گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آن

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم »

بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آن

اندرین بود او که الهام آمدش

کشف شد این مشکلات از ایزدش

کو بگفتت در کمان تیری بنه

کی بگفتندت که اندر کش تو زه

او نگفتت که کمان را سخت‌کش

در کمان نه گفت او نه پر کنش

از فضولی تو کمان افراشتی

صنعت قواسیی بر داشتی

ترک این سخته کمانی رو بگو

در کمان نه تیر و پریدن مجو

چون بیفتد بر کن آنجا می‌طلب

زور بگذار و بزاری جو ذهب

آنچ حقست اقرب از حبل الورید

تو فکنده تیر فکرت را بعید

ای کمان و تیرها بر ساخته

صید نزدیک و تو دور انداخته

هرکه دوراندازتر او دورتر

وز چنین گنجست او مهجورتر

فلسفی خود را از اندیشه بکشت

گو بدو کوراست سوی گنج پشت

گو بدو چندانک افزون می‌دود

از مراد دل جداتر می‌شود

جاهدوا فینا بگفت آن شهریار

جاهدوا عنا نگفت ای بی‌قرار

هم‌چو کنعان کو ز ننگ نوح رفت

بر فراز قلهٔ آن کوه زفت

هرچه افزون‌تر همی‌جست او خلاص

سوی که می‌شد جداتر از مناص

هم‌چو این درویش بهر گنج و کان

هر صباحی سخت‌تر جستی کمان

هر کمانی کو گرفتی سخت‌تر

بود از گنج و نشان بدبخت‌تر

این مثل اندر زمانه جانی است

جان نادانان به رنج ارزانی است

زانک جاهل ننگ دارد ز اوستاد

لاجرم رفت و دکانی نو گشاد

آن دکان بالای استاد ای نگار

گنده و پر کژدمست و پر ز مار

زود ویران کن دکان و بازگرد

سوی سبزه و گلبنان و آب‌خورد

نه چو کنعان کو ز کبر و ناشناخت

از که عاصم سفینهٔ فوز ساخت

علم تیراندازیش آمد حجیب

وان مراد او را بده حاضر به جیب

ای بسا علم و ذکاوات و فطن

گشته ره‌رو را چو غول و راه‌زن

بیشتر اصحاب جنت ابلهند

تا ز شر فیلسوفی می‌رهند

خویش را عریان کن از فضل و فضول

تا کند رحمت به تو هر دم نزول

زیرکی ضد شکستست و نیاز

زیرکی بگذار و با گولی‌بساز

زیرکی دان دام برد و طمع و گاز

تا چه خواهد زیرکی را پاک‌باز

زیرکان با صنعتی قانع شده

ابلهان از صنع در صانع شده

زانک طفل خرد را مادر نهار

دست و پا باشد نهاده بر کنار

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۲۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شعر درباره‌ٔ جستجو برای گنج و حقیقت است. راوی به انسانی که در جستجوی گنج است، می‌آموزد که تمرکز بر ظاهر و ابزار (مثل کمان و تیر) او را از هدف اصلی دور کرده است. باید از تفکرات بیمار و فضولی کناره‌گیری کند و به درون خود بازگردد تا به حقیقت نزدیک شود. جستجو برای گنج نباید او را از مسیر اصلی‌اش جدا کند. در نهایت، با اشاره به جهل و نادانی، بر این نکته تأکید می‌کند که علم و زیرکی نباید منجر به دوری از حقیقت شوند، و نیاز است که انسان خود را از فضولیات پاک کند تا رحمت الهی بندگانش را در بر بگیرد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# اندرین بود او که الهام آمدش

کشف شد این مشکلات از ایزدش

هوش مصنوعی: او در این شرایط بود که الهام به او رسید و مشکلاتش از جانب خداوند برایش آشکار شد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# کو بگفتت در کمان تیری بنه

کی بگفتندت که اندر کش تو زه

هوش مصنوعی: هیچ‌کس به تو نگفت که تیر را در کمان بگذار؛ به تو نگفتند که خودت باید زه (سیم کمان) را بکشید.

# او نگفتت که کمان را سخت‌کش

در کمان نه گفت او نه پر کنش

هوش مصنوعی: او به تو نگفت که کمان را محکم بکش و در کمان تیر را قرار نده، او چیزی درباره پر کردن کمان به تو نگفت.

# از فضولی تو کمان افراشتی

صنعت قواسیی بر داشتی

هوش مصنوعی: تو به خاطر فضولی و سرکشی‌ات کمان را بالا برده‌ای و در واقع کار قواسی (کماندار) را کرده‌ای.

# ترک این سخته کمانی رو بگو

در کمان نه تیر و پریدن مجو

هوش مصنوعی: ترک این کار سخت و دشوار شو و بگو که در کمان محبت، تیر و پریدن وجود ندارد.

# چون بیفتد بر کن آنجا می‌طلب

زور بگذار و بزاری جو ذهب

هوش مصنوعی: هرگاه تو در آن مکان بیفتی و نیاز به قدرت و تلاش داشته باشی، باید با جدیت و حمایت خود، تلاش کنی تا به طلا و گنجی که می‌طلبی دست یابی.

# آنچ حقست اقرب از حبل الورید

تو فکنده تیر فکرت را بعید

هوش مصنوعی: حقیقتی که در واقع بسیار نزدیک‌تر از رگ گردن تو است، تو با تیر تفکر خود آن را دور نشان می‌دهی.

# ای کمان و تیرها بر ساخته

صید نزدیک و تو دور انداخته

هوش مصنوعی: ای کمان و تیرها آماده است تا شکار نزدیک را هدف قرار دهد، اما تو خود را دور انداخته‌ای.

# هرکه دوراندازتر او دورتر

وز چنین گنجست او مهجورتر

هوش مصنوعی: هر کسی که بیشتر از واقعیت فاصله بگیرد، از آنچه در دسترس است دورتر می‌شود و در نتیجه از آن گنج (دانش یا حقیقت) که به دست نیامده، بیشتر بازمی‌ماند.

# فلسفی خود را از اندیشه بکشت

گو بدو کوراست سوی گنج پشت

هوش مصنوعی: فردی که به فلسفه می‌پردازد، به دلیل دوری از فکر و مطالعه برتر، خود را از اندیشه و تفکر عمیق محروم می‌کند. او مانند کسی است که به گنج باارزشی که پشت خود دارد، بی‌توجه است.

# گو بدو چندانک افزون می‌دود

از مراد دل جداتر می‌شود

هوش مصنوعی: هر چقدر او بیشتر به خواسته‌های خود می‌پردازد و دست و پا می‌زند، از آرزوی واقعی خود بیشتر دور می‌شود.

# جاهدوا فینا بگفت آن شهریار

جاهدوا عنا نگفت ای بی‌قرار

هوش مصنوعی: شهریار (خدا) به مردم می‌گوید که در ما تلاش کنید و مجاهدت ورزید، اما نگفته است که از ما دوری کنید، ای کسی که در جستجوی آرامش هستی.

# هم‌چو کنعان کو ز ننگ نوح رفت

بر فراز قلهٔ آن کوه زفت

هوش مصنوعی: شخصی مانند کنعان که از شرم و ننگ نوح به دور رفته، بر بالای قلهٔ کوهی بلند ایستاده است. کنعان، فرزند نوح است که به علت عدم ایمانش از او جدا شد.

# هرچه افزون‌تر همی‌جست او خلاص

سوی که می‌شد جداتر از مناص

هوش مصنوعی: هر چه بیشتر به دنبال گنج می‌رفت، او به آزادی و رهایی نزدیک‌تر می‌شد و از مقام‌ها و موقعیت‌های دنیوی جدا می‌افتاد.

# هم‌چو این درویش بهر گنج و کان

هر صباحی سخت‌تر جستی کمان

هوش مصنوعی: مانند این درویش که برای پیدا کردن گنج و معدن هر روز با تلاش بیشتری به دنبال هدفش می‌گردد.

# هر کمانی کو گرفتی سخت‌تر

بود از گنج و نشان بدبخت‌تر

هوش مصنوعی: هر کمانی که سخت‌تر و محکم‌تر باشد، نشان‌دهنده‌ی آن است که به دنبال گنج و ثروت هستی، ولی در حقیقت این پی‌جویی تو را بیشتر بدبخت می‌کند.

# این مثل اندر زمانه جانی است

جان نادانان به رنج ارزانی است

هوش مصنوعی: این‌گونه می‌توان گفت که انسان‌های جاهل و بی‌خبر همواره در رنج و درد به سر می‌برند، زیرا درک حقیقت و ارزش‌های واقعی برای آنان دشوار است. این پند به نوعی می‌گوید که زندگی آنها به سختی و محنت می‌گذرد.

# زانک جاهل ننگ دارد ز اوستاد

لاجرم رفت و دکانی نو گشاد

هوش مصنوعی: چون جهل و نادانی باعث ننگ و خجالت است، او به همین دلیل از استاد دوری کرده و به فکر باز کردن دکان جدیدی افتاده است.

# آن دکان بالای استاد ای نگار

گنده و پر کژدمست و پر ز مار

هوش مصنوعی: این دکان که بالای استاد است، پر از مشکلات و خطرات و ستم‌هایی است که بر آن حاکم است. اینجا نماد فریبندگی و دشواری‌هایی است که درظاهر زیبا به نظر می‌رسند، ولی در باطن خالی از حقیقت و مملو از مهلکاتند.

# زود ویران کن دکان و بازگرد

سوی سبزه و گلبنان و آب‌خورد

هوش مصنوعی: هر چه زودتر آن دکان را خراب کن و به سوی دشت‌ها، گل‌ها و آب‌های زلال بازگرد.

# نه چو کنعان کو ز کبر و ناشناخت

از که عاصم سفینهٔ فوز ساخت

هوش مصنوعی: چنان نیست که مانند کنعان، که به خاطر تنبلی و غرور نتوانست به حقیقت پی ببرد، از کسی که او را نجات می‌دهد غافل بمانی؛ چون او در حقیقت، کشتی نجات را به وجود آورده است.

# علم تیراندازیش آمد حجیب

وان مراد او را بده حاضر به جیب

هوش مصنوعی: علم مانند تیراندازی است که به هدف خود می‌زند و از آنجا که به حقیقت دست پیدا کرده، مراد او (خواسته‌اش) در دسترسش قرار گرفته است.

# ای بسا علم و ذکاوات و فطن

گشته ره‌رو را چو غول و راه‌زن

هوش مصنوعی: بسیاری از افراد با دانش و هوش و تیزبینی، مانند غول و راهزن، در مسیر زندگی مانع پیشرفت و حرکت افرادی می‌شوند که در جستجوی حقیقت و هدف‌های والای خود هستند.

# بیشتر اصحاب جنت ابلهند

تا ز شر فیلسوفی می‌رهند

هوش مصنوعی: بیشتر کسانی که به بهشت می‌روند، درواقع ساده‌اندیش و بی‌خبر از امور عمیق هستند، تا اینکه از تأثیر افکار پیچیده و فریبندهٔ فیلسوفان می‌گریزند.

# خویش را عریان کن از فضل و فضول

تا کند رحمت به تو هر دم نزول

هوش مصنوعی: خود را از دانش و حرف‌های اضافی خالی کن تا رحمت الهی هر لحظه بر تو نازل شود.

# زیرکی ضد شکستست و نیاز

زیرکی بگذار و با گولی‌بساز

هوش مصنوعی: زیرکی و هوشمندی در تضاد با شکست و نیازمندی است. بنابراین، خود را از زیرکی رها کن و با سادگی و طور دیگر زندگی کن.

# زیرکی دان دام برد و طمع و گاز

تا چه خواهد زیرکی را پاک‌باز

هوش مصنوعی: زیرکی باعث می‌شود که انسان‌ها دام‌ها را بشناسند و از طمع و فریب دور بمانند؛ زیرا زیرک واقعی از این‌گونه فریب‌ها خود را دور می‌کند و با احتیاط زندگی می‌کند.

# زیرکان با صنعتی قانع شده

ابلهان از صنع در صانع شده

هوش مصنوعی: زیرکان با استفاده از ترفندها و شیوه‌های فریبکارانه به قناعت رسیده‌اند، در حالی که نادان‌ها تنها به خلق و آفرینش دلخوش هستند و از خالق غافل‌اند.

# زانک طفل خرد را مادر نهار

دست و پا باشد نهاده بر کنار

هوش مصنوعی: زیرا مانند این است که مادر برای کودکی خردسال نهار آماده کرده و او را در کنار سفره قرار داده است.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آن به خوانش بامشاد لطف آبادی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آن به خوانش فاطمه زندی

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

فرهنگ در ‫۱۰ سال و ۱۰ ماه قبل، پنجشنبه ۳ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۱:۳۶ نوشته:

بیت ده مصرع دوم صحیح نگارش نشده و وزن شعر بهم ریخته
صحیح:گو بدو کو را سوی گنج است پشت

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مسعود در ‫۷ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۲:۲۹ نوشته:

سلام، در بیت نوزدهم کژدم درست است

کوروش در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۰۹:۲۳ نوشته:

چرا مولانا اینطوری دعوت به ابله بودن کرده کسی میتونه توضیح بده ؟

مهرداد در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۱۳ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۰۳:۰۰ پاسخ داده:

سلام ظاهرا ابله در اینجا به معنی سادگی و دوری از پیچیدگیه. یعنی آدمای پیچیده ره به جایی نمی برند.

امید وکیل در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۶ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۰۵ نوشته:

مولانا به تبع شمس تبریزی، توصیه بر «پیراستگی از علوم زائد فلسفی و فکری» می‌کند.

شمس معتقد بود که انسان برای نیک‌بختی به آگاهی‌های اندکی نیاز دارد.

کوروش در ‫۵ سال و ۱ ماه قبل، چهارشنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۰، ساعت ۰۱:۳۰ پاسخ داده:

من کاری تدارم اینا به چی معتقدن

بحث اینه که چرا و رو چه حساب همچین عقیده ای دارن ؟

ملیکا رضایی در ‫۵ سال قبل، دوشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۰، ساعت ۲۰:۲۶ نوشته:

کوروش عزیز بیت ۱۱ را یک بار دیگر بخوانید یا بیت ۲۴و ۲۵

این بیت‌ها شاید از دید برخی ها خیلی ترجمان روان و ساده ای باشد ولی همین ها جواب شما هست ...

ولی این که به ابله بودن دعوت نموده مشکل این است که به ابله بودن دعوت نکرده ؛

بلکه مولانا در معنوی لغوی این را آورده ولی در تجمان اصلی شعر منظور نادانی و ابله بودن نیست ...

این همه که ما از خدا میگوییم و دین و عرفان و ... و مولانا ما را به فلسفه دعوت کرده ...

اولین گام برای غرق شدن در فلسفه این است که عقاید پیشین خود را از ذهن دور ریزیم و همه چیز را دوباره بنگریم ...

مثل کودک که بدون یاری گرفتن از معلم شروع به کشف میکند ... یا کسی که بدون اینکه پیامبری آید و وحی از خدا گردد خوب و بد را تشخیص دهد ؛

جهان را بدون داشته ها باید دید ...

برای همین هست که مولانا میگوید خویش را عریان کن از فضل و فضول ...

ولی اینکه میگویید بر چه اساس این عقاید را دارد راستش جواب تان را مولانا میتواند میگوید نه کس دیگر و تنها میتوانم بگویم که اگر غرق در چیزی شوی (برای این چیزی که من نمیدانم نامش باید چه باشد ) و این چیزی هم حتما نباید کاری کنی که پیدایش کنی چراکه در کنار همگان هست ، و به آن فکر کنی و مشغولش شوی ، کسی چه میداند شاید کسی چون مولانا شدید ...

حمزه حکمی ثابت در ‫۲ سال و ۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۹ آذر ۱۴۰۲، ساعت ۲۳:۴۲ نوشته:

شبیه آنچه حافظ فرمود:

سالها دل طلب جام جم از ما می‌کرد...

مهرداد در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۱۳ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۰۲:۵۱ نوشته:

زیرکی دان دام برد و طمع و کاز

در اینجا ظاهرا کاز درست است و به معنی طمع است.

کوروش در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۰۳ نوشته:

این مثل اندر زمانه جانی است

جان نادانان به رنج ارزانی است

مصرع اول یعنی چه ؟

کوروش در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۰۵ نوشته:

علم تیراندازیش آمد حجیب

وان مراد او را بده حاضر به جیب

مصرع دوم یعنی چه ؟

کوروش در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۰۷ نوشته:

زیرکی دان دام برد و طمع و گاز

تا چه خواهد زیرکی را پاک‌باز

یعنی چه ؟

کوروش در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۰۸ نوشته:

زانک طفل خرد را مادر نهار

دست و پا باشد نهاده بر کنار

یعنی چه ؟

الهام در ‫۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۳ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۹ نوشته:

🔆زیرکی و فضل و فضولی را می‌اندازم. باشد که با تعهّد خود را بنگرم و با ابلهی و حیرانی بگذارم او تیر را بیاندازد. مگر تبدیل شوم. ♾️💓

Fateme Zandi در ‫۳ ماه قبل، یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۴ نوشته:

منبع تفسیر استاد بزرگوار

جناب کریم زمانی

بیت ۲۳۴۷

اندرین بود او که اِلهام آمدش

کشف شد این مشکلات از ایزدش

آن فقیر گنج طلب در گرماگرمِ دعا بود که الهامی بدو رسید و از جانب حضرت حق مشکلش حل شد .

بیت ۲۳۴۸

کو بگفتت : در کمان تیری بِنِه

کی بگفتندت که : اندر کش تو زِه

الهام حق بدو اینگونه خطاب کرد : ای درویش دلریش آن هاتف که قبلاََ به خواب تو آمد به تو فقط گفت : که تیری در کمان بگذار . ولی کی به تو گفتند که زِه کمان را با تمام نیرو بکش .

بیت ۲۳۴۹

او نگفتت که کمان را سخت کش

در کمان نِه گفت او ، نه پُر کُنش

آن هاتف به تو نگفت که کمان را محکم بکش . پس تو باید فقط تیر در کمان بگذاری نه آنکه آن را تا می توانی بکشی .

بیت ۲۳۵۰

از فضولی تو کمان افراشتی

صنعتِ قوّاسیی برداشتی

امّا تو فضولی کردی و خودسرانه کمان را بر بازوانت بلند کردی و در کمانگیری به هنرنمایی پرداختی . [ قَوّاسی = کمانگیری ، کمان کشی ، تیراندازی با کمان ]

بیت ۲۳۵۱

تَرکِ این سَخته کمانی رَو بگو

در کمان نِه تیر و ، پرّیدن مجو

برو این کار را ترک کن . یعنی کمان را محکم مکش . بلکه فقط در کمان تیری بگذار و در فکر این مباش که تیری به هوا پرتاب کنی .

بیت ۲۳۵۲

چون بیفتد ، بَرکَن آنجا ، می طلب

زور بگذار و به زاری جُو ذَهَب

هر جا که تیر افتاد همانجا را حفاری کن . بر قدرت شخصی خود تکیه مکن . بلکه از طریق تضرّع و خشوع قلبی گنج طلا را پیدا کن . [ ذَهَب = طلا ]

بیت۲۳۵۳

آنچه حق است اَقرَب از حَبلُ الوَرید

تو فگنده تیرِ فکرت را بعید

آن کسی که از رگ گردن انسان بدو نزدیکتر است او همان حضرت حق است . امّا تا حالا کارِ تو این بوده است که تیرِ اندیشه ات را به مسافت های دوردست پرتاب کنی . [ مصراع اوّل اشاره است به قسمتی از آیه 16 سورۀ ق « … ما از رگِ حیاتِ آدمی بدو نزدیکتریم » پس گنج حقیقت در توست و از بیگانه اش تمنا مدار . ]

بیت ۲۳۵۴

ای کمان و تیرها برساخته

صید نزدیک و تو دور انداخته

ای کسی که کمان و تیرهایی فراهم آورده ای . شکار نزدیک توست . امّا تو تیرها را به دوردست ها پرتاب می کنی .

بیت ۲۳۵۵

هر که دوراندازتر ، او دورتر

وز چنین گنج است او مهجورتر

هر کس تیر ندیشه و تعقل خود را دورتر پرتاب کند . مسلماََ از گنج حقیقت وجود خویش دورتر می شود .

بیت ۲۳۵۶

فلسفی خود را از اندیشه بکُشت

گو : بِدَو کو راست سویِ گنج ، پُشت

فلسفه دان ، خود را به وسیلۀ تفکرات زائد تباه کرده است . بدو بگو : با شتاب برو که به گنج حقیقت پُشت کرده ای .

بیت ۲۳۵۷

گو : بِدَو ، چندانکه افزون می دود

از مرادِ دل جداتر می شود

به فلسفه دان بگو : بدو که هر چه بیشتر بدود از مقصود دل دورتر می شود .

بیت ۲۳۵۸

جاهَدوا فینا بگفت آن شهریار

جاهَدوا عَنّا نگفت ای بی قرار

زیرا ای پریشان حال ، حضرت شاه وجود در قرآن کریم فرمود : در راهِ ما مجاهده کنند . و هرگز نفرمود در طریق دور شدن از ما بکوشند . [ در آیه 69 سورۀ عنکبوت آمده است « و کسانی که در راهِ ما خالصانه می کوشند . آنان را به راههای خود هدایت می کنیم (برهدایتشان می افزاییم) و همانا خداوند با نکوکاران است . ]

بیت ۲۳۵۹

همچو کنعان کو ز ننگِ نوح رفت

بر فرازِ قلّۀ آن کوهِ زَفت

مانند کنعان (پسر نوح) که متابعت از نوح نبی (ع) را ننگ دانست و بر ستیغ آن کوه بس عظیم و بلند رفت . [ کنعان = شرح بیت 1308 دفتر سوم ]

بیت ۲۳۶۰

هر چه افزون تر همی جُست او خلاص

سویِ کُه می شد جداتر از مَناص

هر چه کنعان برای رهایی خود بیشتر می کوشید و به کوه نزدیکتر می شد از پناهگاه حقیقی دورتر می افتاد . [ مناص = پناهگاه ]

بیت ۲۳۶۱

همچو این درویش بهرِ گنج و کان

هر صباحی سخت تر جُستی کمان

مانند همین فقیر گنج طلب که برای یافتن گنج و معدنِ ثروت در هر بامداد کمانی دوراندازتر می جُست . [ غافل از آنکه کمانهای قوی تر و دوراندازتر او را از گنجی که زیر پایش قرار داشت دورتر می کرد .

بیت ۲۳۶۲

هر کمانی کو گرفتی سخت تر

بود از گنج و نشان بدبخت تر

آن فقیر هر چه کمانهای دوراندازتر بکار می گرفت از گنج و راهِ وصول بدان دورتر می شد .

بیت ۲۳۶۳

این مَثَل اندر زمانه جانی است

جانِ نادانان به رنج ارزانی است

این مَثَل در روزگار ما ارزش حیاتی دارد که جانِ جاهلان در خورِ عذاب است .

بیت ۲۳۶۴

زآنکه جاهل ننگ دارد ز اوستاد

لاجَرَم رفت و دکانی نو گشاد

زیرا نادان از داشتن استاد ننگ دارد . ناگزیر چنین کسی می رود و دکانی جدید باز می کند . [ همانطور که علم ظاهر نیازمند معلّم است . علم باطن نیز به استاد نیاز دارد . منتهی باید با کیاست و توکّل بر عنایات الهی استادان حقیقی را از دکان دارانِ دنیوی تمیز داد . ]

بیت ۲۳۶۵

آن دکان بالایِ استاد ، ای نگار

گَنده و پُر کژدُم است و پُر ز مار

ای محبوب ، آن دکانی که بالای دکانِ استاد حقیقی باز کرده ای . متعفّن است و پُر از مار و عقرب . ( نگار = محبوب ، معشوق ) [ زیرا آن دکان بر مبنای نفسانیّات تأسیس شده است و کمال مطلوب آن نیل به امور دنیوی است . منتهی در قالب امور معنوی . ]

بیت ۲۳۶۶

زود ویران کُن دکان و بازگرد

سویِ سبزه و گُلبُتان و آبخَورد

هر چه زودتر دکان نفسانیّات را خراب کن و به سوی سبزه زار و گلزار و برکۀ معارف تقوا و پروا بازگرد . [ آبخَورد = محلی که از آب خورند ، آبشخور ، برکه ]

بیت ۲۳۶۷

نه چو کنعان ، کو ز کبر و ناشناخت

از کُهِ عاصم ، سفینۀ فَوز ساخت

مانند کنعان مباش که به سبب تکبّر و عدم معرفت از کوهِ نگهدارنده خواست کشتی نجات بسازد . ( عاصم = نگهدارنده ، حفظ کننده / فَوز = رستگاری ، نجات ) [ اشاره است به آیه 43 سورۀ هود « پسرش گفت : پناه می گیرم به کوه که نگه داردم از آب . نوح گفت : امروز از کیفرِ الهی نگاه دارنده ای نیست . مگر خداوندِ مهربان ، موج همی آمد و میان آن دو حایل شد و او ( کنعان ) از جملۀ غرق شدگان گشت.

