جنگ از طرف دوست دلآزار نباشد
یاری که تحمل نکند یار نباشد
گر بانگ برآید که سری در قدمی رفت
«بسیار» مگویید که بسیار نباشد
آن بار که گردون نکشد یار سبکروح
گر بر دل عشاق نهد بار نباشد
تا رنج تحمل نکنی، گنج نبینی
تا شب نرود، صبح پدیدار نباشد
آهنگِ درازِ شبِ رنجوری مشتاق
با آن نتوان گفت که بیدار نباشد
از دیدهٔ من پرس که خوابِ شبِ مستی
چون خاستن و خفتن بیمار نباشد
گر دست به شمشیر بری، عشق همان است
کآن جا که ارادت بود، انکار نباشد
از من مشنو دوستی گل مگر آنگاه
کهام پایِ برهنه خبر از خار نباشد
مرغان قفس را المی باشد و شوقی
کآن مرغ نداند که گرفتار نباشد
دل، آینهٔ صورت غیب است ولیکن
شرط است که بر آینه، زنگار نباشد
سعدی حیوان را که سر از خواب گران شد
در بند نسیم خوش اسحار نباشد
آن را که بصارت نبود یوسف صدیق
جایی بفروشد که خریدار نباشد
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به موضوعاتی چون عشق، دوستی و تحمل اشاره دارد. شاعر میگوید که جنگ و مشکلات نباید از سوی دوستان باشد و کسی که نمیتواند در کنار دیگران باشد، یار واقعی نیست. همچنین به اهمیت تحمل رنج برای رسیدن به خوشبختی و گنج اشاره میکند و میگوید که شب تیره و تار ممکن است طولانی باشد، اما صبح حتماً خواهد آمد. در ادامه، صحبت از عشق و وفاداری به میان میآید و اینکه دوستی واقعی زمانی مفهوم دارد که بتوان به همراهی و درد مشترک اشاره کرد. شاعر به اوضاع قفس و شوق پرندگان و همچنین آینههای دل اشاره میکند و بر این نکته تأکید میکند که اگر آینه زنگار بگیرد، نمیتواند حقیقت را نشان دهد. به طور کلی، شعر تأملی عمیق بر روی مفاهیم انسانی و احساساتی مانند عشق، وفاداری و رنج است.
جفا از سوی معشوق، دلآزار نیست بلکه آن عاشق که نتواند جفا و تلخی دوست را تحمل کند عاشق حقیقی نیست.
کنایه: سر در قدم رفتن (جانبازی کردن، خود را نثار نمودن) ٫ ایهام: بسیار نباشد ۱- سرها زیاد نیستند ۲- این مسأله مهم نیست / تضاد: سر، قدم / معنی: اگر فریادی زنند که سری نثار گامی شد، در این باره زیاد سخن نگویید؛ زیرا این عمل اهمیتی ندارد، یا این سرها که در قدم او نثار میشود زیاد نیست. - منبع: شرح غزلهای سعدی
تلمیح مصراع اول اشاره است به آیه ۷۲ سوره احزاب (۳۳): «إنا عرضنا الأمانة على السَّمواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَانين أن يحملها وأشفقن منها وحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُوماً جهولاً، ما این امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم، از تحمل آن سر باز زدند و از آن ترسیدند. انسان آن امانت را بر دوش گرفت که او ستمکار و نادان بود.» بین مفسّرین درباره امانت اختلاف نظر است؛ پاره ای آن را قرآن، برخی عقل و شناخت و عدهای نیز روح الهی تفسیر کردهاند که خداوند آن را فقط در انسان دمیده است؛ ولی بیشتر عرفا آن را عشق میدانند که خاص انسان است. ٫ کنایه: سبک روح (لطیف و ظریف، شاد و خرّم، ضدگران جان) ٫ جناس خط: بار، یار ٫ جناس زاید: بار، بر ٫ نوعی ردالصدر على العجز: بار / معنی: آن باری را که حتی فلک با تمام عظمتش نمیتواند برگیرد، اگر یار ظریف و شادمان بر دل عاشقان نهد، حملش برای آنان دشوار نیست. - منبع: شرح غزلهای سعدی
سعدی مصراع اول را در قسمت مواعظ در قصیدهای چنین سروده است: نابرده رنج گنج میسر نمی شود...مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد. (کلیات سعدی، ۷۱۲) / تشبیه مرکب: مصراع اول مشبه، مصراع دوم مشبّهبه / جناس لاحق و تضاد: گنج، رنج / تضاد: شب و روز / معنی: تا رنج و سختی تحمل نکنی، به گنجی دست نمییابی؛ درست بدان سان که تا شب سپری نگردد، صبح آشکار نخواهد شد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
