گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۶

وزن:	فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۰

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به ابراز عشق و محبت خود به معشوق می‌پردازد و بیان می‌کند که در جهانی با قضا و قدر، تأثیر بر آن ممکن نیست. او از دشواری‌های عشق و عشق‌ورزی سخن می‌گوید و می‌افزاید که غیر از معشوق، هیچ چیزی برایش ارزش ندارد. از طرفی، چه در تلاش برای دیدن معشوق و چه در عشق، محدودیت‌ها و موانع بسیاری را احساس می‌کند و از ناتوانی در بیان احساساتش به خوبی صحبت به میان می‌آورد. در نهایت، مطلق بودن عشق و پیوند عمیق او با معشوق را به تصویر می‌کشد و می‌گوید که پیروی از غیر او برایش ممکن نیست.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# دست در حلقهٔ آن زلفِ دوتا نتوان کرد

تکیه بر عهدِ تو و بادِ صبا نتوان کرد

هوش مصنوعی: نمی‌توان به زلف دوگانه‌ات دست پیدا کرد و نمی‌توان بر عهد و وفای تو و نسیم صبح تکیه کرد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# آن‌چه سعی است، من اندر طلبت بنمایم

این قَدَر هست که تغییرِ قضا نتوان کرد

هوش مصنوعی: هرچه تلاش کنم تا به دنبالت بیفتم، باز هم این حد و اندازه است که نمی‌توان تقدیر و سرنوشت را تغییر داد.

# دامنِ دوست به صد خونِ دل افتاد به دست

به فُسوسی که کُنَد خصم، رها نتوان کرد

هوش مصنوعی: به خاطر عشق و نزدیکی به دوست، دل من به شدت زخمی و آغشته به غم شده است و آن قدر درگیر کینه و دشمنی‌ها هستم که نمی‌توانم از این وضعیت رها شوم.

# عارضش را به مَثَل ماهِ فلک نتوان گفت

نسبتِ دوست به هر بی سر و پا نتوان کرد

هوش مصنوعی: زیبایی چهره‌ی محبوب را نمی‌توان با هیچ چیزی مقایسه کرد، همان‌گونه که هیچ‌کس نمی‌تواند نسبت خویش را با یک فرد بی‌ارزش به محبوب بیان کند.

# سروبالایِ من آنگه که درآید به سَماع

چه محل جامهٔ جان را که قبا نتوان کرد؟

هوش مصنوعی: سروبلند من (دوست یا معشوق) وقتی به مجلس خوش‌نوا می‌آید، چه محلی برای پوشیدن لباس جان (یعنی لباس روح یا احساس) وجود دارد که نتوان آن را به زیبایی درآورد؟ در واقع، زیبایی و حضور او موجب می‌شود که هیچ زیبایی دیگری اهمیتی نداشته باشد.

# نظرِ پاک توانَد رخِ جانان دیدن

که در آیینه نظر جز به صفا نتوان کرد

هوش مصنوعی: فقط کسی می‌تواند چهره محبوب را ببیند که نیت و نگاهش خالص باشد، زیرا در آینه، تنها با قلبی صاف و بی‌آلایش می‌توان واقعیات را مشاهده کرد.

# مشکلِ عشق نه در حوصلهٔ دانشِ ماست

حلّ‌ِ این نکته بدین فکرِ خطا نتوان کرد

هوش مصنوعی: مشکل عشق به دانشی که داریم مربوط نیست؛ این مسئله را نمی‌توان با فکر و استدلال نادرست حل کرد.

# غیرتم کُشت که محبوبِ جهانی، لیکن

روز و شب عربده با خلقِ خدا نتوان کرد

هوش مصنوعی: غیرتم مرا کشت، چون محبوبی دارم که همه او را دوست دارند، اما نمی‌توانم به خاطر او با دیگران رفتار تند و تیز داشته باشم.

# من چه گویم؟ که تو را نازکیِ طبعِ لطیف

تا به حَدّیست که آهسته دعا نتوان کرد

هوش مصنوعی: من نمی‌دانم باید چه بگویم، زیرا نازکی و ظرافت روح تو به قدری است که حتی نمی‌توان با آرامش برای تو دعا کرد.

# بجز ابرویِ تو محرابِ دل حافظ نیست

طاعتِ غیر تو در مذهبِ ما نتوان کرد

هوش مصنوعی: تنها ابروی تو جایگاه دل حافظ است و در دین ما غیر از عبادت تو امکان‌پذیر نیست.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش محسن لیله‌کوهی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش محمدرضاکاکائی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۱۳۶ به خوانش محمدرضا ضیاء

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

دست در حلقهٔ آن زلفِ دوتا نتوان کرد

تکیه بر عهدِ تو و بادِ صبا نتوان کرد

حزین لاهیجی » غزلیات » شمارهٔ ۴۰۵ » بیت ۱۵

می برد مصرع حافظ دلم از دست حزین

تکیه بر عهد گل و باد صبا نتوان کرد

پیشنهاد مشق شعر

خواجوی کرمانی » دیوان اشعار » بدایع الجمال » شوقیات » شمارهٔ ۷۰

پشت بر یار کمان ابروی ما نتوان کرد

خویشتن را هدف تیر بلا نتوان کرد

کشته ی تیغ ملامت برضا نتوان شد

حذر از ضربت شمشیر قضا نتوان کرد

گرچه از ما بخطا روی بپیچید و برفت

[...]

شاه نعمت‌الله ولی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۴۳

با چنین درد دلی میل دوا نتوان کرد

حاصل عمر عزیز است رها نتوان کرد

چشم ما روشنی از نور جمالش دارد

یک دمی نور وی از دیده جدا نتوان کرد

سود و سرمایه همه در سر کارش کردیم

[...]

نسیمی » دیوان اشعار فارسی » غزلیات » شمارهٔ ۸۵

از تو خوبی طمع مهر و وفا نتوان کرد

گله با وصل گل از خار جفا نتوان کرد

کرده ام قیمت یک موی تو را هر دو جهان

گرچه او را به چنان تحفه بها نتوان کرد

عمر چون باد هوا می گذرد حاضر باش

[...]

امیرعلیشیر نوایی » دیوان اشعار فارسی » غزلیات » شمارهٔ ۱۵۴ - تتبع خواجه

بند گیسوی تو از دست رها نتوان کرد

گر جدا سازیش از بند جدا نتوان کرد

دم نگه دار مسیحا که به جز نوش وصال

درد مهلک چو شد از هجر دوا نتوان کرد

چو خرامی سوی ما گر نه فقیرم بینی

[...]

شیخ بهایی » کشکول » دفتر پنجم - قسمت اول » بخش پنجم - قسمت دوم

دست در حلقه ی آن زلف دو تا نتوان کرد

تکیه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد

غیرتم کشت که محبوب جهانی لیکن

روز و شب عربده با خلق خدا نتوان کرد

من چه گویم که ترا نازکی طبع لطیف

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از شیخ بهایی

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۳۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۰۳ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

دست درحلقه ی آن زلفِ دوتانتوان کرد

تکیه بر عهدِ تو و باد صبا نتوان کرد

بعضی ازحافظ پژوهان، براین باورندکه مخاطب بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ، که مخاطب آنها نامعلوم هست خانم جَهانْ‌مَلِک خاتون دختر جلال الدین مسعودشاه اینجو، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانیست که در نیمه دوم سده هشتم هجری می‌زیست. او هم دوره با حافظ و عبید زاکانی بوده ومشاعره هایی بایکدیگر داشته اند. لیکن باتوجه به اینکه هیچ اسمی از وی دردیوان حافظ نیامده بنظر میرسد این برداشت صحت نداشته باشد. تنها دلیل استادنفیسی،حافط پژوه معروف، مشابهت موضوعات غزل وهم قافیه وهم ردیف بودن تعدادی ازغزلهای دوشاعر می باشد. درصورتی که این دلیل نمی تواند سندی مطمئن بر روابط عاطفی این دوشاعر بوده باشد. چراکه درآن روزگاران معمولاً درمحفل شعرا یک وزن وقافیه ازسوی پادشاه وقت یا ریش سفیدمحفل مطرح می شد وشاعران برهمان وزن وقافیه غزل می سرودند وباهم مشاعره می نمودندوقدرت نبوغ خویش را درجلسات مشاعره به رخ یکدیگرمی کشیدند. بدیهی است که بااین شیوه، اغلب غزلهای شاعران ازلحاظ، مضمونها وموضاعات وهمچنین کلمات وواژه های انتخابی، تقریبا مشابه هم سروده می شد ودرنتیجه این ظن وگمان رادراذهان بعضی ایجادمی نمودکه این شاعران احتمالا باهمدیگر ارتباطات عاطفی داشته اند که اینچنین دریک ردیف وقافیه غزل سروده اند..

