گنجور

غزل شمارهٔ ۱۶۹

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

یاری اندر کس نمی‌بینیم یاران را چه شد

دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد

آب حیوان تیره گون شد خضر فرخ پی کجاست

خون چکید از شاخ گل باد بهاران را چه شد

کس نمی‌گوید که یاری داشت حق دوستی

حق شناسان را چه حال افتاد یاران را چه شد

لعلی از کان مروت برنیامد سال‌هاست

تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد

شهر یاران بود و خاک مهربانان این دیار

مهربانی کی سر آمد شهریاران را چه شد

گوی توفیق و کرامت در میان افکنده‌اند

کس به میدان در نمی‌آید سواران را چه شد

صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست

عندلیبان را چه پیش آمد هزاران را چه شد

زهره سازی خوش نمی‌سازد مگر عودش بسوخت

کس ندارد ذوق مستی میگساران را چه شد

حافظ اسرار الهی کس نمی‌داند خموش

از که می‌پرسی که دور روزگاران را چه شد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

محمدرضا شجریان » بیداد (همایون) » ساز و آواز (بیداد، بیات راجه، عشاق و...)

احمد شاملو » غزلیات حافظ » یاری اندر کس نمی بینم،یاران را چه شد؟

سهیل نفیسی » طرح نو » یاری اندر کس نمی بینم

شهریار کهن زاده » این یا آن » شهر یاران

گلهای تازه » شمارهٔ ۱۵ » (دشتی) (۱۲:۴۱ - ۱۴:۱۰) نوازندگان: ناهید، حسن (‎نی) خواننده آواز: عبدالوهاب شهیدی سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: یاری اندر کس نمی بینم یاران را چه شد

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۴۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

حسام نوشته:

استاد شجریان در آلبوم بیداد این غزل را اجرا کرده اند. آلبومی که از شاهکارهای ایشان است…

👆☹

کیومرٍث رضوی پور نوشته:

من هرگاه نظریات Complex Adaptive System و Chaos Theory را میخوانم به یاد همین بیت زیبای “حافظ اسرار الهی کس نمیداند خموش” می افتم.

👆☹

بیژن نوشته:

در دو نوار کاست که یکى توسط آقاى احمد شاملو ودیگرى توسط آقاى دکتر الهى قمشه اى خوانده شده اند اولین کلمه این غزل “یارى” بطورى خوانده شده که معنى دوستى از ان استنباط میشود.
بنظر میرسد که اگر این کلمه را طورى بخوانیم که از ان معنى یک یار استنباط شود (ىعنى “ى” اخر “ى” وحدت باشد) از نظر معنى مقبولتر خواهد بود. چونکه اولاً یارى بمعناى دوستى دیدنى نیست و ثانیاً یارى بمعناى یک یار در مقابل یاران منطقى تر بنظر میرسد.
از انجاییکه دو فرد یاد شده در بالا هردو از اساتید ادبیات فارسى هستند من از دیگر صاحبنظران براى درست خواندن این کلمه کمک میخواهم.

👆☹

محفوظ نوشته:

حافظ میگوید :نگار و شاهد و ساقی همه اوست پس میتوان یار را هم به او نسبت داد و چه استنباط خوبی”والسلام.

👆☹

گل بنوش نوشته:

دوستی کی آخر آمد یعنی کی راه و رسم و آیین دوستی ور افتاد بسیار زیباست

👆☹

شیر شرزه نوشته:

زهره مطرب سیاره هاست!

👆☹

زود باور نوشته:

وقتی اهالی موسیقی توبه میکنند!!الت موسیقیشان را میسوزانند عودش بسوخت یعنی توبه کرد ..

👆☹

بوسلیمان نوشته:

عندلیب : هزاردستان که به آوازهای رنگارنگ بانگ کند. و آن را عندبیل نیز گویند.

👆☹

محیّ نوشته:

اینکه حافظ از “شهریاران” نام بده، نباید مایه حساسیت کسی شود. مشخص که مقصود حافظ شهریان عادل و دادگر این سرزمین اهورایی بوده است.

👆☹

دکتر ترابی نوشته:

با پوزش از استادان و به ویژه از شمس الحق، بیت مورد دعوای ادبی و سیاسی و…. در هر دو مصرع شهر یاران است ( با کسره). در مصرع نخست از شهر یاران و دوستان سخن می گوید و خاک مهربانان
در دومین بخش از پایان مهربانی و آنچه بر سر شهر آمده است. و فراموش نکنیم خواندن مصرع دوم بدون کسره‌ی اضافه سکته ای هر چند کوچک پدید می آورد.( شمردن آواها در دو نیم بیت گواه این مدعاست) و این کمترین به هیچ گروه سیاسی وابسته نبوده و نیست!!

👆☹

احمد نوشته:

بیژن عزیز سلام… فکر میکنم شما یه اشتباهی در معنای یاری کردید… «یاری» که در آغاز شعر بیان شده به معنای کمک از دیگران است. نه به عنوان یک دوست….

