گنجور

حاشیه‌ها

دکتر حافظ رهنورد در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۵۱ در پاسخ به استاد.میراحمدی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۲:

ضعیف؟ کجای حاشیه من کلمه‌ی ضعیف نوشته شده؟

نظرات متفاوت است جناب میراحمدی. اینکه شاعری به اشکال مختلف موتیف زلف و‌خال را در چند بیت یک غزل شش هفت بیتی به کار ببرد....

غزل سرپاست حرفی نیست اما‌ با آن غزل‌های نابی که در انتهایش مدح شاه شجاع، تورانشاه و یا محمد صاحب عیار  هست به نظرم فاصله‌ای بعید دارد.

با توجه به حاشیه شما به نظرم در مورد عرفانی بودن غزل با یکدیگر تفاوت نظر داریم.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۴۶ در پاسخ به فاطمه دِل سَبُک (مهر۱۳۲۵ - تیر۱۴۰۲/یزد) دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳۴:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۳۳ در پاسخ به Drsmj2002 دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳۳:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۰۰ در پاسخ به فرخ مردان دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳۰:

ازلطف ومحبت ودقت نظرعالی بسیار سپاسگزارم🌹🙏

شرح کامل غزلها دراین وبگاه: 

https://rezasaghy.blogfa.com/

احمد موسوی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۵۸ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۲۸۸:

مراد دل کندن از معشوق بی مهر است. معشوق بی مهر، تشبیه شده به درخت بسیار پرباری که ثمره و میوه اش را به باغ و باغبان نمیبخشد و به دگران دل بسته است.

استاد.میراحمدی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۵۶ در پاسخ به سید محمد طاها صحت بخش دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۹:

اشاره به کبریا و بی نیازی خداوندی است 

بندگان می‌توانند به خداوند تقرب بجویند ولی به وصال او نخواهند رسید و به حریم و حرم کبریایی او راهی نخواهند داشت 

اینجا منظور از پرده دار همانا صفت کبریایی و عزت و بی نیازی خداوندی است

هر کس در هر مقام معرفتی و عرفانی هم که باشد در پس این پرده است !

محسن خ در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۵۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » ترجیعات » سی‌ام:

معنی بیت:

به هر چیزی که آسیبی کنی، آن چیز جان گیرد

چنان گردد که از عشقش بخیزد صد پریشانی

«آسیب» در اینجا یعنی «تماس، سایش»

معنی: به هر شیء بی‌جان و جامدی که دست بسایی، یا گوشهٔ چشمی بیندازی و کمترین تماسی با آن برقرار کنی، آن چیز فوراً زنده می‌شود و صاحب روح و جان می‌گردد؛ و از برکتِ آن حیاتِ نوین، چنان زیبا، پرکشش و خواستنی می‌شود که هر که آن را ببیند، دچار صدگونه حیرت، شیدایی و آشفتگیِ عاشقی خواهد شد.»

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۰۶ در پاسخ به Hadi Golestani دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۲:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۰۵ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳
        
نیست باک از برقِ آفت، دل به آفت بسته را
زخمِ خنجر، فارغ از تشویش دارد دسته را

برنمی‌آید درشتی با ملایم‌طینتان
می‌شکافد نرمی، مغز استخوانِ پسته را

خاک نتواند نهفتن، جوهرِ اسرارِ تُخم
طبعِ دون، کِی پاس دارد نکتهٔ سربسته را؟

یأس‌، ‌کرد آخر سوادِ موجِ دریا، روشنَم
خواندم از مجموعهٔ آفاق، نقش شُسته را

نشئه را از شوخیِ خمیازهٔ ساغر، چه باک؟
نیست از زنجیر پروا، نالهٔ وارَسته را

خصمِ عاجز را مدارا کن، اگر روشندلی
می‌کَشد شمع از مژه، خارِ به‌ پا بشکسته را

نسخهٔ حسن آنقدَر روشن‌ سواد افتاده است
کز تغافل می‌توان خواندن، خطِ نارُسته را

محو شد هستیّ و تشویشِ من و ما کَم نشد
شبهه بسیار است، مضمونِ ز خاطر جَسته را

تا ز غفلت وارَهی، در فکرِ جمعیّت مباش
تهمتِ خواب است، مژگانِ به هم پیوسته را

دامِ راهِ دل نشد، بیدل، خَم و پیچ نَفَس
پاسِ گوهر نیست ممکن، رشتهٔ بگسسته را

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۴۶ در پاسخ به فرهاد 2 دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۶:

احتمالاً شرح راکامل مطالعه نکرده اید به هرحال از اظهارنظرشما سپاسگزارم. 🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۴۲ در پاسخ به مشتاق دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۶:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۵۹ در پاسخ به Chro سلیمانی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۵:

ازدقت نظر وتوضیحات مفیدتان سپاس🌹🙏

Fateme Zandi در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۵۸ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون می‌خور که صاحب‌دل اگر زهری خورد آن انگبین باشد:

به نام حضرت دوست 

شرح ابیات

استاد ارجمند جناب آقای کریم زمانی 

 

شرح و تفسیر بیت 1603

صاحبِ دل را ندارد آن زیان / گر خورَد او زَهرِ قاتل را عِیان

اگر صاحبدلی ، آشکارا زهری کشنده بخورد . آن زهر بدو هیچ زیانی نرساند . [ هر یک از کاملان و ناقصان مرتبه ای دارند و تا وقتی که ناقص به مرتبه کامل نرسیده نباید خود را با او قیاس کند . ]

 

– مولانا در این بخش جلیل ، تفاوت میان سالک ناقص و سالک کامل را بیان داشته است . سالک در بدایت سلوک باید بر ریاضت و ترک امور مباح ، سخت مواظبت داشته باشد . اما وقتی به مرتبۀ گختگی و کمال نسبی رسید . بدان ریاضات و ترک امور مباح حاجتی نیست . صوفیه حالت اول را مجاهده و حالت دوم را مشاهده نامند که حاکی از وصول به اصول و شهود حقیقت است . این بخش از مثنوی مطالبی دارد که اگر به مبانی تفکر مولانا و نیز سیرۀ عملی او دقت نشود . سوء برداشت هایی را نیز در پی خواهد داشت . از آن جمله اباحه گران و لااُبالیان با استناد به متونی از این قبیل خود را مقید به ترک حرام و پرهیز از مَنهیّات شرعیه ندانند و گویند ما به مرتبه کمال رسیده ایم و زین پس تکلیف از گردنمان ساقط است . اما مولانا این مطلب را نمی خواهد بگوید زیرا یکی از ویژگی های اخلاقی مولانا تقیّد دقیق او به تکالیف شرعی بود و این دقت را تا آخرِ عمرِ خود رعایت کرد . نه تنهت بر فرائض که در نوافل نیز مواظبت داشت و هرگز فعل اباحه گران را تائید نکرد .

 

شرح و تفسیر بیت 1604

زآنکه صِحّت یافت واز پرهیز رَست / طالب مسکین ، میان تَب ، دَر است

زیرا که صاحبدل از امراض روحانی و اخلاقی رهیده است و به کمالِ سلامتیِ روح دست یافته است . و نیازی بدین پرهیزها ندارد ولی آن طالب نانوان و تازه راه افتاده ، هنوز دچار تَب است . یعنی همچنان دلش از بار تعلّقان دنیوی آزاد نشده است . پس بر او لازم است که تا مرتبۀ کمال پرهیز را رعایت کند . [ همانگونه که در بیت قبل گفته آمد . منظور مولانا این نیست که انجام واجبات و ترک محرمات و مَنهیّات از شخص کامل برداشته می شود ]

 

شرح و تفسیر بیت 1605

گفت پیغمبر که ای طالب جِری / هان مکن با هیچ مطلوبی مِری

پیامبر فرمود : ای خواستار جیره و مستمری ، بهوش باش که با هیچ مطلوب و مرادی ستیز مکنی . یعنی ای سالک مبتدی که در مرتبه طلبی ، خود را با کاملانی که به مرتبه کمال رسیده اند قیاس مکن . [ ( طالبِ جِری = خواستار جیره و مستمری ) ( مِری = ستیز و جدال ) ]

 

شرح و تفسیر بیت 1606

در تو نَمرودی است ، آتش در مَرو / رفت خواهی ، اوّل ابراهیم شو

زیرا در باطن تو نمرودِ نفس امّاره وجود دارد . پس نباید به آتش نفسانیات درآیی . اگر می خواهی به میان آتش روی ، نخست ابراهیم شو و آنگاه قدم بر آتش نِه . یعنی ای سالک مقیّد به نفس ، تا وقتی روحت را مانند ابراهیم خلیل از لوثِ آویزش های نفسانی پاک نکرده ای به دنیا و لواحق آن روی مکن .

