جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۸:۲۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۸۶:

چشمت به غمزه خانۀ مردم ...............
مخموریت مباد که خوش مست می‌روی
سیاه کرد : 28 نسخه (792{ضبط نخست}، 803، 813، 814-813، 818، 819، 821، 822، 823، 825، 843 و 16 نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) جلالی نائینی- نورانی وصال
خراب کرد : 14 نسخه (792{ضبط دوم}، 811، 824، 827، 834 و 9 نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، خانلری، عیوضی، نیساری، سایه، خرمشاهی- جاوید
«خانه‌سیاه» ترکیبی‌ست کهن به همان معنی «خانه‌خراب» که در شعر کمال خجندی شاعر هم عصر و آشنای حافظ نیز به کار رفته است :
کمال هست قرین با رقیب خانه‌سیاه
چو بلبلی که به زاغش کنند اسیرِ قفس
واز دیگر معاصر حافظ، سلمان ساوجی:
این چه آتش بود و دود دل که از تاثیر آن
چون سواد دیدگان شد خانۀ مردم سیاه ...
قصۀ ما شد دراز در غم آن قد و موی
خانۀ دل شد سیاه در غم آن زلف و خال ...
بدان دو چشم مُکحَّل نظر در آیینه کن
ببین که خانۀ مردم چرا شده است سیاه ...
دل مرا سر زلف تو کرده، خانه‌سیاه
غم تو از دل تنگم شدست، خانه‌خراب
و از اوحدی:
روی مردان به راه باید، راه
چیست؟ این خانهٔ کبود و سیاه ...
خانه چون تیره و سیاه شود
نقش بر وی کنی، تباه شود
از خاقانی:
سیاه‌خانه وعیدان سرخ بر دل من
حریف رضوان بود و حدائق اعناب ...
گیتی سیاه‌خانه شد از ظلمت وجود
گردون کبود‌جامه شد از ماتم وفا
و بابا فغانی شیرازی شاعر قرن دهم می‌گوید :
بهر تو در متاع خود آتش زدیم و هیچ
رحمی به حالِ خانه‌سیاهی نمی‌کنی
هلالی جغتایی:
این همه ناله که من می‌کنم از درد فراق
هیچ ماتم‌زدهٔ خانه‌سیاهی نکند
بیدل دهلوی:
جزسازِ نفس غفلت دل را سببی نیست
این خانه چو داغ از اثر دود سیاه است ...
ز حال مردم چشمم توان معاینه کردن
که در محیط غمت خانهٔ حباب سیاه است
غزل 477 در 41 نسخه با 42 ضبط آمده است. در آغاز مصرع دوم فقط یک نسخه مورخ 792 در ضبط نخست از دو ضبط خود از این غزل به جای «مخموری‌ات»، «مستوری‌ات» آورده که با توجه به تناسب با «مست» قابل توجه است. حافظ گفته است:
مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار
ورنه مستوری و مستی همه کس نتواند ...
کس به دور نرگست طرفی نبست از عافیت
به که نفروشند مستوری به مستان شما
و از سعدی‌ست:
سحر چشمان تو باطل نکند چشم آویز
مست چندان که بپوشند نباشد مستور
مطلب فوق عمدتاً وامی‌ست از یادداشتهای محسن صبا
***********************************
***********************************

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۸:۲۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

نگارم دوش در مجلس به عزم رقص چون برخاست
گره بگشود از .................... و بر دل‌های یاران زد
گیسو : 16 نسخه (801، 803، 813، 819، 822، 823، 824، 825، 836، 843{گره بگشاد از گیسوی} 862، 866، 874، 894{گره بگشاد از گیسو} دو نسخۀ بی‌تاریخ کتابخانۀ مجلس که استاد ایرج افشار با عنوان "دیوان کهنۀ حافظ" چاپ کرد، نسخۀ بی‌تاریخ "مح" سابقاً از آن استاد محمد محیط طباطبایی{گیسوی}) خانلری، نیساری، عیوضی، سایه
ابرو : 1 نسخه (827) قزونی- غنی، خرمشاهی-جاوید
40 نسخۀ مکتوب در قرن نهم هجری این غزل را دارند. دکتر نیساری این غزل را قصیده می‌داند که البته درست است و آن را در "دفتر دگرسانی‌ها" نیاورده از این رو فقط بعضی ضبط‌ها دستیافت شد. در این موارد برخی نسخه‌های جدیدتر تا قرن یازدهم را نیز برای بررسی به کار برده ام.
ضبط اکثریت «گیسو» در نسخه‌های جدیدتر : نسخۀ فرود مورخ 894، شرح سودی (ربع آخر قرن دهم)، نسخۀ باباشاه اصفهانی متوفی 1012، نسخۀ وصال شیرازی (نیمۀ نخست قرن دوازدهم) ، نسخۀ علی‌نقی شیرازی قرن سیزدهم و نسخۀ چاپی قدسی آمده است.
اما ضبط «ابرو» به جز نسخۀ مورخ 827 فقط در یک رونوشت از دیوان «لسان الغیب» نسخۀ فریدون میرزای تیموری مکتوب در قرن دهم دیده شد.
*******************************
*******************************

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۷:۵۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۱۳:

