گنجور

غزل شمارهٔ ۲۷۶

 
حافظ شیرازی
حافظ » غزلیات
 

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش

بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش

ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال

مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش

رند عالم سوز را با مصلحت بینی چه کار

کار ملک است آن که تدبیر و تأمل بایدش

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست

راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش

با چنین زلف و رخش بادا نظربازی حرام

هر که روی یاسمین و جعد سنبل بایدش

نازها زان نرگس مستانه‌اش باید کشید

این دل شوریده تا آن جعد و کاکل بایدش

ساقیا در گردش ساغر تعلل تا به چند

دور چون با عاشقان افتد تسلسل بایدش

کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز رود

عاشق مسکین چرا چندین تجمل بایدش

 

🖰 با دو بار کلیک روی واژه‌ها یا انتخاب متن و کلیک روی آنها می‌توانید آنها را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

🖐 شماره‌گذاری ابیات | وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف) | 🔍 شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

محمدرضا شجریان » بیداد (همایون) » ساز و آواز (درآمد همایون، جمله دوم همایون، سه گاه و جمله اول همایون و...)

محمدرضا شجریان » بیداد (همایون) » ادامه ساز و آواز (بیداد، بیات راجه، عشاق)

نوید » باغبون » باغبون (دکلمهٔ شعر از دقیقهٔ ۳) اسپاتیفای

سپیده رئیس سادات » Persian Songs » آواز و سه‌تار: حافظ اسپاتیفای

🎜 معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است ...

تصاویر مرتبط در گنجینهٔ گنجور

دیوان حافظ دانشگاه پرینستون نوشته شده به تاریخ جمادی الثانی ۹۲۶ هجری قمری » تصویر 140 دیوان حافظ نسخه‌برداری شده در رمضان ۸۵۵ ه.ق توسط سلیمان الفوشنجی » تصویر 154 کتاب خواجه حافظ شیرازی به خط محمد ساوجی مورخ ۱۲۸۰ هجری قمری » تصویر 232 دیوان لسان الغیب سنهٔ ۹۲۰ هجری قمری دارای مقدمهٔ منثور » تصویر 205 دیوان حافظ به اهتمام محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی، به خط حسن زرین خط، مرداد ۱۳۲۰ شمسی ، زوار، چاپ سینا، تهران » تصویر 317

📷 پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی، 📖 راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

حاشیه‌ها

تا به حال ۵۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 شما حاشیه بگذارید ...

ملیحه رجایی در ‫۱۰ سال و ۷ ماه قبل، سه شنبه ۱۴ دی ۱۳۸۹، ساعت ۱۶:۱۱ نوشته:

نرگس مستانه = ‌چشم شهلا و زیبا و مخمور یار
بایدش = باید او را، باغبان را (ش حرف اضافه متمم فعل )
منال = زاری مکن ( فعل امر)
جَعد سُنبل = گیسوی پیچ در پیچ یار
تعلُّل = تن زدن ، درنگ ( باب تفعّل)
دور = گردش
تسلسُل = پیوسته شدن ، سلسله وار
رِند عالَم سوز = قلندری که ترک همه چیز کرده است، تاریک دنیا
تا = همیشه
رود = آلت موسیقی
معنی بیت 1: اگر باغبان چند روزی احتیاج به همنشینی گل داشته باشد و بخواهد مُصاحِب گل شود، برای تحمل جفای خار هجران، صبر بلبل را لازم دارد. ( تمثیل )
معنی بیت 2: ای دل برای زلف جانان از پریشانی زاری مکن زیرا که پرنده چالاک وقتی به دام گرفتار شود بایستی تحمل داشته باشد.
معنی بیت 7: ای ساقی در چرخش پیاله می تا چه موقع درنگ روا می داری گردش پیمانه چون به عاشقان رسد باید پیوستگی داشته باشد. (دور و تسلسل = ایهام دارد)

 

حسن اوجی در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، سه شنبه ۱۲ دی ۱۳۹۱، ساعت ۱۳:۲۲ نوشته:

معنی بیت پنجم غزل 276 بفرماید. متشکرم

 

پژمان در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۲۲ دی ۱۳۹۱، ساعت ۱۲:۱۴ نوشته:

خدمت دوست عزیز جناب آقای حسن اوجی
یعنی : هر کسی که طالب یاری با این اوصاف جمیله و در حد کمال میباشد ، باید از چشم چرانی و نظر بازی پرهیز کرده و همه فکر و ذکر و دیده خود را معطوف یار به این زیبایی و بی همتایی کند و از نظر بازی و پرداختن به غیر او (که بی شک در حد و اندازه این یار نیستند و از او پایین ترند) خود داری نماید ، باشد که به وصال یاری این چنین یکتا نایل گردد

 

محسن در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنج شنبه ۱ فروردین ۱۳۹۲، ساعت ۱۴:۰۲ نوشته:

سلام معنی بیت 4 را بفرمائید.ممنون

 

علی قندیلی در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، سه شنبه ۲۰ فروردین ۱۳۹۲، ساعت ۰۹:۳۸ نوشته:

سلام محسن جان ؛ معنی بیت 4 با توجه معنی آیه شریفه ﴿160﴾ از سوره آل عمران:(إِن یَنصُرْکُمُ اللّهُ فَلاَ غَالِبَ لَکُمْ وَإِن یَخْذُلْکُمْ فَمَن ذَا الَّذِی یَنصُرُکُم مِّن بَعْدِهِ وَعَلَی اللّهِ فَلْیَتَوَکِّلِ الْمُؤْمِنُونَ )
(اگر خدا شما را یاری کند هیچ کس بر شما غالب نخواهد شد و اگر دست از یاری شما بردارد چه کسی بعد از او شما را یاری خواهد کرد و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند ) استنباط می شود.ما مالک چیزی نیستیم . حتی تقوا و دانش ما ریشه در خواست و اراده پروردگار دارد و نباید کسی حتی بر این دو که نشانه فضل و کمال اند تکیه کند.هرچه هست ذات احدیت است و توکل یعنی پیوستن قطره وجود به دریای بیکران الهی . همچنانکه مولانا می فرمایند قطره دریاست اگر با دریاست ، ورنه قطره قطره و دریا دریاست.

 

مهدی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، پنج شنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۲، ساعت ۲۳:۳۲ نوشته:

لطفا معنی بیت سوم رو بگین و منظور از ملک تو این بیت چیه؟
ممنون

 

مهدی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، پنج شنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۲، ساعت ۲۳:۳۶ نوشته:

درک درستی از سه بیت آخر ندارم..حافظ معمولا حرف اصلی رو در آخر غزل می گه...
لطفا یکم بازش کنید
بازم ممنون

 

شکوه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۴۰ نوشته:

مهدی جان مراد از کار ملک کار کشورداریست به نظر ومعنی کلی به این صورت است که آدم وارسته که با گفتن عقایدش آتش به عالم زده به مصلحت اندیشی کار ندارد چون کار کشورداری نیاز به تفکر دارد و البته چاره اندیشی

 

شکوه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۴۲ نوشته:

معنی بیت آخر هم که خواسته بودید میشود حافظ کسی نیست که برای نوشیدن شراب نیاز به آهنگ رود و دیگر تجملات داشته باشد چون از همه تجملات چشم پوشیده است

 

مهدی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲، ساعت ۲۱:۴۹ نوشته:

یعنی مصلحت اندیشی با تدبیر و تامل یه معنی داره و رند اونها رو انجام نمی ده؟
یا اینکه رند مصلحت اندیشی رو نفی می کنه اما تدبیر و تامل می کنه؟
ببخشید ولی معنی این بیت خیلی واسم مهمه
ممنون

 

صبا در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱۰ آبان ۱۳۹۲، ساعت ۱۳:۲۷ نوشته:

حافظ معتقد است دور و تسلسل برای عقلا باطل است اما اگر دور به عاشقان رسید باید همین طور ادامه دهد. کسی که به وحدت صرف برسد تقابل ها برداشته می شود، تقابل کفر و ایمان هم برداشته می شود و این را نمی توان تصور کرد. وحدت صرف را تا بیان کنی دچار ثنویت می شود. در وحدت صرف سکوت است و نمی توان حرف زد.

 

امین کیخا در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱۰ آبان ۱۳۹۲، ساعت ۱۴:۳۰ نوشته:

خوش وزیدی نرمباد صبا

 

علمداری در ‫۷ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۴ دی ۱۳۹۲، ساعت ۱۳:۰۸ نوشته:

در بیت سوم حافظ با تیز بینی گفته باید در اداره امور کشور و مملکت داری باتدبیر و اندیشه و مصلحت اندیشی همراه باشه ولی برای عشاق و کسیکه به اون مرحله پختگی رسیده لازم نیست که با مصلحت اندیشی حرف بزنه و عشقشو بیان کنه بلکه باید بدون رعایت هیچ تشریفاتی به یارش بگه هرچه که باید و از عاقبتش نترسه

 

نظر در ‫۷ سال و ۵ ماه قبل، سه شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۲، ساعت ۱۰:۲۹ نوشته:

دوستان
برداشت های الهی از تمام اشعار حافظ روا نیست ، چه بسیارند اساتید و شعرایی که در طول تاریخ برداشت های غیر الهی از اشعار حافظ داشته اند .

 

مانی در ‫۶ سال و ۷ ماه قبل، سه شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۳، ساعت ۱۹:۱۹ نوشته:

لطفا قید بفرمایید حاشیه هایی که می نویسید تفسیر شخصی شماست من در حاشیه ها تفسیر و حتی آیه قرآن می بینم ولی معنی ابیات خیر-لااقل کمتر( کامنت اول برای فهمیدن معنی کافیست. آیا بقیه تفسیرنیست و نه اینکه تفسیر هر فرد از شعر -و مخصوصا شعر حافظ- متفاوت است( این دلیلی بارز بر تفعل به این دیوان است و بلعکس)؟)- : شاید کسی که هیچ دیدگاهی نسبت به اشعار حافظ ندارد حاشیه شما را بخواند وبجای مجذوب حافظ شدن مجذوب تعمل و تفکرات عرفانی شما بشود. من تشابهی بین واژه نظر بازی و چشم چرانی نیافتم ربط آیه قرآن وبیت مربوط هم فقط در کلمه توکل است؟ ربط عبارت رند عالم سوز و مضمون پختگی بزرگترین هجویست که به عمرم دیدم دوست عزیزی از اعتقاد حافظ دم زده و دیگری دم از مشکلات شرعی برخی اشعار حافظ و عدم روای ربط به الهیات میزند بلی شاید برخی اشعار را در وصف دختر همسایه گفته باشد شاید هم مشکل در درک کلمه الله است!!!... این تعمد در کژ تابی تاسف آور است. اگر دوست عزیزی از مفهوم" وحدت صرف" صحبت نکرده بود از واژه تعمد استفاده نمی کردم.

 

مسعود جعفری در ‫۶ سال و ۴ ماه قبل، دو شنبه ۲۵ اسفند ۱۳۹۳، ساعت ۰۰:۲۲ نوشته:

مانی جان ممنون از تذکرتون
به عقیده بنده عشق زمینی و الهی از هم جدا نیستند و حضرت حافظ در این غزل از کثرت و جدایی مینالد و خاطرات ازلی را مرور میکند و خود را بی تفاوت به قید و بند دنیا دانسته و حال و یاد معشوق را بی آلایش می طلبد .

 

سهیلی در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، یک شنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۰۹:۲۱ نوشته:

شکوه جان معنی بیت آخر نظر شماست. بنظربنده: ای حافط کسی نیست که بدون آئاز رود {آلت موسقی} می ننوشد پس عاشق مسکین چرا باید این همه تحمل داشته باشد

 

مینا در ‫۵ سال و ۱۱ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۴، ساعت ۰۱:۰۵ نوشته:

سلام بیت چهارم میشه گفت قدرت خدا رو هم بیان کرده میشه بیشتر توضیح بدید ممنون میشم

 

در ‫۵ سال و ۶ ماه قبل، دو شنبه ۷ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۸:۲۹ نوشته:

منظور از بیت چهارم چیست؟

 

زهرا در ‫۵ سال و ۶ ماه قبل، چهار شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۹:۴۶ نوشته:

چطور همه چیز رو به آیات قرآنی وصل می کنید وقتی دانش کاملی بر اشعار حافظ ندارید؟
و دیگر اینکه رند به معنی کسی که ترک دنیا کرده نیست ابدا، برعکس رند کسیست که جهان رو از همه کامل تر می بینه و از همه بیشتر در آغوش می گیردش،
هر تفسیری که میشه باید دقت کرد که چه کسی این رو گفته، دلیل نمیشه اگر معنایی مدتها ثابت شده لزوما صحیح هم باشه!

 

مهرزاد در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۲۱ نوشته:

سلام به همه،
در مصرع دوم از بیت سوم فکر میکنم اشتباه چاپی رخ داده باشد.به نظرم جایی خوانده بودم:
''کار مُلکست آنچه تدبیر و تأمل بایدش''
به این معنی که آن چیزی که لازمه اش تدبیر و تأمل هست امورات این دنیا و مملکت است و این کارِ یک رندی که با امورات دنیایی و مُلک کاری ندارد نیست.

 

روفیا در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۴۱ نوشته:

ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال
مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش
تحمل چنانکه در عربی از ریشه حمل می آید به معنای برداشتن بار، در انگلیسی نیز هنگامی که می خواهند بگویند این موضوع بیش از حد تحمل من است می گویند :
I can't take it
یعنی من نمی توانم تحمل کنم، نمیتوانم این بار را بردارم!
برای وزن نیز بسان دشواری واژه تحمل در گویش پارسی به کار می رود و در انگلیسی نیز weight bearing به کار می رود، تو گویی وزن ناشی از جرم ماده ما چیزیست ناخوشایند لیک به ما تحمیل شده و ناگزیر از تحمل آن هستیم!

 

روفیا در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۴۱ نوشته:

ماننده بار هستی میلان کوندرا

 

روفیا در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۴۲ نوشته:

آسمان بار امانت نتوانست کشید
قرعه کار به نام من دیوانه زدند

 

رنگارنگ در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۱۷ نوشته:

مرغ زیرک چون به دام افتد؟؟
نباید به دام افتد ار زیرک است
ور افتد که از قضاو قدر گزیری نیست
بردباریش باید، وگر صیاد بر سر رحم آید و از دامش برهاند!؟، بی سر زلف یار چه کند؟؟
گریز از هزارتوی عشق، ناشدنی است

 

روفیا در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۳۷ نوشته:

قسمی زیرکست که به دنبال دام می گردد!
عشق می گوید به گوشم پست پست
صید بودن خوشتر از صیادیست

 

رنگارنگ در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۸ نوشته:

و صید از پی صیاد دویدن عجب است؟؟
در شکارگاه عشق، عجب نیست،
نازها زان نرگس مستانه می باید کشیدو خارها از پای شکیب

 

روفیا در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۵۴ نوشته:

آنک ارزد صید را عشقست و بس
لیک او کی گنجد اندر دام کس
تو مگر آیی و صید او شوی
دام بگذاری به دام او روی
عشق می‌گوید به گوشم پست پست
صید بودن خوش‌تر از صیادیست

 

رنگارنگ در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۱۳ نوشته:

وعشق، شعله خوی است
آتش دست، افروخته در دل
تا همه، جز دوست بسوزد

 

فرهاد بیرانوند در ‫۴ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۳۰ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۵۲ نوشته:

رند عالم سوز را با مصلحت بینی چه کار
کار ملک است آن که تدبیر و تأمل بایدش
رند عالم سور می تواند کنایه از بزرگان و پارسایان باشد که نیازی به مصلحت بینی یا سیاست ورزی (از همان نوعی که مرسوم است) ندارند.
در مصرع دوم تدبیر و تامل مترادف مصلحت بینی در نظر گرفته شده است.

 

خواجوی کرمانی در ‫۴ سال و ۶ ماه قبل، پنج شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۱۳ نوشته:

محمد،
قیاس به نفس می فرمایید؟؟

 

مینا در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۱۳ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۴:۲۵ نوشته:

در جواب آقای علی قندیلی
.
بیت :
قطراه دریاست اگر با دریاست / ورنه او قطره و دریا دریاست
از مولانا نیست و بیت پایانی مثنوی آشتی یا بازگشت عقاب است که مرحوم فخرالدین مزارعی به عنوان جوابیه ای برای شعر عقاب استاد خانلری سروده است... با این مطلع:
همه آفاق به زیر نظرش‏
کهکشان زیر پَر تیزپرش‏
..
به دلیل طولانی بودن این شعر ابیات آخرش را مینویسم. و شما را راهنمایی میکنم به خواندن این مطلب دکتر رستگار فسایی درین زمینه:
قطره را تا که به دریا جایی‏ست‏
پیش صاحبنظران دریایی‏ست‏
ور ز دریا به کنار آید زود
شود آن قطره ناچیز که بود
قطره دریاست اگر با دریاست‏
ورنه او قطره و دریا دریاست
...
آدرس مطلب دکتر فسایی:
http://dr-rastegar.persianblog.ir/post/310/

 

پگاه در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، جمعه ۱۸ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۱۱ نوشته:

سلام
در بیت آخر در بعضی از نسخه ها مصرع اول چنین آمده: کیست حافظ تا ننوشد باده بی بانگ سرود
و در مصرع دوم "تجمل" اشتباه است، لطفا اصلاح کنید: عاشق مسکین چرا چندین "تحمل" بایدش

 

پگاه در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، جمعه ۱۸ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۱۸ نوشته:

در بیت چهارم نیز در بعضی نسخه ها به جای " تقوی" ، " تدبیر" آمده : تکیه بر تدبیر و دانش...
در ضمن نکاتی که گفتم از کتاب "حافظ خراباتی" تالیف "رکن الدین همایون" می باشد.
با تشکر از سایت فوق العاده خوبتون.

 

علی عباسی در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، یک شنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۱۶ نوشته:

چه بازی زیبایی با واژگان کلامی و فلسفی "دور "و "تسلسل"کرده،یاداور اون بیت مولانا دردفتر سومست:
سلسله ی این قوم جعد مشکبار. مساله دورست لیکن دوریار

 

دوستدار بچه ها در ‫۳ سال و ۷ ماه قبل، یک شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۱۷ نوشته:

دعوا نکنین , با هم دوست باشین.
آفرین

 

نوری در ‫۳ سال و ۶ ماه قبل، پنج شنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۱۱ نوشته:

سلام دوست عزیز جناب کرمانی
شما بیش از 40 حاشیه نوشته شده در مورد این غزل حافظ را زر مفت حساب کردید و حالا عیارش را از من می پرسید . خودتان که تایید کردید ( مفت ) . کاش قبل از این برچسب زشت، حساب مرا می پرسیدید . در هر حال کسی که این همه حاشیه را نمی پسندد مطمئناً
درک بالا و شناخت جامع تری از حافظ دارد . بنابراین ما را بیش از این در انتظار نگذارید .

 

رضا در ‫۳ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۴ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۴۱ نوشته:

با سلام
هرکسی از ظن خود شد یار من
دوستان هرکسی از ابیات حافظ و از شعر حافظ برداشت خودش را نسبت به موضوع دارد . لذا نظر هریک از دوستان بسیار لذت بخش و قابل تقدیر است .
حافظ علیه الرحمه می فرماید
ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند
در آن اول از همه لطف که به معنای هدیه از جانب خالق است که البته هرکس یه خورد خود دارد . دوم طبع است که مشمول همه نمی شود و سوم سخن گفتن دری که نشان از لطفی است که شامل حال ما شده است . بسیارند خارجی زبانانی که آرزومندند زبان فارسی بفهمند تا اشعار این بزرگان را درک نمایند .
در ثانی گویند هرکس ادعا کند که از نوای خوش ، خوشم نمی آید در سه قسم است یکی او دروغ می گوید دوم او منافق است و سوم از انسایت در وی اثری نیست . تفعل به حافظ نتیجه برداشت فرد از ان است و شاید زمانی که حافظ این شعر بامسما و عرفانی را سروده است چیزی غیر از تصور هریک از ما را داشته است . هم میتواند الهی باشد و هم میتواند زمینی اگر چه رسیدن به عشق معنوی از گذار عشق زمینی است که انکار ناپذیر است .

 

غلامرضا گوهری در ‫۳ سال قبل، چهار شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۵۵ نوشته:

مرغ زیرک افرادی که در بند عقل و فکر و استدلال هستند

 

فربد در ‫۲ سال و ۱۰ ماه قبل، یک شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۰۴ نوشته:

دامی که با آن پرنده می گیرند به شکلی است که با تقلای پرنده محکم‌تر می‌شود، پس مراد از بیت دوم این است که عاشق نباید بی تابی کند برای وصال تا بلکه برهد یا . قضایش سر رسد حال چه آزادی چه مرگ.

 

رضا ساقی در ‫۲ سال و ۱۰ ماه قبل، یک شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۵ نوشته:

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش
بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش
درادبیات عاشقانه "گل" نمادِ معشوق و"بلبل" نماد عاشق است.
صحبت گل: همنشینی ومصاحبت کردن باگل
صحبت گل بایدش: درپی هم نشینی باگل است
جفا: ظلم وستم،نامهربانی وآزار
خارهجران: هجران به خارتشبیه شده است
صبربلبل: صبری به میزان تحمّل بلبل. امّاخوب که بنگری بلبل صبرخوبی ندارد وبیشتربه بیقراری وبیتابی شهرت دارد وحتّا درعین وصل نیزبیقراری می کند. حافظ باانتخاب وبکارگیری هوشمندانه ی "صبربلبل" به باغبان یادمی آورمی شود که باید صبرکنی ولی بیتابانه، باید لحظه لحظه ی توتاشکوفایی گل دربیقراری بگذرد بایدناله هاسرکنی وباتمام وجوددرانتظارجلوه گری گل بسربری، بایدخوروخواب توگل باشد.
بایدش: باید اورا، دراینجا بیشترمعنی "گل لازم است" دارد.
معنی بیت: باغبان چنین می اندیشد که نیازدارد چندروزی ازمصاحبت باگل لذت ببرد اگرمشتاق است که هفته ای باگل همنشین گردد باید هزینه ی آن را پیشاپیش پرداخت کند بارها نیش و آزار خارببیندوصبری به اندازه ی بُردباری ِبلبل داشته باشد تا گل مُراد بروید و بشکفد وبه تجلّی درآید(البته اگربخت واقبال نیزیاری کند)
بلبل عاشق توعمرخواه وصبوری
باغ شود سبز وشاخ گل به درآید
ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال
مرغ زیرک چون به دام افتدتحمّل بایدش
"مرغ زیرک" : دل به مرغ زیرک ودانا(رند) تشبیه شده است.
معنی بیت: خطاب به دل خویش می فرماید:
ای دلِ شیدا، حال که دربند زلف معشوق گرفتارشده ای ازبیقراری وپریشانحالی ناله مکن تومرغ زیرک ورندی هستی،مرغ دانا هنگامی که به دام می افتد به جای بیتابی شکیبایی پیشه می کند.
نکته ی لطیفی که در این بیت به چشم می خورد اینکه می بینیم خودِ حافظ بیشترازدلِ عاشق پیشه اش اشتیاق دارد که دلش درحلقه های گیسوی دلبرگرفتاربماند حافظ نیک می داند که این به ظاهرگرفتاری، درحقیقت نجات و رستگاری ابدی را درپی خواهدداشت ازهمین رو ازدلش می خواهد بُردباری کند وقدراین موهبت عظیم رابداند.
حافظ بد است حال پریشان تو ولی
بربوی زلف یارپریشانیت نکوست
رندِعالم سوزرابامصلحت بینی چه کار
کارملک است آن که تدبیر وتأمّل بایدش
"رندِ عالم سوز" درنظرگاه حافظ کسیست که ازتمام بندهای دینی ودُنیی رهاشده وبه جایگاه وارستگی وآزادی ازهرچه رنگ تعلّق پذیرد دست یافته است.
مصلحت بینی: محافظه کاری، تصمیم برمبنای سنجش سود وزیان خویش گرفتن، تصمیم براساس حساب وکتاب،عقل گرایی
کارِ مُلک : کاری که به مملکت داری انوردنیوی مربوط باشد .
تدبیر : چاره جویی،
تأمّل : تفکّردقیق وعمیق
معنی بیت: انجام اموراتِ دُنیوی وکارهای مربوط به ملک ومادیات، همه ی اینها کارهاییست که می بایست باحساب وکتاب وبکارگیری فکروچاره اندیشی ومصلحت بینی صورت پذیرد لیکن درعاشقی اینگونه نیست عاشق ورندخراباتی که ازبندهای همه ی تعلّقات رسته وازهردوعالم گذشته تا به دوست برسد هرگزهمانندِ دنیاداران به سود وزیان وخطرات راه نمی اندیشد تصویردوست وشوق وصال، فضای ذهن ودل وجان اوراپرکرده اند جایی برای عقل گرایی ومصلت اندیشی نمانده است.
چون مصلحت اندیشی دوراززدرویشی
هم سینه پرازآتش هم دیده پرآب اولی
تکیه برتقوی ودانش درطریقت کافریست
راهرو گر صد هنر دارد توکّل بایدش
طریقت: یکی ازمنازل سه گانه ی سلوک (شریعت،طریقت،حقیقت) طریق عشق ورندی
امّا همچنانکه حافظ واژه ی "رند" وخیلی ازواژه های دیگرراغنی سازی کرده وژرفای معنا بخشیده است "طریقت" نیزدرنظرگاه حافظ غیرازآن طریقتیست که صوفیان ویاعارفان وسالکان بدان طریق پای بندهستند. حافظِ ساختارشکن وقتی تصمیم به پی ریزی بنای مسلکِ رندی گرفت ازهمان ابتدای کار همه ی باورها ی قدیمی را که ازگذشتگان به اوتحمیل شده بود شجاعانه درهم فروشکست ومیکده ی رندی راازنو وباعقاید جدیدِحافظانه بنا نهاد. بنایی که هیچ نوع وابستگی به هیچیک ازمسلکهای صوفیگری وعرفان ندارد وازهمان ابتدای کارمستقلاً به عنوان مسلک ورندیهای حافظانه ظهورنموده است. به همین سبب نگرش وجهان بینی اودرچارچوب شریعت وطریقت نمی گنجداندیشه های فراقومی وفرامذهبیِ او هبچ برچسبی به ویژه فرقه گرائی رابرنمی تابد.
کافری: کفرورزیدن وبرخلاف آئین دین عمل کردن. دراینجا به معنی سرکشی وبرخلاف آئین عشق ورندی عمل کردن
توکّل : واگذاری امورات به خداوند وداشتن ایمان واعتمادقلبی به اراده ی الهی مبنی براینکه اوبهترینها را برایمان رقم خواهدزد.
معنی بیت: درطریق عشق ورندی، تقوا ودانش هیچ جایگاهی ندارد ونمی تواندرستگاری راتضمین کند اگرکسی به پرهیزگاری ومیزان علم ودانش خویش بسنده کرده ودل خوش کند درحقیقت اونسبت به این طریق کفرورزی نموده است. کسی که درطریق عشق ورندی گام نهاده باشد باید ابتداگردن تقوا راشکسته وبه خرقه ی پرهیزگاری آتش بزند وازخوددورکند. هرچقدرهم دانا وپرهیزگاروپاکدامن و..... باشد باید هنراصلی که همانا "توکّل کردن به خدا" هست رادرسرلوحه ی امورات خویش قراردهد.
چون حُسن عاقبت نه به رندیّ وزاهدیست
آن بِه که کارخود به عنایت رها کنند
باچنین زلف ورُخش بادانظربازی حرام
هر که روی یاسمین وجَعدسنبل بایدش
نظربازی: پرداختن به شکارزیبایی ها وشناورشدن درافسون وجاذبه ی زیبائی ها شامل طبیعت حیوانات انسانها وهمه ی زیبائیهای عالم امکان
نظربازی درنظرگاه حافظ، امری لازم واجتناب ناپذیراست. نظربازی حافظانه بانظربازی دیگران تفاوتهای بنیادین دارد همانگونه که "رند"ِ حافظ بارند دیگران اززمین تاآسمان تفاوت دارد. حافظ ازنظریّه پردازان ومدافعان جدّی ِ بحث نظربازیست ودراغلب غزلیّاتش بدان اشاره کرده است. امّا دراین بیت،نظربازی برای کسی که ازنعمت دلبرزیباروی بهره مندمی باشدحرام است.
روی یاسمین: رخساری به رنگ وبوولطافت گل یاسمین
"جعد سنبل" زلف مجعّد، کنایه ازحلقه حلقه بودن زلف
معنی بیت: هرکسی که یاری یاسمین رخسار ودلبری بازلف شکن درشکن دارد حیف نیست که باداشتن اینچنین صورت زیبا وزلفِ افسونگری که دراختیاردارد دوباره به دنبال جُستن زیبایی های دیگر نظربازی کند؟ چنین کسی بایدقدراین نعمت رادانسته وقانع باشد نظربازی براوحرام وزشت وناپسنداست.
اغلب شاعران بنام همانند مولوی،سعدی ودیگران نظربازی کرده وبعضاً به آن اذعان داشته اند لیکن بسیاری به منظورپیشگیری ازبدنام شدن،به آن اشاره ای نکرده ودرحقیقت پنهانی به نظربازی پرداخته اند. حافظ که باکی ازبدنامی ندارد ومخالف سرسخت ریا وتظاهرهست بی هیچ پرده ای اقراربه نظربازی کرده وآن رابه عنوان هنرقلمدادمی کند برای اینکه نیک می داتد که نظربازی او بادیگران تفاوتهای اساسی دارد.
صوفیان جمله حریف اند ونظرباز
زین میان حافظ دلسوخته بدنام افتاد
نازها زان نرگس مستانه‌اش باید کشید
این دل شوریده تا آن جَعد وکاکُل بایدش
نرگس استعاره ازچشم مست یار
شوریده : شیدا وپریشان
جَعد: زلف مجعّد،پیچش زلف
کاکل: موی میان سر که آن رابه اشکال مختلف می بندندتا زلف زیباتربنظربرسد به موهایی که برپیشانی ریزند ودلبری کنند نیزگفته می شود.طُرّه
معنی بیت: این دل شیدا وشوریده ی من، تازمانی که تجلّی زیبائیهای پیچش گیسوی یار وافسون کاکل اورامی بیندهمچنان بااشتیاق درکار نازکشیدن ازچشمان مستِ اوخواهدبودتاسرانجام شایدچراغ سبزی دریافت کند و به حریم وصال قدمی نزدیکترگردد. به عبارت دیگر این جلوه گری معشوق هست که دلهای عاشقان راتحریک کرده وآنهارابه دام فرامی خواند. دامی که آن روی سکّه اش نجات ورستگاریست.
برتوگرجلوه کندشاهد ما ای زاهد
ازخدا جزمِی ومعشوق تمنّا نکنی
ساقیا درگردش ساغر تعلّل تا به چند
دورچون باعاشقان افتدتسلسل بایدش
تعلّل: درنگ، بهانه آوردن
دور: دورهمی، گِردهم نشستن،حلقه
تَسَلسُل : پشت سرهم وپی درپی
معنی بیت: ای ساقی درچرخش جام شراب تاخیر وتوقّف ایجادمکن هنگامی که درمحفلی این چنین، عاشقان دورهم نشسته اند شرایط اقتضا می کند که جام شراب را دمادم وبی وقفه به گردش درآوری وعاشقان راسیراب کنی.
ساقیا می ده دمادم زانکه درسیر طریق
هرکه عاشق وش نیامد درنفاق افتاده بود
کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز رود
عاشق مسکین چرا چندین تجمّل بایدش
بعضی ازحافظ خوانان که معنای قابل فهمی ازاین بیت دریافت نکرده وقانع نشده اند "تحمّل" راجایگزین تجمّل کرده اند غافل ازاینکه لطف کلام ونکته ی حافظانه درهمان"تجمّل" نهفته وبااین جایگزینی بکلّی ازبین می رود.
تجمّل : تشریفات ورعایتِ آراستگی ظاهرامور البته بامیل به زیاده خواهی
دراینجا آوازرود، موسیقی، رقص وهرچیزی که محفل شرابخواری رابیارآید جزوتجمّلات به حساب آمده است.
باید این نکته رادرنظرداشت که حافظ این بیت پایانی را درمقام اعتراض به این سخن سروده که گویی کسی به حافظ گفته باشد: "حافظ شراب را بی موسیقی رود نمی نوشد حتمن باید درکنارجویبارانی نشسته وبا آوازدلنشین رود وهمراه موسیقی شراب بنوشد"
حال حافظ درمقام اعتراض می فرماید:
مگرحافظ رانمی شناسید؟مگر حافظ چه شخصیّتی دارد که بدون موسیقی جویباران شراب ننوشد؟ حافظ عاشقی تهیدست وبی چیزاست واصلاً چراباید به تشریفات وتجملّات بپردازد؟ فعلن همینکه کاسه شرابی باشدکفایت می کند.
درست است که حافظ همیشه همه چیزرادرحدّ ایده آل وعالی می خواهد امّا اوعاشقیست که فقط به معشوق می اندیشدنه تجملّات وتشریفات ظاهری.
درمصطبه ی عشق تنعّم نتوان کرد
چون بالش زَرنیست بسازیم به خشتی

 

شهراد در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، سه شنبه ۲۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۲۱ نوشته:

با سلام
غزل بعدی 276 کمک می کند به فهم این غزل.
مرید تا با مراد یکی بشه سعی به رغابت می کنه و این باعث فتنه های زیاد میشه (که به تلبیس و حیل دیو مسلمان نشود/گر تو بیداد کنی شرط مروت نبود/زان که با زاغ و زغن شهپر دولت نبود/نهال دشمنی برکن که رنج بیشمار آرد). "تعلل" در تسلیم شدن می کنه چون خود را خودآگاه و به خصوص ناخودآگاه برجسته میدونه (به اینها میباله: به زیرکیش {باهوشی}،به تقواش ، به دانشش => تجلل)
"کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز رود"
معنی این : دیده جان روی او تا بنبیند عیان در طلب روی او روی به دیوار باش / اگر خیالش به دل نیاید سخن نگویم چنان که طوطی جمال آیینه تا نبیند ، سخن نگوید ، خبر نبندد.
تا مراد به او باده نداده زر نمیزنه. هر چیزی مراد میگه جواب میده "چشم" چون تجمل نبایدش اما صبر بلبل، تحمل و توکل بایدش.

 

رضا ثانی در ‫۲ سال و ۸ ماه قبل، چهار شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۴۶ نوشته:

منظور از رود در بیت آخر بربط است.

 

محمد صالحی در ‫۲ سال و ۶ ماه قبل، چهار شنبه ۱۲ دی ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۰۳ نوشته:

مثل هر سال، امسال نیز در شب یلدا تفألی به دیوان حضرت حافظ زدم، این شعر از خواجه آمد
همین امروز بیت اول برایم تفسیر شد

 

ارسلان در ‫۲ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۰۱ نوشته:

کار ملک است آنچه... ( شما به اشتباه نوشتید آنکه)

 

عباسی-فسا @abbasi۲۱۵۳ در ‫۲ سال و ۳ ماه قبل، یک شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۲۷ نوشته:

کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز رود
عاشق مسکین چرا چندین تجمل بایدش
در اینجا رود به معنی ساز و آواز و سرود است. در مجالس بزرگان و شاهان هنگام باده نوشی، مجلس ساز و سرود و موسیقی برپا بوده و مجلس میگساری با موسیقی همراه می شده.
حافظ در اینجا سخنی دارد که با مصرع بعدی مفهومش نمایان تر می شود:
حافظ خود را یک عاشق مسکین فقیر می داند که برای باده نوشی نیاز به تجملات ندارد. مگر حافظ کیست که بدون ساز و آواز باده ننوشد؟ چرا یک عاشق مسکین باید اهل این همه تجمل باشد؟
دوستانی فرمودند که باید به جای تجمل از کلمه تحمل استفاده شود. کلمه تحمل نه تنها در اینجا وافی به مقصود نیست بلکه حتی مفهوم عکس مصرع اول را دارد.