بنظر نگارنده ی این مطلب دراین غزل، ازفحوای کلام وجنس واژه هابنظرچنین می رسد که مخاطب موردنظرشاعر، شاه شجاع خوش سیما وخوش قدوقامت ومحبوبِ دل حافظ می باشد. بدان دلیل که حافظ اغلب غزلیّاتی که درمدح شاه شجاع سروده باهمین لحن وهمین سوزوگداز بوده است. رابطه ی این دو که مدّتی انیس ومونس یکدیگربودند رابطه ا ی عاطفی و فراترازرابطه ی شاه وشاعررقم خورده بود چنانکه بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ تحت تاثیراین رابطه خَلق شده است.

شاه شجاع دارای خط وخالی ملیح وزلفی دلکش بوده ودراکثرغزلها حافظ بدانها اشاره کرده است. ضمن آنکه کینه توزان و حسودان دربارشاه شجاع،هرگزاین رابطه ی صمیمانه وجایگاهِ ویژه ی حافظ را برنتابیده و لحظه ای ازحسادت وکینه توزی دست برنداشتند تااینکه رابطه ی این دو شخصیّت تاریخی به سردی وتیرگی گرائید.......

به هرحال مخاطب غزل هرکسی بوده باشد این غزل عاشقانه دارای مضامین ناب عاطفی، عرفانی به سبک حافظانه هست وچنانکه ازدل برآمده بردل می نشیند.

زلف دوتا: زلفی که ازوسط به دونیمه تقسیم شده باشد، زلفی که خمیده ودولاشده وانحنا پیداکرده است.

تکیه کردن: دلگرم شدن واطمینان داشتن

معنی بیت: دسترسی بدان زلفِ دولای دلکش به آسانی امکانپذیر نیست، به عهدوپیمان تو نمی توان دل خوش کرد پیمان تومانند وزش باد صباهیچ تضمینی ندارد.

کس نیست که افتاده ی آن زلف دوتانیست

دررهگذرکیست که دامی زبلانیست

🌿━━━━━━🌿

آن چه سعی است من اندر طلبت بنمایم

این قدرهست که تغییر قضا نتوان کرد

قضا: سرنوشت ، حکمی که خداوندرقم زده است.

معنی بیت: من آنچه را که درتوانم هست در راستای به دست آوردن توانجام خواهم داد لیکن می دانم که سعی وتلاش من هرگزثمری نخواهد داشت ظاهراً سرنوشت من وتو اینگونه رقم خورده که ازیکدیگر جدابمانیم من هرکاری انجام دهم درنهایت ازدسترسی به تو محروم خواهم بود قضای آسمان است این ودیگرگون نخواهد شد.

گرچه وصالش نه بکوشش دهند

هرقدرای دل بتوانی بکوش

🌿━━━━━━🌿

دامن دوست به صدخون دل افتادبدست

به فسوسی که کند خصم رها نتوان کرد

سراسر این غزل دلنشین وزیبا درباره ی دلبری وطنّازی وجایگاه دوست و معشوق است. معشوق ودوست ازدیدگاه هرکسی می تواند متغیّربوده و معنای خاصّی داشته باشد‌. چه بسا اهل دلانی که بجای بردگی وبندگی ، دوستی باخداوند راانتخاب کرده وبااوعشقبازی میکنند. هستندکسانی دیگر که پدر ،برادر ،همسریا مادر خودرا به عنوان دوست انتخاب می کنند وچه بسیارکسانی که باحیوانات خانگی خود دوستی می کنند وعشق ومحبت وعواطف درونی خویش رابه آنان ابرازمی دارند. درهرصورت دوستی، لطیف ترین ،عمیق ترین وخیال انگیزترین پیوند میان آدمیزاد با خداوند یاهرکس وهرموجوددیگر بوده وهست وخواهدبود. این غزل باهنرنمایی حضرت حافظ طوری سروده شده که هرکس به قدر فهم ودرک خویش توانسته باشد ازفیوضات معناهای سطحی تا عارفانه بهره مندگردد. به بیانی دیگر هرکسی می تواند این غزل را به صمیمی ترین دوست خویش(خدا یاهرکسی که هست) هدیه کند. سخن گرچه پیرامون ارادت خالصانه وابرازعلاقه ووفاداری به دوست هست اما تکانشهایی که درمخاطبین خودایجادمی کند بسیار باارزش،بیدارکننده والهام بخش هستند.

زمانی که حافظ کسی رابه دوستی می پذیرد رفاقت ودوستی رابه تمامیت انجام می دهد بادوست عشقبازی می کند وبهترین هارابرای اوآرزو می کند. اوخودراغلام وخدمتگزاری صدیق درنظرمی گیرد که برای خدمت کردن به دوست کاملاً مشتاق وآماده هست اما این اشتیاق ازروی تنهایی وبدبختی وپناه بردن به یکی دیگرنیست منفی نیست کاملاً مثبت است این علاقمندی ازروی آگاهی وعشق وارادت هست. اعتمادکامل به دوست هست.

این بیت اشاره ی صریح به همان حاسدان وکینه توزان است که رابطه ی عاطفی وصمیمانه ی حافظ وشاه شجاع رابرنمی تابیدند.

فسوس: ترفند وحیله ودشمنی

معنی بیت: سالها خون دل خوردم وغم وغصّه فراوان کشیدم تابه دوست نزدیکترشدم حالا باتمسخر وکینه ورزی وحسادت دشمنان نمی توانم حاصل این همه رنج وزحمت زخویش رارها کنم وازدوست جداگردم!

تادامن کفن نکشم زیرپای خاک

باورمکن که دست زدامن بدارمت

🌿━━━━━━🌿

عارضش را به مثل ماهِ فلک نتوان گفت

نسبت دوست به هربی سروپا نتوان کرد

عارض: رخسار

بی سروپا: ولگرد و دوره گرد ، کنایه از ماه که سر وما هم ندارد ودرآسمان دوره گردی می کند.

معنی بیت: شمایل وچهره ی دوست بی نظیراست ازماه هم خوب تروزیباتراست مگرمی شود سیمای دوست رابه هرکس وبه هرچیزبی سروپایی تشبیه کرد؟

نظیردوست ندیدم اگرچه ازمه ومهر

نهادم آینه ها درمقابل رخ دوست

🌿━━━━━━🌿

سروبالای من آن گه که درآید به سماع

چه محل جامه ی جان را که قبا نتوان کرد!

بالا: قد وقامت

سماع: رقص وآوازصوفیان ازروی شعف وشادمانی.رقص یکی ازپیچیده ترین وشگفت انگیزترین رفتارآدمیست. تنهاکسانی می توانندبرقصندکه به زندگی را ستوده وبه آن عشق می ورزند آنهاکه ازخشم وکینه وحسدسرشارند ازاین لذت معنوی محروم وبی نصیب هستند. ازهمین روست که حافظ عیش ونوش وجشن ورقص وشادمانی رادرهمه حال ستایش کرده ومردم رابه انجام آن تشویق می کند. جشن ورقص وآواز بی ریاترین واکنش آدمی به زندگانی وقدردانی ازموهبت والای زندگیست. رقص هیچ هدفی ندارد مقصود ومنظوری ندارد ولی لذت بخش است تاثیری باطنی وشگرف دارد. رقص درک عمیق حضور زندگی وسرمست شدن ازموهبت زندگانیست بی آنکه بدانیم زندگی چه معنایی دارد!رقص هیچ ارتباطی به گذشته وآینده ندارد ومارادرکانون «حال» نگاه می دارد وکامیابی وسروروشعف نصیبمان می کند.ازهمین منظراست که درویشان به سماع درمی آیند وآن را بااحترام وادب، به سبک عبادت به انجام می رسانند وسرشارازنشاط وسرور میگردند.

محل: ارزش واهمیّت

قبا: لباس جلوباز

معنی بیت: هنگامی که محبوب خوش وقدو قامت من به رقص درمی آید ازشور واشتیاق دلم می خواهد گریبان جان راهمچون قباچاک دهم وقتی میسّرنمی شود جان به چه کاردیگرمی آید؟

جان نقدمحقّراست حافظ

ازبهرنثارخوش نباشد!

🌿━━━━━━🌿

نظر پاک تواند رخ جانان دیدن

که درآیینه نظرجزبه صفا نتوان کرد

یکی ازویژگیهای خاص حضرت حافظ،این هست که مفاهیم ومواردعرفانی رابارخدادهای معمولی زندگانی درهم آمیخته ومحصول جدیدو پرطرفداری راارائه نموده است. قبل ازحافظ مفاهیم وموضوعات عرفان متعلّق به طبقه خاصی بود موضوعات باجملات پیچیده وکلمات سنگین وبعضاًنامفهوم مطرح می شد طوری وانمود می کردندکه مردم عامی ظرفیت درک وفهم مفاهیم عرفانی راندارندوبرای آشنایی بانکات عرفان ومعرفت بایدهفت خان رستم راپشت سرگذاشته ووسختیهاومرارتهای زیادی راتحمل کنند! اماحافظ باارائه ی یک مسلک جدیدوبینشی نو، عرفان را ازانحصار مافیای متعصّبین وقشریّون خارج کرد واین فاصله وجدایی راازبین برد. حافظ بامهارتی ستودنی، بارفت وبرگشتهای پی درپی ازعشقهای زمینی به عشقهای آسمانی وعرفانی درغزلیات خود،مردم عادی وحتی رندهای لااُوبالی وبی قیدوبند رابالطایف عرفانی آشتی داد واین امکان وامیدواری رافراهم نمودکه درمسئله ی معرفت وعرفان، عام وخاص وجودندارد وچه بساممکن است یک رند شرابخوارلاابالی با زمرمه ی یک ترانه به سرمنزل مقصود برسدومتقابلاً این امکان نیزوجودداردکه کسی باهفتادسال سابقه ی عبادت وپرهیزگاری سرانجام نیکی نداشته باشد. ازهمین روست که درغزلیّات حافظ پی درپی شاهداین هستیم که به رغم اینکه غزل خطاب به دوست ومعشوق زمینیست بناگاه موضوعیت سخن عوض شده وبحث مسایل عرفانی مطرح می گردد ودوباره روی سخن با دوست یامعشوق زمینی برمی گردد!

این همان توانمندی بی نظیر حافظ است که مخاطبانش رامیهمان یک سفرزمینی_ آسمانی می کندتاهمگان درهرسطحی ازدانش وآگاهی که قراردارند بامشاهده وآشنایی با زیبائیهای مسیربیداری، به راحتی توانسته باشندسطح کیفیت زندگی، نمازونیایش وعشقهای زمینی خودراافزایش داده وازفیض لذّتهای عرفانی نیزبهره مندگردند.

او(معشوق اَزلی) درهمه جا قابل دسترس همگان می باشد درشکوه تابش ستارگان دردل شب، درجوش وخروش رودخانه ها،درترنّم باران، درآوازپرندگان، دررقص درختان و…… امّا شرط مشاهده ی اونه داشتن سواد شریعت وودانش دینی، نه داشتن جاه وجلال وشوکت شاهی، بلکه داشتن چشم ودلی پاک وبی آلایش هست.

معنی بیت:

باید نگاه عاشق ازآلودگیهاپاک شود تاتوانسته باشد جمال وچهره ی معشوق راتماشا کند همانگونه که فقط درآئینه ی پاک این امکان وجوددارد که تصاویرقابل دیدن گردند درچشم نیزمانند آئینه هست بایدپاک بوده باشد تانقش معشوق درآن آشکارشود به اوباید باچشمان پاک وبی آلایش نگریست. زیبانگریستن خود مهارتی بسیارارزشمند واثربخش است وهرکسی باید آن را درچشمان خودکشف ودرهمه حال به انجام برساند. زیبایی فقط به چهره وجمال معشوق محدودنیست ودرهمه ی ذرات عالم گسترده شده است کافیست زیبانگاه کردن رایادبگیریم تاهمه ی پیرامون ماتبدیل به بهشت شود. بهشت درجایی دوردست ومکانی فیزیکی نیست بهشت وجهنم هرکس درنگاه اوست.

چشم آلوده نظرازرخ جانان دوراست

بررخ اونظرازآینه ی پاک انداز

🌿━━━━━━🌿

مشکل عشق نه در حوصله ی دانش ماست

حلّ این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد

مشکل عشق: ابهام آمیز،رازآلود وپیچیدگی عشق

نه درحوصله ی دانش ماست: ظرفیت علم وخرد ودانش مامحدوداست وشرح مفهوم ومعنای عشق نامحدود.

عشق ازعالم بالا وفراسو می اید پدیده ای دور ازعقلانیّت هست بادانش وفهم محدود بشری نمی توان ان راتعریف وتوصیف نمود.عشق ازجایی می آید که ادمی باعقل ودانش خویش ازآنجاهیچ اطلاعی ندارد! عشق می تواند درحریم عقل ودانش آدمی نفوذپیداکند زیراحقیقتی والاترهست امّا سواد وخرد ودرک آدمی ازورود به آن عاجزوناتوان می باشد.

معنی بیت:لطایف، پیچیدگیها واسرارگیج کننده ی عشق رانمی توان بادانش محدودبشری تشریح وتفسیرنمود عشق موهبتی بسیارعظیم،رازآلود وشگفت آوراست وبیان آن بازبان وقلم ممکن نیست بایدعاشق شد وعشقبازی کرد باید عملاً تجربه نمودتابخشی ازلطایف ونکات ظریف عشق آشکارگردد.

قلم راآن زبان نبودکه سِرّعشق گویدباز

ورای حدّ تقریراست شرح آرزومندی

🌿━━━━━━🌿

غیرتم کُشت که محبوب جهانی لیکن

روزوشب عربده با خلق خدا نتوان کرد

غیرت: رشگ وحسد،تعصّب

عربده: فریاد وجنگ وجدل

معنی بیت: ازاینکه همگان شیفته وشیدای تو هستند وتودرکانون توجّهات همه قرارداری از حسودی وتعصّب وغیرت،شب وروز درتب وتابم ونمی دانم چگونه با این غم وغصّه ی جانکاه کناربیایم؟ امّاچه کنم که باهمگان نمی شود واردجنگ ودعواشد!

شمع هرجمع مشو ورنه بسوزی مارا

یادهرقوم مکن تانروی ازیادم

اغلب ابیات بسیاری ازغزلها،مانندهمین بیت، بگونه ای فراشمول هستند وهریک ازمخاطبان غزل می توانند به قدر درک ودانش خویش، برداشت سطحی یا برداشت عرفانی داشته باشند. غزلهای عاشقانه مانند همین غزل اغلب،قابلیّت برداشت هردومعنای سطحی وعارفانه را داراهستندچراکه حافظ خدارا نه از طریق مذاهب وادیان سازمان یافته،بلکه ازپنجره ی آبی عشق می نگرد اوبجای جستجوی خدا،خدایگونگی (رندی) پیشه کرده وبجای عبادت وزهدخشک زاهدانه،عشقبازی باخدارابرگزیده است. همین بیت بااین نوع اظهار ارادت وبندگی کردن ،خالصانه ترین نیایش محسوب می گردد. عبادت زاهدانه واینکه کسی هرروزدرساعات مشخصی رو به دیوار یا زمین وآسمان نهاده وعبارات مشخصی را به زبان آورد، ازدیدگاه حافظ نه تنها مقبول ومطبوع نیست بلکه بسیاربچگانه وبی معنیست وتکرار مکرّرجملاتی مانند: خدایا توخیلی قدرتمند وداناهستی، خدایا توفرزندی نداری وزاده نشدی خدایا……نوعی چاپلوسی وپاچه خواری برای دریافت پاداش پس ازمرگ می باشد!

زاهدوعُجب نمازومن ورندیّ ونیاز

تاتورا خودزمیان باکه عنایت باشد؟

🌿━━━━━━🌿

من چه گویم که تو را نازکی طبع لطیف

تا به حدّیست که آهسته دعا نتوان کرد

«دعا؛ ستایش ونیایش» دربینشی که حافظ به جهان پیشکش نموده با «دعا وحمدثنایی» که ازدیدگاه مذاهب مطرح شده بسیارمتفاوت است. دعای حافظانه؛ جملات وکلمات خاص وآداب ورسوم مشخصی ندارد بلکه خلوص ِ قلبی که در سینه ی نیایش کننده می تپد اهمیت دارد وآدمی وقتی به خلوص قلبی می رسد که زندگی را به تمامیت (شامل گناه وثواب) تجربه کرده وبه این نتیجه رسیده باشد که هرچقدر سعی وتلاش کند هرمقام وثروت دنیوی که بدست آورده و ازهرراهی که رفته باشددرنهایت به هیچ منتهی شده وازناکجاآباد سربرخواهداورد. باید آدمی شخصا به این نتیجه برسد که خواسته های نفسانی؛ تاثیرپایداری درسعادتمندی وآرامش باطنی ندارند وبابرآورده شدن آنها نیزهمچنان رنج وبدبختی وجود دارد وگویی که این رنجوری وبیچارگی آدمی به هیچ دارویی به درمان نمی رسد. آنگاه زمانی فراخواهدرسیدکه شخص احساس کند که اشتیاق عمیقی دراو درحال شعله ورشدنست اشتیاقی قلبی؛ که اورا به سوی منبع هستی و صحبت کردن باخداوند سوق می دهد دراینجاست که بذر دعا دروجود اوکاشته شده و نیایش خالصانه آغازمیگردد. این سبک نیایش که خودشکوفائیست قطعاً درهیچ مدرسه ومعبدی جزدرمدرسه ی زندگی آموزش داده نمی شود.

معنی بیت: ای محبوب توآنقدر نازک خاطرو لطیف ونازپروده ای که حتّی به آهستگی، دعا نیزنمی توان کردچه رسدبه اینکه ازتوگلایه وشکایت کنم!

