گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸

وزن:	فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

خلاصه

هوش مصنوعی: این شعر به بیان تجربیات شاعر در مورد می و مستی و تضاد آن با زهد و عبادت می‌پردازد. شاعر برای شناخت بیشتر زندگی و حقیقت، به میخانه و مستی روی می‌آورد و به تلاش برای درک عشق و هدایت می‌پردازد. او به طور خاص به زهد زاهدان اشاره می‌کند که اگر به می‌نروی، معذورند، و نشان می‌دهد که عشق و مستی نمی‌توانند به راحتی از راه هدایت جدا شوند. در نهایت، شاعر به این نتیجه می‌رسد که ممکن است در مستی حقیقتی نهفته باشد و این که خود او نیز بی‌خبر از مسائلی که برایش مطرح بوده، به سمت می‌خانه می‌رود.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# من و انکارِ شراب! این چه حکایت باشد؟

غالباً این قَدَرَم عقل و کِفایت باشد

من و انکار شراب؟ این چه داستانی است؟ بی شک تا این اندازه عقل و هوش دارم (که این کار را نکنم).

# تا به غایت رهِ میخانه نمی‌دانستم

ور نه مستوری ما تا به چه غایت باشد

تا اخر، راه میخانه را نمی‌دانستم وگرنه، پارسایی (پرده پوشی) ما هم اندازه‌ای دارد.

# زاهد و عجب و نماز و من و مستی و نیاز

تا تو را خود ز میان با که عنایت باشد

زاهد است و خودبینی و نماز؛ منم و مستی و نیاز. تا ببینیم کدامیک را می‌پسندی.

# زاهد ار راه به رندی نَبَرَد معذور است

عشق کاری‌ست که موقوف هدایت باشد

اگر زاهد راه رندی نپیماید، عذرش پذیرفته است. (زیرا) عشق کاری است که به هدایت (خداوند) نیاز دارد.

# من که شب‌ها رهِ تقوا زده‌ام با دف و چنگ

این زمان سر به ره آرَم؟ چه حکایت باشد!

من که شب‌ها با نواختن دف و چنگ تقوا را زیر پا گذاشته‌ام، چه داستانی است که ناگهان سر به راه شوم!

# بندهٔ پیرِ مغانم که ز جهلم بِرَهانْد

پیرِ ما هر چه کُنَد عینِ عنایت باشد

هوش مصنوعی: من غلام پیر می فروشان هستم که از نادانی‌ام نکوهش می‌کنند. هر آنچه که او انجام می‌دهد، نشان از لطف و توجه او بر من است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# دوش از این غصه نَخُفتَم که رفیقی می‌گفت

«حافظ ار مست بُوَد جایِ شکایت باشد»

هوش مصنوعی: دیشب به خاطر این ناراحتی نتوانستم بخوابم، زیرا دوستی می‌گفت اگر حافظ مست باشد، دیگر جایی برای شکایت وجود ندارد.

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش فریبا علومی یزدی

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش لیلا توکل

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۱۵۸ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

خواجوی کرمانی » دیوان اشعار » صنایع الکمال » سفریات » غزلیات » شمارهٔ ۸۸

گر سر صحبت این بی سرو پایت باشد

بر سرو چشم من دلشده جایت باشد

پای اگر بر سر من مینهی اینک سرو چشم

سرم آنجا بود ای دوست که پایت باشد

بنده چون زان تو و بنده سراخانه ی تست

[...]

سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۱

بر منت ناز و ستم، گرچه به غایت باشد

حاش لله که مرا از تو شکایت باشد!

جور معشوق همه وقت نباشد ز عتاب

وقت باشد که خود از عین عنایت باشد

من نه آنم که شکایت کنم از دست کسی

[...]

ناصر بخارایی » غزلیات » شمارهٔ ۲۳۶

گر سرم خاک شود در کف پایت باشد

ور تنم گرد بود، گرد هوایت باشد

دل من هست برای تو، برای خود نیست

جان فدا باد دلی را که برایت باشد

در دل تنگ من ار جای کنی، جایت هست

[...]

جهان ملک خاتون » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۵۲۹

گرچه بیداد جفای تو به غایت باشد

حاش لله که مرا از تو شکایت باشد

دل تو میل وفای من سرگشته نکرد

از دل ای دوست به دل گرچه سرایت باشد

از جهان کام دل آن روز بود حاصل من

[...]

حسین خوارزمی » دیوان اشعار » غزلیات، قصاید و قطعات » شمارهٔ ۹۶

چون شب و روز مرا از تو عنایت باشد

من و ترک غم عشق این چه حکایت باشد

چون ز سر تا بقدم لطفی و جانی و کرم

حاش لله که مرا از تو شکایت باشد

طالب وصل نیم بنده فرمان توام

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

تا به حال ۴۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

امیر در ‫۱۱ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۹ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۱۷:۲۸ نوشته:

سلام عرض شد...
بیت اول شراب رو انکار نمیکنه و در بیت آخر ازین که رفیقی بهش گفت مست ناراحت میشه؟؟
یکی میشه واسم توضیح بده؟
بنظر خودم یه رازی تو بیت پنجم هست...
چون یه ایهام عجیب داره این بیت پنجم...!!

reply flag link

جمشید پیمان در ‫۱۰ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۴ شهریور ۱۳۹۴، ساعت ۰۸:۴۴ نوشته:

امیر عزیز ،سلام. میان بیت اول و بیت آخر تناقضی نیست،. در بیت اول خیلی صریح می گوید که انکار شراب( باد ، می، خَمر) نشان بی عقلی و بی کفایتی است و من ( حافظ) آن قدر عقل و کفایت دارم که به انکار شراب نپردازم. اما در بیت آخر: حافظ در این جا ناراحتی خودش را در برابر سخن رفیقش ابراز می کند و می گوید از این که گفته است مستی حافظ جای شکایت دارد دلخورم و از این دلخوری دیشب تا صبح خواب به چشمم نیامده است.خلاصه، به رفیقش حالی می کند که؛ بی خود از مستی من شکایت داری! در ضمن حافظ در بیت اول غیر مستقیم( شاید هم غیر عمد ـــ عمدی و غیر عمدی آن قابل اثبات نیست ـــ ) به احکام انکار و تحریم باده در قران، اعتراض کرده و آن را نشان بی عقلی و بی کفایتی( لا اقل بی عقلی و بی کفایتی انسانی) دانسته است.

reply flag link

سید عدنان اسلامی در ‫۱۰ سال و ۱۰ ماه قبل، پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۳۹۴، ساعت ۰۸:۱۳ نوشته:

سلام
وزن شعر
فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لن
باید باشد

reply flag link

حاجی افندی در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۴ خرداد ۱۴۰۳، ساعت ۱۹:۵۶ پاسخ داده:

من و انکا : فعلاتن

رِ شراب این: فعلاتن

چه حکایت: فعلاتن

باشد: فعلن

......

تا به غایت: فاعلاتن

ره میخا: فعلاتن

نه نمی دا: فعلاتن

نستم: فعلن

آقای خطیب رهبر فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن آورده.

بحر رمل مثمن مخبون اصلم

reply flag link

محمد فخارزاده در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۴ دی ۱۳۹۴، ساعت ۲۲:۳۶ نوشته:

دکتر شفیعی کدکنی در مصاحبه ای که سال 69 در آلمان کرده این غزل را بهترین شعر حافظ می داند. (مقدمه گزیده اشعار، انتشارات مروارید)

reply flag link

محدث در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۴ دی ۱۳۹۴، ساعت ۲۳:۰۲ نوشته:

به نظر من خیلی شاعران دیگر شعرهایی دارند که از این شعر حافظ قشنگ تر است. چه برسد به خود حافظ نازنین، که بسیاری از غزل هایش از این غزلش قشنگ ترند.
اگر چه زیبایی و جمال، در نگاه ما انسان ها که از زمین و زمان و نوع نگرش بسیار تاثیر میپذیریم، زنگ به زنگ می شود. ممکن است من در سال 94 با توجه به حال دگرگونی که دارم غزل "ساقی به نور باده برافروز جام ما" در چشمم بهترین شعر هستی بیاید و در سال 95 با اوضاع مساعدی که- بر فرض محال- خواهم داشت این غزل را برترین شعر گیتی بدانم: قتل این خسته به شمشیر تو تقدیر نبود...
البته استاد شفیعی کدکنی، متخصص فن هستند و لابد ایشان اشارت های ابرویی را در خشت خام این شعر می بینند که ما جوانان خام در آیینه ی موی این شعر هم نمی بینیم.

reply flag link

محدث در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۴ دی ۱۳۹۴، ساعت ۲۳:۰۷ نوشته:

اگر درست در خاطر ضعیفم باشد دکتر شفیعی کدکنی در دهۀ چهل، بهترین غزل نوع غزل فارسی را غزل طرز نو-سبک هندی- می دانست. بعدها تبدل رأی برای ایشان رخ داد و همین غزل سبک عراقی را بهترین نوع غزل عنوان نمود.
گویا در مقدمۀ کتاب شاعری در هجوم منتقدان و نیز در کتاب با چراغ و آیینۀ ایشان این را خوانده ام. دقیق یادم نیست.

