گنجور

غزل شمارهٔ ۱۲۲

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

هر آن که جانب اهل خدا نگه دارد

خداش در همه حال از بلا نگه دارد

حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست

که آشنا سخن آشنا نگه دارد

دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای

فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد

گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان

نگاه دار سر رشته تا نگه دارد

صبا بر آن سر زلف ار دل مرا بینی

ز روی لطف بگویش که جا نگه دارد

چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت

ز دست بنده چه خیزد خدا نگه دارد

سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری

که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد

غبار راهگذارت کجاست تا حافظ

به یادگار نسیم صبا نگه دارد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برگ سبز » شمارهٔ ۹۸ » (همایون) (۱۳:۰۰ - ۱۵:۳۷) نوازندگان: مرتضی محجوبی (‎پیانو) خواننده آواز: محمودی خوانساری سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: هر آنکه جانب اهل وفا نگه دارد

گلهای رنگارنگ » شمارهٔ ۴۶۸ » (ماهور) (۰۸:۱۶ - ۱۱:۴۲) نوازندگان: حبیب‌الله بدیعی (‎ویولن) ; نجاحی، مجید (‎سنتور) خواننده آواز: محمودی خوانساری سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: هر آنکه جانب اهل وفا نگه دارد

محمدرضا شجریان » اجراهای خصوصی » سوگ – اجرای خصوصی شجریان، دادبه و موسوی

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۲۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

حمیدرضا نوشته:

مصرع اول بیت دوم، مصرع اول بیتی از سعدی است:

«حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست
یکی تمام بود مطلع بر اسرارم»

غزل ۳۸۶

👆☹

سعدی نوشته:

البته در نسخه های مختلف تغییر اندکی است، اما عموم بر همین است ککه حافظ مصرعی را از سعدی گرفته است :
«حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست
یکی تمام بود مطلع بر اسرارم»

👆☹

نعیمه بانو نوشته:

سلام،خسته نباشید،تقریبا همه ابیات جابه جا هستند!لطفا تصحیخ بفرمایید
ترتیبشان را عرض خواهم کرد
اگر از بالا تا پایین را در حال حاضر به ترتیب شماره ۱ تا ۸ بدهیم،حال ترتیب درست بدین گونه هست:
۱
۴
۲
۷
۵
۳
۶
۸
با تشکر

👆☹

مسکین عاشق نوشته:

سلام
به نظر بنده در بیت اول منظور خواجه از جانب اهل خدا اشاره و تلمیح از این ایه قران دارد که خداوند می فرماید :
یا لیتنی ما فرت فی جنب الله
به نظر بنده منظور خواجه این است که هرکسی نسبت به جنب الله یا همان جانب اهل خدا ، معصیت نکند و برای یاری جنب الله که طبق روایات امام علی علیه السلام است کوتاهی نکند خداوند او را از تمامی بلاهایی مثل گمراهی کفر شرک و … حفظ می کند.

👆☹

محمود نوشته:

دوست عزیز لطفا حافظ را آلوده عوالم لاهوتی نفرمایید!
.
.
خواجه میفرمایند:
می دو ساله و محبوب چهارده ساله
همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر
«حالا بفرمایید این محبوب چهارده ساله به کدام آیه قرآن اشاره میکند؟»
گویا خواجه میدانسته است که بعدها کسانی می آیند که که سعی میکنند با سریشم حافظ را عارف کنند.. لذا چنین زیبا به این آیندگان پاسخ میدهد:

من ترک عشق شاهد و ساغر نمی‌کنم
صد بار توبه کردم و دیگر نمی‌کنم

باغ بهشت و سایه طوبی و قصر و حور
با خاک کوی دوست برابر نمی‌کنم!!

پیر مغان (روحانی زرتشتی) حکایت معقول میکند
معذورم ار محال تو (ای مبلّغ اسلام) باور نمیکنم

👆☹

M.R.A نوشته:

با سلام ، جناب آقای محمود ، لطفا ابتدا شعر را درست متوجه شوید بعد در موردش حرف بزنید ، چهارده ساله یعنی چهار تا ده سال می باشد که می شود چهل سال و منظور پیامبر اسلام می باشد که در چهل سالگی به نبوت رسیدند و منظور از می دو ساله هم فرآن کریم می باشد که در مدت دو سال نازل شده است .
ثانیا : با دید سطحی اشعار حافظ را ننگرید ، می و ساغر و باده و … در اشعار حافظ مفاهیم عرفانی دارند و منظور این می های مست کننده و زایل کننده عقل نیستد . می و باده ی حافظ مست می کند اما مست معشوق حقیقی که خداست و عارف را از زمین و تمایلات مادی رهانیده و غرق معشوق می کند .
با تشکر

👆☹

M.R.A نوشته:

ضمنا عارف ، خدا را فقط به خاطر خودش دوست دارد نه بخاطر رهایی از جهنم و رسیدن به بهشت ، بهمین خاطر است که حافظ باغ بهشت و سایه طوبی و قصر و حور را با خاک کوی دوست برابر نمی‌کند

👆☹

محمود خیبری نوشته:

در بیت آخر مصرع اول یک واژه ی (راه) اضافی چاپ شده باید باشد.
عبار ِ راه ِ گذارت کجاست تا حافظ

پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

👆☹

حمید نوشته:

مصرع اخر این شعر شاهکاری در موسیفی کلام است تکراراهنکین الف های کشبده بی نظیر است

👆☹

ستاره نوشته:

چهارده یعنی چهل؟!!!!!!!!!
مه چهارده یعنی ماه چهل ساله؟!!!!!!!!!!!!!!
گاهی چیزهایی در گنجور میخوانم که در هیچ سایت طنزی یافت نمیشود و افسوس میخورم که میشود کسی چنین طرز فکری داشته باشد؟
نکنید! این کارها رو نکنید.
به قول یک شخصی که حتما معرف حضور هست: آن‌قدر که اسلام از مذهبیون نادان آسیب دیده از دشمنان آشکارش آسیب ندیده.

👆☹

شمس الحق نوشته:

ستاره گرامی سلام!
از شما متشکرم که به محض ورود به گنجور حقیر را اینطور به خنده واداشتی ، اگرچه میدانم که تاوان این خنده را بگونه ای دیگر خواهم داد ، اما میارزد ، ضمناً این را هم عرض کنم که مراد از چهارده ساله چهار و ده است که میشود ۱۰۴ ساله !

👆☹

هادی نوشته:

با سلام و احترام حضور همه ی عزیزان و علاقه مندان به شعر و ادب پارسی
حقیر پیشنهاد میدم به جملاتی که میگیم بیشتر فکر کنیم قبل از ارائه کردن
حالا ده سال یا صد سال یا هر چند سال
اصل اینه
که در مذهب ما باده حرامست و لیکن
بی روی تو ای سرو گل اندام حرامست

در آخر خود خواجه ی شیراز میفرمایند که :

یکی از عقل میلافد یکی طامات می بافد
بیا کین داوری ها را به پیش داور اندازیم

👆☹

کمال نوشته:

باسلام درحالیکه بارشی(باران) نسبتاخوب دراین بعداظهردرشهرم اصفهان بارید،واین همه جزءنعمتهای خداوندی است،بهرحال شکرخدا.
فالی روجهت این غزل تهیه دیده ام،که اورده شده:
ای صاحب فال،حافظ به شمامژده می دهد
که آینده ای خوب درانتظارتان است واز،،،،،
شمامی خواهدکه رازداربوده ودرمساءل ،،،
مادی زندگی میانه روباشید،درزندگی دنیا،،،،
به مقامات واشخاص تکیه نکنید،بلکه تکیه،،
وتوکلتان به خداباشد،انشاءالله موءفق ،،،،،
باشید.

بدرود

👆☹

محمود تکلو نوشته:

اونایی که خیلی ساده انگارانه حافظ را از قماش خود میپندارند در باره این بیت حافظ چه میگن؟؟؟

حافظا در کنج فقرو خلوت شبهای تار /تا بود وردت دعا ودرس قران غم مخور

👆☹

یاسین نوشته:

مپیــــچ اندر سر و پــــــای عـــــبارت/ اگــــر هستی ز اربـــاب اشــــــارت
نـــظر را نغــــز کـــــــن تا نغــــز بینی /گـــــذر از پوســــت کن تا مغز بینی

👆☹

Omar Sherdil نوشته:

در بیت اول ، مصرع اول ، در بعضی نسخه های چاپی به عوض اهل خدا ،اهل وفا آمده است.

👆☹

احمد نوشته:

در جواب کمال باید بگم که معنی رند یعنی چه؟
حافظ میگه
ای دل طریق رندی از محتسب بیاموز
مست است و در حق او کس این گمان ندارد

👆☹

ایرانی نوشته:

با سپاس از آقا محمود که متاسفانه یا خوشبختانه با ایشان کاملا هم عقیده هستم، خدمت دوست بزرگوار mra هم عارضم که عینک عارف بینی رو از چشم بردارید و واقع بینانه به اشعار نظر بفرمایید. جسارتا در رد نظرات شما اشاره ای دارم به بیتی از خود خواجه (فردوسی دوم) که میفرماید:
به باغ تازه کن آیین دین زرتشتی کنون که لاله برافروخت آتش نمرود

👆☹

فردوس نوشته:

این مصرع
“چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت”
را شجریان به این گونه خوانده :
“نگه نداشت دل ما و جای رنجش نیست”

👆☹

سید علی افضلی نوشته:

سلام به همگی..
عذر میخام من حافظ رو کاملا زمینی میبینم و اشعارش رو هن در همین قالب فهم میکنم. به نظر من اگه یه هاله ایی از عرفان دور حناب حافظ بکشیم در واقع اونو از خودمون دور کردیم. و دست نیافتنی.. اگه بخوایم باهاش بشینیم و لذت ببربم بایستی اونو زمینی بفهمیم. ممنون

👆☹

رضا نوشته:

هر آن که جانب اهل خدا نگه دارد
خداش در همه حال از بلا نگه دارد
دربعضی نسخه ها به جای اهل خدا “اهل وفا” آمده وترتیب ابیات نیزتغییرکرده است. درهرحال لطف کلام حافظانه همچنان درتمام ابیات جاریست واین تفاوتها وتغییرات تاثیرچندانی درمعنا ایجادنمی کند.
معنی بیت:هرکسی که مردمان عاشق، رند وخراباتیان پاک باطن راموردِ حمایت قرارداده وازحقوق آنها دفاع کند بی تردید خداوندنیز اوراازبلایا ومصیبتها محفوظ نگاه می دارد.
“اهل خدا” درنظرگاه هرکسی معنای متفاوتی دارد. دربینش حافظانه اهل خدا همان عاشقان، رندان پاکباخته وخراباتیان هستند و زاهدان ریاکار وعابدان طمّاع راشامل نمی شود.
نشان اهل خدا عاشقیست باخود دار
که درمشایخ شهر این نشان نمی بینم
حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست
که آشنا سخن آشنا نگه دارد
حدیث : رخداد، داستان، مطلب،ماجرا، حکایت
حضرت:محضر،درگاه، پیشگاه.
معنی بیت: ماجراهایی راکه دررابطه بادوست رُخ می دهد به هیچ وجه به کسی بازگونمی کنم جز درپیشگاه دوست وبه شخص حضرت دوست، به حُکم آنکه آشنا سخنان آشنا راهمانندِ راز دردل خودنگاه می دارد وجزبه صاحب سخن که همانا خودِآشنا(دوست)هست درنزد غیر وبیگانه برمَلا نمی سازد.
تانگردی آشنا زین پرده رمزی نشنوی
گوش نامحرم نباشد جای پیغام سروش
دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای
فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد
معاش : معیشت، زندگانی
معنی بیت: ای دل چنان زندگانی کن وباپیرامونت سازگاری داشته باش که اگر روزی خطایی مرتکب شدی وتعادل خودراازدست دادی فرشتگان آسمانی دست به دعا برداشته وازتوحمایت کنند.
گوش کن پندای پسروزبهردنیاغم مخور
گفتمت چون دُرحدیثی گرتوانی داشت گوش
گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان
نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد
گرت هواست : اگر آرزوداری.
پیمان نگسلد : بی وفایی نکند،پاره نکند،پیمان زیرپانگذارد
معنی بیت: اگرآرزوداری که معشوق توبی وفایی نکند وعهد و پیمان زیرپانگذارد می بایست توخود ابتدا به عهد وپیمان وفادارباشی وآن رامحترم بشماری تا اونیزمتقابلاً چنین عمل کند.
وفا وعهد نکوباشداَربیاموزی
وگرنه هرکه توبینی ستمگری داند.
صبا بر آن سر زلف اَر دل مرا بینی
ز روی لطف بگویش که جا نگه دارد
معنی بیت: ای نسیم سحرگاهان اگرگذرت برپیچ وخم گیسوی معشوق افتاد ودل عاشق مرا درآن حلقه های زلف دیدی، به او ازروی لطف ومهربانی ازطرف من بگو که ازسرجایش تکان نخورد وجایش راحفظ کند ویا جایی برای جان نیزنگاهدارد.
گفتی که حافظا دل سرگشته ات کجاست
درحلقه های آن خم گیسونهاده ایم
چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت
ز دست بنده چه خیزد خدا نگه دارد
معنی بیت: زمانی که به معشوق گفتم ازدلم که پیش توست به مهربانی مراقبت کن ببینید چگونه بی اعتنای کرد وچه پاسخی داد؟ گفت: ازدست من کاری برنمی آید ازخداوند طلب کن تا اونگاهدارد!
دیدم وآن چشم دل سیه که توداری
جانبِ هیچ آشنا نگاه ندارد.
سر و زَر و دل و جانم فدای آن یاری
که حقّ صحبت مهرو وفا نگه دارد
سر وثروت ودل وجان وهرآنچه دارم فدای آن نازنینی که جانبِ مهرومحبّت وحقّ دوستی نگاه می دارد وعهد وپیمان نمی گسلد.
گفتم زمهرورزان رسم وفا بیاموز
گفتازخوبرویان اینکارکمترآید
غبار راهگذارت کجاست تا حافظ
به یادگار نسیم صبا نگه دارد
راه گذار: گذرگاه ، معبر.
معنی بیت: ای معشوق چنان رفتی که برگرد وغبارراهت نیزنرسیدیم! غبار راهی که بر آن می گذری کجاست تا حافظ آن را به عنوان یادگاری ،ازنسیم صبادریافت و نگهداری کند.
گویی ازصحبت مانیک به تنگ آمده بود
باربربست وبه گردش نرسیدیم وبرفت

👆☹

امیر نوشته:

این غزل به طور کلی و خصوصا بیت «گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان/ نگاه دار سر رشته تا نگهدارد.»
اشاره دارد به آیه ای در سوره بقره که «اوفوا بعهدی اوف بعهدکم» و در همان سوره «فاذکرونی اذکرکم..»
+++++++++++

👆☹

کانال رسمی گنجور در تلگرام