بیت ۲۳۶۸

علمِ تیراندازیَش آمد حجاب

و آن مرادِ او را بُده حاضر به جیب

چنانکه هنرِ تیراندازی آن فقیر گنج طلب حجاب بصیرت او شد . زیرا مطلوب او نزدِ او حاضر بود و او به این طرف و آن طرف می دوید . ( ضمیر «ش» به آن فقیر باز می گردد . ) [ همینطور تیرهای اندیشه و فکرت کنعان و کنعان سیرتان ، آنان را از کشتی نجات مردان حق دور می کند . ]

بیت ۲۳۶۹

ای بسا علم و ذکاوات و فِطَن

گشته رهرو را چو غول و راهزن

چه بسا دانش و هوشیاری ها و زیرکی ها که برای سالک به منزلۀ غول بیابانی و گمراه کننده است . ( حافظ گفت « تکیه بر علم و دانش در طریقت کافری است » ) [ ذکاوات = تیز هوشی ها ، هوشیاری ها / فِطَن = زیرکی ها ]

بیت ۲۳۷۰

بیشتر اصحابِ جَنَّت ابله اند

تا ز شرِّ فیلسوفی می رهند

بیشتر بهشتیان ، ابلهان اند . تا بدین وسیله از شرِّ فلسفه دانی و فلسفه بافی برهند . [ توضیح «ابله» در شرح بیت 2926 دفتر اوّل ]

بیت ۲۳۷۱

خویش را عریان کُن از فَضل و فُضول

تا کند رحمت به تو هر دَم نزول

خود را از فضیلت های خودبینانه عاری کن تا رحمت الهی و فتوحاتِ ربّانی هر لحظه بر تو ببارد .

بیت ۲۳۷۲

زیرکی ضِدِّ شکست است و نیاز

زیرکی بگذار و با گولی بساز

زیرکی های خودبینانه ضدِّ انکسار و نیاز به حق است . پس زیرکی های خودبینانه را رها کن و با بلاهتِ عارفانه (جهل نسبت به منافع دنیایی) دمساز شو .

زیرکی دان دامِ بُرد و طمع و کاز

تا چه خواهد ، زیرکی را پاک باز

زیرکی را باید دامِ منافعِ دنیوی و آزمندی و فریبندگی بدانی . کسی که از جمیع تعلّقات دنیوی و آویزش های نفسانی پاک و رها شده چه نیازی به اینگونه زیرکی ها دارد ؟ [ کاز = اکبرآبادی گوید : شاخه های درخت باشد که صیّادان از آن لته ها و چیزها آویخته . در یک طرف دان بر زمین فرو برند تا جانوران از آن رَم کرده به طرف دام آیند ( شرح مثنوی ولی محمد اکبرآبادی ، دفتر ششم ، ص 104 ) با توجه به این معنی مراد از «کاز» امری است فریبا . ]

بیت ۲۳۷۳

زیرکی دان دامِ بُرد و طمع و کاز

تا چه خواهد ، زیرکی را پاک باز

زیرکی را باید دامِ منافعِ دنیوی و آزمندی و فریبندگی بدانی . کسی که از جمیع تعلّقات دنیوی و آویزش های نفسانی پاک و رها شده چه نیازی به اینگونه زیرکی ها دارد ؟ [ کاز = اکبرآبادی گوید : شاخه های درخت باشد که صیّادان از آن لته ها و چیزها آویخته . در یک طرف دان بر زمین فرو برند تا جانوران از آن رَم کرده به طرف دام آیند ( شرح مثنوی ولی محمد اکبرآبادی ، دفتر ششم ، ص 104 ) با توجه به این معنی مراد از «کاز» امری است فریبا . ]

بیت ۲۳۷۴

زیرکان ، با صنعتی قانع شده

ابلهان ، از صُنع در صانع شده

اشخاص زیرک به مصنوعات قناعت کرده اند . امّا ابلهان از هر مصنوعی به سوی حضرت حق متوجه می شوند .

بیت ۲۳۷۵

زآنکه طفلِ خُرد را مادر نَهار

دست و پا باشد نهاده بر کنار

زیرا مادر ، کودک خُردسال را شبانه روز مواظبت می کند و در آغوش خود می کشد و دست و پای او می شود . [ مولانا در اینجا بندگان مقرّب را به اطفال ، و حضرت حق را به «مادر» تشبیه کرده است

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آن

تازه‌های نرم‌افزار گنجور