 

یزدان قهرمانی در ‫۱ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۱۵ فروردین ۱۳۹۹، ساعت ۱۷:۲۰ نوشته:

چرا حضرت حافظ مرغ زیرک در دام متصور بوده است؟ مگر زیرکی در نباید مانع در دام افتادن مرغ میشد؟ و چرا مرغ زیرک را باید توصیه به تحمل و مرارات های بیشمار در دام بودن کرده است؟ شاید تحمل این دنیا با وجود رنج و دردهای زیادش تنها از یک موجود زیرک بر می آید؟

 

برگ بی برگی در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، سه شنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۹، ساعت ۱۸:۳۵ نوشته:

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش 

بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش

باغبان در اینجا کسی نیست جز سالک عاشق که تصمیم بر دیدار و صحبت گل گرفته و کار بر روی زمین وجود خود را آغاز کرده است ، بدون کار گلی نخواهد رویید و این را قانون مزرعه گویند ، انسان عاشق عمری را  به امید لحظه  دیدار روی یا وصل حضرت معشوق  با جهد و کوشش طی می‌کند،  گل رمز خدا و خار نماد خود کاذب انسان است ، گل همواره همراه با خار است ، باغبان از بوته ای مراقبت میکند به امید روییدن و شکفته شدن گل و در این بین زخم و سوزش خار را باید تحمل کند وگرنه گلی در کار نخواهد بود ، پس سالک نیز در طول مدت کار بر روی خود زخمها و کارشکنی های خود کاذب و متوهم ذهنی اش را باید تحمل کرده و بدون اعتراض ، صبورانه به کوشش در راه باز شدن گل وجود معنوی خود ادامه دهد . حافظ این جفا و کارشکنی های خود کاذب را خار هجران نامیده است ، یعنی پس از طی شدن زمان فراق و دوری از معشوق و باز شدن گل وجود انسان ، دیگر زمان وصل فرا رسیده و زین پس کاری از دست خار یا خود کاذب انسان بر نخواهد آمد ، او فقط در طول مدت فراق و هجران قادر به ایجاد درد بوده و یکه تازی میکند ، پس از وصل و روییدن گل بیکاره ای بیش نخواهد بود .

ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال

مرغ زیرک چون بدام افتد تحمل بایدش 

ناله و شکایت ، تنها از دل هم هویت شده انسان بر می آید  ،گل معنوی  سالک عاشق باز شده اما هنوز چشم و جهان بینی خدایی او کامل نشده است ، او با صبوری تمام دردهای خار خود کاذبش را به جان خریده و اکنون به این مرحله از سلوک عاشقانه  خود  رسیده و خود را در بند زلف حضرت معشوق می بیند ، زلف استعاره ای از وجه جمالیه حضرت معشوق است که در جهان مادی متجلی شده است ، سالک که توفیق در بند شدن توسط زلف حضرتش را کسب نموده است اکنون باید با عشق به تجلیات او در جهان ماده سعی و کوشش خود را ادامه دهد تا به دیدار روی حضرت معشوق نایل شود ، یعنی رسیدن به مقام و یکی شدن با خدا . اما دل سالک پریشان شده و از روی پریشانی ناله و شکایت سر می دهد ، این ناله همچنین می‌تواند به دلیل پریشانی زلف باشد ، یعنی سالک به هوای وحدت پای به عالم معرفت نهاده است اما اکنون زلف یار را نماد تفرقه و پریشان می یابد و از این راز ابراز ناله و شکایت میکند  ، حافظ در مصرع دوم سالک یا بلبل عاشق را بار دیگر دعوت به صبور ی کرده ، میفرماید تو مرغ زیرک هستی ، و اگر نبودی که به دام زلف حضرت معشوق نمی افتادی و مورد لطف و عنایتش قرار نمی گرفتی  ، پس اکنون هم باید با زیرکی خود تحمل کنی تا راز این پریشانی را در یابی ، و با عشق ورزی به تجلیات حضرت معشوق که در همه باشندگان عالم ماده دیده میشود به وحدت رسیده و سرانجام روی و رخ حضرتش را ببینی که مقام و یکی شدن با او ست  . وحدت یعنی با علم الیقین  دریابی که کل عالم هستی یک خرد و هشیاری ست که پرتوی از آن نور واحد  بوده  و جدایی در کار نیست .

رند عالم سوز را با مصلحت بینی چه کار 

کار ملک است آن که تدبیر و تامل  بایدش 

رند عالم سوز همان سالک عاشق و بلبل است که به سبب زیرکی در بند زلف یار  گرفتار شده  و پس از  رسیدن به مقام شهود و وحدت با خرد کل ، حافظ لقب رند را برازنده او می یابد  ، پس از این او عالم سوز خواهد بود ، یعنی خود  چون شمعی می سوزد تا عالم را نیز به سوختن وا دارد  او با عشق به هر تار زلف حضرت معشوق ، ارتعاش عشق را به همه موجودات و باشندگان عالم و بخصوص به‌ انسانهای دیگر انتقال خواهد داد و این سوختن عالم است ، یعنی با خاکستر کردن ذهنیت های غلط در جهان ، عشق به هستی و خدای واقعی را به جهانیان معرفی کند . حافظ مصلحت اندیشی و مصلحت بینی را در این کار جایز ندانسته و وظیفه رند و عارف را جز سوختن عالم باورهای  ذهنی  انسانها چیز دیگری نمی داند . اگر رند و یا انسان زنده شده به خدا بخواهد با تدبیر و تامل  یعنی با عقل جزوی خود  به این کار مبادرت  ورزد ، برای مثال ملاحظه  این جماعت و یا آن شیخ  و صوفی را بکند ، کار متوقف شده و تحولی صورت نخواهد پذیرفت .پس تدبیر و تامل کار رسیدگی به امور دنیوی و رتق و  فتق  امور ملک و مملکت داری ست و نه شیوه عاشقی

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری ست 

راهرو گر صد هنر دارد   توکل بایدش

میفرماید آن مصلحت اندیشی به مثابه  این است که سالک طریقت بخواهد بر تقوی و دانش خود تکیه کرده و از این  طریق در راه عاشقی وارد شود ، این نیز عین کافری ست زیرا نه با پرهیزکاری  های برآمده از ذهن و نه بوسیله علوم و دانش های کتابی ، کسی  در راه رسیدن به خدا و دیدن روی یار موفق نخواهد  شد ، در طریقت انسان باید مجنون و فارغ از عقل جزوی خود وارد شود و البته  که سالک اگر صدها و هزاران هنر نیز داشته باشد ولی توکل بر خدا نداشته باشد ، هنرهای او به تنهایی کاری از پیش نخواهند برد ، هنرهایی مانند آگاهی از علوم مختلف حوزوی و غیر حوزوی ، چله نشینی ها و عبادت های از سر ذهن و طمع به بهشت ، و حتی شرکت در امور خیریه و کمک به انسانها و بسیاری از  هنر های دیگر  ، همگی بدون اینکه انسان تسلیم کن فکان و خواست خدا شود و همه امور را به تدبیر او واگذارد ، تاثیری در موفقیت  او در طریقت ندارد .

