سیدمحمد جهانشاهی در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۶ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸:
بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸
بیاکه جامِ مروّت دهیم، حوصله را
به سایهٔ کفِ پا پروَریم، آبله رابه وادیی که تعلّق دلیلِ کوششها ست
ز بارِ دل، به زمین خفتهگیر قافله راز صاحبِ امل، آزادگی چه امکان است؟
در این بساط، گرانخیزی است حامله راز انقلابِ حوادث، بزرگی ایمن نیست
به طبعِ کوه، اثر افزونتر است زلزله رامحبّت از من و تو، رنگِ امتیاز گداخت
تریّ و آب سزاوار نیست، فاصله رابهکج اداییِ حُسنِ تغافلَت نازَم
که یادِ او گِلهٔ ناز میکند، گِله راچو صبح، یک دو نفَس مغتنم شمَر بیدل
مکن دلیلِ اقامت چو زاهدان، چله را
احمد خرمآبادیزاد در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲:
«قَصَب» (در مصراع دوم بیت دوم) یعنی چه؟
پیش از استناد به متون ثبت شدۀ دیگر، شایسته است که نخست ترجمۀ همین مصرع را بررسی کنیم که بیش از 130 سال پیش (کلارک 1891 میلادی) به چاپ رسیده است.
Since, a garment of the soft nargesin cloth for thee, time estblished
یعنی کلارک، نه تنها «قصب» را «جامه» یا «تن پوش» دیده، بلکه با به کار بردن «پارچۀ نرگسی»–به معنی «قبای نرگسین»–نشان میدهد که او مصرع یاد شده را به شکل زیر خوانده است:
زمانه تا قَصَبِ نرگسْقبای تو بست (زمانه تا قصبِ قبای نرگسین تو بست)
در اینجا، برای یافتن معنی «قصب» از صدها شاهد، تنها به چند نمونه استناد میشود:
1-فرهنگ جاوید (اولین فرهنگ فارسی دری افغانستان، اثرِ دکتر عبدالاحمد جاوید و ویرایشِ دکتر سروَر مولایی، انتشارات جستجو، تهران، ایران، 1383، صفحه 124)
2-ز کتّان و ابریشم و موی قز/قصب کرد پر مایه دیبا و خز (فردوسی، جمشید، بخش 1)
3-به پاسخ سیاوش چو بگشاد لب/پری چهره برداشت از رُخ قصب (فردوسی، بخش 4، کام جویی سودابه از سیاوش)
4-بخندید زان چاره در زیر لب/دو بُسَّد نهان کرد زیر قصب (فردوسی، بخش 26، خشم سکندر بر طینوش)
5-بستی قصب اندر سر، ای دوست به مشتی زر/سه بوسه بده ما را، ای دوست به دستاران (عسجدی)
6-سپیده دم که هوا بردرید پردۀ شب/برآمد از سرِ کُه روز با رِدای قصب (فرخی سیستانی)
7-لباس من به بهاران ز توزی و قصب است/به تیر ماه خز قیمتی و قزّ و سمور (فرخی سیستانی)
8-چون نویسم حدیث لعل لبش/قصب جامهام شود شکری (خواجوی کرمانی)
9-از قصب دستار وز خز جامه داشت/گوئیا ملک جهان را نامه داشت (عطار)
10-خواهی که چو روز روشنی گیرد شب/برکش ز رخ آن ریشۀ دستار قصب (مسعود سعد سلمان)
بنابراین، «قصب» به معنی پارچۀ بافته شده از کتان و ابریشم بوده که از آن «روبند»، «تن پوش» یا «دستار» میساختهاند.
