ما امید از طاعت و چشم از ثواب افکندهایم
سایهٔ سیمرغ همت بر خراب افکندهایم
گر به طوفان میسپارد یا به ساحل میبرد
دل به دریا و سپر بر روی آب افکندهایم
محتسب گر فاسقان را نهی منکر میکند
گو بیا کز روی مستوری نقاب افکندهایم
عارف اندر چرخ و صوفی در سماع آوردهایم
شاهد اندر رقص و افیون در شراب افکندهایم
هیچکس بی دامنی تر نیست لیکن پیش خلق
باز میپوشند و ما بر آفتاب افکندهایم
سعدیا پرهیزکاران خودپرستی میکنند
ما دهل در گردن و خر در خلاب افکندهایم
رستمی باید که پیشانی کند با دیو نفس
گر بر او غالب شویم افراسیاب افکندهایم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
این غزل مانیفستی درخشان در سنت قلندری و ملامتی است که تازیانهای بر پیکر زهد ریایی و عبادت سوداگرانه میزند. سعدی با نفی طمعِ ثواب، نقاب تظاهر را به یکسو مینهد و «رسواییِ صادقانه» را به «پارساییِ خودپسندانه» ترجیح میدهد؛ او با تسلیم کامل در برابر طوفان عشق، یادآور میشود که رستگاری واقعی نه در فخرفروشی به طاعات ظاهری، بلکه در شکستن بت غرور و هماوردی پیروزمندانه با دیو سرکش نفس نهفته است.
ما هرگونه چشمداشت و طمع به پاداش عبادات خود را رها کردهایم و بندگی را برای ثواب انجام نمیدهیم؛ بلکه همت بلند و والای خود را (که به سیمرغ تشبیه شده) بر ویرانهٔ دل، عالم فنا و کوی رندی نشاندهایم و به دنبال سود و زیان مادی یا اخروی نیستیم.
چه سرنوشت و توفان عشق ما را نابود کند و چه به ساحل نجات برساند، برای ما تفاوتی ندارد؛ چرا که ما دل به خطر زده و سپر مقاومت و تدبیر عقل را به آب انداختهایم و کاملاً تسلیم تقدیر و ارادهٔ معشوق شدهایم.
اگر مأمور شریعت (محتسب) به دنبال بازداشتن گناهکاران از گناه است، به او بگویید به سراغ ما بیاید؛ زیرا ما پردهٔ ریا و ادعای پاکدامنی ظاهری را کنار زدهایم و بیپروا همانچه را که در نهان هستیم، آشکار ساختهایم.
شور و غوغایی به پا کردهایم که عارف را به چرخش و صوفی را به وجد و سماع انداختهایم؛ زیبارویان به رقص درآمدهاند و ما گیرایی بادهٔ عشق و ازخودبیخودشدگی را با انداختن افیون در آن، به اوج رساندهایم.
هیچ انسانی بیگناه و معصوم نیست و دامن همه به خطایی آلوده است؛ با این تفاوت که دیگران گناهان خود را از چشم مردم میپوشانند و ریا میکنند، اما ما صادقانه و بیپرده عیب و رسوایی خود را در برابر آفتاب عیان کردهایم.
ای سعدی! زاهدان و پارسایان ظاهری دچار کِبر، خودپسندی و غرور عبادت شدهاند؛ اما ما ساز رسوایی بر گردن انداخته، انگشتنما شده و خود را در باتلاق ملامت و فنا گرفتار ساختهایم تا از دام ریا و خودبینی آزاد شویم.
برای رویارویی و هماوردی با دیو سرکش نفس، پهلوانی چون رستم لازم است؛ اگر انسان بتواند بر این دیوِ درون پیروز شود، کاری کرده که گویی قدرتمندترین دشمن (افراسیاب) را به خاک انداخته و به بزرگترین فتح دست یافته است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
کشتی ما کو که ما زورق در آب افکنده ایم
در خرابات مغان خون را خراب افکنده ایم
جام می را مطلع خورشید تابان کرده ایم
وز حرارت تاب دل در آفتاب افکنده ایم
با جوانان بر در میخانه مست افتاده ایم
[...]
بس که ما از روی رسوایی نقاب افکندهایم
عشق رسوا را هم از خود در حجاب افکندهایم
تا فکنده طرح صلح آن جنگجو با ما هنوز
یاز دهشت خویش را در اضطراب افکندهایم
ز آتش دل دوزخی داریم کز اندیشهاش
[...]
ما قلم در آتش و دفتر در آب افکندهایم
هرچه با آن خواهشی هست از حساب افکندهایم
شب که در مستی سراغ کلبهٔ ما کردهای
جای غم شادی، برون از اضطراب افکندهایم
کوی جان معمورتر داریم، از بازار دل
[...]
ای که گویی ما به زهد از خود حجاب افکندهایم
رو که ما سجاده تقوی بر آب افکندهایم
مردمان دیده را ما در شب آسودگی
بسترِ خارِ مغیلان وقت خواب افکندهایم
بهر خونِ ما خدا را دل مرنجان غمزه را
[...]
باز در دل شعلههای آفتاب افکندهایم
طرح آبادی درین دیر خراب افکندهایم
زوربازوی طلب بین کاندرین نخجیرگاه
بارها خقاش را بر آفتاب افکندهایم
جلوه حسرت دل از ما برد ورنه صد سحر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۱۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.