با چنین زلف و رخش  بادا  نظر بازی حرام 

هر که روی یاسمین و جعد سنبل بایدش 

نظر بازی در اینجا در معنی منفی آن آمده است و میفرماید با این توصیف دقیقی که او از زلف حضرت معشوق و سپس رخ و روی او ارائه  کرده است ، پس نظر به چیزهای بیرونی از هر جنس که باشند حرام است اگر انسان واقعآ  طالب و خواستار روی سیمین بر و زیبای حضرت معشوق باشد و یا بخواهد در جعد سنبل گیسوی حضرتش قرار گیرد . 

نازها زان نرگس مستانه اش باید کشید 

این دل شوریده  تا آن جعد و کاکل بایدش 

انسان عاشق باید بسیار ابراز نیاز کند و ناز چشم نرگس مستانه حضرت معشوق را بکشد  تا آن جعد و کاکل به این دل شوریده تعلق گیرد . کاکل در اینجا کنایه از تاج پادشاهی حضرت معشوق است  و سالک پس از زنده شدن به حضرتش و یکی شدن با او به این تاج دست خواهد یافت ، یعنی بطور کامل به مقام و فنا رسیده و خسرو ملک وجود خود خواهد شد ، در این حال تمامی صفات حضرت حق شامل چنین انسانی نیز خواهد شد .تا رسیدن سالک به چنین جایگاهی و حتی پس از آن ، سالک باید در برابر ناز حضرتش ، سراپا  نیاز باشد . 

 ساقیا در گردش ساغر تعلل تا به چند ؟

دور چون با عاشقان افتد ، تسلسل بایدش

در واقع روی سخن در این بیت با انسانی ست که به طریقت معنوی وارد شده است، ساقی کوثر و فراوانی که همواره و بدون تعلل ساغر شراب معرفت  خود را در گردش دارد و آنچه موجب تعلل در ارائه  آن شراب ناب میگردد ، کوتاهی و تعلل یکی از حلقه عشاق  در دریافت جام شراب است ،  تعلل و دست دست کردن در دریافت جام به معنی عدم پیوستگی در کار و کوشش سالک  به منظور دیدار روی حضرت معشوق است که گاه بر روی خود کار معنوی کرده و گاه اوقات را به بیهودگی  سپری می‌کند. دور چون با عاشقان  افتد یعنی وقتی  نوبت دریافت می به عاشقان رسد ،  لازمه موثر بودن آن باده ،  پیوستگی و بلا انقطاع  بودن آن است .

کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز  رود 

عاشق مسکین چرا چندین تجمل بایدش 

کیست حافظ ، یعنی آیا شما حافظ را اینگونه شناختید که بدون آواز رود باده نوشی کند ؟ آیا با ذوق و سلیقه حافظ همخوانی دارد ؟ البته که نه،  آواز رود صدای موسیقی جریان آب زندگانی ست که با نوشیدن باده معرفت ایزدی بر جان عاشقانی چون حافظ جاری شده و آنها را همچون  خضر جاودانه کرده است ، در مصرع دوم عاشق مسکین کسی ست  که احساس فقر و نیاز مطلق نسبت به حضرت معشوق و اصل خدایی خود دارد ، پس میفرماید او  که سراپا  فقر بوده و نیاز مطلق است برای زنده شدن به حضرت معشوق و یکی شدن  با او ، چرا باید تجمل داشته باشد و آواز رود و موسیقی را لازمه دریافت باده بداند ، در هر حالتی که حضرتش باده را بیاورید ارائه  کرد او باید  بدون تامل و درنگ آنرا  دریافت کرده و حریصانه و بدون تکلف و آداب بنوشد ، مانند تشنه ای  که به آب رسیده‌است بنوشد . 

 

 

 

 

علی قندیلی در ‫۱ سال قبل، سه شنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۹، ساعت ۰۷:۳۹ نوشته:

در جواب خانم مینا:
ضمن عرض سلام و ادب خدمت خانم مینا، سپاسگزار دقت و نکته سنجی شما بزرگوار هستم. ضمن تایید نکته نظرات سرکار عالی، سروده مولانا در این خصوص به شرح ذیل است:
"قطره دانش که بخشیدی ز پیش،
متصل گردان به دریاهای خویش،
قطرهٔ علمست اندر جان من،
وارهانش از هوا وز خاک تن"

 

حسن راد در ‫۵ ماه قبل، یک شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۹، ساعت ۱۹:۴۸ نوشته:

درود
دوستان موافق هرکدام گوشه هایی از زیبایی های پنهان این غزل زیبا را نمایان کردند
من نیز برآن شدم تا به گوشه ای دیگر اشاره کنم
حافظ در مصرع اول بیت سوم میفرمایند:رند عالم سوز را با مصلحت بینی چه کار؟
و در مصرع اول بیت چهارم نیز میفرمایند: تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری‌ست
از آنجایی که تقریبا معنای این دو مصرع یکیست
در نگاه اول حافظ مشخص میکند که منظورش از طریقت همان طریقت رندی است و نه چیز دیگر پس همان ابتدا جلوی سواستفاده گران را میگیرد
و در نگاه دوم طریقت نوین خود را توصیف میکند .

 

محسن در ‫۲ ماه قبل، چهار شنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۴۱ نوشته:

این غزل را استاد مهدی نوریان خوب شرح کرده‌اند:
https://shaareh.ir/jamejahannama6/

 

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور ثبت نام کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.