سیدمحمد جهانشاهی در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۵۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۷:
بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۷
نیست با مژگانْ تعلّق، اشکِ وحشتپیشه را
دانهٔ ما دامِ راه خویش داند، ریشه راعیشِ ترکِ خانمان، از مردمِ آزاد پُرس
کَس نداند جز صدا، قدرِ شکستِ شیشه رامیشود اسرارِ دل روشن ز تحریکِ زبان
میدهد این برگ، بویِ غنچهٔ اندیشه راکم ز هولِ مرگ نبوَد، غلغلِ شورِ جهان
نعرهٔ شیر است مطرب، مجلسِ این بیشه راهمتِ فرهادِ ما را، سرنگونی میکُشد
ناخنِ خاریدنِ سَر، گر شمارد تیشه راگر شود دشمن ملایم، چشمِ لطف از وی مَدار
مومیایی چاره ننماید، شکستِ شیشه راطبع را، فیضِ خموشی میکند معنیشکار
نیست دامی جز تأمّل، وحشیِ اندیشه راموجِ صهبا گر به مستان زندگی بخشد، روا ست
از رگِ تاک است میراثِ کرَم، این ریشه راعشق بردارد اگر مُهر از زبانِ عاجزان
نالهٔ یک نِی به آتش میدهد، صد بیشه رانورِ این آیینه را، جوهر نمیگردد حجاب
نیست مژگان سَدِّ ره، چشمِ تماشاپیشه راگر نباشد بیتمیزیها، مآلِ کارِ عشق
کوهکن بر صورتِ شیرین، نراند تیشه رامفلسان را، بیدل از مشقِ خموشی چاره نیست
تنگدستی باز میدارد ز قُلقُل، شیشه را
ابراهیم احمدی در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۵ - قبول کردن نصاری مکر وزیر را:
صد هزاران مرد ترسا سوی او / اندکاندک جمع شد در کوی او
«مردمان ترسا» در لایه باطنی، تودههای مردمِ مسیحی نیستند؛ آنها نماد انرژیهای حیاتی، احساساتِ پاک، و استعدادهای معنوی وجود خودِ شما هستند. «کویِ او» یعنی مدار و قلمرو مغناطیسیِ «منِ ذهنی» (ایگو). این بیت یک فاجعۀ خاموشِ درونی را تصویر میکند. وقتی انسان خودآگاهی ندارد، تمام پتانسیلهای الهی و نیروهای روانیاش (صد هزاران مرد ترسا) به مرور زمان و «اندکاندک»، فریبِ ظاهرِ موجهِ نفسِ اماره (وزیر) را میخورند و به تسخیر او درمیآیند. نفس، پادشاهیِ وجود شما را غصب میکند و تمام قوا را به خدمتِ خود درمیآورد.
او بیان میکرد با ایشان به راز / سِرّ انگلیون و زنّار و نماز
«راز»، «انگلیون» (حقایق کتاب انجیل) و «زنّار و نماز» (آداب سلوک)، نمادِ ادبیاتِ فریب، کدهای معنوی، و اصطلاحاتِ دهانپرکن هستند. نفسِ مکار برای اسیر کردن بخشهای هوشیار وجودتان، هرگز از گناه و زشتی صحبت نمیکند. او فیلسوف و عارفی گوشهنشین میشود! از مفاهیمِ متعالی، صلح، عشق، کشف و شهود و گرههای کورِ فلسفی صحبت میکند. این یعنی «ایدئولوژیسازی نَفس». ایگویِ انسان، پشتِ نقابِ دانایی و معنویت پنهان میشود تا کسی نتواند به نیاتِ واقعیاش شک کند. او به شما میگوید: «بیا تا رازهای هستی را به تو بگویم»، اما هدفش چیز دیگری است.
او به ظاهر واعظ اَحکام بود/ لیک در باطن صفیر و دام بود
این بیت، مغزِ فلسفۀ مولانا درباره تضادِ «نمود» و «بود» (ظاهر و باطن) است. «صفیر» صدای سوتمانندی است که شکارچی برای تقلیدِ صدای پرندگان میسازد. پرنده تصور میکند همنوعش آواز میخواند، پس به زمین میآید و در «دام» میافتد. کلمات، رفتار و ژستهای نفسِ فریبکار (یا یک مرشدِ دروغین)، دقیقاً همان صفیری است که بویِ حقیقت میدهد، اما برای صیدِ حقیقت ساخته شده است! نفس، تشنۀ قدرت، شهوتِ دیده شدن و جلبِ ستایش دیگران است؛ اما این شهوتِ پنهان را در قالبِ «دلسوزی برای دین»، «وعظِ احکام» و «ارشادِ خلق» بستهبندی میکند. ظاهر، خیرخواهی است؛ باطن، اسارت و شکارِ روح شما.
بهر این بعضی صَحابه از رسول / مُلتمِس بودند مکرِ نفسِ غول
«صحابه» در اینجا نماد «عقلِ بیدار و بخشِ خودآگاهِ درون» هستند. «رسول» نماد «نورِ پیرِ باطن، حقیقتِ مطلق و شهودِ ناب» است. «غول» هم نماد نَفس است که در بیابانِ زندگی، صدای عزیزانِ مسافر را تقلید میکند تا آنها را از جاده اصلی دور کرده و سر ببرد. مولانا میگوید چرا یارانِ باهوش پیامبر دائم با التماس از ایشان درباره مکرهای نَفس میپرسیدند؟ چون میدانستند نَفس مثل غول، استادِ «شبیهسازی» است. در روانشناسی مدرن، این همان شناختِ «مکانیزمهای دفاعی ذهن» است. ذهنِ بیدار، همیشه به خودش شک میکند و میداند که بزرگترین خطر، غولِ درون است که در تاریکیِ ناخودآگاهی کمین کرده است.