reply flag link

همیشه بیدار در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۰:۴۵ نوشته:

به نظر حقیر حافظ ابیات بسیار قشنگتری هم دارد
در اَزَل پرتو حُسنت ز تجلّی دم زد
یا
دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند
یا
زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم (از نظر ادبی )
یا
سالها دل طلب جام جم از ما میکرد
البته فقط این نظر حقیر است. چندی پیش از فارسی زبان دیگری شنیدم که ایشان هم این غزل را که به ظاهر تبلیغ می می کند بهترین غزل میداند که اگر فقط همین هدف است که باید در جواب از زبان خواجه گفت:
مستی عشق نیست در سر تو،
رو، که تو مست آب انگوری

reply flag link

همیشه بیدار در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۱:۰۲ نوشته:

با عرض سلام و درود خدمت جناب محدث گرامی! مرقومه شما را دقیق نخوانده بودم. شما هم کم پیدا شدی. شما خوب هستید دوست گرامی؟

reply flag link

روفیا در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۷ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۰:۳۵ نوشته:

محدث گرامی
فرض محال؟
What about hidden games behind the scene
??!!

reply flag link

محدث در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۹ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۷:۰۰ نوشته:

روفیای ارجمند
نوشته ها و نظرات جدی من الکی است؛ چه رسد به نوشته های الکی و آبکی ام؛ و نظر بالا از همان آبکی های به توان دو است.
منظور من از محال، محال عقلی و استحالۀ در برابر امکان نبوده؛ چرا که عقلاً نمی توان نسبت به آیندۀ خود و دگرگونی یا همواری اش، اظهار نظر قطعی کرد مگر اینکه خداوند یا اهل عصمت به انسان خبر داده باشند و بداء را نیز نفی فرموده باشند.
من از نگاه غیر فلسفی و با سنجش داشته ها و وضع کنونی، نسبت به سال آینده قضاوت کردم و این اصلا درست نیست چرا که به فرمایش زیبای حافظ نازنین(با اندکی تصرف): باشد اندر پرده بازیهای پنهان، مردمان!
تدبیر بر تقدیر نمی تواند غالب آمده و پیروز گردد. مهم برای آدمی؛ در حال، زیستن؛ تشخیص وظیفه و تکلیف و عمل بدان است. نتیجه محوری-که البته نافی آینده نگری نیست- کار ما نیست و هم بی ادبی است(که: ما نبودیم و تقاضامان نبود/لطف او ناگفته ما می شنود) و هم به ما هم ربطی ندارد.
آقایی بود در همین مدرسۀ فیضیۀ قم، درس! اخلاق می گفت. گاهی لطیفه ای تنبه زا در میان گفته هایش می آورد. خدایش بیامرزد. شبی در میان درسش گفت:
«شخصی به ملانصرالدین گفت: همسایه ات مراسم عروسی گرفته.
ملا گفت: به من چه؟
آن شخص گفت: تو را هم دعوت کرده.
گفت: به تو چه؟»
خیلی از کارهای ما و تفکرات و اندیشه های ما نیز همین طور است. فرشته های موکّل رزق و روزی و زندگی و تغییر و تحول و غیره، قاه قاه می خندند و غش ریسه می روند که این ها، این آدم های حسابگر و غرق در توهم، گمان می کنند می توانند بر تقدیر غلبه کرده و قضا را تغییر دهند… زهی توهم باطل..زهی خیال محال….
سپاس از نظر شما؛ کاش من هم از این زبان های خارجکی بلد بودم تا مثلا در جوابتان می نوشتم: تجری الریاح بما لا تشتهی السفن؛ یا از این جور مزخرفات! اوقاتتان خوش آدم اندیشمند منعطف.

reply flag link

محدث در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۹ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۷:۲۸ نوشته:

سلام آقای بیدار محترم. متشکرم از لطف شما.
شوخی:
حال مرا نپرس که هنجارها مرا / مجبور می‌کنند بگویم که: بهترم.
مگر در این گونه روزگاری می توان خوب و خوش بود!!!!
اما خدا را در همه حال شکر.
قربان شما.
نفسی می آید و می رود و به قول دوست! روفیا شخص آسم گرفته ای چون سعدی باید قدر همین نعمت بزرگ و نادیدنی را بداند....
کم پیدایی ما معلول همان حال خوب من است! دوست عزیز :)

reply flag link

همیشه بیدار در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۹ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۰:۴۸ نوشته:

یا مَنِ إسمهُ دَواء و ذِکرِهُ شِفاء
یکی درد و یکی درمان پسندد
یکی وصل و یکی هجران پسندد
من از درمان و درد و وصل و هجران
پسندم آنچه را جانان پسندد
ما که با عمل نمیتوانیم شکر کنیم، پس همین شکر زبانی را انجام بدهیم. در هر حال برای شما آرزوی سلامتی و سعادت و از همه مهمتر عاقبت به خیر بودن میکنم
خدایا چنان کن سرانجام کار
تو خشنود باشی و ما رستگار

reply flag link

موعود در ‫۱۰ سال و ۵ ماه قبل، دوشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۴، ساعت ۰۹:۱۴ نوشته:

مستی ما از شراب معنوی است
نقل ما نای نوای مثنوی است
باده چبود تا به ما مستی دهد
عقل چبود تا به ما هستی دهد
باده در جوشش گدای جوش ماست
عقل در گردش اسیر هوش ماست
باده از ما مست شد نی ما ازو
عقل از ما هست شد نی ما ازو ...
...
برای بیت چهارم هم :
ای بیخبر از سوختن و ساختنی
عشق آمدنی بود نه آموختنی

reply flag link

سیدعلی ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۰۲ نوشته:

من و انکار شراب؟! این چه حکایت باشد؟!‏ غالباً این قدَرم عقل و کفایت باشد!
‏جناب حافظ شیرین سخن دراین غزل بسیار راحت ترازسابق و بی‌ هیچ دغدغه ای ،گویی که از فشار تندروها وافراط گرایان آزادشده باشد،حرفهای دل خود را که همیشه درلفافه ی ایهام وابهام وکنایه می پیچید بامازده است.
ضروریست دانسته شودکه حافظ پس ازاینکه درس قرآن راتمام کردمدتی بافقها وعلمای دینی نشست وبرخاست کردومسیری راباهم طی کردند.آنهاخیلی زودبه دوراهی عقل وعشق رسیدند.فقهابه استناد احادیث وروایات فراوان دینی، مسیرعقل راانتخاب کردندولی حافظ که هوای دیگری درسرداشت مسیر عشق رابرگزید.ازهمین مقطع تاریخی بودکه جوانه های باورها وعقایدخواجه حافظ یکی یکی سر برآورده، به مروررشدکرده وگلشنی فرح فزای ومستی بخش وگشاینده ی دل وجان رارقم زدند.
رفته رفته اختلافات فکری آنها بزرگ وعمیق تر شد تاآنجا که به غایت رودرروی همدیگر قرار گرفتند.
حافظ بامشاهده ی مکرر خودنمایی ها، ریا وتزویر و دروغ اززاهدان ریایی وافراطیون دینی، اشتیاق فراوانی به آزاداندیشی ،عشقورزی بی قیدوشرط، بی آزاری و صداقت پیداکرد وسعی نمودبه مدد مشاهدات ودانش واندوخته های خویش،راه تازه ای پیداکند.کلنگ بنیادمکتبی نو باجهان بینی ویژه،به دست آن دردانه ی روزگاربرخاک کهنه ی زمین فرودآمدومیخانه ی عشق بنیانگذاری گردید.
مکتبی که درآن به غیراز مردم آزاری.،هیچ یک ازرفتارهای آدمی گناه محسوب نمی شود وهمگان باعشق ومهر ومحبت درکنارهم روزگارمی سپرند.
اما رویارویی حافظ بافقهای افراطی وزاهدان خشک مذهب،خطرات فراوانی نیز برای اوداشت.تاآنجا که تهدیدبه قتل شد،تکفیر شد و........
هنگامی که شرایط زمانه نامطلوب بود وخفقان برجامعه سایه افکنده بود حافظ سعی می نمود باورها واعتقادات خویش را درپرده هایی ازایهام و ابهام پیچیده ودوپهلو وگاه چندپهلو ارایه نماید تا بهانه ای به دست افراطیون وبه اصطلاح داعش آن زمان ندهد.اماهرگاه نیز فرصتی مناسب دست می داد اقدام به بیان وانتشارآزادانه ی عقایدخویش می نمود. به نظرمی رسد این غزل نیزدربخش پایانی عمرگرانبهای آنحضرت دریک چنین فرصتی سروده شده است.
چه شیعه باشیم وچه سنی وچه یک آزاداندیش فرامذهبی ،ناچاریم بپذیریم که حضرت حافظ نیز به ماننداغلب شعرا به استناداشعارویادداشتهایی که از آنان باق مانده است، دربحث شراب وباده گساری دستی برآتش داشته وگهگاه به مستی ومیخواری می پرداخته است.
اگرچه تعدادزیادی ازغزلیات حافظ ،سندی بسیار محکم برای این مطلب هست که منظورحافظ از شراب وشرابخواری،شراب انگوری نبوده ومراد ازبیان آنها،اشاره به مستی حضور دوست ووصال و.....هست اما به تعداد همین غزلها،متقابلن غزلهایی نیز دردیوان حافظ وجود دارد که نشان می دهدمستی شراب انگوری رانه یک بار بلکه بصورت حرفه ای تجربه کرده است.
بنابراین حافظ هم ازشراب حقیقی وهم ازشراب مجازی بهره می برده است.
دربیت اول این غزل نیزبه روشنی وباصراحت تمام تاکیدمی فرمایدکه من هرگزشراب راانکار (نفی)نکرده ونمی کنم،این چه داستانی هست که درست کرده اید؟به قول خودمونی:این چه حرفیه؟
شاعربه منظوررفع هرگونه ابهام درمخاطب، درمصراع دوم بیت اول در ادامه ی سخن اظهار می نماید:
حداقل اینقدرعقل وشعوردارم ومتوجه هستم که چه می گویم....به اصطلاح عریضه نویسان امروزی: درکمال صحت وسلامت عقلی این مطلب را بیان می کنم. انتخاب «عقل و کفایت»ازسوی شاعرو نشاندن آنها در کناریکدیگر،به این دلیل است که مخاطبین شعردچاراشتباه نشوندوباآسمان وریسمان به هم بافتن وبرداشت های شخصی،معناهای دیگر اختراع نکنند
تا به غایت٬ ره ِ میخانه نمی‌دانستم ور نه مستوری ما، تا به چه غایت باشد؟!
غایت: پایان،نهایت، مقصود، مقصدو نهایت آرزو کمال مطلوب آرمان .
‏«تا به غایت» در بیت دوم به معنای: تا این اواخر یا تاکنون
تاحالا من نمی دانستم که میخانه کجاست ونمی دانستم که درمیخانه چه حالتی به آدمی دست می دهد(اشاره به زمانی که با فقها وزاهدان نشست وبرخاست می کرده وناگزیربوده پرهیزگاری پیشه کند)
‏مستوریی :به معنای زهد و پرهیزکاری است.‏
وگرنه (اگرزودترمی فهمیدم که درمیخانه چه می گذرد)این همه بیهوده پرهیزگاری نمی کردم.
خودراسرزنش می کندکه پرهیزگاری تابه کی باید ادامه داشته باشد؟
زاهد و عُجب و نماز و، من و مستی و نیاز تا تو را خود ز میان٬ با که عنایت باشد؟
زاهدان وعابدان ریاکار واعمال خوپسندی ونمازبه پاداشتن یک طرف، من ومستی شراب وتهیدستی ونیازمندی یکطرف.
تاتوخودقضاوت کن وببین وجدانن میل دل وتوجه قلبی تو به کدام طرف است؟
بااین جبهه گیری که حافظ اختیارنموده است (قراردادن زاهد وخودپسندی ونمازیک جبهه وحافظ ومستی ونیازمندی جبهه ی دیگر) تردیدی نمی ماند که حافظ نمازنمی خوانده و ازیک مقطع تاریخی به بعد ازمذهب خارج شده وآزاداندیشی بامحوریت عشقورزی پیشه کرده ودرغایت، شکل گیری یک مسلک جدیداتفاق افتاده است.
زاهد ار راه به رندی نبَرَد، معذور است!‏ عشق، کاری است که موقوف هدایت باشد!
"رندی"تازمان حافظ به مفهوم لاقیدی ولاابالیگری بوده، اما حافظ همانگونه که دوست داشت درهمه چیز نوآوری کند رندی رانیزمتحول ساخت و معناهای جدیدوباارزش ومنحصربفردی رابه این واژه اضافه کرد وجایگاهی رفیع به رندی بخشید.
رنددرنظرگاه حافظ کسی است که ضمن آنکه پایبند به اصول شریعت نیست، بسیارداننده،زیرک، صادق وجوانمرد،عاشق وباهوش وآزادوشجاع است.
زاهدازاینکه نمی تواندیک رند باشد ومفهون رندی رادرک کند گناهی نداردوعذرش پذیرفتنی هست. زیرا رند بودن ورندی پیشه کردن که همانا عشقورزی بی قیدوشرط است کاری نیست که همینطوری وبدون عنایت حق تعالا صورت پذیرد.
به بیان دیگر می فرماید: من اگررندی اختیلرکرده وراه خودرا ازراه فقها وزاهدان جدا کرده ام به لطف وعنایت حق بوده است.
من که شب‌ها، ره ِ تقوا زده‌ام با دف و چنگ، این زمان، سر به ره آرم٬ چه حکایت باشد؟!
غزل بگونه ای شروع وخاتمه یافته که گویی ازحضرت حافظ سئوالی شده که :آیا شماهنوز مسلمانی نمازمی خوانی؟ یاشراب میخوری وازمذهب خارج شده ای؟
حافظ نیزدرجواب این شبهات این غزل راسروده تا ابهامات برطرف گردد.
آخرانصاف دهید.....من که شبها(حتا آن زمانی که با فقها وعابدان همنشین بودم) باپرداختن به موسیقی سعی می کردم با تقوا وپرهیزگاری بجنگم حال چگونه می توانم به ویژه الان که موردعنایت حق قرارگرفته ام دوباره به راه قبلی بازگردم وبا زاهدان وعابدان دریک مسیرگام بردارم؟ این چه حرفیه؟ این چه سئوالیه؟! این چه توقعی هست که ازمن دارید؟!من که همانندزاهدان تظاهروریاکاری نمی کنم همگان بایدبدانند که من چه مسلکی دارم.
بنده ی پیر مُغانم که ز جهلم برهاند پیر ما هر چه کند، عین عنایت باشد!
گرچه به روشنی مشخص نیست که «پیر مغان» چه کسی هست که حافظ این همه به اوارادت می ورزد واحترام خاصی به اوقایل است.اما باکمی تحقیق دراشعارآنحضرت، بنظرچنین میرسدکه ممکن است منظورحافظ ازپیر مغان « حضرت زردتشت » بوده باشد.
مغان جمع مغ به معنی روحانیان مذهب زرتشت است. درمذهب زرتشت شرابخواری انکارنشده است.سخنانی که اززرتشت باقی مانده است همه در راستای عشقورزی ، راستی، مهرورزی ومهربانیست. سخنانی که حتا درحقوق بشرامروزی جایگاه ویژه ای دارد وهرگزازجنگ وخون ریزی ستایش نشده است.بسیاری ازاندیشمندان وفیلسوفان جهان مثل نیچه و...... احترام خاصی به زرتشت قایل هستند.پس دور ازانتظارنیست که پیرمغان حضرت حافظ هم اوبوده باشد.
گفتم شراب وخرقه نه آیین مذهب است
گفت این عمل به مذهب پیر مغان کنند
به هرحال پیرمغان حضرت حافظ ،هرکه باشد نماد یک انسان کامل ومرشددانا وفرزانه هست و مسلّماً از این پیر فرزانه، هر چه سر بزند،قابل قبول، خداپسندانه وشایسته است
دوش از این غصّه نخفتم که رفیقی می گفت:‏
حافظ ار مست بودجای شکایت باشد.
این بیت درتاییدمطلبی هست که درشرح بیت پنجم بیان گردید.
همگان باید دانسته باشند که من می میخورم ....
من غصه می خورم وقتی کسی مراخوب نمی شناسد وبه اشتباه تصورمی کند من یک شخصی هستم که مشغول عبادت وزهد ورزی وپرهیزگاری هستم.
دیشب ازاین غصه تا صبح خواب به چشمانم نرفت چون شنیدم یکی ازرفقا چنین اظهارنموده که ازحافظ انتظارمستی نداشتیم اگرحافظ مستی کرده باشدشکایت دارم.
حافظ ازغصه ی اینکه چرامردم باورنمی کنند که حافظ مستی می کند که خافظ نماز نمی خواند که حافظ ازمذهب خارج شده وراه دیگری درپیش گرفته،خواب به چشمانش نیامد......

reply flag link

حسین فرزند ماه جمال و منصور محمدنظامی در ‫۳ سال قبل، چهارشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۰۹:۰۲ پاسخ داده:

با بخش زیادی از گفته های شما موافق هستم. یک مفهومی هست به نام پیر درون. شاید هر کس توانایی دیدارش را نداشته باشد. احتمالا حافظ به این مرحله رسیده است.

حافظ سیر تکاملی داشته است. از صورت به سیرت، از ظاهر به باطن رسیده است.

شاید یکی از آخرین ابیاتش این بوده باشد:

جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه

چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند.