حافظ اندیشه کن ازنازکی خاطریار

بروازدرگهش این ناله وفریادببر!

🌿━━━━━━🌿

بجزابروی تومحراب دل حافظ نیست

طاعت غیرتو درمذهب مانتوان کرد

انسان عاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیباییهای مادی ومعنوی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کلّ تمامیّت هستی گسترش یافته وازلذّتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیّات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.

درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجرّدات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.

معنی بیت: کمان ابروان تومحراب دل حافظ است وحافظ تنهادراین محراب مقدّس به رازو نیازمی پردازد. درمذهبِ مافقط بندگیِ تووعبادت درمحراب ابروان توقابل قبول است تنهاقبله ی راستین، تو هستی ودرجایی غیراز این محراب نمی توان به عبادت پرداخت.

درصومعه ی زاهدودر خلوت صوفی

جزگوشه ی ابروی تو محراب دعانیست

reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link

علی رفیعی در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۴۴ پاسخ داده:

من فکر میکنم که در بیت دوم منظور این نبوده که قضا و قدر الهی این است که ما به هم نرسیم. با توجه به بیت قبل که گفته نمیتوان به عهد تو تکیه کرد، احتمالا منظور اینه که پس من هم به قول و قرارهای تو دل خوش نمی کنم و هرکاری میتوانم در به دست آوردن تو انجام میدهم. اینکه من برای طلب تو تلاش کنم قضا و قدر الهی است، پس از من نخواه که دست از این کار بردارم. ضمنا تو بیت بعدیم از رسیدن به معشوق میگه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

پارسا رحمانی در ‫۵ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۹، ساعت ۰۶:۰۷ نوشته:

درود
اگر عارف‌سازان و عارف‌نمایان بگذارند، باید بگویم که این غزل رو با صدای بانو ملوک ضرابی حتما بشنوید. یک آواز ماهور بسیار زیبا

reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link

محمود علیرمضانی در ‫۱۲ سال قبل، سه‌شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۱۲:۲۶ نوشته:

عالی بود از شعرهایتان متشکرم روحیه ام عوض شد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

زهرا در ‫۱۱ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۱۹ دی ۱۳۹۳، ساعت ۰۹:۵۸ نوشته:

سلام، بسیار زیبا بود، معنی بیت " سروبالای من آن گه که درآید به سماع.... " چیه؟؟ متشکرم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حمیدرضا در ‫۱۱ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۲۹ اسفند ۱۳۹۳، ساعت ۲۰:۳۳ نوشته:

باری سرکار خانم زهرا:
اگر یار من که قامتش مانند سرو است به رقص و سماع درآید، اگر من جانم را ندهم چه ارزشی دارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

کمال در ‫۱۱ سال و ۳ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۳۹۴، ساعت ۲۲:۱۳ نوشته:

فالی،درمدح این غزل:
ای صاحب فال،کسی رادوست می داری و
تنهابه اوفکرمی کنی ، اگراوراواقعٱدوست
می داری برتردیدهایتان غلبه کنید،حافظ،
شمارانصیحت می کندکه درپیداکردن ،،،،،،
دوست دقت کنیدوبه آنچه دردست دارید،
اهمیت داده وقدرش رابدانیدوبااهل ،،،،،،،،،
تجربه مشورت کنیدارتباطتان راباخدا،،،،،،،،
بیشترکنید،انشاءالله موفق میشوید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سعید در ‫۱۱ سال قبل، یکشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۴۶ نوشته:

معنی به فسوسی که کند خصم رها نتواند کرد چیه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ناشناس در ‫۱۰ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۲۷ آذر ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۲۶ نوشته:

شاید منظور از خصم، نفس باشه و خدعه و نیرنگهایی که توسط فکر در کار میکنه.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرهاد در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۳۳ نوشته:

جناب سعید،
فسوس یعنی‌ مسخره و استهزا. و خصم هم که مشخص است، یعنی‌ بدخواه یا رقیب. میگوید دامن دوست را که به هزار خون دل بدست آوردم، به استهزا بد خواهان از دست نخواهم داد.
پایدار باشید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سخن در ‫۸ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۱۵ نوشته:

برداشتی که من حقیر از این دو بیت برای دوستانی که پرسیده اند این است:
دامن دوست به صد خون دل افتاد به دست
به فسوسی که کند خصم رها نتوان کرد
یعنی من دل دوست(یار) را با صد خون و دل به دست آورده ام.
با یک بد گویی و حرف هایی که دشمنان میزنند رها نمیکنم.
سروبالای من آن گه که درآید به سماع
چه محل جامه جان را که قبا نتوان کرد
سرو بالا به معنی کسی که قامتی مثل سرو دارد هنگامس که به رقص سماع در می آید.
جانم رو برایش مانند یک قبا میکنم و بر او میپوشان(جانم را فدایش میکنم)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

صبا در ‫۸ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۰۷:۳۶ نوشته:

منظور از مصرع اول بیت اول چیه دوستان؟چرا میگه زلف دوتا؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

گمنام در ‫۸ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۲۰ نوشته:

صبا،
زلف دوتا، دو بافه گیسوی عنبرین است بر دوسوی چهره خوبرویان.
زنان خوبروی با زلف دوتا را هنوز شاید بتوان در برخی جاهای میهنمان یافت ، ور پسری خوبروی مراد شاعر بوده باشذ ، امروزه باید در تل الحبیب0 (تل آویو)، بیت المقدس ( گنگ دژ ) ویا کوچه پس کوچه های نیویورک
به جستجویشان برخیزید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سخن در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۴۸ نوشته:

خانم صبا در قدیم برخی از دختران موی خود را از دو طرف می بستند و خوب وقتی حافظ میفرمایند:دست در حلقه آن زلف دوتا نتوان کرد
تکیه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد
یعنی بین آن دو تا موی که به صورت دوتایی بافته شده نمی شود دست کرد و همین جور که نمیشه دست کرد به قول تو و باد صبح گاهی هم نمیشه تکیه کرد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی مرواریدزاده در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۳ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۳۰ نوشته:

دوستان ممنون میشم بابت بیت
چه بگویم که تورا نازکی طبع لطیف
تا به حدیست که آهسته دعا نتوان کرد
کمی توضیح به بنده حقیر بدهید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

nabavar در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۳ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۵۵ نوشته:

آقا مهدی گرامی
من چه گویم که تو را نازکی طبع لطیف
تا به حدیست که آهسته دعا نتوان کرد
آنقدر نازکی و لطیفی که اگر ترا آهسته دعا کنم نیز به طبع تو آسیب می رسد
فریدون مشیری نیز در همین مضمون :
یارم به یک لا پیرهن خوابیده زیر نسترن
ترسم که بوی نسترن مست است و هوشیارش کند
ای آفتاب آهسته نه پا در حریم یار من
ترسم صدای پای تو خواب است و بیدارش کند
زنده باشی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سحر در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۱۷ نوشته:

سلام ترجمه ی این شعر رو از کجا میتونم پیدا کنم؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مریم مومن در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۳۷ نوشته:

با سلام و احترام
نکته ای که خدمتتون میخواستم عرض کنم این بود که آدمک های کنار حاشیه ها حالت ناراحت دارن، اگه امکان داره اصلاحشون کنین، درسته که کوچیکن ولی خب حیفه سایت به این خوبیه که این ایراد رو داشته باشه
ممنونم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مجید شباهنگ در ‫۷ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۳۰ فروردین ۱۳۹۸، ساعت ۱۵:۳۱ نوشته:

این غزل زیبا را هم آقای مظفر شفیعی در راست پنجگاه خیلی زیبا و استادان اجرا کرده.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ماهرو در ‫۷ سال و ۵ ماه قبل، جمعه ۱۰ خرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۶:۰۴ نوشته:

من چه گویم که تو را نازکی طبع لطیف
تا به حدی است که آهسته دعا نتوان کرد...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نیما در ‫۷ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۲۹ نوشته:

بانو سیما بینا در آلبوم چاووش 8 این غزل را به زیبایی در آواز افشاری اجرا کردند..