کو چه آمیزد ز اغراض نهان / در عبادتها و در اخلاصِ جان
«اغراضِ نهان» یعنی سودجوییهای پنهانی مثل خودنمایی، غرور، ترس از طرد شدن، و نیاز به تایید. نفسِ غولصفت، زهرِ خودخواهی را درونِ عسلِ «عبادت و اخلاص» تزریق میکند. شما کارِ خوبی انجام میدهید (مثلاً به کسی کمک میکنید یا عبادتی عمیق میکنید)، اما درست در همان لحظه، نفس پشت پرده ایستاده و میگوید: «عجب آدمِ پاک و فوقالعادهای هستی! چقدر با بقیه فرق داری!» نَفس، پاکترین لحظاتِ روحی شما را آلوده به غرضِ «منیت» میکند. صحابه به دنبال کشفِ همین ناخالصیهای میکروسکوپی بودند.
فضلِ طاعت را نجُستَندی ازو / عیب ظاهر را بجُستندی که کو؟
«فضلِ طاعت» یعنی چرتکهانداختن برای ثواب، پاداش، بهشت و مقاماتِ معنوی. «عیبِ ظاهر»، جستجوی لکهها و تاریکیهای پنهان در رفتار است. عارفِ حقیقی به دنبال پاداش و دکانداری نیست؛ زیرا تمرکز بر پاداش، یعنی شما هنوز خودتان را میبینید و با خدا معامله میکنید. عقلِ بیدار (صحابه)، پاداشها را رها میکند و مدام درونِ خود را نورافکن میاندازد تا عیبها، شرکهای پنهان و گرههای روانیاش را پیدا کند. آنها میدانند که «دیدنِ خوبیِ خود»، خودش بزرگترین بدی است.
مو به مو و ذرّه ذره مکرِ نَفس / میشناسیدند چون گُل از کرفس
• این بیت به شمّ و بصیرتِ شهودی اشاره دارد. «گل» نمادِ لطافتِ آسمانی، عطرِ اخلاص و فرکانسِ حقیقت است. «کرفس» نمادِ زمختیِ زمینی، سنگینیِ ماده و بویِ ناخوشایندِ ریاکاری است. در لایه پشت پرده، این بیت از یک «حسِ بویاییِ ماورایی» صحبت میکند. کسی که درونش را پاک کرده، برای شناختِ حق و باطل نیازی به استدلالهای فلسفی پیچیده ندارد. او به درجهای از بصیرتِ «مو به مو» میرسد که نیتها را بو میکشد. او بویِ زمختِ خودخواهی (کرفس) را، حتی اگر زیر خروارها کلماتِ فیلسوفانه و زاهدانه پنهان شده باشد، از عطرِ لطیفِ خداخواهی (گل) تشخیص میدهد.
موشکافانِ صحابه هم در آن / وعظِ ایشان خیره گشتندی به جان
مولانا در این بیت به شکستِ نهاییِ عقل در برابر مکر می پردازد. «خیره گشتن» یعنی مبهوت شدن، قفل کردن ذهن و عجزِ مطلق. این بیت ترسناکترین و عمیقترین پیام را دارد. مولانا میگوید مکرِ نفسِ انسان و ساختار فریبکاریِ ذهن به قدری هوشمندانه، پیچیده و چندلایه است که حتی «موشکافترین» و خودآگاهترین بخشهای وجود شما (صحابه) هم وقتی با این «وعظ و فریبهای باطنی» روبرو میشوند، جانشان به لرزه میافتد و مات و مبهوت میمانند. مولانا میخواهد بگوید: هیچکس، تاکید میشود، هیچکس از فریبِ نفسِ خود در امان نیست. حتی اگر فکر میکنی که داری این شعر را میخوانی تا آدمِ بهتری شوی، نفس تو ممکن است همین الان پشتِ پرده نشسته باشد و به تو بگوید: «بهبه! چقدر تو عمیق هستی که داری لایههای باطنی مثنوی را میفهمی، تو با بقیه مردم فرق داری!» و این، همان آغازِ سقوط در دامِ وزیر است.
و رازِ آخر الزمانِ روانِ ما این است: هیچکس به تنهایی و با تکیه بر عقل و دانشِ خود، حریفِ بازیهایِ روانی و فریبهایِ نفسِ خودش نمیشود. ذهن به راحتی میتواند خودش را فریب دهد. برای نجات از این بهتزدگی، سالک به یک «نورِ برتر»، یک «تسلیمِ مطلق» و یک «پیرِ باطن» نیاز دارد تا دستش را بگیرد و از این مهلکه عبور دهد.
