی از شنیدن است. پیر، در اینجا فقط شخص سالخورده نیست؛ پیر نماد شعوری است که آتش راه را پیش‌تر چشیده است. شور بدون پیر ممکن است به سرگردانی برسد و عقل بدون شور به خشکی. حافظ میان این دو آشتی برقرار می‌کند: دل باید مشتعل باشد، اما بی‌راهنما نباشد.

بعد از آن، حافظ به «محتسب» می‌رسد؛ و اینجا یکی از مهم‌ترین واژگون‌سازی‌های غزل رخ می‌دهد. او می‌گوید از کسی رندی بیاموز که ظاهراً دشمن رندی است. یعنی حقیقت گاهی از جایی بیرون می‌آید که انتظارش را نداری. «محتسب» می‌تواند نماد ظاهرِ سخت‌گیر و باطنِ پنهان باشد. حافظ با این وارونگی، ما را از اعتماد ساده‌لوحانه به ظاهرها بیرون می‌آورد. ممکن است مقدس‌ترین ظاهر، بی‌مقدارترین باطن را داشته باشد و برعکس.

قارون مرحله بعدی این سفر است: بزرگ‌ترین خطر سالک پس از یافتن عشق، این است که آن را دوباره با مالکیت آلوده کند. انسان ممکن است خدا را بخواهد، اما در حقیقت بخواهد «خدا را هم برای خودش داشته باشد». قارون فقط ثروتمند نیست؛ نماد منی است که می‌خواهد هستی را مالک شود. حافظ با یادآوری سقوط قارون می‌گوید هرچه را «مال من» می‌نامی، روزی از دستت خواهد رفت. چیزی که می‌ماند، آن چیزی است که نتوانسته‌ای مالک آن شوی: حقیقت.

و سرانجام:
«گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان».

شمع در ظاهر نماد نور است، اما حافظ حتی از شمع هم می‌خواهد راز را پنهان کرد. چرا؟ چون نورِ هر چیزی، نورِ حقیقت نیست. گاهی عقلِ ظاهراً روشن، به دلیل پرگویی و استدلال بی‌پایان، راز را می‌سوزاند. «بند زبان ندارد» یعنی ذهنی که می‌خواهد همه‌چیز را توضیح دهد، سرانجام چیزی را که باید زیست، به چیزی تبدیل می‌کند که فقط درباره‌اش حرف می‌زند. بعضی حقیقت‌ها با فهمیده‌شدن کوچک می‌شوند؛ باید با آن‌ها زیست.

و پایان:

«کس در جهان ندارد یک بنده همچو حافظ
زیرا که چون تو شاهی کس در جهان ندارد»

همهٔ غزل در اینجا جمع می‌شود. راه با «میل جهان» آغاز شد و با «بندگی» پایان یافت. یعنی انسان ابتدا می‌خواهد جهان را داشته باشد؛ سرانجام می‌فهمد که مسئله این نبوده که چه چیزهایی داشته باشد، بلکه بندهٔ چه چیزی باشد.

حافظ در نهایت نمی‌گوید من صاحب حقیقت شده‌ام؛ می‌گوید بندهٔ آن شده‌ام. این تفاوت، تمام فلسفهٔ غزل است.

زیرا در عالی‌ترین معنای عرفانی، انسان زمانی از جهان آزاد می‌شود که می‌فهمد لازم نیست مالک حقیقت باشد؛ کافی است در حقیقت گم شود.

و شاید سراسر غزل را بتوان در یک جمله خلاصه کرد:

جان از جهانی که در آن جانان دیده نمی‌شود خسته است؛ در راه طلب می‌سوزد، از خود خم می‌شود، از پیر می‌آموزد، از دنیا دل می‌کند، راز را به هر ذهنی نمی‌سپارد و سرانجام به جایی می‌رسد که بزرگ‌ترین عزت را نه در شاهی، بلکه در بنده‌بودن می‌یابد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی در ‫۲۵ روز قبل، چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۸ نوشته:

مفهوم بیت اول اینست، تا بخدا زنده نشویم و همچنان دود سیاه ذهنیات جلو چشم ما را گرفته و انرژی کودکانه خدایی به حاشیه رفته باشد نمیتوانیم از زوایای مختلف و زیبایی های خلقت لذت ببریم، چشم دل و دید خدایی میخواهد. نگاه به خلقت حتی ادمهای دچار ذهنیات از دور با چشم دل زیبا و لذت بخش هستند. هر ذره ای از جهان حتی یک شبنم دریایی از اتش عشقند که با زنده شدن بخدا جلو دید ادم گشوده میشوند‌. به خودمان بنگریم که دریایی از عشق بی پایان الهی هستیم اگر بخواهین با چشم دل نظاره کنیم، خود را بشناس تا خدا را بشناسی . ولی متاسفانه کسی را نمیبینم که بخدا زنده شده باشد تا از آن دلستان نشانی بدهد. برای زنده شدن و رسیدن به عشرت و شادمانی خدایی باید از چنگ بعنوان نماد و در واقع امر از پند پیر زمانه، پیری که اقدم و ازلی و ابدیست آموخت که هیچ زیان جز منفعت ندارد. وقتی با به پس راندن ذهنیات قارونی زر نهانی و انرژی خدایی از درون ما بالا آمد و به خدا زنده شدیم خودمان هم میشویم پخش کننده این انرژی.
حافظ به این دلیل بندگی شاه جهان را پذیرفت چون هیچ کس مانند حافظ بنده ای ندارد چون شاهی مانند خدا ندارد. شاه حافظ برامده از سیستمهای اقتصادی اجتماعی فاسد ضد خدایی و ضد مردمی جانی نیست‌ . بندگی اینگونه شاهان دون شخصت حافظ بوده و از دید وی بت پرستی، شخصیت پرستی همه باطل و مردودند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۱۲۶

تازه‌های نرم‌افزار گنجور