👆☹

شرح سرخی بر حافظ نوشته:

با درود
نظر جناب آقای دکتر ترابی در مورد شهریاران و این که هر دو در یک معنی است یعنی شهر دوستان و رفیقان اشتباه است . بنده با تعذر از حظور جناب ترابی باید عرض کنم که غزل کاملا سیاسی است و مانند اکثریت غزل های حافظ بر مبنای نظر خاصی سروده شده است .
این غزل در تاریخ ۷۵۵ یعنی یک سال بعد از پیروزی امیر مبارزالدین بر ابو اسحاق اینجو سروده شده است . در این تاریخ ابو اسحاق شهر به شهر می گشت تا بلکه سپاهی فراهم آورد و دگر باره شیراز را از دست امیر مبارزالدین که سخت متعصب به اجرای قوانین مذهبی و در میخانه ها را بسته بود و داشتن هر نوع وسیله ی موسیقی جرم محسوب می شد و… بیرون آورد و موفق نمی گشت و حافظ که از ظلم و ستم تمیر مبارزالدین جانش به لب رسیده بود این غزل را جهت تحریک مردم برای کمک به ابو اسحاق سرود . ( به کتاب بحث در آثار و افکار واحوالات حافظ جناب دکتر غنی ) مراجعه فرمایید . در مصرع اول شهر دوستان است و در مصرع دوم منظور پادشاهان است . هر کسی که با اشعار حافظ کمی آشنا باشد مسی داند که حافظ چنین کارییعنی به کار بردن دو ترکیب با یک معنی انجام نمی دهد . و به قولی معروف حافظانه نمی شود . غزل کاملا سیاسی و مربوط است به قرن هشتم سال ۷۵۵ البته قمری .

👆☹

شرح سرخی بر حافظ نوشته:

در ضمن یاد آوری کنم که هیچگونه سکته ای هم ایجاد نمی شود چه خفیف و چه غیر خفیف اتفاقا اگر شهر یاران با سکون ( ر) خوانده شود زیباتر تلفظ می شود ولی هیچ اثری در وزن ندارد .
دوستان هم موضوع را سیاسی نکنند . غزل از حافظ است و قرن هشتم . خیلی ها هم خوانده و می خوانند از جمله استاد شجریان .

👆☹

چنگیز گهرویی نوشته:

nدر مورد بیت مورد مناظره .به نظر شهریاران به معنی پادشاهان صحیح تر میباشد .اما حافظ میگوید..من این حروف نوشتم چنانکه غیر ندانست .. تو هم ز روی کرامت چنان بخوان که تو دانی

👆☹

چنگیز گهرویی نوشته:

خدمت اقایان دکتر ترابی و شمس الحق . نظرم را در مورد بیت مورد بحث در شرح قبی نوشته ام .اما یادمان باشد که .ز شعر دلکش حافظ کسی بود اگاه . که ذوق طبع و سخن گفتن دری داند .با احترام کامل به مدارک

👆☹

یاسوجی نوشته:

سلام
نمیدونم چرا وقتی این شعر رو میخونم یا میشنوم، دلم در هوای گذشته ها میگیره. برای آنها که بودند و حالا در میان ما نیستند ….

👆☹

دکتر ترابی نوشته:

با سلام خدمت شرح سرخی و دیگر دوستان ، زحمت افزا میشوم:

من نیز بیش وکم با تاریخ روزگار خواجه و تالمات وی آشنایی دارم،اما بیت مورد گفتگو از دید معنایی در باره مکان است و نه شخص
و دودیگر که شمردن هجا ها در دو مضرع کوتاهی
مصرع دوم را در صورت شهریار خواندن (اضافه مقلوب ) به آسانی روشن میکند.
با پوزش از گستاخی .

👆☹

دکتر ترابی نوشته:

باپوزش از جناب جعفر سرخی و اشتباه املایی

👆☹

غزل نوشته:

صد هزاران گل شکست و بانگ مرغی برنخاست با فضای دردآلود غزل هماهنگ تر است.

👆☹

آزادالی نوشته:

جناب شرح سرخی کاملا بجا فرمودند منظور حضرت حافظ پادشاه دادگری است که در دور حکومتش آزادی وآزاد اندیشی بویژه آزادیهای فردی و هنری در جامعه معمول شده بود که در زمان امیر مبارز الدین کاملا برخلاف آن عمل شد.

👆☹

hasti نوشته:

عالیه این غزل من با ۲۷ سال سن و دوری از کشورم با این همه ذوق هنری شاعر و نوازنده و خواننده به وجد میام و ایرانی بودنم را افتخار میدونم

👆☹

کسرا نوشته:

اجرای دکلمه و آواز این شعر در برنامه شماره ۱۵ گلهای تازه

👆☹

کمال نوشته:

فالی درمدح این غزل:
ای صاحب فال،شماازشرایط خودناراضی
هستیددوستان شمامحبت خودراازشما،،،،،،
دریغ می کنند،یأس وناامیدی شمارااحاطه،،
کرده است به یادداشته باشیدکه شرایط،،،،
پیوسته این طورنمی ماندوتغییرمی کند،،،،
پس صبورباشیدتاشرایط سخت سپری،،،،،
شود،همراه هرسختی آسانی است.