دکتر حافظ رهنورد در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۴۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۲:
جناب آقای میراحمدی اشتباه از آنجا آغاز میشود که فکر میکنیم دیگران اشتباه میکنند و فقط ماییم که درست میگوییم. این همان دگماتیسم است که البته بین اهل ادبیات و به خصوص بین اهل شعر کم نیست و من هم از این حاشیهای که نوشتید تعجب نمیکنم.
این که شاعری در شعرش از ستها و موتیفهای عرفانی استفاده کند به معنای آن نیست که شعر عرفانی گفته است. این را در همان چند ترم نخست دروس دانشگاهی به دانشجو تدریس میکنند.
به هر حال شما آزادی که نظرت را در مورد غزلیات خواجه بنویسی؛ دیگران هم همینطور. این مخاطب است که خود حدیث مفصل میخواند.
بیشتر از این هم مایل به ادامهی بحث با شما نیستم.
راهتان روشن
استاد.میراحمدی در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۲:
جناب دکتر حافظ رهنورد
شما دست گذاشته اید روی یکی از عرفانی ترین غزلیات حافظ و اصرار دارید عرفانی نیست
من هیچ وقت بر اشتباهات خود اصرار نکرده ام ،شما هم اصرار نکنید!
بنده دو سه حاشیه هم رفتم برای غزل که اساسا غزل چیست و غزل عرفانی هم باید با خط و خال و کمر و زلف و حتی همخوابگی باشد تا بشود غزل
تا معنای غزل را درک نکنیم این گیرها را داریم عزیز من
بزرگترین اشتباه شما در فهم حافظ آنست که تصور میکنید غزل عرفانی باید از خدا و پیغمبر و حریم و حرم بگوید تا عرفانی باشد !
و بر اساس این اشتباه اساسی در فهم این غزلیات دچار اشکال میشوید
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۳۲ در پاسخ به سعید . دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۰:
ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۵۷ در پاسخ به احمد عنصری دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۸:
ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏
سناتور در ۱۱ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۴۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۵:
مکن به چشمِ حقارت نگاه در منِ مست
که آبرویِ شریعت بدین قَدَر نرود
حضرت حافظ
مکن به چشم حقارت نگاه در من مست
که نیست معصیت و زهد بی مشیت او
حضرت حافظ
دکتر حافظ رهنورد در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۰۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۴:
(می) های بیت نخست به استمرار و هموارگی در عمل اشاره دارند؛ یعنی که همواره و همیشه و بیوقفه.
با این برداشت به خواست خواجه حافظ از آن بزرگ بیشتر نزدیک میشویم. ردیف شعر (بهتر از این) است یعنی که اصلاحات نیاز است.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۵۳ در پاسخ به علی محمدی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۷:
ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏
شرح کامل غزلها دروبگاه: 👇
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۵۲ در پاسخ به شاهرخ آسمانی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۷:
ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏
دکتر حافظ رهنورد در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۴۰ در پاسخ به استاد.میراحمدی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۲:
در باب موتیف و ستهای شعری در غزل حافظ مطالعهی بیشتری بکنید.
منظور شاعر از "جان صد صاحبدل بستهی یک مو ببین" موی گیس و کمند زلف نیست که شما رفتی تا دختران شیراز
یک مثال میزنم: آیندهی فلانی به مویی بند است.
الان آیندهی فلانی به موی کی بنده؟ آقای میرزایی یا دختران اهواز؟
باقی سِت عرفانی در این غزل هم همینطور
باد صبا در شعر حافظ شخصیتیست که رابط عاشق ومعشوق است و اتفاقن مریضحال هم هست. لنگ لنگان میرود و افتان و خیزان.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۰۳ در پاسخ به شاهرخ آسمانی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۶:
ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏
مهدی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۳۳ دربارهٔ میرزا آقاخان کرمانی » نامهٔ باستان » بخش ۹۳ - مجملی از وضع جغرافی و حسن موقع طبیعی ایران:
چند بیتی از این شعر زیبا در کتاب فارسی پنجم دبستان این سالها آمده است. البته بدون ذکر نام نویسنده.
بیچاره میرزا آقاخان کرمانی اگر فکرش را میکرد که صد و سی سال پس از مرگش ایران به این حال و روز میافتد، سر به بیابان میگذاشت.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۰۷ در پاسخ به ایرانیمسلمان دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۵:
ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۰۷ در پاسخ به فرهاد دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۵:
ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۰۶ در پاسخ به فاطمه یاراحمدی دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۵:
ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏
سیدعلی (رضا) ساقی در ۱۱ روز قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۴۸ در پاسخ به مشتاق دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۴:
سیدمحمد جهانشاهی در ۱۰ روز قبل، سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۳۶ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹: