گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۱

حافظ » غزلیات »

غزل شمارهٔ ۲۵۱

شبِ وصل است و طی شد نامهٔ هَجر

«سلامٌ فیهِ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْر»

دلا در عاشقی ثابت‌قدم باش

که در این رَه نباشد کار بی‌اجر

من از رندی نخواهم کرد توبه

و لو آذَیْتَني بِالْهَجرِ و الْحَجر

برآی ای صبحِ روشن‌دل خدا را

که بس تاریک می‌بینم شبِ هَجر

دلم رفت و ندیدم رویِ دل‌دار

فَغان از این تَطاول، آه از این زَجر

وفا خواهی، جفاکَش باش حافظ

فَاِنَّ الرِّبْحَ و الْخُسرانَ فِي التَّجْر

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۶

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به وصف حال خود در شب وصال و دوری از معشوق می‌پردازد. او بر ثبات در عاشقی تأکید می‌کند و می‌گوید که هیچ چیز در این مسیر بی‌ثمر نیست، حتی رنج‌ها و جدایی‌ها. شاعر از توبه کردن به دلیل رنجی که عشق به او می‌آورد، سر باز می‌زند و آرزوی روشنایی صبح و دیدن چهره معشوقش را دارد. در پایان، به وفا و فداکاری در عشق اشاره می‌کند و می‌گوید که در تجارت عشق، سود و زیانی وجود دارد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# شبِ وصل است و طی شد نامهٔ هَجر

«سلامٌ فیهِ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْر»

هوش مصنوعی: شب وصال فرا رسیده و نامه جدایی به پایان رسیده است؛ سلامتی و خوشی تا بامداد ادامه دارد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# دلا در عاشقی ثابت‌قدم باش

که در این رَه نباشد کار بی‌اجر

هوش مصنوعی: ای دل، در عاشقی ثابت و استوار باش، زیرا در این راه نباید کاری بی‌پاداش انجام شود.

# من از رندی نخواهم کرد توبه

و لو آذَیْتَني بِالْهَجرِ و الْحَجر

هوش مصنوعی: من هرگز از رندی و شیدایی خود توبه نخواهم کرد، حتی اگر تو با قطع کردن ارتباط و بی‌محبتی مرا آزار بدهی.

# برآی ای صبحِ روشن‌دل خدا را

که بس تاریک می‌بینم شبِ هَجر

هوش مصنوعی: ای صبحِ خوش‌دل! خدا را که در این شبِ دوری و جدایی، همه چیز را تاریک و ناامید می‌بینم.

# دلم رفت و ندیدم رویِ دل‌دار

فَغان از این تَطاول، آه از این زَجر

هوش مصنوعی: دل من از آن محبوب دور شده و من نتوانستم چهره‌اش را ببینم. از این فاصله طولانی و رنجی که می‌برم، نالان و عذاب‌زده‌ام.

# وفا خواهی، جفاکَش باش حافظ

فَاِنَّ الرِّبْحَ و الْخُسرانَ فِي التَّجْر

هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی وفادار باشی، باید توانایی تحمل سختی‌ها و بی‌وفایی‌ها را هم داشته باشی، چرا که سود و زیان در این راه است.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش فریبا علومی یزدی

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۲۵۱ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

ملا مسیح » رام و سیتا » بخش ۱۰۶ - بیان صحبت شدن رام با سیتا

چو وصل آمد نزیبد قصهٔ هجر

چراغ شام بی نورست در فجر

فیض کاشانی » شوق مهدی » غزلیات » شمارهٔ ۸۰

بلینا بالفتن فی لیلة الهجر

ظلام فیه حتّی یطلع الفجر

امامی انت بدّلها الی القدر

لتسلم فیه حتی مطلع الفجر

برآی ای صبح روشندل خدا را

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از فیض کاشانی

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۲۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

حسام در ‫۱۶ سال و ۱۰ ماه قبل، پنجشنبه ۱۹ آذر ۱۳۸۸، ساعت ۱۵:۲۱ نوشته:

با سلام و عرض ادب
تصور می کنم در بیت ما قبل آخر به جای "زجر" ، "ضجر" درست باشد.
---
پاسخ: «زجر» درست است. اتفاقاً این بیت یکی از شاهدهای لغتنامۀ دهخدا ذیل زجر است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نوید در ‫۱۶ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۸۹، ساعت ۰۰:۴۱ نوشته:

به نظر میرسد وزن عروضی این غزل "مفاعلین مفاعیلن مفاعیل" باشه
---
پاسخ: این دو وزن هم‌ارزند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین در ‫۱۳ سال و ۳ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۱۷:۳۲ نوشته:

میشه معنای مصرع های عربی رو هم بنویسید؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۳ سال و ۳ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۲۰:۵۴ نوشته:

سلام فیه ...... یعنی تا بامداد در ان درود و سلام است
و لو أذیتنی..... یعنی اگر مرا با سنگ و نیز دوری ازرده سازی
فان الربح .... یعنی سود و زیان در بازرگانی است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شهسوار در ‫۱۲ سال و ۸ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۱۸ نوشته:

با سلام و عرض خسته نباشید و تشکر ویژه از بابت سایت مفیدتان.
درست است که در نسخه ای که اشعار از آن برداشت شده بیت اول ((شب وصل...)) است اما با توجه به معنی ادامه ی بیت مبتنی بر این که ((نامه ی دوری وفراق نوشته شد))درست است که بگوییم:((شب قدر است و...))تا مفهوم شب وصل با شروع هجران تضاد نداشته باشد.
چنان که اساتیدی همچون استاد علی موسوی گرمارودی و استاد دکتر سید محمد جعفر محبوب هم بر همین عقیده اند.(گنجینه ی صوتی حافظ با صدای استاد گرمارودی و صوت جلسات دکتر محبوب به سال 76 توسط موسسه ی ماهور)
مارا هم از این شک رهایی بخشید.
سپاسگزارم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

احمد اسدی در ‫۱ سال و ۶ ماه قبل، پنجشنبه ۲۱ فروردین ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۳۶ پاسخ داده:

گرامی شهسوار،

سپاس از توضیحات و مرجعی که اشاره کردید.

از منظری دیگر اما همچنان واژه "شب وصل" متناسب تر و شاعرانه تر می‌نماید. یکی از مترادف های واژه "طی" در لغتنامه دهخدا، "پیچیدن و لوله کردن" است که متضاد نشر است. لذا "طی شدن نامه" به معنای پیچیده شدن نامه یا لوله شدن طومار و در کل پایان یک موضوع است. حافظ همین معنا را در جاهای دیگری نیز به کار برده است:

سواد نامه موی سیاه چون طی شد

بیاض کم نشود گر صد انتخاب رود.

یا در رباعی خیام:

افسوس که نامه ٔ جوانی طی شد

وان تازه بهار زندگانی دی شد

لذا به بیان حافظ با آمدن وصل، هجر به پایان رسیده است و دوگانه وصل و هجر تضاد زیبایی در مصراع اول ایجاد می کند.

شب وصل است و طی شد نامه هجر

سلام فیه حتی مطلع الفجر

اما نکته شاعرانه و حافظانه این بیت این است که حافظ شب وصل را معادل شب قدر ارزش گذاری میکند و در مصراع دوم توصیف شب قدر را برای آن می آورد. این تشبیه بسیار عاشقانه و شاعرانه است که شعرای دیگر نیز از آن استفاده کرده اند:

ای دوست روزهای تنعم به روزه باش

باشد که در فتد شب قدر وصال دوست

سعدی

ای شب قدر بیدلان طره ی دلربای تو

مطلع صبح صادقان طلعت دلگشای تو

خواجوی کرمانی

روی تو چو بدر آمد امشب شب قدر آمد

ای شاه همه خوبان زنهار مخسب امشب

مولانا

زلف تو شب قدر و رخ تو همه نوروز

ما واسطه روز و شبش چون سحر آییم

مولانا

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیروس در ‫۱۲ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۱۸ مرداد ۱۳۹۳، ساعت ۱۴:۵۱ نوشته:

با سلام
تصور می کنم مصرع دوم از بیت اول عین آیه شریف از سوره فجر باشد "سلام هی حتی مطلع الفجر" و بعید می دانم حضرت حافظ در نقل عینی آیه در تعریف از شب قدر "هی را به "فیه" تغییر داده باشد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر ف. ق در ‫۱۲ سال و ۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۸ مهر ۱۳۹۳، ساعت ۲۳:۳۰ نوشته:

سلام دوستان . در پاسخ آقای حسام کلمه ی زجر درست است . چرا که ضجر که در آن ض . ج هر دو با فتحه خوانده می شود به معنای نالیدن می باشد و زجر به معنای راندن و طرد کردن و شکنجه و آزار .اگر عبارت عربی بیت قبل را به دیده ی تعقل بنگرید متوجه می شوید که عبارت زجر با آن بیشتر مناسبت دارد چرا که شاعر بزرگوار بیان داشته اند که اگر مرا از این کار ( توبه از رندی ) منع نموده به هجران و فراق مبتلا سازی باز هم رندی را رها نمی کنم و ره توبه در پیش نمی گیرم حال در بیت مورد نظر جنابعالی می فرماید ... آه از این ظلم و تعدی ( هجر : دور کردن ) و آه از این منع کردن و شکنجه دادن ( حجر : با فتح ح به معنای منع کردن و شکنجه )

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

.... در ‫۱۱ سال و ۱۱ ماه قبل، شنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۱۹:۰۶ نوشته:

میشه درباره ی آیه های موجود در این شعر نظر بدین وارتباط اون با سایر رو برسی کنید؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۱ سال و ۸ ماه قبل، دوشنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۳، ساعت ۱۸:۱۰ نوشته:

کل غزل گسترده ضرب المثل no pain no gain است .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۲۱:۳۱ نوشته:

"غم و شادی"
بعضی گویند شادی از غم عظیمتر است،
بعضی گویند چنین نیست بلکه غم بر شادی چیرگی دارد.
اما من با تو می‌گویم که غم و شادی از هم جدایی ناپذیرند.
آنها با هم نزد تو می‌آیند
و هنگامی که یکی از آن دو در کنارت نشسته است، بیاد آر که آن دیگری نیز در بستر تو به خواب رفته است.
و همانا که تو چون دو کفه‌ی ترازو میان شادی و غم آویخته‌ای
و تنها هنگامی که به کلی تهی باشی دو کفه در حال توازن کنار هم خواهند بود.
اما وقتی که خزانه دار هستی تو را برمی‌دارد تا زر و نقره‌ی خویش را بسنجد، در آن هنگام بناچار دو کفه‌ی غم و شادی تو بالا و پایین می‌رود.
جبران خلیل جبران
""On Joy And Sorrow
Some of you say, “Joy is greater than sorrow,”
and others say, “Nay, sorrow is the greater.”
But I say unto you, they are inseparable.
Together they come, and when one sits alone with you at your board,
remember that the other is asleep upon your bed.
Verily you are suspended like scales between your sorrow and your joy.
Only when you are empty are you at standstill and balanced.
When the treasure-keeper lifts you to weigh his gold and his silver, needs must your joy or your sorrow rise or fall.
"Kahlil Gibran"

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۲۲:۰۳ نوشته:

گاهی ما انسان ها می پنداریم قانون no pain no gain یا نابرده رنج گنج میسر نمی شود را دور بزنیم .
زهی خیال باطل . سارقین بانک می پندارند با یک نقشه هوشمندانه یک شبه ره صدساله را طی خواهند کرد . ولی کارمای دزدی از همان لحظه ارتکاب شروع می شود . از ان لحظه به بعد از سایه خودشان هم می هراسند . به یاد دارم پوارو می گفت گناهان قدیمی سایه های بلندی دارند !حتی یابنده گنج هم از لحظه یافتن ان باید در پی پنهان کردن ان و امنیت جانی خود باشد . حتی یک فرد زیبارو هم بهای زیباییش را با در معرض سوئ استفاده بودن و با رنج مشاهده زوال ان می پردازد .
مکبث پس از به قتل رساندن شاه میگوید :
I wish when it was done , it was done ولی افسوس اگر دستان خون الودم را با اب هفت دریا بشویم هفت دریا شنگرفی خواهد شد ولی دستان من پاک نخواهد شد !
بسیاری از مردم در رنج و اندوه روزگار میگذرانند چون خیال میکنند دنیا پر از هرج و مرج است و هرکس هر چه کرد کرد و دائم می نالند که فلان کس مال مردم را خورد و هیچ گزندی ندید یا کسی ادمیی را از هستی ساقط کرد و اب از دماغش نیامد .!
زهی ساده لوحی !!
وقتی از انان می پرسم از کجا میدانی که هیچ گزندی ندید میگویند بهترین امکانات در اختیارش است و سفر خارج و بساط عیشش هم به راه ! گیر هم که نیفتاد !
شگفتا !
حقیقتا نمیدانم به اینان چه بگویم !
ایا ما امده ایم که خوب بخوریم و خوب بپوشیم و عیش و عشرت کنیم و بعد هم خداحافظ ؟!
ایا گمان نمی کنید با هر نادرستی که در حق مردم انجام میدهیم قدری از درجه انسانی نزول می کنیم ؟!
بهایم هم که عیش و عشرتشان را در حد کمال به جا می اورند . پس خط فصل ما و انها کجاست ؟!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بیگانه در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۱۸ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۳۸ نوشته:

به به... عالی... مثل همیشه...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تماشاگه راز در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ دی ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۲۸ نوشته:

تفسیر عرفانی
1.شب وصال است و دوره ی فراق به پایان رسیده و این شب تا سپیده دم سرشار از آرامش و سلامتی است شبی که عاشق به وصال معشوق می رسد، شبی سرشار از آرامش و زیبایی است.(اشاره ی به آیه 5 سوره ی قدر).
2.ای دل!در کار عشق، محکم و استوار باش که در این راه، هیچ کاری بی اجر و پاداش نیست.
3.ای یار!حتی اگر با دوری و جدایی و منع کردن از دیدار خود مرا بیازاری، من از این رندی و لاابالی گری که شیوه ی عاشقان و آزادگان است، دست بر نخواهم داشت.عاشق واقعی از سختی ها و آزارها نمی هراسد.
4.ای صبح تابان و روشن وصل!به خاطر خدا طلوع کن که شب هجران را بسیار تاریک می بینم.
5.عاشق و شیدا شدم و دلم از دست رفت، اما روی زیبای معشوق را ندیدم.فریاد از ستم بی وفایی و از زجر فراق که بر من روا می دارد.عاشق همیشه در رنج و عذاب دوری از معشوق خواهد سوخت.
6.ای حافظ!اگر خواهان مهر و وفا هستی، جفای معشوق را تحمل کن.به درستی که در تجارت، سود و زیان، هر دو وجود دارد.عاشق، دوری از معشوق و سختی های این راه را عاشقانه باید بپذیرد.
منبع مقاله :
باقریان موحد، رضا؛ (1390)، شرح عرفانی دیوان حافظ بر اساس نسخه دکتر قاسم غنی و محمد قزوینی، قم: کومه، چاپ اول

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمد عسگری - وفا - در ‫۵ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۹ فروردین ۱۴۰۰، ساعت ۱۴:۰۶ نوشته:

با عرض سلام و ادای احترام و رخصت از اهل ادب و دانش و فضیلت، ضمن سپاس، با نظر روفیای گرامی موافقم و از باب یادآوری بیت های پایانی غزلی از شیخ اجل سعدی شیرازی را بازنویسی و تقدیم میکنم:
جور دشمن چه کند گر نکشد طالب دوست
گنج و مار و گل و خار و غم و شادی به همند
غم دل با تو نگویم که تو در راحت نفس
نشناسی که جگرسوختگان در المند
تو سبکبار قوی حال کجا دریابی
که ضعیفان غمت بارکشان ستمند
سعدیا عاشق صادق ز بلا نگریزد
سست عهدان ارادت ز ملامت برمند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

کوروش در ‫۵ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۸ مهر ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۲۸ نوشته:

چرا وزن ابیات مشکل داره ؟ قافیه ها سازگار نیستن کسی میتونه توضیح بده چرا ؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امیر "گمنام" در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۳، ساعت ۲۱:۴۵ پاسخ داده:

درود بر کوروش گرامی، وزن غزل در هیچ یک از ابیات و مصراع ها ایراد ندارد، احتمالا در خوانش مصراع های عربی دچار تردید هستید که با اعراب گذاری درست می توانید به وزن : مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل(یا فعولن)، برسید، و یا می توانید خوانش جناب استاد گرمارودی را گوش دهید. موفق و سربلند باشید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۱، ساعت ۲۲:۳۵ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رند تشنه لب در ‫۴ سال قبل، سه‌شنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۱، ساعت ۰۶:۵۱ نوشته:

غزل خیلی زیباییه.

فقط من یه چیز رو راجع بهش متوجه نمیشم اینکه چرا حافظ در بیت اول گفته شب هجر است و نسبت بهش ابراز خوشحالی کرده ولی در بیت چهار میگه این شب رو تاریک می بینه. بعد تو بیت پنجم از فراق گله میکنه

اگه کسی برداشتی داره ممنون میشم توضیح بده

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mahmood Shams در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۱۹:۴۳ پاسخ داده:

با سلام و احترام

دوست عزیز در بیت مطلع آمده شب وصل است و طی شد نامه هجر ، یعنی فراق و دوری به سر آمد و شب وصال و دیدار رسید ، شاید شما با شعر یا غزل دیگری اشتباه گرفتید یا جای هجر و وصل را در خوانش و ذهن خود تغییر دادید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رند تشنه لب در ‫۲ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ آذر ۱۴۰۲، ساعت ۱۷:۴۷ پاسخ داده:

سلام خیلی ممنون که پاسخ دادین

الآن که نوشته ی خودم رو خوندم دیدم که بد و بی دقت نوشته بودمش که همینجا عذرخواهی می کنم. در واقع منظور سوال من اینه که شاعر در بیت اول، اظهار داره که دوران فراق و هجران به سر رسیده و قرار است تا طلوع فجر از این موضوع لذت ببرد. ولی در بیت چهار با حالت دعا، خواهش و تمنا می کند که « شب هجر» هرچه زودتر به پایان برسد. این برای من یک تناقض به نظر میرسد (کماکان)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mahmood Shams در ‫۲ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۴ دی ۱۴۰۲، ساعت ۰۲:۳۱ پاسخ داده:

درود خواهش می کنم ، آفرین به توجه شما

که با تامل و دقت از مطلع تا مقطع غزل را می خوانید

و به سادگی عبور نمی کنید که متاسفانه امروزه کم تر دیده میشه

بعضا بدون تمرکز و تامل مثل خواندن خبر سریع گذر می کنند

، اما در پاسخ به شما دوست گرامی دو نکته به ذهنم می رسد

اول این که دیوان حضرت حافظ به دست خود شاعر جمع آوری نشده و بعد از فوت توسط دیگران انجام شده

احتمال داره برخی از کلمات در طول تاریخ و زمان جمع آوری به دلایل مختلف از جمله اشتباه شنیداری و ..... تغییر یافته و عوض شده یعنی در بیت اول شاعر شب قدر سروده و اطرافیان شب وصل شنیده باشند ، دوم اینکه در اکثر غزلیات حافظ انسجام موضوع و مضمون وجود ندارد که یکی از ویژگی های شاعر ، بیتی عاشقانه است ، بیتی دیگر از همان غزل نقد اجتماعی و مقابله با زهد ریایی و دو رویی ، و بیتی دیگر جهان بینی خود شاعر ، یا نصحیت و پندی به مخاطب ، و ارتباط معنایی بین ابیات وجود ندارد و کمتر شاهد انسجام و ارتباط موضوعی بین ابیات هستیم و اکثراً هر بیتی معنی و مضمون مستقلی دارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

انیس اسماعیلی در ‫۲ سال و ۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۱۳ دی ۱۴۰۲، ساعت ۰۶:۳۲ پاسخ داده:

با سلام آقای شمس منظور از طی شدن نامه در مصرع دوم چیست. ممنون میشم معنیش رو بنویسید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mahmood Shams در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۲، ساعت ۲۳:۵۰ نوشته:

سلام و احترام

نامه هجر : هجر به معنی جدایی و فراق که به نامه تشبیه شده

نامه ای که پایان یافته و به آخر رسیده ،

معنی بیت اول :

شب رسیدن و وصال به یار آمده و روزگار هجران و جدایی به پایان رسیده ،

امشب همان شبی است که تا طلوع سحر خیر و سلامت در آن است

( مصرع دوم آیه‌ ای از سوره مبارکه قدر )

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

انیس اسماعیلی در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۳ دی ۱۴۰۲، ساعت ۱۱:۰۳ نوشته:

ممنون از وقتی که گذاشتین

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mahmood Shams در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۳ دی ۱۴۰۲، ساعت ۱۲:۳۲ پاسخ داده:

خواهش می کنم ، سپاس از توجه شما

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سفید در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، چهارشنبه ۱۵ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۰۵:۱۶ نوشته:

فان الربح و الخسران فی التجر...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۱ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۱۷ فروردین ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۰۷ نوشته:

هم‌نشینی نوروز و شب قدر خجسته باد بر دوستان بیدار دل!

شب وصل(خانلری:قدر) است و طی شد نامه هجر سلام فیه(قرآن: هی)حتی مطلع الفجر

شب دیدار و کامروایی است و طومار جدایی در هم پیچیده شده، تا پگاه این شب پر شور، آرام جان و سرور است.
۲- ای دل درد کشیده! چون عاشق شدی، استوار باش! که در راه عشق هیچ کاری بی‌پاسخ نیست.
۳- از رندی و وارستگی برنخواهم گشت، هرچند مرا با دوری و راندن از خود بیازاری!
۴- ای پگاه روشن‌دل( جان‌بخشی زیبا و بکر)! به خاطر خدای برآی! که شب فراق بسی تاریک است.
۵- دل از دستم رفت ولی چهره زیبایش را ندیدم! وای از این ستم! آه از این دوری پرآزار!
۶- چون از معشوق، وفا می‌خواهی ستم نازها و دوری‌اش را پذیرا باش! سود و زیان در تجارت(سوداگری عشق)کنار هم هستند.
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۷ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۰۴ نوشته:

✅ نگاه اول: شرح مختصر غزل ۲۵۱ دیوان حافظ

📘 بر پایه نسخهٔ غنی ـ قزوینی

۱. شب وصل است و طی شد نامهٔ هجر / «سلامٌ فیهِ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْر»
امشب شب دیدار است و دوران فراق به پایان رسیده. مانند شب قدر، این شب تا سحر سراسر در سلامت و آرامش است.

۲. دلا در عاشقی ثابت‌قدم باش / که در این ره نباشد کار بی‌اجر
ای دل، در راه عشق پایدار بمان؛ زیرا در این مسیر هیچ رنجی بی‌پاداش نمی‌ماند.

۳. من از رندی نخواهم کرد توبه / و لو آذَیْتَنی بِالْهَجرِ و الْحَجر
از شیوه آزادمنشانه‌ام دست نمی‌کشم، حتی اگر تو مرا با دوری و سنگ‌دلی آزار دهی.

۴. برآی ای صبح روشن‌دل خدا را / که بس تاریک می‌بینم شب هجر
طلوع کن ای صبح روشنی‌بخش، به خدا پناه می‌برم، چرا که شب فراق را بسیار تاریک می‌بینم.

۵. دلم رفت و ندیدم روی دل‌دار / فغان از این تطاول آه از این زجر
دل باختم اما چهره معشوق را ندیدم. فریاد از این ستمگری و آه از از این رنج و شکنجه

۶. وفا خواهی جفاکش باش حافظ / فَاِنَّ الرِّبْحَ و الْخُسرانَ فِی التَّجْر
اگر خواهان وفاداری هستی، باید رنج جفا را تحمل کنی؛ زیرا سود و زیان در تجارت عشق درهم آمیخته‌اند.

⬅️ خلیل شفیعی ( مدرس ادبیات فارسی)

خرداد ماه ۱۴۰۴

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۱۴ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۵۶ نوشته:

✅ نگاه دوم: عناصر برجستهٔ غزل ۲۵۱ حافظ

۱. شبِ وصل است و طی شد نامهٔ هَجر / «سلامٌ فیهِ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْر»

🔹 آرایه قرآنی: اقتباس مستقیم از آیهٔ پایانی سوره قدر (سلامٌ هی حتی مطلع الفجر)

🔹 تقابل: «شب وصل» در برابر «نامهٔ هجر»

🔹 آغاز باشکوه: بیت نخست با اعلام پایان فراق، فضای امید و آرامش ایجاد می‌کند.

🔹 دلالت عرفانی: «شب وصل» می‌تواند کنایه از لحظهٔ وصال با حقیقت یا معشوق ازلی باشد.

۲. دلا در عاشقی ثابت‌قدم باش / که در این رَه نباشد کار بی‌اجر

🔹 نصیحت مستقیم: از معدود ابیاتی که لحن تعلیمی روشن دارد

🔹 واژه‌گزینی معناگرا: «ثابت‌قدم» و «بی‌اجر» مفاهیمی‌اند که هم دینی‌اند و هم عرفانی

🔹 الگوی پاداش‌دهی الهی: هم‌نشینی عشق و اجر، یادآور رابطهٔ بندگی و مزد در دین

۳. من از رندی نخواهم کرد توبه / و لو آذَیْتَنی بِالْهَجرِ و الْحَجر

🔹 ترکیب فارسی ـ عربی(ملمع): «و لو آذیتنی» جمله‌ای عربی‌ست که حالت سوگند و تأکید دارد

🔹 شخصیت رند: بازتاب روشن اندیشهٔ رند حافظ که خطا نمی‌بیند، توبه نمی‌کند

🔹 تقابل واژگان: «رندی» در برابر «توبه»، «هجر» و «حجر» به معنای آزار جسمی و روحی

۴. برآی ای صبح روشن‌دل خدا را / که بس تاریک می‌بینم شب هجر

🔹 تشخیص: «صبح» با صفت «روشن‌دل» انسانی شده است

🔹 دعای الحاح‌آمیز: لحن درخواست با عبارت «خدا را»

🔹 تصویرسازی متضاد: نور و تاریکی، صبح و شب، وصال و فراق

۵. دلم رفت و ندیدم روی دل‌دار / فغان از این تطاول آه از این زجر

🔹 دو فعل نالیدن: «فغان» و «آه» به‌وضوح حالت درونی را منتقل می‌کنند

🔹 واژه نادر: «تطاول» به معنی ستم درازمدت و ادامه‌دار

🔹 وزن دردآلود: جای‌گیری هوشمندانهٔ واژگان پرآوای «فغان» و «زجر» در پایان مصراع

۶. وفا خواهی جفاکش باش حافظ / فَاِنَّ الرِّبْحَ و الْخُسرانَ فِی التَّجْر

🔹 تمثیل اقتصادی: «ربح» و «خسران» در «تَجر» (تجارت) استعاره‌ای‌ست از دادوستد عاشقانه