 

شرح و تفسیر بیت 1607

چون نِه ای سبّاح و نَی دریاییی / در میفکن خویش از خودراییی

ای کسی که مقیّد به تعلقات نفسانی هستی ، حال که تو نه شناگری بلدی و نه به فن دریانوردی آشنایی داری پی خودسرانه خویش را به کام دریا میفکن . [ خود را به دریای دنیا میفکن و در لذایذ آن غرق مشو که به سلامت نرهی ]

 

شرح و تفسیر بیت 1608

او ز قعرِ بَحر گوهر آورد / از زیانها سود بر سَر آورد

اما منتَهیّان سلوک که از بند هوی رسته اند و فن شناگری و دریانوردی را در بحر دنیا آموخته اند . از ژرفای آن دریا ، گوهرهای معنوی صید می کنند . [ سالکین منتهی اگر در این دنیا می زیند . صیاد گوهرهای معرفت و کمال هستند ولی سالکین مبتدی باید با حزم و احتیاط حرکت کنند که مبادا از دریای دنیا ، خَزَفِ بی مقدار صید کنند ]

 

شرح و تفسیر بیت 1609

کاملی گر خاک گیرد ، زر شود / ناقص ار زَر بُرد ، خاکستر شود

اگر انسان کامل و سالک منتهی مثلا از زمین مشتی خاک بردارد . آن مشت خاک به طلای پربها تبدیل شود ولی انسان نالقص و سالک مبتدی اگر طلا بدست آرد . آن طلا به خاکستر تبدیل شود . [ انسان کامل هر چیز را به جای خود و برای مصلحت بکار می برد برخلاف ناقص که نه در موضع و نه برای مصلحت استعمال می کند و او خود ، مصلحت را از مفسده باز نمی شناسد و از اینرو شیخ راستین به عملی خوارمایه ، مرید را در درجات کمال انسانی پیش می برد و گاهی به نگاهی کار او را تمام می کند . در صورتیکه ناقص اگر از پیش خود و یا به دستور کسی مانند خویش ، وظایف بسیار سنگین بر عهده گیرد به جایی نمی رسد و مانند بیماری است که به سلیقه خود یا عطار سرِگذر بخواهد به علاج مرض ، اقدام کند . ]

 

شرح و تفسیر بیت 1610

چون قبولِ حق بُوَد آن مردِ راست / دست او در کارها ، دستِ خداست

زیرا انسان کامل ، مقبول درگاه حضرت حق تعالی است . بدین سبب در هر کاری ، دست او به منزله دستِ خداست . یعنی او واسطه اجرای مشیّت الهی است .

 

شرح و تفسیر بیت 1611

دستِ ناقص ، دستِ شیطان است و دیو / زآنکه اندر دام تکلیف است و ریو

اما دست انسان ناقص به منزله دست شیطان و دیو است زیرا او در دام تکلیف و حیله های نفس و شیطان است یعنی فعلا عبادات را متکلفانه انجام می دهد نه عاشقانه . و پیوسته زهد و تعبّد در او ایجاد غرور و خودبینی می کند نه رهایی از خود . ( ریو = حیله و نیرنگ )

 

شرح و تفسیر بیت 1612

جهل آید پیش او ، دانش شود / جهل شد علمی که در ناقص رود

اگر جهل به نزد انسان کامل آید به علم و معرفت بدل می گردد ولی علمی که به نزد انسان ناقص رود به جهل بدل گردد . [ جهلی که در ذات انسان کامل است عین دانش و معرفت است زیرا جهل او از دانش و معرفت والای او سرچشمه گرفته نه از جهل مطلق که در عوام است . زیرا عالمان و نوابغ مجهولات بسیار دارند . غایت علم ، تهذیب و تصفیه نفس از غبار خودبینی و خود پسندی است نه حفظ الفاظ و اصطلاحات علوم و کسب سمعه . چنانکه در آیه 3 سوره جمعه امده است « آنان که دانش تورات ( یا هر کتاب آسمانی دیگر ) را اندوختند ولی به حقیقت آن عمل نکردند همانند خرانی هستند که کتابی چند بر پشت حمل می کنند » بنابراین هرآنکه از اندوختن علم و حفظ الفاظی چند دچار عُجب و خود بینی شود . علم را به جهل تبدیل کرده است . ]