👆☹

علی عطارنژاد نوشته:

خاطره انگیز ترین آلبوم موسیقی که تا کنون شنیده ام بدون شک آلبوم بیداد استاد شجریان است..تمام عوامل و شرایط چه زمانی و چه مکانی به همراه موسیقی شاهکار زنده نام مشکاتیان وانتخاب هوشمندانه ی گوشه ی بیداد در دستگاه همایون توسط آهنگ ساز و نبوغ منحصر به فرد استاد شجریان در انتخاب این غزل بی نظیر(همان گونه که میدانید در موسیقی ملی ما انتخاب شعر آواز با خواننده است)این اثر تکرار نشدنی را پدید آورده است..خاطرمان باشد این کار در شرایطی اجرا شد(سال ۶۱)که تنها ۴سال از انقلابی با وعده های رنگارنگ میگذشت پس به جا ترین سوال این بود:چه شد؟

👆☹

خداوندگار آواز: سیاوش نوشته:

جناب سالار در اینکه آلبوم بیداد اثری سترگ از ابر مرد موسیقی ما زنده یاد مشکاتیان است شکی نیست. اما ملاحظه بفرمایید که آواز این غزل رو حضرت استاد شجریان خواندند و حتما بهتر میدونید که اجرای آواز ( نه تصنیف ) هیچ ربطی به آهنگساز اثر نداره. بنابراین در اینجا خواننده سالاری هیچگونه موضوعیتی نداره.

👆☹

دکتر مدرس نوشته:

این شعر از حافظ می باشد که در البوم بیداد توسط استاد مشکاتیان اهنگساز این اثر می باشد و هم چنین استاد شجریان به بازار ارائه شد و در دستگاه همایون ساخته شده و استاد محمدرضا لطفی در روی الف این اثر تار می نوازند و در روی دوم نیز نوازنه تار استاد بیگچه خانی هستند و در کل این البوم از ماندگارترین البوم های موسیقی کلاسیک ایرانی می باشد

👆☹

آریو نوشته:

من بارها این غزل را با آواز استاد شجریان عزیز گوش داده ام طرز تلفظ ایشان از شهریاران،قطعا منظور پادشاهان بوده و البته پادشاهانی که رئوف و مردم دوست بوده است….
درود به استاد شجریان و حافظ بزرگ و خدمتگزاران واقعی این مرز بوم جهت زنده نگه داشتن فرهنگ تمدن و هنر ایرانی…

👆☹

محمد نوشته:

گوی توفیق و کرامت در میان افکنده‌اند
کس به میدان در نمی‌آید سواران را چه شد؟
هزاران درود به استاد شجریان عزیز…

👆☹

روفیا نوشته:

شهریار ضرورتا به معنای پادشاه نیست،
مولانا در مثنوی ای در توصیف بوالحسن خرقانی می گوید :
گفت زین سو بوی یاری می رسد
که در این ده شهریاری می رسد
نیک می دانید که بوالحسن شهریار آفاق نبود، که شهریار نفس خود بود.

👆☹

Reza heydarinasab نوشته:

با سلا خدمت اساتید گرامی بنده فکر میکنم در اشعار حضرت حافظ هر به اندازه خرجین خویش توشه بر میچیند و انقدر این اشعار زنده هستند که گویی برای همین امروز سروده شده. من تصور میکنم به جای سعی در تفسیر و پیدا کردن دلیل برای چگونگی استفاده حضرت از الفاظ اجازه بدهیم هر کس فرا خور حال خودش از بوستان سخن گلی برچیند با پوزش از حضور اساتید محترم

👆☹

علیرضا نوشته:

شرحی بر غزل یاری اندر کس نمی بینم
با کسب اجازه از اساتید بزرگ!
حافظ غریب در این غزل با زبانی بلیغ حس و حال امام حسین را در عصر عاشورا شرح میدهد! از بی وفایی کوفیان میگوید و از گوی توفیق که همان شهادت است که در میدان نهاده اند و کسی آن را طلب نمیکند! از کوفیان که میگوید که ازباغ های پرمیوه خود برای امام حسین نوشتند و وعده هزاران سپاه را به امام دادند، و سرانجام حضرت را تنها گذاشتند! این شعر به عیان زبان حال سیدالشهداست در عصر عاشورا!

بازخوانی مجدد این شعر از این منظر و وقایع مرتبط با عاشورا، جلوه درستی از این و دیگر اشعار حافظ به مخاطب دست میدهد!

👆☹

بهنام تک نوشته:

به نازم به حافظ شعری گفته که از درد بزرگترین احساس آدمی سروده که در همه جوانب زندگی نگاه کنی احساس تنهایی بزرگترین مشکل آدمهاست. چه خوب گفته که در عصر حاظر هم هنوز این شعر تازه هست.

یاری اندر کس نمی‌بینیم یاران را چه شد

دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد
—————————————————
حافظ اسرار الهی کس نمی‌داند خموش

از که می‌پرسی که دور روزگاران را چه شد

👆☹

علی نوشته:

سلام
یاری به معنای دوستی بکار میرود…
یاری اندر کس نمی بینیم. در اینجا این معنی بکار می آید…

👆☹

سهیل قاسمی نوشته:

بیت چهارم: پس این تابش خورشید و تلاش باد و باران چرا به کاری نمی آیند؟ چرا هیچ لعلی از کان ِ مروّت نمی روید؟
برای کشاورزی (روییدن گیاه از زمین) نیاز به تابش خورشید و تلاش باد و باران است.
می گوید پس چرا سالهاست از زمین ِ انسانیت، لعلی نمی روید؟ پس این ابر و باد و مه و خورشید و فلک چه می کنند؟

👆☹

پدرام نوشته:

با سلام خدمت دوستان لطفا معنای این بیت :
آب حیوان تیره گون شد خضر فرخ پی کجاست

خون چکید از شاخ گل باد بهاران را چه شد

👆☹

سعید ایرانزاد نوشته:

سلام
خضر پیامبری بوده که براساس ادبیات فارسی درپی آب حیوان (آب جاودانگی) میگشه. باد بهاران هم همان اثر را در طبیعت دارد و سبب زنده شدن گیاهان میشود. در کل یعنی همه چیز دارد رو به نابودی و مرگ میرود: چرا دارو و شفایی پیدا نمیشود؟

👆☹

فرخ نوشته:

@بیژن:
درست میگید. بوضوح “یاری” در اینجا “یک یار” معنی می ده( که منظور خود حافظ هست). میگه که:
“کسی چرا نمیگه که این دوستِ ما هم حق دوستی به گردن ما داشت. پس کجا رفتن اون آدمهای حق شناس و اون همه یاران دور و بر ما؟”
یاری به معنای مصدریش اینجا بسیارغریب و مبهم کننده اس.

👆☹

رضا نوشته:

یاری اندر کس نمی بینیم یاران را چه شد
دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد
غم واندوه وافسوس دربیت بیتِ این غزل موج می زند وحکایت ازوضعیّتِ اَسفبار اجتماعی سیاسی ِ آن روزگاران دارد.
غزل آنقدرتازگی دارد که پس ازقرنها گویی که برای همین امروزمان سروده شده است!
به احتمال قوی حافظ این غزل رادرزمان پس ازبه تخت نشستن امیرمبارزالدّین که متعصّبی،خودبین،ظالم و سخت گیربوده سروده است. بنظرمی رسد حافظ ازاوضاع واحوال اجتماعی- سیاسی بشدّت ناراحت ونگران بوده وبرای بیداری خَلق وشوراندن ِ آنها برعلیهِ حکومتِ ظالمانه سروده و ازآنهاانتظاردارد برای تغییردادن ِ اوضاع متّحدشده و به پاخیزند.
معنی بیت:
یاری وهمدلی وهمراهی درهیچکس مشاهده نمی شود خدایامگر چه اتفاقی افتاده است که مردم بی تفاوت شده ودرمقابلِ ظلم وستم سکوت اختیارکرده اند؟ چطور شد که به یکباره دوستی ها و رفاقت ها پایان گرفت.!؟ برای دوستداران و عاشقان چه حادثه ی شومی رُخ داده که چنین وضعیّتِ غم انگیزی برایشان رقم خورده است ؟!
آبِ حیوان تیره گون شدخضرفرّخ پی کجاست؟
خون چکیدازشاخ گل بادبهاران راچه شد؟
آب حیوان : آب حیات،مایه ی زندگانی
“آب حیوان تیره گون شد”: یعنی مرگ بهترازاین زندگیِ ذلّت باراست.زندگانی کسالت بارشده ،نفس کشیدن سخت وزندگی تیره وتارشده است.
خضر فرّخ پی : خِضر بر اساس برخی روایات، از پیامبران و بر اساس برخی دیگر از روایات تنهابنده ی صالحی بوده است.
از معجزاتش این بود که روی هر زمینِ خشکی می‌نشست، زمین سبز و خرّم می‌گشت و دلیل نامش خضر (سبز) نیز همین است.
“خضر” درنظرگاهِ حافظ استعاره ازهرکسی هست که ذوقی سرشار به دل داشته مسئولیّت پذیربوده وبا خلوص ِ نیّت وبه دوراز دروغ وریاکاری، درجهتِ رفاه وآسایش وآزادیی های فردی واجتماعی پیشقدم بوده باشد. شاید منظورحافظ ازخضر دراین غزل “شاه شیخ ابو اسحق” یاشاه شجاع باشد.زیرادرزمانِ آنها آزادفکری ورفاه وآسایش مردم تاحدودی مورد توجّه بوده ویا حداقل دولتمردان به زورشلّاق مردم را به بهشت فرانمی خواندندو به نام دین و مذهب درزندگی خصوصی ِ مردم دخالت نمی کردند.
“خون چکید ازشاخ گل”: باغ ها خشکیده وگلهاپژمرده شده اند.کنایه ازاین است که شورو ذوق به زندگی درمیان مردم، کمرنگ شده ومردم خون دل می خورند.
معنی بیت:
زندگانی طراوت وصفای خودراازدست داده وانگیزه ای برای ادامه ی زندگی وجودندارد! مگرآن خضرطالع خجسته که باخود نشاط وسرسبزی وطراوت می آورد کجاست؟ (شاه شجاع یاشیخ ابو اسحاق یاهرکسی که مسئولیّت پذیربوده وبرای تغییراوضاع پیشقدم شده است) کجاست وبه کدام سورفته وسرسبزی وصفارا نیزبا خود برده است! مردم روحیّه ی زندگی راازدست داده وخون دل می خورند، هنگامه ی بهاراست وسر سبزی،لیکن ازنسیم بهاران خبری نیست وگویی طبیعت نیزمیلی به زنده شدن ورویش دوباره وسرِ سبزینگی ندارد ؟
کس نمی گویدکه یاری داشت حق دوستی!
حق شناسان راچه حال افتاد یاران راچه شد؟
کسی مسئولانه به “دوستی” نمی اندیشد! کسی نمی گوید که “دوستی” بسیاربیشتراز اینها ارزش دارد وباید دوستی رازنده نگاهداشت! “دوستی” حقّ بزرگی به گردن ماهادارد،امّا ما مرتکبِ خطای بزرگی شدیم ما اتّحاد ودوستی رازیرپاگذاشته وازیکدیگرمتفرّق شدیم. مابی توجّهی کردیم ودرحقِّ او(دوستی) جفانمودیم.” دوستی” حقّ و حقوقی عظیم دارد، پیش ازاین کسانی بودندکه حقِّ دوستی را بهترمی شناختند و به درستی حقّش راادا می کردند آن حق شناسان چه سرنوشتی پیدا کرده وبه کجا رفتند ؟ !!
لَعلی ازکانِ مُروّت برنیامد سالهاست
تابشِ خورشید وسعی بادو باران راچه شد؟
لعل: گوهر،یاقوت
کان: معدن
مروّت : مردانگی و جوانمردی
معنی بیت:
سالهاست که ازمعدن ِ جوانمردی هیچ گوهری بدست نیامده است! (جوانمردی ومردانگی بکلّی به فراموشی سپرده شده وسالهاست که کسی شاهد یک رفتارجوانمردانه ازکسی نبوده ومدتّهاست که یک عملِ قهرمانانه ازکسی سرنزده است.!
مگر تابش ِ خورشید و باد و باران دیگر مثل گذشته ها نیست؟ چراهیچ تأثیری ندارند!
( در قدیم معتقد بودند که در اثر تابش خورشید و باد و باران برزمین، بعضی از سنگها درگذرزمان به لعل وگوهرتبدیل می شوند) حافظ بااشاره به این باورمردمی، مضمونی زیباساخته و فتوّت ومروّت را به گوهری تشبیه کرده که درمعدن ِ انسانیّت تولید می گردد. بااین مضمون سازی این سئوال مهّم رامطرح ساخته که چرا دیگرمثل گذشته ازمعدن انسانیّت،گوهرمروّت حاصل نمی شود؟
شهریاران بودوخاکِ مهربانی این دیار
مهربانی کی سرآمدشهریاران راچه شد؟
شهر ِیاران (مصرع اوّل): دیار ِیاران،شهری که یاران درکناریکدیگرند.
شهریاران(مصرع دوّم):پادشاهان
دراین دیار ودراین شهر، یاران یکدل ویکنظر به خوشی وخوبی درکنارهم زندگی می کردند اینجاپیش ازاین سرزمینِ مهربانان بود ،چه وقت مهربانی از بین رفت که مردم به یکباره ازیکدیگر دلسردشده ومتفرّق شدند؟ پادشاهان ( شاه شیخ ابواسحق وشاه شجاع و… ) که مردم رابه مهربانی ومحبّت تشویق می کردند ونقطه ی وحدت ویکدلی مردم بودند کجا رفتند وچه بلایی برسرشان آمد؟
گوی توفیق وکرامت درمیان افکنده اند
کس به میدان درنمی آید سواران راچه شد؟
گوی: توپ بازی چوگان
توفیق : موفّقیّت ، پیروزی کرامت:بزرگواری، جوانمردی
گویِ توفیق و کرامت : جوانمردی وبزرگواری به توپِ چوگان تشبیه شده است.
سواران : چوگان بازان، دراینجا استعاره از مبارزان ،
معنی بیت: این گوی واین میدان،همه چیزآماده است تایک اتّفاق بزرگ روی دهد وموفّقیّت وعزّت وسرافرازی نصیبِ کسانی شود که گام به میدان مبارزه بنهند. امّادریغا مردان میدان شوروشوقی به مبارزه نشان نمی دهند!
صدهزاران گل شکفت وبانگِ مرغی برنخاست
عندلیبان راچه پیش آمدهَزاران راچه شد؟
عندلیبان: بلبلان
هَزاران یاهِزاران هردودرست است : هم به معنی عددِ هزار است هم نوعی بلبل یا پرنده ی خوشخوان،هزارآوا، هزاردستان
معنی بیت:
بااینکه صدها هزارگل شکفته شد لیکن جای بسی تاسّف ودرداست که آوای بلبلی به گوش نرسید، گویی که بلبلان نیزهمانندسوارکاران شوق وذوق خودرا ازدست داده اندورغبتی برای عشقبازی باگل نشان نمی دهند! چه بلایی برسرعندلیبان وهزار آواها(یاهزاران بلبل)آمده است که چنین افسرده وبی میل شده اند؟
زُهره سازی خوش نمی سازد مگرعودش بسوخت
کس نداردذوقِ مستی میگساران راچه شد؟
“زُهره یا ناهید ” به الهه ی رقص و موسیقی معروف است، چنگی زن وآوازخوانِ چرخ فلک است.
عود : نوعی آلتِ موسیقی
معنی بیت:
چه شده که دیگراززُهره هم آهنگِ دلپذیری به گوش نمی رسد؟آن الهه ی شادی و موسیقی که همیشه آهنگ های دلپذیرمی نواخت وساکنان چرخ فلک را به شورونوا وهیجان وامی داشت دیگر آهنگ نمی نوازد آیا ساز او نیزبه آتش بیدادِستمگران سوخته وازبین رفته است!
هیچکس رغبتی به خوردنِ شراب ندارد ، پس باده نوشان به کجا رفته اند ؟!
حافظ اسرارالهی کس نمی داندخموش
ازکه می پرسی که دور روزگاران راچه شد؟
ای حافظ توکه بهترمی دانی کسی ازاسرارالهی باخبرنیست ونمی داند که درپشتِ پرده ی تقدیر چه اتّفاقاتی رارقم می زنند،گِله وشکایت مکن کسی پاسخ تورانخواهدداد چراکه کسی علّتِ اصلی حوادث رانمی داند. دروَرای حوادث چیزهایی هست که ما ازآنهاآگاهی نداریم، ماصورت وظاهر اتّفاقات ووقایع رامی بینیم ونمی دانیم که خداوند چه منظوری ازاین حوادث دارد. توازچه کسی می پرسی که چرا چنین گشت وچنان شد!
حدیث ازمطرب ومی گو ورازدَهرکمترجو
که کس نگشود ونگشایدبه حکمت این معمّارا