حقیقتی که حافظ به آن رسیده است چه بوده است؟

reply flag link

محسن در ‫۹ سال و ۷ ماه قبل، چهارشنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۳۷ نوشته:

سلام به همه دوستان
بیت 4 این غزل به شکل ذیل صحیح تر به نظر می رسد :
بنده پیر مُغانم که ز جهلم برهاند
پیر ما هر چه کند عینِ ولایت باشد
خصوصاً اینکه حافظ کلمه « عنایت » را در بیت 6 بعنوان قافیه بکار برده است و دوبار استفاده از یک کلمه بعنوان قافیه در یک غزل 7 بیتی ( که البته غزلی مملو از محتوای مفید است ، ) توسط شاعری زبردست همچون حافظ زیاد منطقی به نظر نمی رسد . این بیت در وبسایت های ذیل هم بدین شکل که عرض نمودم آمده است :
1 : پیوند به وبگاه بیرونی
2 : پیوند به وبگاه بیرونی

reply flag link

محسن در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۵ خرداد ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۰۶ نوشته:

نظرات تمام بزرگواران رو خوندم.سپاس از همگی.
یه مطبی هست که فکر کنم دوست گرامی سید علی ساقی نوشته بودن.گفته بودن مغ پیشوای کیش زرتشتی هستند.دوست گرامی مغ پیشوای کیش مهر هستند و پیشوای کیش زرتشت رو موبد میگن.
یه موضوع دیگه که شاید من اشتباه کنم کتابی که من دارم بعد از اون بیت چهارم که اینجا گذاشتیدیه بیتی هست که اینحا نیست
زاهد از راه به رندی نبرد معذور است عشق کاریست که موقوف هدایت باشد
من که شبها ره تقوا زده ام با دف و چنگ این زمان سر به ره آرم چه حکایت باشد

reply flag link

جاوید مدرس اول رافض در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، جمعه ۱۳ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۱۷ نوشته:

دوش از این غصه نخفتم که حکیمی می‌گفت
حافظ ار مست بود جای شکایت باشد
نسخه‌ها و شارحان در این بیت دچار اختلاف و مشکل‌اند. اعم اغلب نسخ “حکیمی” دارند و اقل نسخ، شاید به این دلیل که با ضبط حکیمی مشکل داشته‌اند، آن را به “فقیهی” و “رفیقی” و…تبدیل کرده‌اند.
بی‌شک حافظ که طبق ابیات همین غزل اهل انکار شراب نیست و تکلیف خودش را با زاهد معلوم کرده عجب و نماز را به او اختصاص داده و مستی و نیاز را برای خودش برداشته هرگز از سخن یک فقیه بدخواب نمی‌شود چه رسد به اینکه بی‌خواب شود!
رفیق هم که لابد هم‌پیاله حافظ است هرگز او را به دلیل مستی شماتت نمی‌کند و بکند هم آن‌چنان بر حافظ گران نمی‌اید که خواب از چشم او برباید!
بدیهی است که با توجه به آنچه گذشت و نیز قدمت و کثرت نسخه‌بدل حکیمی نوبت به فقیهی نمی‌رسد چه رسد به رفیقی و حسودی و رقیبی و عزیزی که ضبط‌های کمیابی هستند.
برخی شارحان برای رفع ابهام بیت مصراع دوم را سوالی خوانده‌اند: “حافظ ار مست بود جای شکایت باشد؟! ” که باز هم رفع مشکلی نمی‌کند، چون دلیلی برای رنجش حافظ از یک استفهام ساده که شاید انکاری هم باشد وجود ندارد. ضمن اینکه انشایی خواندن عبارات، مثلا پرسشی خواندن آن‌ها به دلیل بلاغی نیاز دارد و خبری خواندن عبارت بر انشایی خواندن، علی‌القاعده، مرجح است.
بعضی از شارحان نیز در توضیح بیت توقف کرده و در برابر مفهوم آن سپر افکنده‌اند.
به نظر می‌رسد که باید در مورد کلمه “حکیم” دقت و درنگ بیش‌تری کرد. حافظ حکیم را در دیوان خود در چند معنی به‌کار برده است. یکی از این معانی خدای حکیم است:
گفتم این جام جهان‌بین به تو کِی داد حکیم؟
گفت آن روز که این گنبد مینا می‌کرد
قطعا این معنی در بیت مورد نظر نیست. معنی دیگر کلمه حکیم در دیوان حافظ اهل حکمت و شخص داناست، اما این معنی هم نباید مورد نظر باشد، چون حافظ نه تنها از پند حکیم نمی‌رنجد بلکه از آن استقبال هم می‌کند:
پند حکیم عین صواب است و محض خیر
فرخنده بخت آن‌که به سمع رضا شنید
او حتی در برابر عیب‌جویی حکیم نیز بی‌طاقت نمی‌شود و با احترام به او پاسخ می‌دهد:
عیبم مکن به رندی و بدنامی ای حکیم
کاین بود سرنوشت ز دیوان قسمتم
اما سومین معنی حکیم در شعر حافظ که، به نظر می‌رسد همین معنی در این‌جا مدنظر است، طبیب است، چنان‌که در این دوبیت نیز به همین معنی است:
فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن
درد عاشق نشود بِهْ به مداوای حکیم
مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ
کجاست فکر حکیمیّ و رای برهَمَنی
در بیت مورد بحث کلمه “شکایت” نیز که یادآور شکایت بیمار از درد است همین معنی را تقویت می‌کند. اگر این معنی را برای کلمه حکیم بپذیریم، بیت این‌گونه قابل تفسیر است:
دیشب از این غصه پریشان و دچار بی‌خوابی شدم که طبیبی (به تکرار) می‌گفت اگر حافظ باده بنوشد برای سلامت او زیان دارد و باعث بیماری و شکایت او از درد خواهد شد، یا جای آن خواهد بود که طبیب به خاطر ناپرهیزی از او گله کند.
بر این اساس علت ناراحتی و بی‌خوابی حافظ سخن طبیب است که او را از باده پرهیز داده است و البته معلوم است که چنین پرهیزی برای حافظ به هیچ وجه خوشایند نیست و خواب را از دیده او می‌رباید!

reply flag link

گمنام در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۳۳ نوشته:

درود بر شما جناب مدرس
در گذشته ای نه چندان دور و ُ ای بسا هنوز در برخی شهرها) مطب را محکمه و طبابت را حکمت می گفتند
و می گویند.

reply flag link

ساقی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۳۳ نوشته:

جناب محسن خان جهت استحضارحضرتعالی، درمورد "مغ"درلغت‌نامه دهخدا می خوانیم:
مُغ: مؤبد زردشتی ، نزد نویسندگان قدیم از کلمه ی"مغ " پیشوای دینی زرتشتی اراده شده است. گبر آتش پرست باشد از ملت ابراهیم . (لغت فرس چ اقبال ص 224). آتش پرست را گویند. (فرهنگ جهانگیری ) (برهان ). آتش پرست و مغان جمع آن . (فرهنگ رشیدی ). طایفه ای از پارسیان را که پیرو زردشت اند. (انجمن آرا) (آنندراج ). مجوسی . (دهار) (منتهی الارب ). اوستائی «مگه » ، «موغو» ، پارسی باستان «مگو» ، پهلوی «مگو» . فردی از قبیله ٔ مغان و جمله ٔ آتش پرستان را مغ گفته اند. (مجمل التواریخ و القصص ص 420).
مغ را که سرخ رویی از آتش دمیدن است
فرداش نام چیست سیه روی آن جهان .
(از فرهنگ فارسی معین ) :
چو شب رفت و بر دشت پستی گرفت
هوا چون مغ آتش پرستی گرفت
و....‌‌
مغ /moq/
فرهنگ فارسی عمید
(اسم، صفت) [پهلوی: móg] [قدیمی] پیشوای مذهبی زردشتی؛ مرد روحانی زردشتی
و.... الی آخر
ارادت حافظ به حضرت زرتشت قابل انکارنیست به احتمال قریب به یقین منظور حافظ از"پیرمغان" حضرت زرتشت است اما این ارادت دلیل زرتشتی بودن یا گرایش داشتن حافظ به دین زرتشت نیست. ارادت او به سبب مترقیّانه بودن افکارجهانشمول، پاک وانسانی زرتشت است نه چیز دیگر. همانگونه که اندیشمندان بزرگی مثل نیچه ودیگران درمقابل افکارزرتشت سرفرومی آورند حافظ نیز ازاین منظر به آن انسان پاک اندیش وپاک کردار ارادت می ورزد.
به باغ تازه کن آئین دین زرتشتی
کنون که لاله برافروخت آتش نمرود

reply flag link

۸ در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۱۳ نوشته:

جناب ساقی،
این همه آوردید ، در هیچ نوشته زردشتی کهنه یا نو
دیده اید که موبدان را مغان خوانده باشند؟؟؟

reply flag link

رضا ساقی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۵ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۰۴ نوشته:

جناب آقای محسن، وقتی درلغتنامه ی معتبری مثل دهخدا ومعین "دیرمغان" به معنی معبد وعبادتگاه زرتشیان وکوی مغان به معنی کوی زرتشیان آمده است قطع یقین اولین معنایی که درذهن شنونده از"پیرمغان" شکل می گیرد همان پیشوایان زرتشتیست وبس. اگرحضرتعالی تعبیربهتری دارید بفرمائید تادوستداران حافظ واین حقیرمستفیض گردند.

reply flag link

۸ در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۵ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۲۸ نوشته:

جناب ساقی
اولین معنایی که درذهن جناب عالی شکل گرفته است
به نظر درست نمی نماید
نفرمودید کی و کجا موبدان به کار می و میخانه سر گرم می کرده اند
قومی دیگر که از قضا زلف دوتا هم دارند ، در این کار بوده و هستند.

reply flag link

تماشاگه راز در ‫۸ سال قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۱۲ نوشته:

جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند
دوستان مذهب حافظ مذهب عشقه
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من

reply flag link

تماشاگه راز در ‫۸ سال قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۱۵ نوشته:

شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی:
سلمان ساوجی :بر منت نازوستم گرچه به غایت باشد حاش لله که مرا از تو شکایت باشد. جهان ملک خاتون : گرچه بیداد و جفای تو به غایت باشد ( حـاش لله کـه مـرا از تـو شـکایت باشد)
*
این غزل در اوایل حکومت امیر مبارزالدین در استقبال از غزل ساوجی که احتمالاً به مسابقه گذاشته شده بوده است سروده شده است . از غزل سلمان ساوجی همانطور که در بالا مشاهده می شودجهان ملک خاتون نیز استقبال و مصراعی از مطلع غزل سلمان را در مطلع غزل خود آورده است. زمان سرودن این غزل مصادف است با نهی منکرات امیر مبارزالدین و زیر فشار بودن حافظ در ترک میخوارگی و بدین سبب شاعر موضوع باده نوشی و استمرار آن را موضوع غزل خود قرار داده و در طول غزل با دلایل عرفانی از خود دفاع می کند. در مجموع ، این غزل نیز یک لایحه دفاعیه منطبق بر معیارهای عرفانی و قرآنی است .

reply flag link

امیر در ‫۷ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۹ اسفند ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۴۴ نوشته:

سلام خدمت دوستان و عزیزان
من نوشته های اقای ساقی را در ذیل اشعار مختلف جناب حافظ مطالعه کردم. چیزی که در دیدگاه ایشان مشهود است، اینکه حافظ آزاداندیش فرامذهبی بود و اساسا مذهبی بودن، با ازاداندیش بودن تعارض دارد و اینکه برای حافظ هیچ چیز مقدس نیست، الا عشق. ایرادات متعددی به این دیدگاه به ذهن حقیر می رسد که مجال طرح همه انها نیست، اما از همه مهمتر اینکه با این نگاه خود حافظ مخالف ازاداندیشی است؛اگر ازاداندیشی به معنای برداشتن حرمت و تقدس از امور است، پس سرسپردگی حافظ به عشق و می و خرابات و پیر مغان و استاد و ....همه را باید مغایر ازاد اندیشی دانست!
ایراد دوم اینکه این نگاه تعارض اشکار با اشعار و گفته های دیگر حافظ دارد.

reply flag link

مهرداد پارسا در ‫۶ سال و ۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۲۳:۰۰ نوشته:

سطح آزاداندیشی حافظ در قیاس با روزگار خودش خیلی خوب بوده. حافظ هر چند در اشعارش گاهی پا را فراتر ار حدود مذهب می گذارد اما بی شک در زندگی شخصی خودش یک مذهبی محسوب می شده و مردم او را با این شهرت می شناختند که اگر جز این بود او در جامعه خود دوام نمی آورد و خیلی زود کشته می شد.
اما چیزی که هست، همین سطح از آزاداندیشی و گام زدن در وادی های فرامدهبی و عبور از خط قرمزهای جامعه ولو در حد شعر و بیان اشتیاق های درونی، در حدود 7 قرن پیش شاهکاری فکری است. توجه کنیم که در همین غرب هم تا حدود یک قرن پیش اشعار امثال حافظ و خیام توسط مراکز رسمی جامعه به دیده تردید و توبیخ نگریسته می شد.
پس اندیشه حافظ و ارزش امروزی آن را باید به محک قرون و دوره ای که در آن می زیسته سنجید.

reply flag link

حسن خدابخش در ‫۶ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۸، ساعت ۱۰:۲۳ نوشته:

با سلام خدمت دوستان
به نظر من آزاداندیشی جناب حافظ فرازمان است. اگر دوستان چارچوبی را برای حضرت حافظ تصور می کنند به دلیل آنست که آزاداندیشی مطلق نمیتواند وجود داشته باشد ولی مهم است که چارچوب شما چه باشد و ایا جنبه محدودکنندگی و تزویر دارد یا نه به جقیقت وجودی نزدیک است. صحبت هایی نیز که بعضا میشه که منظور حافظ از شرای می حقیقت است ناشی ازتصورات مفسر است. حافظ یک جهانشمول متکی بر حقیقت و واقعیات زندگی است که معنویت هم جزو آنست.
در این شعر حافظ مراحل تکامل خود را بیان می کند. ابتدا شراب نمیخورده که برخی حمل بر انکار شراب از طرف حافظ می کرده اند. اما با کنار رفتن و عقب زدن پرده ی جهل که مظهر آن زاهدان ریایی هستند به حقیقت ازادگی دست می یازد و آخرین جسارت فکری و آزادی را حافظ به معرض نمایش می گذارد که حتی یاران قدیمی نیز بخاطر آن به حافظ خرده می گیرند و او را می رنجانند.
کسانی که آزادگی حافظ را به زمان خودش محدود می کنند توجه کنند که اگر حافظ الان بود چه سرنوشتی می داشت؟!!!! پس حافظ فرازمان است.

reply flag link

نادر در ‫۶ سال قبل، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۱۱:۴۱ نوشته:

با عرض سلام و احترام ،در بیت :تا به غایت ....غایت در مصراع دوم در معنای پرچمی است که برای مشخص شدن میخانه ها بر بام می افراشتند .

reply flag link

نادر در ‫۶ سال قبل، یکشنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۱۳:۴۷ نوشته:

ببخشید غایت در مصراع اول

reply flag link

ستاره سهیل در ‫۵ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۶ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۲۲:۲۸ نوشته:

با تقدیم سلام حضور همه‌ی بزرگواران ..
و اما گمان می‌کنم که هیچ کس همچو حضرت لسان الغیب، نتواند منظور خویش را از پیر مغان بر ما بیان نماید. آنجا که حضرتش فرموده:
" مرید پیر مغانم ز من مرنج ای شیخ
چرا که وعده تو کردی و او بجای آورد .."
گمان برخی بر این است که حافظ اشارتش به وعده‌ی نخوردن گندم آدم ابوالبشر است و بجای آوردن این وعده توسط حضرت ابوتراب ..
و برخی دیگر چنین پنداشته اند که اشاره‌ی حضرت حافظ به وعده‌ی قربانی کردن فرزند است از حضرت ابراهیم خلیل و تحقق آن وعده توسط حضرت حسین غریب ..
هرچه هست، خدای حافظ بهتر می‌داند و خود او ..

reply flag link

مادر در ‫۵ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۳۹۹، ساعت ۱۰:۵۲ نوشته:

آقا رضای عزیز و بزرگوار، (آقا رضا ساقی، سید علی ساقی) نمیدونم چرا اینهمه اسم، ولی بسیار از مطالب شما استفاده میکنم. از زحماتی که میکشید و خط به خط غزلیات را شرح میدهید سپاسگزارم. خدا حافظ و نگهدارت باشد.

reply flag link

عمو سعید در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۸ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۰۸:۰۵ نوشته:

این بیت حافظ هم رفت تو لیست بیت هایی که هیچ کس نتونسته از ابهامش سر در بیاره

تا به غایت ره میخانه نمی دانستم

ور نه مستوری ما تا به چه غایت باشد

من فقط تعجبم از کسانیه که این بیت رو معنی کردن

خوب برادر مگه مجبوری وقتی نفهمیدی چی میگه، میای معنی می کنی

یاد اون بیت حافظ افتادم که حتی حافظ پژوهان هم نفهمیدن ولی متاسفانه کسی اعتراف نکرد:

خواب بیداران ببستی وانگه از نقش خیال

تهمتی بر شبروان خیل خواب انداختی

reply flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۲۷ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۰:۱۷ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply flag link

Mahmood Shams در ‫۴ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ خرداد ۱۴۰۱، ساعت ۱۹:۱۴ نوشته:

با سلام و درود بنظر بنده با احترام به نظرات دیگران و جناب ساقی عزیز استفاده از یقین و بدون تردید بخصوص در شعر حافظ صحیح نیست و نمیشه با اطمینان و یقین نظر داد که حضرت حافظ شراب خوار بوده اند یا نه !! نماز می خوانند یا نه !! و ..... چرا که از اساتید و صاحب نظران ادبیات شنیده ایم یکی از خصوصیات شعر خیال پردازی ، اغراق و غلو در بیان و مفهوم است که باعث زیباتر شدن میشه همچون هنرهای دیگر مثل پویا نمایی و‌ سینما و طنز نویسی و ....... شاید حافظ در خیال و افکارش چنین حس هایی رو پرورش می داده و تصویر سازی ذهنی می کرده و می نوشته چون بساری از ما که در خیال و اندیشه و آرزویی تصویر سازی و رویا بافی می کنیم .

reply flag link

دکتر صحافیان در ‫۳ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۰۸:۳۸ نوشته:

چه حکایت غریب و باورنکردنی است، انکار شراب ازسوی من( پس از چشیدن طعم وقت و حال خوش) این قدر عقل و کاردانی دارم که چنین نکنم.
۲-راه میخانه عشق را به درستی نشناخته بودم، وگرنه هرگز از این شراب پرهیز نمی‌کردم.
۳- زاهد و خودبینی ونمازش، و من با شراب حال خوش و نیازم، تا تو ای معشوق دیرین، کدام را انتخاب می‌کنی و می‌پرورانی؟!(بی‌تردید نیاز؛ رند از ره نیاز به دارالسلام رفت)
۴-عشق و حال خوشش در گرو هدایت اوست و زاهد از رسیدن به شاهراه رندی معذور است.
۵- من که هر شب در حال خوشم، با نوای دف و چنگ، راهزن پارسایی‌ام، اکنون سر به راه شوم، این چه حکایتی است؟!
۶-(و سرانجام بدان!) در تسلیم پیر مغانم که از نادانی(خودبینی و دین ظاهری) رهایی‌ام داد، پیر ما آنچه انجام دهد عین توجه حق است(خانلری: عین ولایت باشد)
شمس تبریزی: معنی ولایت چه باشد؟ آنکه او را لشگرها و شهرها و دیه‌ها؟نی، بلکه ولایت آن باشد که او را ولایت باشد بر نفس خویشتن، و بر احوال، صفات، کلام و سکوت خویشتن و قهر در محل قهر و لطف در محل لطف.( مقالات ۸۶- ۸۵)
۷- و دیشب از ناراحتی خوابم نبرد، که یار همراهی(خانلری: حکیمی) می‌گفت: مستی و سرخوشی حافظ جای گلایه دارد!
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply flag link

برگ بی برگی در ‫۳ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۵ خرداد ۱۴۰۲، ساعت ۰۵:۵۱ نوشته:

من و انکارِ شراب! این چه حکایت باشد؟

غالباً این قدرم عقل و کفایت باشد

بنظر میرسد غزل در پاسخ به سطحی نگرانِ جامعه آن روزِ حافظ است که وی را شرابخوار می خواندند ، البته امروزه نیز چنین پنداری از سویِ دو گروه مطرح می شود، یک گروه آنان که زبانِ حافظ را نشناخته و تصوری از کنایه و استعاره هایِ خاصِ او ندارند و بعضاً که بر بزرگیِ او واقفند چنین نمادهایی را مُجَّوِزی برای لذت هایِ زودگذرِ باده نوشیِ خود می دانند، و گروهِ دیگر دلواپسانی هستند که معانی را دریافته اند اما اندیشه هایِ نابِ حافظ را بر نتابیده و بر طبلِ احکام و شریعت کوبیده، دین را همین پوسته ظاهری می‌پندارند، پس‌ بمنظورِ حافظ (عشق) زدایی و انکارِ حقیقتِ دین که عاشقی ست به زعمِ خود حافظ را در زُمره فاسقان و شرابخواران معرفی می کنند تا ترویجِ تفکرات و خرافاتِ چندین هزار ساله خود را موجه و به حق جلوه داده، پیروانِ خود را گوش و چشم بسته از جامهایِ شرابِ عشق بازداشته، در مسیری قهقرایی تا ناکجا آبادهایِ نفرت همچون کمربندِ انتحاری و جامهایِ اسید سوق دهند. پس‌حافظ در پاسخ به هر دو گروه می فرماید حافظ و انکارِ شراب؟ این چه حکایتِ غریبی ست و بلادرنگ در مصراع دوم لزومِ داشتنِ عقل و شایستگی برای پذیرش و نوشیدنِ شرابِ عشق را گوشزد می کند تا خطِ بطلانی بر ذهنیتِ مسمومی کشد که یا معنیِ شراب را نمی داند و یا مغرض است، نوشیدنِ شرابهایِ مجازی و انگوری نیازمندِ کفایت و شایستگی نیست و البته که عقلِ زندگی نیز نه تنها توصیه به چنین کاری نمی کند، بلکه بدلیلِ زایل شدنِ عقل در پیِ این باد نوشی که غالبن نیز افراطی ست ، بازدارنده است، یعنی اگر انسان تعقل ورزد باده نوشیِ انگوری را کاری بیهوده و در جهتِ برآورده شدنِ امیالِ ذهنی خود می داند که تنها برای مدتی کوتاه و زودگذر می تواند مرهمی بر زخم و دردهایِ بیشمارش باشد.

تا به غایت رهِ میخانه نمی دانستم

ور نه مستوریِ ما تا به چه غایت باشد؟

غایت در چند معنی آمده است،‌ ازجمله نهایت و اندازهٔ چیزی، مقصد و مقصود، و تا به غایت بنا بر توضیحِ دوستان یعنی تا اکنون، در مصراع دوم غایت در معنایِ منظور و مقصود ِآمده است ضمنِ اینکه ایهام به معنایِ حد و اندازه هم دارد، و مستوری یعنی پوشاندن یا پنهان کاری، پس‌حافظ در ادامهٔ بیتِ قبل می فرماید اتفاقاََ به دلیلِ عقل و کفایتی که داشته است (احتمالن) در قیل و قال های درس هرگاه توفیقی دست می داد در جستجویِ راهِ میخانه بر می آمد و تا به اکنون راهِ میخانه را نمی دانست و از آن آگاهی نداشت وگر نه لزومی به پنهان کاری و مستوری نبود و انکارِ شراب نمی کرد، یعنی فاش می گفت که می خواری و مستی پیشه و کارِ اصلیِ اوست، پس اکنون که راهِ میخانهٔ عشق را می داند به چه غایت یا منظوری و تا به کِی نباید این باده نوشی را به همگان اظهار کند؟

زاهد و عُجب و نماز و من و مستی و نیاز

تا تو را خود ز میان با که عنایت باشد

عُجب یعنی تکبر و نازیدن به چیزی، و زاهد نسبت به نماز و عباداتِ سطحیِ خود چنین می کند و با عُجب از اینگونه کارهایِ ذهنی طلبِ سعادتمندی اُخروی دارد ، اما حافظ یا عاشقی که شایستگی راه بردن به میخانه را بدست آورده، مستی و نیازمندیِ محض به حضرتِ معشوق را پیشه خود قرار می دهد، پس خطاب به حضرتِ دوست قضاوت را به عهده او می گذارد که در این میان عنایت و توجهش با کدامین خواهد بود، با زاهدی که بدلیلِ عباداتش خود را مستغنی و دارایِ کوله باری مطمئن می داند و یا با عاشقی که نسبت به عقلِ جسمانیِ خود مست شده و خود را سراپا نیازمند به او می داند، البته که پاسخ روشن است و هم او که به غایت و مقدراتِ خود راهِ میکده را می‌نماید، لطف و عنایتش شاملِ این مستی و نیازمندی که تنها در این میخانه بدست می آید نیز می گردد.

زاهد ار راه به رندی نَبَرَد معذور است

عشق کاری ست که موقوفِ هدایت باشد

رندی از نگاهِ حافظ تعریفی گسترده دارد که به اختصار می توان آنرا زیرکی و چالاکی در راهِ معنویت از طریقِ عاشقی عنوان نمود که راهی ست میان بُر و نتیجه بخش، اما زاهد از راهیابی به این راه، یعنی رندی معذور و درواقع از آن محروم است و حافظ در ادامه بیت قبل می‌فرماید کارِ عاشقی و رندی کاری ست که موقوف و مرهونِ هدایتِ الهی ست، یعنی بسته به لطف و عنایتِ حضرتِ دوست است که مشیتش بر هدایتِ انسانی عاشق قرار گیرد و آنگاه است که او می‌تواند توفیقِ راهیابی به رندی و عاشقی را بدست آورد.

من که شب ها رهِ تقوا زده ام با دف و چنگ

این زمان سر به ره آرم چه حکایت باشد؟

راهِ تقوا را زدن یعنی جلوگیری از ورودِ پرهیزگاری به ذهن به گونه ای که انسان زاهد مآبانه خود را از مواهب و نعمتهای موجَّهِ عقلانی در این جهان محروم کند و این کار ممکن نیست مگر بوسیله دف و چنگ که نوا و ریتمِ شادی بخشِ زندگی ست که در شبِ تاریکِ ذهن به کمکِ رندِ عاشق آمده و راهِ این تقوا را می‌زند، یعنی مانعی می گردد برایِ طلبِ سعادتمندی از تقوایِ ذکر شده، حافظ در مصراع دوم می‌فرماید او که شبهای بسیاری به این کارِ مبادرت ورزیده و مانعِ ادامه راهِ چنین تقوایِ ذهنی شده است اکنون بارِ دیگر سرِ ذهنیِ خود را به راه و خانه اول باز گرداند چه حکایت و داستانی ست؟ حافظ که در جایی دیگر در تعریفِ رندی می فرماید: "فرضِ ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم/ وآنچه گویند روا نیست نگوییم رواست " پس در اینجا نیز راهِ پرهیزگاریِ حقیقی را نمی زند بلکه تقوایِ توهمیِ ریاکارانه و زاهدانه موردِ نظرِ است که به امیدِ پاداش و نعمتهای مضاعفِ موعود در بهشت انجام می‌ پذیرد و حافظ راهِ چنین تقوایی را می‌ زند.

بنده پیرِ مغانم که ز جهلم برهاند

پیرِ ما هرچه کند عینِ عنایت باشد

پیرِ مغان در اینجا انسانِ کامل و یا رمزِ خداوند است که پیر و قدیم است و هم اوست که با لطف و عنایت و هدایتش حافظ و انسانِ دارایِ طلب را از جهل و تاریکیِ شب رهانیده است، پس‌ عاشق بندگیِ چنین پیری را رها نمی کند زیرا او هرچه کند دارایِ حکمت و عینِ عنایت است نسبت به همه بندگانِ خود و شاید وقتی دیگر آن زاهد نیز موردِ رحمت و هدایتش واقع شود، درواقع حافظ به ما گوشزد می کند تفاوتِ دیدگاه ها امری ست که حکمت و مصلحتش را خداوند می داند و اگر اراده و مشیتش بنا بر یکسان اندیشیِ همه انسان‌ها بود با کن فکانش به این کار مبادرت می فرمود، پس‌ هرچه کند عینِ مصلحت و عنایت باشد .

دوش از این غصه نخفتم که رفیقی می‌گفت

حافظ ار مست بُوَد جایِ شکایت باشد

رفیق در اینجا یعنی کسی که هم رأی و همراه است و حافظ از اینکه رفیقِ و همراه یا آشنایِ راه نیز همانندِ مردم کوچه و بازار معنیِ مستیِ موردِ نظرِ وی را درک ننموده و شراب را همان شرابِ انگوری در نظر گرفته و از مستیش گله‌مند می‌باشد، غصه دار شده و شب گذشته از این غم بخواب نرفته است، یعنی از رفیقان و آشنایانِ راه توقعی بیش از چنین سطحی نگری هایی می رود، عوام اگر معنایِ استعاره هایی چون شراب و مستی را درک نکنند جایِ غم و غصه نیست اما از رفیقانِ راه انتظار نمی رود از مست شدنِ لحظه به لحظه حافظ به زندگی که جز این هم انتظارِ دیگری از او نیست شاکی و گله مند باشند .

reply flag link

Delkhaste در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۱ دی ۱۴۰۲، ساعت ۱۱:۴۷ نوشته:

ظاهرا بیت دوم برای خیلی از عزیزان مبهم و دشوارست گفتم شاید بتوانم گره ای از این کار بگشایم

برای معنی کردن بیت باید ابتدا باید معنی کلمات آنرا دریابیم

غایت در اینجا به دو معنی آمده است و جناس تام دارد

یکی از معانی غایت زمان یا وقت است چنانکه سعدی می گوید

در این غایتم رِشت باید کفن

که مویم چو پنبه است و دوکم بدن

و تا به غایت به معنی تا الان و تا این زمان است. به مثال های زیر توجه کنید

تا به غایت ما هنر پنداشتیم

عاشقی خود عیب و عاری بوده است(وحشی)

بود مادر تا به غایت مایهٔ سامان وی

رفت مادر این زمان، جان شما و جان وی(محتشم)

و معنی دومِ غایت نهایت یا آخرین حد است :

ملامت من مسکین کسی کند که نداند

که عشق تا به چه حدست و حسن تا به چه غایت

(سعدی)

ز اوحدی باز پرس حال، که من

تا چه غایت نیازمند توام

(اوحدی)

پس تا به چه غایت در مصراع دوم یعنی تا چه حد؟ چقدر؟

و مستوری در لغت به معنی پنهان بودن (به دلیل حیا و تقوا)و با استتار و ستر و ستار هم‌ریشه است :

میسرت نشود عاشقی و مستوری

وَرَع به خانهٔ خمار در نمی گنجد

(سعدی)

پس می توان بیت دوم را این گونه معنی کرد:

تا به غایت ره میخانه نمی دانستم

ور نه مستوری ما تا به چه غایت باشد؟

من پیش از این راه میکده را نمی دانستم ولی اکنون که راه را بلد شدم چقدر باید در پرده می ماندم؟(پس از پردهٔ زهد بیرون امدم و به جمع مستان پیوستم)

شیخ حافظ در این بیت می خواهد بگوید دیگر به مقامی ورای شریعت ریایی و سطحی رسیده یا به عبارت دیگر به مغز رسیده و دیگر وقت پوست انداختنش است. به قول شیخ محمود شبستری:

شریعت پوست، مغز آمد حقیقت
میان این و آن باشد طریقت

خلل در راه سالک نقصِ مغز است
چو مغزش پخته شد بی پوست نغز است

reply flag link

عباس پردازی در ‫۹ ماه قبل، جمعه ۲۵ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۴ نوشته:

با سلام ، جناب علی ساقی نمی توان با این صراحت و با این اطمینان نسبت به شرابخوار بودن یا نماز نخواندن حافظ فتوا داد و و او را حتی در برهه‌ای از زندگیش بی نماز و یا شرابخوار تصور کرد! هر چقدر انسانی از نظر ارزشهای والای انسانیت بالاتر باشد باید نسبت به قضاوت کردن او و حکم صادر کردن در مورد شخصیت او محتاط تر بود علی الخصوص در مورد کسی مثل حافظ که تاریخ و حکمای تاریخ بر عارف بودن و دیندار بودن او مهر تایید نهاده اند و مهمتر از همه ابیاتی از دیوان اوست که ثابت می کند چقدر به قرآن خدا پایبند است و نیز برای ماندگار بودن بر صحیفه هستی باید مهر تایید پروردگار را بر چهره جان داشت! : « صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ ، هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم. » و « حافظا در کنج فقر و خلوت شبهای تار ، تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور . » « دلنشین ( دلنشان) شد سخنم تا تو قبولش کردی ، آری آری سخن عشق نشانی دارد! » همچنین می دانیم که لقب حافظ از آن جهت حافظ است که حافظ قرآن کریم در چهاده روایت بوده است: « عشقت رسد به فریاد ار خود ,,بسان حافظ ،، قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت! » ( که بسان حافظ قرآن خواندن جای بحث و تفحص دارد! ) . خوب حالا که به قرآن شناسی و قرآن خوانی و مهمتر از همه عامل بودن به قرآن حافظ عزیز پی بردیم ببینیم خداوند در قرآن چه نظری راجع به شرب خمر دارد: «درباره شراب و قمار از تو می پرسند، بگو: در آن دو، گناهی بزرگ و سودهایی برای مردم است، و گناه هر دو از سودشان بیشتر است.( بقره ، ۲۱۹) » و نیز ؛ « ای کسانی که ایمان آورده‌اید شراب و قمار و بتها و از لام (که یک نوع بخت‌آزمایی بوده) پلیدند و از عمل شیطانند از آنها دوری کنید تا رستگار شوید.( مائده ،۹۰) » خوب حالا حافظی که قرآن را مفهومی می دانسته و ( لاجرم با علم به آگاهی از عواقب گناه) به آن عمل می کرده است چطور ممکن است حتی در برهه‌ای از عمر خویش شرابخواری کرده باشد ؟! البته نظرات خود حافظ را هم در این خصوص جویا شویم تا ببینیم خود ایشان چه می گویند: « زان ،، می عشق ،، کزو پخته شود هر خامی ، گر چه ماه رمضان است بیاور جامی! » و « زان ،، باده که در میکده عشق ،، فروشند ، ما را دو سه ساغر بده و گو رمضان باش! » و « المنت لله که در میکده باز است ، زان رو که مرا بر در او روی نیاز است. خمها همه در جوش و خروشند ز مستی ، وآن می که در آنجاست ،،حقیقت،، نه مجازست! » و « ای که دائم به خویش مغروری ،گر تو را عشق نیست معذوری . ،، مستی عشق ،، نیست در سر تو ، رو که تو مست آب انگوری! » و اینکه چرا حافظ عزیزمان در اشعارش خود را می‌خواره و می پرست نشان داده است: « منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن ، منم که دیده نیالوده ام به بد دیدن. ،، به می پرستی از آن نقش خود بر آب زدم ، که تا خراب کنم نقش خود پرستیدن! ،، » و اما راجع به نماز باز هم رجوع کنیم به قرآن : «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَر»(عنکبوت/۴۵)، یکی از خصایص نماز، بازدارندگی آن از فحشا و منکر است» و « و نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید و همراه رکوع‌کنندگان، رکوع کنید.» ( بقره ۴۳) و « «و از صبر و نماز، یاری جویید؛ و این کار، جز برای خاشعان، گران است.»( بقره ۴۵) و آیات بیشمار دیگر که مجال تحریر نیست! و در نهایت شخصیت واقعی حافظ را از ذهن و زبان هاتف اصفهانی بشناسیم: « هاتف، ارباب معرفت که گهی مست خوانندشان و گه هشیار
از می و جام و مطرب و ساقی از مغ و دیر و شاهد و زنار
قصد ایشان نهفته اسراری است که به ایما کنند گاه اظهار
پی بری گر به رازشان دانی که همین است سر آن اسرار
که یکی هست و هیچ نیست جز او وحده لااله الاهو»، بله جناب علی ساقی بهتر است راجع به شخصیتهای عرفانی بزرگی همچون حافظ که در شمار ستارگان ادبی سرزمین پارس و مهمتر از آن دیوانش جزو موجزترین و بهترین تفاسیر قرآن حکیم و گفتار پروردگار عزیزمان به زبان مادریمان هست، زود به قاضی نرویم و در این خصوص محتاط تر حرف بزنیم و از خط قرمزها رد نشویم تا خدای ناکرده در قیامت از محضرین نباشیم!