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سعید نجفی در ‫۷ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۸، ساعت ۲۱:۵۲ نوشته:

با این لینک میتونید از صدای همایون موسیقی لذت ببرید
پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۶ سال و ۷ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۹، ساعت ۲۰:۲۱ نوشته:

دست در این زلف دوتا نتوان کرد

تکیه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد

دوتا به معنی خمیده و تسلیم شده است و زلفِ یار کنایه از تجلی زیبایی های خداوند در جهان ماده و فرم میباشد، کلیه مخلوقات و موجودات از جماد و نبات و حیوان در این جهان در برابرِ خداوند خم و تسلیمِ محض هستند و به دلیل اینکه انسان از جنس خداوند است پس در برابر او نیز دوتا میباشند، برای مثال معادنِ طلا و الماس یا سنگهای قیمتی در برابر کنکاش و برداشتِ انسان مقاومت نمیکنند، همچنین برخی حیواناتِ مفید برای زندگی رام و تسلیمِ انسان هستند. اما عهدِ خداوند و بادِ صبا چیست؟ تقدیر الهی بر این بوده است که انسان با هبوط از عالم معنا بر زمین فرود آمده و پس از چند سالی زندگی در این جهان طیِّ مراحلی بار دیگر به عالمِ ملکوت بازگردد، در قرآن کریم نیز به این مطلب اشاره شده که همه انسانها بدون استثناء به جهنم وارد می شوند و سپس آنانی که موفق به عبور از جهنم شوند به بهشت وارد خواهند شد، جهنمِ مذکور نمادی از ورودِ انسان به ذهن است و تشکیلِ هشیاری یا خردِ جسمانی بر روی هشیاریِ اصلی که از جنسِ روح و جان جانان است، با این هشیاریِ جسمی ست که انسان امکانِ بقا در این جهان یافته و میتواند زنده بماند تا با طیِّ طریق به کار اصلی خود که عبور از این جهنم ذهن است بپردازد، این قول و عهدی ست از طرف خداوند که اگر انسان ندای ارجعی الی ربک را لبیک گوید و وفای به عهد کند او نیز بادِ صبا را به یاریش می فرستد تا از این جهنم خلاصی یافته و بسوی خداوند بازگردد و با این بازگشت است که رستگاری ابدی او تضمین شده و به بهشت یا عالم یکتایی باز خواهد گشت، بادِ صبا دراینجا استعاره ای ست از راهنمایانِ معنوی که پیغامهای زندگی را به انسانهای عاشقِ بازگشت به اصلِ خود رسانیده و عهد می کنند که با انجامِ آن دستورات انسان موفق به خروج از جهنمِ ذهن می گردد، حافظ میفرماید دست اندازی به این زلفِ رام و تسلیم شده در برابر انسان نتوان کرد، یعنی انسان میتواند از نعمتهای خداوند در این جهان بهره ببرد اما نمی تواند چیزهایی که متعلق به این جهان ماده هستند را به عنوان تعلقات و جزیی از خود بداند، ما انسانها بوسیله ذهن و خردِ جسمی خود حتی زمین خدا را تحت مالکیت خود درآورده و برای آن سند مالکیت نیز صادر میکنیم اما بهتر است بدانیم همهٔ اینها قرارداد هایی هستند که فقط در زمان حیات جسمانی ما معتبر بوده و پس از ما دیگری مدعیِ مالکیتِ آن خواهد بود، پس‌ حافظ ترجیح می‌دهد اصولأ به این عهد و وعده مبنی بربیرون کشیدنش از جهنمِ ذهن تکیه ننموده و پیشدستانه به این جهنم نرود و بر این زلف تسلیم شده دست اندازی نکند تا دچار دردها و آتش سوزانش نشود، گرچه خداوند عهد نموده که اگر انسان دست هم در این زلف دوتا ببرد او را بوسیله باد صبا یا نَفَسِ بزرگانی همچون مولانا و حافظ و پیغامهای خود که از زبان و دهانِ این بزرگان به انسان منتقل می کند او را از این جهنم ذهن بیرون خواهد کشید .

آنچه سعی است من اندر طلبت بنمایم

این قدر هست که تغییر قضا نتوان کرد

حافظ ادامه میدهد که این دستبرد در زلفِ دوتایِ حضرت معشوق تا حدی که لازم و توشهٔ راه است برای طیِّ طریق در راهِ طلب و رسیدن به حضرتش بایستی رعایت شود و او به مقدار و اندازه ای در این زلف دست می بَرد که نیازهای مادی و جسمانی او برآورده گردد و نه بیشتر ، قضا دارایِ ایهام بوده و به معنی تقدیر و قَدَر نیز موردِ نظر بوده است اما در اینجا بیشتر به معنیِ برآوردن آمده است و تغییر قضا نتوان کرد یعنی انسان قادر به تغییر حاجات و برآوردن این نیازها از طریق دیگری نیست پس ناچار است تا قدری از امکانات و نعمتهای دنیوی بهره ببرد که امکان بقای در این جهان برایش میسر شود، دست اندازیِ بیش از این به زلفِ تسلیم شدهٔ حضرتِ دوست در برابر انسان گمراهی ست، برای مثال از نظر حافظ چیزهایی مانند طلا و جواهرات یا دست اندازی به کوه، جنگل و دریا، به اسارت درآوردن حیوانات وحشی و امثالهم برای زیستِ انسان ضرورتی ندارد. این موضوع امروزه هم با وجودِ توسعه جوامع انسانی و تکنولوژی و نیاز به منابع و معادن مصداق دارد چراکه بهره برداریِ بی رویه و حریصانه موجبِ تخریب و نابودیِ زمین خواهد شد .

دامنِ دوست به صد خونِ دل افتاد به دست

به فسوسی که کند خصم رها نتوان کرد

اما پرهیز از دست آزیدنِ بیش از حد به زلفِ دوتایِ حضرتِ معشوق به منظور رسیدن به دیدار رخ زیبایش نیازمند تحمل درد آگاهانه بوده و با خون دل خوردن ها بدست می آید، یعنی اگر هم انسان چیزهای مربوط به این زلف را در دل قرار داده و شیفته صدها و هزاران تار موی این زلف شود، خداوند یا هستی کل با تیرهای کن فکان آنها را هدف گرفته و از میان بر می دارد تا انسان به این چیزهای دزدی احساس مالکیت نکند و حافظ می‌فرماید او یا هر انسانی که بخواهد دامن حضرتش را بدست آورد بایستی با آغوش باز تیرها و خونِ دل خوردنهای بسیار را پذیرا گردد، در مصرع دوم فسوس به معنی استهزا و تمسخر آمده است، دشمن یا خویشتنِ کاذب و متوهم یا دیو درونی توجهِ انسان را به جذابیت های زلف جلب کرده و تشویق می‌کند تا حال که این زلف دوتا ست و مقاومت نمی کند هرچه بیشتر از آن دزدیده و در دل قرار دهد، اما این خصم میداند که خداوند بوسیله چرخِ فلک و اتفاقات وجودِ چیزهای دزدی را در دلی که قرار است جایگاهِ او باشد برنتابیده و هدف قرار میدهد، و فلک با ادامهٔ این روند موجباتِ استهزاء انسان را فراهم آورده بر این کارِ عبثِ انسان خندیده و تفریح میکند. پس رندان زیرکی همچون حافظ به این کار تن نمی دهد زیرا علاوه بر استهزاءِ خود دامن حضرت دوست را نیز از دست خواهند داد .

عارضش را به مَثَل ماهِ فلک نتوان گفت

نسبتِ دوست به هر بی سر و پا نتوان کرد

عارض یعنی رخسار و چهره، عرفا معمولا برای توصیفِ زیباییِ حضرت دوست ماهِ آسمان را مثال می زنند، حافظ میفرماید این تمثیلی ست غیر منصفانه زیرا ماه که سر( فکر) و پا و اختیاری از خود ندارد، او نیز دوتا ( تسلیم) و زیر سلطه و ارادهٔ حضرت دوست بوده با خواست اوست که در افلاک گردش میکند ، و نه تنها ماه، بلکه گردش منظم افلاک و همه امور جهان در اختیار و ید قدرتِ حضرتش قرار دارند ، یعنی اگر خداوند با تیرهای قضا و کن فکانِ خود چیزهایِ این جهان که ما از آنها طلب آرامش و خوشبختی میکنیم را هدف قرار میدهد در اختیار و اراده حضرتش قرار دارد، پس اگر با لطفِ خود از عواملِ بیرونی ( فلک) بخواهد چیدمان ذهنیِ انسان را بر هم زده و یکی یا همه را از او بازپس بگیرد، آن عوامل و سببها مطیع امرش بوده و آن را به انجام می رساند، همانطور که آن ماه نیز دست و پا نداشته،‌ تسلیم و مطیع امر حضرت دوست است ، برای مثال انسان دلبری زیبا رو را در جایی مشاهده کرده و عاشق صورت و زیبایی او می گردد سپس با سعی و مرارت بسیار او را بدست آورده در دل و مرکز خود قرار می‌دهد و به دلیلِ همین علاقهٔ وافر و ترسِ از دست دادنش سعی در کنترلِ او می کند، مدتی بعد اتفاقاتی رقم می خورد که به او گمان بد می‌بَرَد و تصور می کند با دیگری نیز در ارتباط است، اما او خطا کرده و آن دلبرِ رنجیده خاطر گشته وی را ترک می‌کند. و ما گمان می بریم که فلک یا این بی سر و پاها که چنین اتفاقاتی را رقم زدند نه تنها دوستِ انسان نیستند که اینچنین ضربه به دلبستگی‌های ما میزنند بلکه از دشمن هم بدترند، اما واقعِ امر این است که اینان همانند ماه اراده ای از خود نداشته و مطیعِ امر حضرت دوست هستند و حضرتش نیز از روی خیرخواهی و غیرتش نسبت به انسان است که چنین فرمانی را به فلک صادر می‌کند، یعنی انسان مجاز به قرار دادنِ چیزهایِ دستبردی از زلفِ دوتای این جهانی در دلی که جایگاه خداوند است نمی باشد، اگر آن شخص دلبرِ زمینی خود را نیز جلوه ای از رخسارِ حضرت دوست دیده و خداوند یا زندگی را در او تشخیص داده، او را جزوی از مایملکِ خود نمی دانست و قصدِ کنترلش را نمی نمود چه بسا آن اتفاقات رقم نمی خورد و دو دلداده همچنان با عشق به زندگی ادامه می دادند. اما حال که این اتفاق غم انگیز افتاده وظیفه انسان چیست؟ مولانا اینگونه پاسخ میدهد ؛