آهنگ: در اینجا به معنی «کِشنده» آمده است. (لغت نامه) / آهنگ دراز شب: شب طولانی و دراز و دیرکشنده ٫ رنجوری: غم و دردمندی ٫ مشتاق: شیفته و عاشق / معنی: از کند سیری شب طولانی عاشق دردمند نمی توان با کسی که در آسودگی خفته است سخن گفت. - منبع: شرح غزلهای سعدی
شب مستی: شب دلدادگی و عشق و بیخودی ٫ رنجور: بیمار / خاستن: بیدار شدن / تضاد: خاستن، خفتن / تناسب: خواب، شب، خفتن / معنی: از چشمان به خواب نرفته مست من سؤال کن؛ زیرا خواب شبانهٔ مست مثل بلند شدن و خوابیدن مریض نیست. - منبع: شرح غزلهای سعدی
ارادت: دوستی از روی اخلاص و توجه خاص / جناس لاحق: دست، است / معنی: اگر برای کشتن من دست به شمشیر ببری عشق من تغییری نمییابد؛ زیرا آنجا که دوستی خالص وجود داشته باشد جایی برای انکار عشق باقی نمیماند. - منبع: شرح غزلهای سعدی
کم: که مرا / جناس لاحق: خبر، خار ٫ استعاره مصرحه: گل (معشوق) خار (رنج و غم عشق) / تضاد: گل، خار / معنی: دوستی مرا با گل باور مکن، مگر زمانی که پای برهنه بر سر خار روم. - منبع: شرح غزلهای سعدی
الم: درد / شوق: -> ۷۲٫۵ / معنی: مرغان قفس غمی دارند و اشتیاقی برای رهایی، و مرغی که گرفتار نیست، آن را درنمییابد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
صورت غیب: نقش و تصویر عالم غیب و ملکوت ٫ زنگار: ۹۷٫۷ / تشبیه: دل به آینه مانند شده است ٫ استعارة مکنیه: صورت غیب / معنی: دل همچون آینه است و میتواند چهره عالم غیب را در خود منعکس سازد؛ به شرط آنکه بر آن غبار و زنگ نفْس ننشسته باشد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
نسیم: بوی خوش صبحگاهی، باد صبا ٫ اسحار: جمع سحر / معنی: ای سعدی، جانداری که سرش از خواب صبحگاهان سنگین گردد، دیگر به فکر نسیم جانبخش سحرگاهان نمیافتد. - منبع: شرح غزلهای سعدی
بصارت: بصیرت و آگاهی / یوسف: ۵۷٫۳ / صدیق: راستگو، لقبی است برای حضرت یوسف (ع) که در آیه 46 سوره یوسف (۱۲) آمده است: یوسف ایها الصديق / معنی: آن کسی که چشم دلش بینا نیست، یوسف صدیق را در جایی برای فروش عرضه میکند که خریداری ندارد. - منبع: شرح غزلهای سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
آن به که نظر باشد و گفتار نباشد
تا مدّعی اَندر پس دیوار نباشد
آن بر سر گنجست که چون نقطه به کُنجی
بنشیند و سرگشته چو پرگار نباشد
ای دوست برآور دَری از خلق به رویم
[...]
کنجی که در او گنجش اغیار نباشد
کس از تو و بر تو ز کس آزار نباشد
رودی و سرودی و حریفی دو سه یکدل
باید که عدد بیشتر از چار نباشد
نردی و کتابی و شرابی و ربابی
[...]
هرکس که مقیم در خمّار نباشد
در مذهب ما عاقل و هشیار نباشد
گر علم یقین است تو را، عین یقین جو
کان طایفه را کبر به خروار نباشد
داری هوس صحبت او، ترک هوس گیر
[...]
ما را به جهان جز غم تو یار نباشد
جز جستن وصل تو مرا کار نباشد
از گلشن وصل تو من خسته جگر را
در پای دلم جز اثر خار نباشد
چون سرو روان گر گذری پیش من آری
[...]
می خواهم و کنجی که به جز یار نباشد
من باشم و او باشد و اغیار نباشد
آنجا اثر رحمت جاوید توان یافت
کآنجا ز رقیبان تو آثار نباشد
هرجا که حبیب است به پهلوی رقیب است
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال ۱۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.