reply flag link

علی احمدی در ‫۷ ماه قبل، شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۸:۱۲ نوشته:

من و انکارِ شراب! این چه حکایت باشد؟

غالباً این قَدَرَم عقل و کِفایت باشد

من بیایم شراب و تاثیر آن را را انکار کنم ؟ این دیگر چه حکایتی است . بدانید که آنقدر عاقل و با کفایت و منطقی هستم که چنین کاری نکنم.

وقتی صحبت از شراب در اشعار حافظ می شود معمولا یک اصل مهم فراموش می شود و آن اصل این است که چرا شراب ؟ آیا غیر از این است که حافظ شراب را برای رسیدن به مستی طلب می کرده است ؟ و آیا غیر از این است که هدف او از مستی درک حضور یار و طی راه عاشقی بوده است؟ این سه اصل یعنی می ، مستی و عاشقی مثل زنجیری به هم متصل هستند.می یا شراب نماد امید به مستی ، مستی نماد حالتی فراتر از هشیاری معمول و عاشقی یعنی درک جذبه معشوق متعالی . و البته حافظ شراب انگوری را هم گاهی برای همان نوع مستی و درک حضور یار تجربه کرده است . فراموش نکنیم که شراب برای رفع غم و افسردگی تجویز می شده است.حتی بعید نیست آشنایی حافظ با تاثیر شراب در زمان همه گیری پنج ساله طاعون بزرگ در زمان جوانی حافظ بوده باشد.همین حالا هم بعضی از داروهای ضد افسردگی همان خاصیت را دارند و تا حدودی انسان را به بی خیالی می کشانند .بنا بر این اگر حافظ می گوید من شراب را انکار نمی کنم به خاطر رسیدن به مستی است . وقتی از عقل مایه می گذارد یعنی این شراب در ادامه عقل است و به کمک آن می آید . تنها چیزی که به عقل در تصمیم گیری کمک می کند امید است و چه بسا منظور حافظ از شراب، امید است امید به مستی برای درک حضور یار حالا با هر روشی که انسان آن را تجربه می کند.یکی ممکن است با کار هنری مست شود یکی با ساختن یک بنا یکی با طبابت یکی با تدریس و امثال آن.

تا به غایت رهِ میخانه نمی‌دانستم

ور نه مستوری ما تا به چه غایت باشد

تا به اینجا که راه میخانه را نمی دانستم. حالا که می دانم مستوری و پرده پوشی من از بیان عاشقی تا کجا باید ادامه یابد و پایان پذیرد؟

حضرت حافظ این را به عنوان یک سوال مطرح می نماید و این سوال قطعا جوابی دارد .معمولا در مقابل مستوری ، مستی قرار دارد .مستوری در لغت به معنای پوشش است .پوشش از آنچه دل به آن دست می یابد و خاطر از آن شاد می گردد. وقتی ذهن کشفی می کند می خواهد آزادانه آن را بیان نماید اما خود را مهار می کند یا به دلیل تحلیل عقل که فقط به دنبال چیزی است که دلیل قطعی برایش داشته باشد و بتواند با آن دلیل دیگران را توجیه کند . یا به دلیل تقوا و رعایت موازین خط کشی شده دینی که اجازه تفسیر به رای را نمی دهد.حافظی که قرآن را از بر دارد به راز ها و تفسیر های جدیدی از آن دست می یابد اما اجازه بیان ندارد.هردوی این حالات جزء مستوری است .حافظ می گوید غایت( پایان) این مستوری فقط مستی است . در مستی حضور یار را می توان درک کرد و بیان نمود ولو اینکه دیگران توجیه نشوند یا تو را تکفیر کنند.

زاهد و عجب و نماز و من و مستی و نیاز

تا تو را خود ز میان با که عنایت باشد

اینجا حافظ در پیشگاه خداوند می ایستد و می گوید: زاهد و خودپسندی زاهد و نماز ریاکارانه زاهد یک طرف و من و حالت مستی و درک نیاز به تو یک طرف خودت ببین کدام از ما لایق توجه تو هستیم.

یعنی من نماز زاهد ریاکار خودپسند را قبول ندارم نمازی را قبول دارم که با مستی و درک حضور خداوند و از سر نیاز به او خوانده شود .نمازی که خم ابروی یار را به یادم آورد .نمازی که وضویش خون جگر باشد.و خداوند را به مقایسه و داوری طلبیده است .توحید از این بالاتر را می خواهید.

زاهد ار راه به رندی نَبَرَد معذور است

عشق کاری‌ست که موقوف هدایت باشد

اگر زاهد ریاکار به رندی دست نمی یابد عذرش موجه است چون اصلا به دنبال رند بودن نیست رند باطنش پاک و ظاهرش غیر متعارف است در حالی که زاهد می خواهد ظاهرش موجه باشد ولو در درونش به چیزی باور نداشته باشد.کار رندان عاشقی است و عاشق کسی است که هدایت و کشش معشوق را درک کرده است .

من که شب‌ها رهِ تقوا زده‌ام با دف و چنگ

این زمان سر به ره آرَم؟ چه حکایت باشد!

من که شبها با موسیقی دف و چنگ آهنگ تقوای جدیدی سر داده ام و راه را بر تقوا ی کنونی بسته ام بیایم و این زمان سر براه شوم ؟ این چه حکایتی است که می گویید .

ره زدن به معنای راهزنی و راه بستن است و از طرفی می تواند راه زدن باشد که موسیقی نواختن در دستگاه خاصی است . هر دو معنا در این بیت می تواند لحاظ شود از یک طرف راه پرهیز کاری معمول از شراب و مستی و عاشقی را بسته است و خود را از مستوری رها ساخته و از طرف دیگر آهنگ جدید پرهیزکاری از ریا و خودپسندی و حقه بازی را با دف و چنگ نواخته است.

بندهٔ پیرِ مغانم که ز جهلم بِرَهانْد

پیرِ ما هر چه کُنَد عینِ عنایت باشد

من غلام پیر مغانم که مرا از نادانی رهانید او هرچه گفت و رفتار کرد، از سر عنایت و توجه به من بود.

پیر مغان الگوی رفتاری و گفتاری حافظ بوده است شاید کسی بوده که اولین بار حافظ را در میخانه ملاقات کرده و به او درسهایی آموخته است. درسهای او در جهت رند شدن و عاشقی بوده و نقش مستی را در چشم حافظ برجسته کرده است.

دوش از این غصه نَخُفتَم که رفیقی می‌گفت

«حافظ ار مست بُوَد جایِ شکایت باشد»

آن قدر مستی در دیدگاه حافظ ارزشمند است که وقتی می شنود کسی گفته «اگر حافظ مست باشد باید شاکی شد» شب هنگام از غصه خوابش نمی برد گویا عذاب وجدان دارد که چرا کسی به نظرش آمده من مست نبوده ام.

کی حافظ مست نبوده ! ؟

reply flag link

احمد خرم‌آبادی‌زاد در ‫۶ روز قبل، چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۲۶ نوشته:

مصراع دوم بیت 5، به شکل زیر است

«ناگهان سر به ره آرَم چه حکایت باشد!»

به استناد:

1-ترجمه آلمانی دیوان حافظ (صفحه 496، جلد 1، سال 1858 میلادی، وین)

2-ترجمه انگلیسی دیوان حافظ سال 1891 میلادی (کلارک، صفحه 360، تجدید چاپ 2007 میلادی، مریلند آمریکا)

3-کهن‌ترین نسخه خطی حافظ سال 801 هجری (چاپ میراث مکتوب، سال 1374، تهران، ایران)

یادآوری:- همین سندها نشان می دهند که در بیت پایانی، باید به جای «رفیقی»، واژه «حکیمی» باشد.

reply flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۱۵۸