👆☹

شهلا نوشته:

من در نسخه ای دوستی کی آخر آمد رو به این شکل دیدم دوستی کو آخر آمد …. به جای کی کو نوشته شده

👆☹

بهرام مشهور نوشته:

دوست گرامی ، غزل : صدهزاران گل شکست ؟! آیا تاکنون شکستن گل جای دیگری مطرح شده ؟ و آیا معنای درستی دارد ؟ پاسخ خیر است . علاوه بر آن منظور حافظ همانا شکفتن صدهزاران گل است تا با وجود اینهمه مایه شادی ، “بانگ مرغی برنخاست” بانگ مرغی یعنی بانگ حتی یک مرغ هم برنخاست . پس گل شکست در اینجا هم معنایی نمی تواند داشته باشد و همان گل شکفت درست است

👆☹

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

******************************
شرح غزل
******************************

۱- یاری اندر کس نمی‌بینیم یاران را چه شد
دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد
بهاالدین خرمشاهی در حافظ نامه این غزل را به احتمال در ذکر شیخ ابو اسحاق میداند
ولیکن در نسخه (ختمی لاهوری) شارح عرفانی غزل های حافظ که فقط چهار بیت ازاین غزل را نگاشته آنا منتسب به سعدی میداند
واستادان ماهر درین فن را برآن شاهد میداند والله اعلم
در ضمن شان نزول این غزل را ماجرای دوستی و مودت بیت حضرت محمد و یارانش نگاشته
و داستان قصد به قتل حضرت محمد و در بستر خوابیدن حضرت علی بجای پیغمبر وچندین ماجرای دیگر را اطاله شرحش نموده است و بعداز استنتاج اینکه دوستی و مودت محکم بین صحابه بعد ها بعد از پیغمبر هم نیز مبین اتفاق مودت بوده است
و حافظ با اشاره بدان از بی وفایی و تفرق اهل روز گار خویش شکایت و شکوه سر داده است.
و در بیت های بعدی آنرا بسط میدهد
والله اعلم بصواب
*****************************************************
۲-آب حیوان تیره گون شد خضر فرخ پی کجاست
خون چکید از شاخ گل باد بهاران را چه شد
آب حیوان همان آب حیات است(خضر)( در این بیت عشق و صلح صفای و مودت بین مردم مد نظر است) بطوریکه سعدی گوید:
به نقد اندر بهشتست آن که یاری مهربان دارد
جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او, آن نور روی موسی عمرانم آرزوست(مولانا)
معنی بیت با پیوستگی به معنی بیت اسبق و با شکایت میگوید :
بواسطه حدت بدی و ظلم درین ایام و مردمش، آب حیوان که منبع حیات ابدی بود تیره و مخدوش شد و از اثر حیات بخشی آن دیگرخبر نیست( آب حیوان یا حیات اینجا مهر ورزی و وفای به عهد عشق ورزی بین انساهاست که وجد ونشاط زندگی را احیا میکند وبدین واسطه احیا کننده انسانهاست ) بنابر این با شین و رذالت مردم زمانه دیگر خبری از خوشبختی میان مردم نیست و تیره روزی عاید جماعت انسانها شده است.
سعدی درین باب گوید:
رواست گر نکند یار دعوی یاری
چو بار غم ز دل یار بر نمی‌گیرد
چه باشد ار به وفا دست گیردم یک بار
گرم ز دست به یک بار بر نمی‌گیرد
**********************************************
۳- کس نمی‌گوید که یاری داشت حق دوستی
حق شناسان را چه حال افتاد یاران را چه شد
سعدی گوید:
جنگ از طرف دوست دل آزار نباشد
یاری که تحمل نکند یار نباشد
مع الوصف معنی بیت اشاره به حق و حقوق بین دوستان و حق شناسی دارد که بنوعی (آنرا به حقوق بشر ) نیز میتوان تعمیم داد حق و حقوق دوستی هم که جای خود دارد. میگوید احترام از جان گذشتی و نثار دیگر مفهومی ندارد.
چنانچه : گر بانگ برآید که سری در قدمی رفت
بسیار مگویید که بسیار نباشد
سعدی درین باب گوید:
هر که دیدار دوست می‌طلبد
دوستی را حقیقت است و مجاز
آرزومند کعبه را شرط است
که تحمل کند نشیب و فراز
ایضا له: به جانت کز میان جان ز جانت دوستتر دارم
به حق دوستی جانا که باور دار سوگندم
************************************************
۴- لعلی از کان مروت برنیامد سال‌هاست
تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد
تابش خورشید و لعل:و لعل پروری خورشید،اعتقاد برین بوده است که تحت تاثیر تابش خورشید و سایر عوامل جوی باد و باران برکانی ها و سنگ ها تبدیل به لعل و گوهر میشوند.
سنایی درین باب گوید:
سالها باید که تا یک سنگ اصلی زآفتاب
لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن
معنی بیت را با در مد نظر داشتن معانی فوق و این بیت از سعدی :