چونک غم بینی تو استغفار کن غم به امر خالق آمد کار کن

چون بخواهد عین غم شادی شود عین بندِ پای آزادی شود

باد و خاک و آب و آتش بنده اند با من و تو مرده، با حق زنده اند

سروِ بالای من آنگه که درآید به سماع

چه محل ؟ جامهٔ جان را که قبا نتوان کرد

پس از آنکه فلک یا سبب های بیرونیِ بی سر و پا یا به فرموده مولانا باد و خاک و آب و آتش به امرِ حضرت دوست به یکی یا چند تایی از تعلقات و دلبستگی های انسان آسیب رساندند تا شکِّ وی برای عدمِ دل سپردن به چیزهایِ دنیوی برطرف شود ، اگر بنا بر نظر مولانا و بزرگان، شخص استغفار کرده و بپذیرد که پس از این هرگز چیزهای بیرونی و مربوط به این جهان(زلفِ دوتا) را اصل تلقی نکرده و در مرکز توجهات خود قرار نمی دهد و از آنها طلبِ سعادتمندی نمی کند، پس شادیِ بی سبب او را در بر خواهد گرفت و آن سرو قامت یا اصل خداییِ وی به وجد آمده به سماع خواهد پرداخت ، حافظ در مصرعِ دوم میفرماید از دست دادن هر یکی از دلبستگی های دنیوی نه تنها محل و جایی برای تاسف خوردن نیست، بلکه او شادمان میشود زیرا حضرت دوست به او یادآوری کرده است تا جامهٔ لطیفِ جان خود را که از جنس نور و پرتوی از آن نورِ کل است با آن قبایِ زمخت تعلقات دنیوی تعویض نکند .

نظرِ پاک تواند رخ جانان دیدن

که در آیینه نظر جز به صفا نتوان کرد

حافظ در ادامه میفرماید چنین نگاه و بینشِ پاکی به زندگی ست که سرانجام میتواند رخسارِ جانان یا حضرتِ دوست را ببیند، یعنی اگر انسانی با از دست دادن یکی از تعلقاتِ دنیوی خود غمگین و افسرده گردد و سببهای بی سر و پا را که با امرِ خداوند به این کار پرداختند سرزنش کرده و دشمن بدارد به معنی ستیزه گری بوده و در نتیجه خود را از دیدارِ حضرتِ دوست محروم خواهد نمود. در مصرع دوم ادامه میدهد مگر نمی بینید در آیینه ای که صیقلی نبوده و زنگار بسته باشد نمیتوان نظر کرد و چیزی در آن دید، اینگونه دستبرد ها از زلفِ دوتا نیز همان زنگارهای آیینه انسان هستند، پس برای از دست دادنشان شادمان باش که زندگی به صیقلی کردن آئینهٔ حضورت می‌پردازد .

مشکلِ عشق نه در حوصله‌ی دانشِ ماست

حلِ این نکته بدین فکرِ خطا نتوان کرد

دانش در اینجا آن علم و دانشی که موجب پیشرفت و رفاه میگردد نبوده ، بلکه دانستنی ست بر مبنایِ ذهن که انسان به تجربه از اطرافیان خود آموخته و تصور میکند که همه چیز را می داند و چنین انسانی اگر براثر تیرِ حوادث که عرفا با زبان قرآنی آنرا ریب المنون نامیده اند یک یا چند تایی از متعلقات خود را از دست داده و یا آسیبی به آنها وارد شده است و این ابیات را بشنود که از وی میخواهند از اتفاقات شادمان باشد، برمبنای دانشِ ذهنیِ خود آنرا نمی‌پذیرد و حتی برآشفته شده میگوید ای آقا دلتون خوشه، من تا دیروز دارای مقام و منصب و اعتباری بودم، امروز برکنار شده ام و یا همسرم که با آن سختی به وصلش رسیده بودم مرا رها کرد و رفت، یا دیگری که با از دست دادن اموالش در بورس غمگین و افسرده شده، و پدری که روزگاری به موفقیت فرزندانش بالیده و موفقیت آنان را موفقیت خود می دانست و اکنون ماهها گذشته و فرزندان یادی از وی نکرده و به زندگی خود سرگرم هستند، هیچ یک از آنها با دانش و عقلِ جسمیِ خود قادر به هضم و پذیرشِ این اتفاقات نیستند، حافظ میفرماید مشکل اینجاست که عشق در قالبِ دانستن و عقل حسابگر و کتابیِ ما نمی گنجد، هزینه عاشقی رهایی از عقل و دانشِ ذهنی ست زیرا همین دانش است که پذیرای استدلال ذکر شده در ابیات بالا نبوده و به شخصِ زیان دیده القاء میکند که باید ترسید و با از دست دادن یکی از متعلقات بلادرنگ سعی در بدست آوردن دلبستگیِ دیگری کرده و جایگزین کند وگرنه بیچاره خواهد شد، حافظ میفرماید با این فکرهای خطا این نکاتِ ذکر شده قابل حل نخواهد بود، زیرا بار دیگر موجبات فسوسِ خود را توسط خصم فراهم میکند . مولانا برای ایمن شدن در برابر اتفاقاتی که ما آنها را بد میدانیم بهره بردن از عقلِ کل را پیشنهاد می‌کند:

عقل جزوی گاه چیره گه نگون عقل کلی ایمن از ریب المنون

غیرتم کشت که محبوبِ جهانی لیکن

روز و شب عربده با خلقِ خدا نتوان کرد

خطابِ حافظ به حضرتِ معشوق بوده که نسبت به او غیرت داشته و تمام سعی و تلاشش این است که با هر زبانِ ممکن بگوید تنها یک محبوب و معشوق در جهان وجود دارد و هر محبوبی بجز او زوال پذیر است و فانی، و هم اوست که ازلی و ابدی میباشد و انسان مجاز به قرار دادن عشقِ چیزهای این جهان در دل خود نیست، اما تقریبآ همهٔ مردم قادر به رهایی از عقل و دانش ذهنی خود نبوده و برخی هم که این مطالب را به ظاهر تایید می‌کنند خیلی در راه عاشقی جدی نیستند، پس جایِ مجادله با خلقِ خدا نیست و کار یا وظیفهٔ حافظ فقط بیان این مطالب است و نه بیشتر از آن، باشد که روزی پندهای او را به یاد آورده و کار بر روی خود را شروع کنند . مولانا بی پرده تر میفرماید :

تا به دیوارِ بلا ناید سرش نشنود پندِ دل آن گوشِ کرش

من چه گویم که تو را نازکیِ طبعِ لطیف

تا به حدی ست که آهسته دعا نتوان کرد

حافظ این ابیات خود را نیایش به درگاهِ کبریاییِ حضرتش میداند و نه نصیحت به خلق که باید آنرا با صدای رسا به گوش همگان برساند، درواقع اگر بخواهد این معانی عرفانی را نزد خود نگاه داشته و بیان نکند یا فقط به آهستگی با خود زمزمه کند حضرت معشوق که بسیار نازک طبع و لطیف است از وی آزرده خاطر میگردد، یعنی اگر‌نبود وظیفه و رسالتی که بزرگانی چون لسان الغیب حافظِ شیرازی بر عهده خود می دانند، آنها ترجیح میدادند بیشتر به کار عاشقیِ خود بپردازند تا بیان این مطالبِ معنوی که لازمه اش بهره گیری از تمثیلها و الفاظِ ذهنی ست.

بجز ابروی تو محرابِ دل حافظ نیست

طاعتِ غیر تو در مذهبِ ما نتوان کرد

اَبرویِ حضرت دوست مانندِچتری کُلِّ هستی و کائنات را در بر می‌گیرد و بر آن احاطه دارد، پس حافظ زمان و مکانِ خاصی برای نماز به معنایِ گستردنّ فضای درون قائل نیست، این بیت از مولاناست که:" مؤمنان را پنج وقت آمد نماز و رهنمون/ عاشقان را فی صلاة دائمون " پس حافظ هم می‌فرماید عاشق هر کجا و هر لحظه باید به شرحِ صدر پرداخته، تسلیم امرِ قضا باشد که هرگونه طاعتی بجز این، به طمع پاداش و گرفتنِ چیزی خواهد بود که در مذهبِ رندی و عاشقی، رندِ عاشق مجاز به اینچنین عبادتی نخواهد بود.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

قطره … در ‫۲ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۷ تیر ۱۴۰۳، ساعت ۰۲:۳۰ پاسخ داده:

به نام خداوند بخشنده ی مهربان

سلام ای جان بی برگ ،امیدوارم در صحت و سلامت کامل باشید و ایام همواره به کام دلتان باشد

بنده ،امشب برای چندمین بار برگی از درخت زندگی ام فرو افتاد ! پیری که دستگیرم بوده و هست رها شد و بنده به ذکر استغفار اشک ریزان دلتنگی ام را به حق ابراز کردم و حضرت لطیف به فال حافظ با همین غزل فوق پاسخم دادند ،البته از کَرَم و رحمت بی انتهایشان! از آنجا که نه دانشم کافیست و نه جهدم وافی و نه چشم دل گشاده ای دارم ، به گنجور و حاشیه ها ی اغلب پربارش رجوع کرده و جالب است که مثله همیشه حاشیه نگاری شما پاسخ کاملی بر تمام مبهمات ذهن کوته مانده ی بنده بود و جالب تر آنکه خدای مهربان یکتایمان چهار سال و دو ماه قبل مرحم دل رنج دیده و چشم گریانم را به قلم پر برکت شما تدبیر نموده و بر بنده منت نهاده بود ،الله اکبر ،الله اکبر،سبحان الله

برادر یا خواهر عزیزم لطفا به مدد حضرت حق به نگاشتنت ادامه بده ، که تشنگان بی آب چون بنده بسیارند !

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۲ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۷ تیر ۱۴۰۳، ساعت ۲۰:۴۶ پاسخ داده:

گرامی قطره ای که چون به دریا پیوستی دریا شدی سلام، درختِ زندگیتان همواره سبز و ریشهٔ اش در جویِ آبِ زندگی و شعرِ ترِ حافظ باد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بزرگمهر در ‫۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۱ پاسخ داده:

به نظر میرسد در بیت پنجم ، منظور از جامه جان، جسم باشد که جان را در بر گرفته است. کی گفته است جامه جان از نور است؟!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شَـــهــباز در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۴ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۱۸ پاسخ داده:

خدا خیرتون بده.. بسیار لذت‌بخش و واقع‌نما بود

و با تشکر که از ابیات جناب مولانا هم شاهد مثال آوردید، ببش از پیش مشتاق‌شان شدم

خداوند بر علم و معرفت و حکمت و صدق‌ و خلوص شما بیفزاید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا س در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۱۶:۵۴ نوشته:

بیت دوم رو دو جور میشه خوند:
آنچه سعی است من اندر طلبت بنمایم/ آن قدر هست که تغییر قضا نتوان کرد
میشه قَدَر رو به معنی اندازه و مقدار گرفت و اینطور معنی کرد که سعی من به اندازه‌ایه که نمیتونم سرنوشت رو تغییر بدم. اما قَدَر رو میشه به معنای تقدیر و سرنوشت هم در نظر بگیریم که قضا هم در مصرع دوم اومده و معمولا قضا و قدر با هم میاد: من سعی خودم رو در به دست آوردن تو می‌کنم اما این تقدیر وجود داره که به تو نرسم و تقدیر رو نمیشه تغییر داد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علیرضا در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ شهریور ۱۳۹۹، ساعت ۰۳:۴۴ نوشته:

سرو بالای من آن گه که در آید به سماع
چه محل جامه جان را که قبا نتوان کرد
درود بر حافظ شیرازی برای سرودن این شعر بسیار زیبا
البته باید گفت که در بیت بالا بجای گه می بایست دم ذکر میشد اگرچه در معنای بیت خلالی ایجاد نمی کند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمدعلی سبحانی در ‫۵ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۲۴ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۳:۴۲ نوشته:

سروبالای من آن گه که درآید به سماع
چه محل جامه جان را که قبا نتوان کرد
از دریچه نگاهی دیگر می توان سرو بالای من را راستی و تواضع درون هر مرد ایرانی دید که در نگارگری هم بته جقه نماد ما ایرانی ها می باشد که در نگارگری و کاشی هفت رنگ و ... ترسیم می گردد و حافظ می گوید وقتی این سرو وجود من راستی وجود من وقتی به سماع در می آید جان را فدا می کنم همانند تمام شهدا
و بهترین نمونه آن در شهرمان الگویم شهید عباس دوران می باشد که راستی وجودش به سماع در آمد و جانش را فدای ما کرد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۲۷ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۱۹ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۱، ساعت ۰۸:۵۰ نوشته:

به زلف زیبای دوتا شده‌ات دسترسم نیست! آری بر پیمان تو همانند پیمان باد صبا اعتمادی نیست.
۲-هر گونه تلاش برای دیدارت خواهم کرد، ولی سرنوشت دگرگون نمی‌شود.
۳- هم جواری‌ام با معشوق، حاصل خون دل‌های فراوان است، بی تردید با افسون دشمنان از عشقت جدا نمی‌شوم.
ایهام در ۳ بیت نخست : ۱-وصف فراق
۲- دیدگاه عرفانی: زلف دوتا: صفات جمال و جلال حلقه: ذات حق که وصالش ممکن نیست بیت۲: این تقدیر ثابت است بیت۳:فسوس خصم:افسون ابلیس در دوری آدمی از خداوند
۴- گونه‌اش را در زیبایی به ماه نمی‌توان مثل زد، آری معشوق را با هر ناتوانی نسبت نیست( دایره را از آنجا که دست و پا نداشته، ناتوان گویند.)
۵-سرو قامت معشوقم چون به رقص آید، گریبان جان چه قیمتی دارد [که بگویی] نمی‌توان پاره کرد
۶-آری چهره حقیقی معشوق در نگاه پاک تماشایی است، همان گونه که تنها در آیینه جلا یافته، نگاه به زیبایی‌هاممکن است.
۷- با این همه، عشق فراتر از وسعت ماست و با دانش محدود نمی‌توان راز آن را دریافت‌.
۸- خدایا! آنچنان دلبسته توام که نمی‌توانم بپذیرم تو معشوق همگان باشی، ولی چه کنم که هر لحظه نمی‌توانم با مردمان بر سر عشقت عربده‌کشی کنم!
-مفهوم بیت طنزآمیز است و مفهوم بیت‌های ۲ و ۳ جدی است: از یک سو سعی بسیار و خوردن خون دل سرشار و از سوی دیگر رها کردن غیرت به خاطر عربده کشی نکردن با مردم(-شرح شوق،۱۹۹۸)
۹- از لطافت و نارکی تو چه بگویم؟!آهسته هم نمی‌توانم آه بکشم و دعا کنم!
۱۰-محراب جانم( کانون تمرکزم)ابروان توست،در مذهب عشق جز از تو نمی‌توان پیروی کرد.
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علیرضا ساعتچی در ‫۴ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۱، ساعت ۰۱:۵۳ نوشته:

دوستان فرهیخته امیدوارم جهت مطرح کردن تفسیر غیر معمول زیر مرا عفو‌کنید کمانکه این فقط یک نظر است ولی گاهی ممکن است متفاوت دیدن هرچند غلط هوشمندی را به راه درست در آینده رهنمون شود:

حافظ در این شعر نوع عشقی بیمارگونه را توصیف میکند نه اینکه تایید کند و فقط صرفا وصف حال رابطه ای است که به جهت تکرار بسیار اتفاق میفتد :

جایی که در یک شاه بیت به نظر بنده میفرماید:

«نسبت دوست به هر بی سرو پا نتوان کرد»

در حالیکه چهره جذابی دارد:

«عارضش را به مثل ماه فلک نتوان گفت»

جایی دیگر در غزلی دیگر فرموده :

«به خط و خال گدایان مده خزینه دل

به شاهوشی ده که محترم دارد »

در مطلع غزل از بی تعهد بودن یار گفته است:

«تکیه برعهد و تو باد صبا نتوان کرد»

این حال عاشقی است که معشوق بی تعهد دارد. عاشقی که حتی حاضر است جانش را بدهد ولی معشوق اندک تعهدی هم ندارد

حافظ مسئولیت را متوجه عاشق هم مینماید ومیگوید نظرت را پاک کن

«نظر پاک تواند رخ جانان دیدن»

یعنی شما که اینطور دلبسته این معشوق بی سرو پا شدی بدلیل اینست که

«در آینه نظر جز به صفا نتوان کرد»

چشمها را باید شست جور دیگر باید دید.

و‌بیت :

غیرتم کشت که محبوب جهانی ..