 

شرح و تفسیر بیت 1613

هر چه گیرد عِلّتی ، عِلّت شود / کفر گیرد کاملی ، ملّت شود

برای مثال ، شخص بیمار هر چه بخورد باز بر اثر خوردن آن چیز بر بیماری اش افزوده می شود و اگر انسان کاملی ، کُفر را پیشه کند . همان کُفر را به مذهب و آیین حق مبدل سازد . (ملّت = دین و آئین)

 

– کفر و بت پرستی ، صورت ممسوخ یکتاپرستی است . پرستش بت نیز نشان از این است که پرستش و عبودیت امری فطری است . منتهی آدمی بر اثر کژبینی به جای پرستش خالق حقیقی به سوی بت و صنم روی می کند . ولی عارف کامل بدین نکته واقف است که بت مِن حیث الحقیقه ، مبیّن رابطه بنده و خالق است . لذا بت نیز در نظر عارف به عنوان مظهر پرستش و بندگی جلوه می کند . چنانکه شیخ محمود شبستری گوید : (گلشن راز ، ص 643

 

منابع و مراجع :

شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر دوم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۰ در پاسخ به Hadi Golestani دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۵:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۲۲ در پاسخ به فردوس برین دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۴:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۴ در پاسخ به میر ذبیح الله تاتار دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۳:

عالی بود ممنون

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۳ در پاسخ به امیر دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۳:

ازدقت نظر ولطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

ازمتن زیبای شمابهره بردم. سربلندوسلامت باشید. 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۰ در پاسخ به مسعود دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۳:

https://rezasaghy.blogfa.com/

پروین قوامی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۴ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۲ - قصهٔ خورندگان پیل‌بچه از حرص و ترک نصیحت ناصح:

سر‌به‌سر، گوش‌ست و چشم است ...

سر‌به‌سر، گوش‌ست و چشم است این نبی / تازه زو ما، مُرضِع‌ست او، ما صَبی

مصرع دوم: ما از او تازه می‌شویم؛ چرا که او چون دایه است و ما کودک شیرخواره.

پروین قوامی در ‫۱۰ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۱ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۶ - حکایت ممسک و فرزند ناخلف:

در شرح بوستان از مرحوم خزائلی،در ادامه، این ابیات ذیل عنوان حکایت 4 آمده است:

 به دنیا توانی که عقبی خری/ بخر جان من ور نه حسرت بری
چنان خورد و بخشید کاهل نظر / ندیدند از آن عین با او اثر  
  به آزادمردی ستودش کسی/  که در راه حق سعی کردی بسی  
  همی‌گفت سر در گریبان خجل/  چه کردم که بر وی توان بست دل؟  
  امیدی که دارم به فضل خداست/  که بر سعی خود تکیه کردن خطاست  
  طریقت همین است کاهل یقین/  نکو کار بودند و تقصیر بین  
  مشایخ همه شب دعا خوانده‌اند/ سحرگاه سجاده افشانده‌اند  
  مقامات مردان به مردی شنو/  نه از سعدی، از سهروردی شنو

نیز مرحوم خزائلی، با عنوان حکایت 5 این ابیات را آورده است که در جلدهای تازه از بوستان سعدی یافت نشد:

مرا شیخ دانای مرشد شهاب/  دو اندرز فرمود بر روی آب  
  یکی آن‌که در جمع بدبین مباش/  دویم آن‌که در نفس خودبین مباش  
  شنیدم که بگریستی شیخ زار/  چو برخواندی آیات اصحاب نار  
  شبی دانم از هول دوزخ نخفت/  به گوش آمدم صبحگاهی که گفت  
  چه بودی که دورخ زمین پر شدی/  مگر دیگران را رهایی بُدی  
  کسی گوی دولت ز میدان ربود/  که در بند آسایش خلق بود

شرح بوستان سعدی، دکتر محمد خزائلی، چاپ سوم، 1356، ص 170-171

۱
…
۱۵
۱۶
۱۷
۱۸
۱۹
…
۵۸۷۰