یاری به دست کن که به امید راحتش
واجب کند که صبر کنی بر جراحتش
مطابق ابیات ذکر شده دوست ویار مهربان با کمالات مطلوب همانند گوهر نایاب است و کیمیا و به سختی بدست میآید.
دی شیخ گرد شهر همی گشت با چراغ
کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست
گفتیم یافت می نشود گشته ایم ما
گفت آنچه یافت می نشود آنم آرزوست
حافظ در شکوه به عملکرد و کاهلی روز گار،از آفتاب و باد و باران که دیگر در پرورش و ایجاد این گوهر نایاب( یار و دوست متعهد و جانباز) موثر نیستند شکایت میکند.
یار مهربان و متعهد گوهریست که هیچ بها برآن نمیتوان تعیین کرد بنابراین اگر توانستی…
ای خواجه برو به هر چه داری / یاری بخر و به هیچ مفروش (سعدی)
*****************************************************************
۵ - شهر یاران بود و خاک مهربانان این دیار
مهربانی کی سر آمد شهریاران را چه شد
شهرِ یاران با شهریاران جناس خطی است
شهر یاران =دیار انسان های متعالی وحق شناس و پر محبت و انساندوست و جوانمرد
که در مصرع دوم با صفت شهریاران و مهربانان مینامد
آنکه در عرصهٔ گیتیست نظیرش مفقود / به جوانمردی و درویش نوازی، مشهور (سعدی )
درتداوم گله مندی مضمونی غزل در جستجوی انسانهای مطلوب با صفت انسان حقیقی عشق ورز و انساندوست میباشد
آنکه خاک این دیار مسکن و موطن شهریاران صوری و معنوی بود،پس چه شدند این ها چرا دیگر پیدا نمیشوند
رفیقانم سفر کردند هر یاری به اقصایی / خلاف من که بگرفته است دامن در مغیلانم (سعدی)
چنانچه: دمی در صحبت یاری ملک خوی پری پیکر / گر امید بقا باشد بهشت جاودانستی (سعدی)
****************************************************************
۶- گوی توفیق و کرامت در میان افکنده‌اند
کس به میدان در نمی‌آید سواران را چه شد
گوی توفیق و کرامت ترکیب اضافی و بمعنی ( فرصت و امکان وجود و تقاضای ) زمانه برای توفیق بواسطه کرامت است
و کسی مرد میدان نیست و پیدا نمیشود که توفیق زدن این گوی را داشته باشد ،مدعیانی که (سواران) دم از جوانمردی و عیاری میزدند پس کجا هستند. این توفیق و این گوی و این میدان بسم الله
جوانمرد و خوش خوی و بخشنده باش / چو حق بر تو پاشد تو بر خلق پاش (سعدی )
کرامت جوانمردی و نان دهی است / مقالات بیهوده طبل تهی است (سعدی )
علم آدمیتست و جوانمردی و ادب / ورنی ددی، به صورت انسان مصوری ( سعدی )
**************************************************************
۷- صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست
عندلیبان را چه پیش آمد هزاران را چه شد
۸- زهره سازی خوش نمی‌سازد مگر عودش بسوخت
کس ندارد ذوق مستی میگساران را چه شد
گل = اینجا مخلوقاتست مخلوقات بکمال و احسن وزیبایی و دل آویزی
صد هزاران با عندلیبان و هزاران ایهام تناسب دارد عندلیبان عاشقان و طالبان حق در اصطلاح عرفانی
زهره مشهور به مطربه فلک ( الهه طرب و موسیقی ) =کنایت از مرشد زمان است
عود ساز = کنایت از زبان مرشد است
عودش بسوخت ایهام دارد ( ساز عود او سوخت / چوب عود خوشبوی او سوخت )
معنی ظاهری ابیات اخیر شکایت از نا بسامانی و بد اختری زمانه دارد بطوریکه با وجود طبیعت زیبا (گلها) آواز خوانی عندلیبان سر مست شنیده نمیشود ، بنوعی همان ( گوی توفیق و سواران) حتی گردش اختر گویا نحس شده و کسی را دل و دماغ سرمستی و میخواری ومیگساری نیست.
* شرح عرفانی عاشقان و طالبان حق را چه شد که از پرده غفلت بر نمی آیند و از مصنوعات به شناسایی صانع در نمی آیند و مرشد زمان چه شد که مردم را به هدایت نمی نشاند مگر زبانش سوخته است یا به کامش دوخته است هیچ کس ذوق عشق و محبت نداردکه لمحه ای سر از غفلت بر آرد دلمردگی و بی ذوقی غوغا میکند
**********************************************************
حافظ اسرار الهی کس نمی‌داند خموش
از که می‌پرسی که دور روزگاران را چه شد
در نهایت درکمال یاس و عدم یافت دلایل منطقی برای این کمبود تسلیم جبر الهی میشود
و میگوید شاید این خواست خدا و از اسرار باشد و کسی را بر آن وقوف نیست و هیچ کس جواب آنرا ندارد

و من الله توفیق
جاوید مدرس (رافض)