🔹 منطق عشق: سود و زیان در عشق از هم جدایی‌ناپذیرند

🔹 واژگان عربی: بیت با جمله‌ای فصیح از ادبیات عرب پایان می‌یابد که حالت ضرب‌المثلی دارد

⬅️ خلیل شفیعی ( مدرس ادبیات فارسی)

خرداد ماه ۱۴۰۴

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر حافظ رهنورد در ‫۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۵۱ نوشته:

برخی از دوستان برایشان پرسش پیش آمده

توجه داشته باشید که خواجه در بیت اول می‌فرماید؛ امشب شبی‌ست که به وصال ختم می‌شود

سلام و تهنیت است تا سپیده‌ی صبح

یعنی که هنوز منجر به وصل نشده

برای همین در ابیات بعدی دعا می‌کند که زودتر این شب جدایی که (امیدوارم است) به صبح روشنایی می‌رسد، پایان یابد.

با این حساب ابیات گنگ و نامفهوم نیستند.

دقت کنید، غزل تا بیت سوم امیدوارنه است؛ که شب وصل دارد به سپیده‌ی وصل می‌رسد؛ اما از بیت چهارم گویی طاقت عاشق طاق می‌شود و همان شب وصل را شب هجر می‌نامد و از این شب می‌نالد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۵ ماه قبل، یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۵۷ نوشته:

شبِ وصل است و طی شد نامهٔ هَجر

«سلامٌ فیهِ حَتّی مَطْلَعِ الفَجْر»

با توجه به ابیات بعدی این غزل که شرح هجران است باید بیت اول را اینگونه خواند :قرار است امشب دیگر شب وصال باشد یا امیدوارم امشب شب وصال باشد و چنین شبی مثل شب قدر سراسر خیر و سلامت است.حضرت حافظ وصال واقعی با معشوق ازلی را امری دشوار و حتی ناممکن می داند و تصوری از این وصال ندارد ولی همیشه به همین امر غیر ممکن هم امیدوار است .قرینه دیگر استفاده از کلمه نامه است نامه هجران یعنی حکم روزگار به هجران و دوری از یار که دیگر باید به سر برسد و وصال رخ دهد و این آرزوی هر لحظه زندگی حافظ است.

اینکه شب وصال را مثل شب قدر می داند هم بی حکمت نیست .دیگر در شب قدر قرآنی نازل نمی شود بلکه عاشق واقعی و رهرو حقیقت باید در این شب خود را به حقیقت نزدیک کند و طعم وصال با حقیقت را بچشد و بهره گیرد .

دلا در عاشقی ثابت‌قدم باش

که در این رَه نباشد کار بی‌اجر

از این روست که می فرماید تا در راه عاشقی ثابت قدم باشیم چون اجر فراوانی نصیب عاشق می شود حتی اگر وصالی رخ ندهد.

من از رندی نخواهم کرد توبه

و لو آذَیْتَنی بِالْهَجرِ و الْحَجر

و به همین دلیل است که به معشوق می گوید از این راه عاشقی که مرام رندان پاک نهاد است برنمی گردم حتی اگر مرا با راندن و منع کردن از خود برانی و از وصال محروم کنی

برآی ای صبحِ روشن‌دل خدا را

که بس تاریک می‌بینم شبِ هَجر

ولی با کمال خضوع به معشوق می گوید بیا چون وجود و حضورت روشنی است و راه را روشن می کند .کسی که در هجران است باید در تاریکی راه را تشخیص دهد

دلم رفت و ندیدم رویِ دل‌دار

فَغان از این تَطاول، آه از این زَجر

و حکایت همیشگی عاشق دلخسته ندیدن روی یار است و این را جفایی زجر آور از جانب یار می داند.

وفا خواهی، جفاکَش باش حافظ

فَاِنَّ الرِّبْحَ و الْخُسرانَ فِی التَّجْر

و به عاشقان توصیه می کند که چنین جفایی را تحمل کنند چون این تجارتی است که در آن هم سود است و هم زیان

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۲۵۱

تازه‌های نرم‌افزار گنجور