نشان می دهد که چقدر چنین عاشقی حال کشنده و بدی پیدا میکند وقتی این معشوق خودشیفته خودش را برای عالم و آدم بهترین نشان داده ولی تعهدی به عاشق وابسته ندارد

بیت «آهسته دعا نتوان‌کرد» یعنی معشوق اصلا اهل معنویت نیست و‌حتی آهسته هم دعا را تحمل نمیکند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمد نام خانوادگی در ‫۳ سال قبل، جمعه ۵ آبان ۱۴۰۲، ساعت ۱۸:۱۰ نوشته:

مثل این بیت از حافظ "مشکلِ عشق نه در حوصلهٔ دانشِ ماست؛ حلِّ این نکته بدین فکرِ خطا نتوان کرد"، دو جا دیگه هم دیدم در شعرهایش "فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن؛ درد عاشق نشود به، به مداوایِ حکیم" و "دوایِ دَردِ عاشق را کسی کو سهل پندارد؛ ز فکر آنان که در تدبیر درمانند، در مانند". انگار درد عشق با فکر و رفتن پیش حکیم و تدبیر حل شدنی نیست، "آن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند"

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

قیصری مهدی در ‫۲ سال و ۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۳ آذر ۱۴۰۲، ساعت ۲۱:۱۲ نوشته:

سلام

در مورد مصرع دوم بیت

سروبالای من آنگه که در آید به سماع.....

انگار در این بیت حافظ علیه الرحمه تن آدمی را چون جامه‌ای برتن روح آدمی می‌انگارد که در صورت دیدن رقص یار اگر آن را به مانند قبا برای در آغوش کشیدن چاک نکنید هیچ ارزش و اعتباری ندارد توصیف کرده که باید گفت الحق و الانصاف شایسته گفته

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بهروز صفاییان حقیقی در ‫۱ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۱۹ تیر ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۱۴ نوشته:

عارضش را به مثل ماه فلک نتوان گفت

نسبت دوست به هر بی سرپا نتوان گرد

بیتی بسیار بدیع به واسطه تشبیه آن در ادبیات ما همواره رخ زیبا را به ماه تشبیه می‌کنند در اینجا این نادره دهر حضرت خواجه ماه را با آن همه زیبایی در مقابل رخ دوست خار و خفیف می‌داند و واژه بی سرپا را بکار می‌برد که در واقع ماه هم ابتدا و انتها ندارد اشکال کره مانند یا مدور اینگونه هستند(سر ابتدا پا انتها) و اتصاف صفت بی سرپایی به ماه که مظهر زیبایی است و تخفیف آن در مقابل عارض دوست بی نظیر است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۶ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۵۰ نوشته:

دست در حلقهٔ آن زلفِ دوتا نتوان کرد

تکیه بر عهدِ تو و بادِ صبا نتوان کرد

زلف دوتا ، دو زلفی است که به صورت قرینه از دو طرف خمیده شده و پس از عبور از روی رخ یار در انتها به هم نزدیک می شوندو نمای یک حلقه را ایجاد می کند .اگر دست عاشق به این حلقه برسد یعنی کاملا روبروی یار است و این یکی از نشانه های وصال است.وصال از نظر حافظ امری دشوار یا شاید غیر ممکن است .لذا می فرماید:

به این حلقه زلف دوتا نمی توان دست یافت معشوق هم به عهدش برای وصال وفا نمی کند و باد صبا هم فقط پیام می آورد و نمی توان به وعده هایش دلخوش بود.

آن‌چه سعی است، من اندر طلبت بنمایم

این قَدَر هست که تغییرِ قضا نتوان کرد

من برای یافتن تو بسیار تلاش می کنم و این تلاش آنقدر هست که دیگر به حکم قضا و قانون عالم نتوان تلاش بیشتری کرد .

نکته بسیار مهم و جالب استفاده از کلمه قَدَر در کنار قضا است و این دو در مقابل سعی آمده است .اصولا قضا غیر قابل تغییر است و شامل همه قوانین طبیعی جهان می شود که اختیار انسان در آن نقش ندارد . اما قَدَر حد اقل در نگاه حافظ حد نهایی اختیارو سعی انسان را نشان می دهد و این ممکن است برای انسانهای مختلف تفاوت کند .به نوعی مرز بین اختیار و قضا را می توان قدر در نظر گرفت . برداشت مهم دیگر این است که حافظ برخلاف اعتقاد برخی از مفسران کاملا به اختیار انسان باور داشته و جبری مسلک نبوده است.

دامنِ دوست به صد خونِ دل افتاد به دست

به فُسوسی که کُنَد خصم، رها نتوان کرد

به راحتی نمی توان حتی به دامن دوست دست یافت چه برسد به وصال . دست یافتن به دامن دوست با خون دلهایی همراه بوده است و با دشمنی ها و بدخواهی های دشمن این دست از آن دامن رها نمی شود.یعنی من دست از این کار و راه عاشقی بر نمی دارم.

عارضش را به مَثَل ماهِ فلک نتوان گفت

نسبتِ دوست به هر بی سر و پا نتوان کرد

چهره چنین معشوقی را حتی به ماه هم نمی توان تشبیه نمود او لایق نام دوست است و هر بی سر و پایی را نمی توان دوست نامید.تاکید بر این است که هر کسی را نمی توان دوست و معشوق در نظر گرفت .( کار شارحین غزلهای حافظ آسان نیست)

سرو بالایِ من آنگه که درآید به سَماع

چه محل جامهٔ جان را که قبا نتوان کرد

معشوق سرو مانند من وقتی به رقص در آید و نقش آفرینی کند جانم بیقرار می شود و می خواهد از جامه ( پیراهن ) به در آید دیگر جامه به کار نمی آید چون قبا ( پیراهن روباز ) هم نمی توان بر جان پوشاند.

نظرِ پاک توانَد رخِ جانان دیدن

که در آیینه نظر جز به صفا نتوان کرد

باید چشمها پاک باشد تا بتواند رخ معشوق را ببیند فقط در آینه است که می توان تصویر را بدون خلل دید .

اگر ما حضور یار را درک نمی کنیم چون چشم دل پاک و خالص نشده است.

مشکلِ عشق نه در حوصلهٔ دانشِ ماست

حلِّ این نکته بدین فکرِ خطا نتوان کرد

دانش ما نمی تواند معمای عشق را حل کند این فکر خطایی است که بخواهیم با عقل و دانش این مشکل را حل کنیم .عاشقی وارد راه شدن و به آب زدن است و نمی توان تحلیل عقلانی برای آن نمود.

غیرتم کُشت که محبوبِ جهانی، لیکن

روز و شب عربده با خلقِ خدا نتوان کرد

تو ای دوست محبوب همه جهان هستی و با اینکه این موضوع حسادت مرا برمی انگیزد ولی نمی توانم با همه مردم دربیفتم . تملک تو معنایی ندارد.

من چه گویم؟ که تو را نازکیِ طبعِ لطیف

تا به حَدّیست که آهسته دعا نتوان کرد

چه بگویم که آنقدر طبع تو نازک است نمی توانم آهسته از تو درخواستی کنم .نکند به تو بربخورَد

بجز ابرویِ تو محرابِ دل حافظ نیست

طاعتِ غیر تو در مذهبِ ما نتوان کرد

حافظ به جز ابروی تو محراب دیگری برای نماز ندارد و در مذهب ما به جز تو کسی را نمی توان پرستید.

حافظ کسی را می پرستد که حضورش را درک کند ، دامنش دستگیره ای محکم چنان عروه الوثقی است . چهره اش اصل اصل است . و نقش آفرینی سرو گونه اش جان را بیقرار خود می کند.محبوب جهان است ولی حافظ حاضر نیست تا به آهستگی هم از وی درخواستی کند و خود را به او می سپارد.و به جز او کسی را نمی پرستد.

او که را می پرستد ؟ با عقل به دنبالش نباشید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محسن عبدی در ‫۹ ماه قبل، چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۸:۵۱ نوشته:

در بیت دوم قدر با قضا ایهام تناسب دارد.

قدر به معنی اندازه و میزان آمده ولی با قضا به معنای تقدیر هم هست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محسن عبدی در ‫۹ ماه قبل، چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۱۵ نوشته:

لفظ تغییر در کنار قضا و قدر، لفظ تقدیر را هم به ذهن متبادر می‌کند و به نوعی ایهام تبادر محسوب می شود.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محسن عبدی در ‫۹ ماه قبل، جمعه ۱۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۰۶ نوشته:

دربارهٔ دست در حلقهٔ آن زلفِ دوتا ...

دوتا به معنی خمیده است.

مثل پشت دوتا

خاقانی هم گفته:

تنم چون رشتهٔ مریم دوتا است

دلم چون سوزن عیساست یکتا

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیامک ابراهیمی در ‫۱۹ روز قبل، دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۰۸ نوشته:

دربارهٔ آن‌چه سعی است، من اندر طلبت ...

بیت ناظر به مسئله جبر و اختیار است که میگوید من تمام کوشش خود را در جستجوی تو و برای رسیدن به مقصود انجام میدهم هرچند نمیتوانم تقدیر و سرنوشت را تغییر دهم .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۱۳۶

تازه‌های نرم‌افزار گنجور