👆☹

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

****************************
تضمین غزل ۱۶۹
جاوید مدرس (رافض)
****************************
شد کویری باغ الفت لطف باران را چه شد
پرده پوشیدند بر رخ ، گلعذاران را چه شد
یاد باد آن بانگ نوش وشاد خواران را چه شد
*
یاری اندر کس نمی‌بینیم یاران را چه شد
دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد
**************************************************
ساقیا خالیست دستت کوزه پر می کجاست
آن صدای شاد رود و سوز و ساز نی کجاست
آن طریق مهربانی ها که کردی طی کجاست
*
آب حیوان تیره گون شد خضر فرخ پی کجاست
خون چکید از شاخ گل باد بهاران را چه شد
*************************************************
تا که با بی مهری ایام رویا روستی
زهر نوشی از لبانی که چُنان کندوستی
بر تنت بینی که مانده استخوان بر پوستی
*
کس نمی‌گوید که یاری داشت حق دوستی
حق شناسان را چه حال افتاد یاران را چه شد
************************************************
رو ی ما بیچارگان همواره بر سوی خداست
آنکه نور مهر می پاشید بر دلها کجاست
حالیا گردون پر از تزویر نامرد و ریاست
*
لعلی از کان مروت برنیامد سال‌هاست
تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد
************************************************
کس نمی بینیم دیگر میرد از بهر نگار
تفرقه افکند بر جمع محبّان روزگار
در افول آمد چرا آن طلعت خورشید وار
*
شهرِ یاران بود و خاک مهربانان این دیار
مهربانی کی سر آمد شهریاران را چه شد
**************************************************
جای شادی و طرب دل را به یأس آکنده اند
طالبان مهرخود در حسرت یک خنده اند
مهربانان هرچه باشد عشق را چون بنده اند
*
گوی توفیق و کرامت در میان افکنده‌اند
کس به میدان در نمی‌آید سواران را چه شد
*************************************************
آسمان خون گرید ار از ابر بر حالم رواست
بر طلوع عشق دست ،طالبان اندر دعاست
آنکه پر میسازد این دنیا ز عدل ودین کجاست
*
صد هِزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست
عندلیبان را چه پیش آمد هَزاران را چه شد
************************************************
عدل پرور خود به قلبی داد دین و دل فروخت
مرغ لال آمد دگر در پیش گل منقار دوخت
دل نمی شاید که دیگر چهره از می برفروخت
*
زهره سازی خوش نمی‌سازد مگر عودش بسوخت
کس ندارد ذوق مستی میگساران را چه شد
***********************************************
تخته شد میخانه ساقی گم تبه باده فروش
چنگ مطرب دیگر افتاد از تب و تاب و خروش
باز گرم از حیله شد بازار پیر خرقه پوش

*
حافظ اسرار الهی کس نمی‌داند خموش
از که می‌پرسی که دور روزگاران را چه شد
جاوید مدرس ( رافض)
۱۹/۱۲/۹۶

👆☹

سولماز نوشته:

وزن شعر امآ وزن بی کسیست.یاران را چه شد که هیچکسی یار نیست؟در این عصر و دیار یاری نمانده ست…عشقی نمانده ست…عشق خفته است زیر خرواری از مشکلات زندگی.دیگر چه کسی حالش را دارد که یار کسی باشد؟یار، اما واژه ایست در قعر زمان گم شده.واژه ای نشناخته در این دوره.یار قلبم را به درد می آورد.یار غمگینم می کند.یار جامم را از شرنگ جدایی پر می کند و به دستم می دهد و می گوید بنوش…ولی من باز آو را یار می نامم…امشب کمی رنجیده بودم از این واژه گفتم فال حافظ بگیرم که این شعر آمد و چه خوش گفت….یاران را چه شد؟

👆☹

نادر.. نوشته:

گر نیک بنگرى تو نیز خالص تر شده اى و ره به سوى کمال سپرده اى

👆☹

قنبریان نوشته:

با درود بر دوستاران حافظ و نغمه های آسمانی او
ظاهرا حافظ از جدا افتادن انسان از اصل خود میگوید وقتی که در همان اوان طفولیت بایستی از ذهن خارج شده و با زندگی یکسان میگشت ولی این اتفاق مهم دوستی انسان با اصل خویشتن مستحکم نشد و حتی دوستی اولیه انسان با خود که در دوران کودکی بوده است نیز بر اثر هم هویت شدن با چیز های این جهانی رفته رفته به آخر رسید ، انسان برای سال های بیشمار در خواب ذهن فرو رفته و آن آب زندگانی که باید از وی عبور میکرد تیره روی گشته چرا که انسان قرار بود همچون خضر به سعادت و جاودانگی برسد و مدت بسیار زیادی ست که با وجود ابر و باد و مه و خورشید که کنایه از جریان زندگی ست لعل یا جوهر انسان از معدن زندگانی بیرون نیامده و به خود زنده نگردیده است .شهر یاران کنایه از دل انسان است که قرار بود مرکز مهربانی باشد اما مرکزی برای درد های انسان شد از قبیل رنجش ، خشم ، کینه، حسد ،حرص و. ….و بنا بود انسان امیر و شهریار خویشتن باشد و این دردها را جایگزین مهربانی نکند اما ببینید چه بر سر شهریاران خود آورده آیم. . سپس حافظ پیر و مرشدها را نقد میکند ؛صد هزاران کنایه از انسان های بسیاری است که همچون گل شکفتند اما بلبلانی همچون حافظ و مولانا که هزاران چون آنها باید نغمه سرایی کرده و انسان ها را مرشد و راهنما می بودند بسیار کم آمدند و گفخند .گویا ذوقی برای مست شدن به آن شراب زندگانی در بین انسانها دیده نمی شود و شاید این نیز از اسرار الهی باشد که به این منوال روزگار سپری شود .کسی چه میداند .

👆☹

کانال رسمی گنجور در تلگرام