تنش درست و دلش ..................
که دست دادش و یاریّ ناتوانی داد
شاد باد از دولت : 18 نسخه (801، 813، 819، 821، 823، 825، 843 و 11 نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال
شاد باد و خاطر خوش : 4 نسخه (827 و 2 نسخۀ متأخر : 862 و 867 و 1 نسخۀ بسیار متأخر : 893) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید
شاد باد آن دولت : 3 نسخه (803 و 2 نسخۀ متأخر : 8857 و 866)
شاد باد در دولت : 5 نسخه (843 و 1 نسخۀ متأخر : 859 و 3 نسخۀ بسیار متأخر)
شاد باد از عشرت : 1 نسخۀ بی‌تاریخ
31 نسخه غزل 109 و بیت فوق را دارند. نسخه های مورخ 818، 822، 824 خودِ غزل را ندارند. ترکیب "دستِ داد دهش" را که در نسخه‌ها نیست اِنجوی شیرازی با نشان دادن شواهدی از ترکیب "دستِ داد ده" در آثار شاعران به طور قیاسی در مصرع دوم آورده است.
********************************
********************************

شمس شیرازی در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۷:۵۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۸:

نیم بیت نخست ای بسا چنین بوده است:
غم کهن به می سالخورده باید شست
که تخم خوشدلی این است، پیر دهقان گفت
و پیر کنعان با کاشتن هیچگونه مناسبتی ندارد ، که دهقان و کاشتن.
پیر کنعان گویا همواره در کار کاشتن فرزند بوده است.!

سعید رمضانی در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۷:۲۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۸۵:

این غزل توسط استاد علیرضا افتخاری در آلبوم غریبستان به زیبایی خوانده شده است.

شمس شیرازی در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۷:۱۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۸:

پیر کنعان گمان نمی رود در کار می و مطرب بوده باشد
ازیرا پیر دهقا ن که همان پیر مغان است ، زبان حافظ است.
دو دیگر افزودن واو در پس تخم خوشدلی این است ، هم وزن را ناساز میکند و هم ضرورت دستوری ندارد.
و سر انجام همراهی زیبای غم کهن و می سالخورد و پیر دهقان.

پوریا در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۴۸ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳ - زکات زندگی:

روز ستاره تا سحر تیره به آه کردنست یعنی آنقدر آه می کشم که روزگار ستاره را سیاه می کنم

امیرحسین در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۳۲ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۴۷:

شعر به زبان لری سروده شده،وینند معادل ببینند در زبان لری هست.

دخو در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۰۹ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۲۵۵:

با کمی تصرف از دوبیتی های صوفی مازندرانی‌است.
اصل شعر:
چو من یک سوته‌دل پروانه‌ای نی
جهان را همچو من دیوانه‌ای نی
همه موران و ماران لانه دارند
من دیوانه را ویرانه‌ای نی
(ترانه های باباطاهر - به کوشش: شهرام رجب زاده - ص308)

دخو در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۰۴ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۲۴۶:

منبع: ترانه‌های باباطاهر به‌کوشش شهرام رجب زاده − ص305 و 306

دخو در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۰۳ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۲۴۶:

تغییرشکل یافته‌ی 2 دوبیتی از شمس مغربی‌ست.
اصل دوبیتیها:
سحرگاهان که دیلم تاوه گیری
ژ آهم چرخ آلاوه گیری
چه دیلم آذرین آهی ورایی
دوژ آز تاو دیلم تاوه گیری
×
سحرگاهان که چشمم آوه گیری
گهان آژ آوه چشمم لاوه گیری
امند خوناوه اژ چشمان برآرم
که گیتی سر به سر خوناوه گیری

دخو در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۵۸ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۱۰۵:

این دوبیتی تغییر یافته یکی از دوبیتی های منسوب به روزبهان بقلی شیرازی است.
اصل شعر:
اگر آهی کشم ، صحرا بسوزم
جهان را جمله سرتاپا بسوزم
بسوزم عالم از کارم نسازی
چه فرمایی بسازی یا بسوزم؟
(ترانه های باباطاهر - به‌کوشش شهرام رجب زاده - ص289)

دخو در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۵۳ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۳۶:

این دوبیتی با کمی تحریف ، سروده‌ی فایز است.
که اصل آن چنین است:
دگر شب شد که تا جانم بسوزد
گریبان تا به دامانم بسوزد
برای خاطر دلدار فایز
همی ترسم که ایمانم بسوزد
(ترانه های باباطاهر به‌کوشش: شهرام رجب زاده :صفحه284)

دخو در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۴۷ دربارهٔ باباطاهر » غزل:

این غزل با اندکی تقلید و تحریف ، غزلی از ملا محمد صوفی مازندرانی‌ست.
(منبع:ترانه‌های باباطاهر به کوشش شهرام رجب زاده : صفحات317 الی 324)
لطفا این غزل را حذف کنید.

همیشه بیدار در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۳۴ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » آغاز کتاب » بخش ۷ - گفتار اندر ستایش پیغمبر:

دوست عزیزم، از این بحث چه چیزی به دست میآورید؟
حکیم طوس در هیچ کجا نفرموده که مسلمان نیست.گرایش دینی و مذهبی ایشان در خیلی از ابیات شاهنامه مقوم است. البته میتوان گمان کرد که ایشان بی دین بوده یا مسلمان نبوده و افراد دیگری همه آن ابیات را جعل کرده و در شاهنامه نوشته اند.
به نظر حقیر با اینطور دلایل هیچ چیز ثابت نمیشود. اگر استدلال اینطور که جنابعالی میفرمایید ساده بود، یقین بدانید که کسی ابیات به قول شما جعلی را به ایشان نسبت نمیداد.
گیرم شما ثابت کردید که این ابیات از فردوسی پاکزاد، که رحمت بر آن تربت پاک باد، نیستند. هدف اصلی شما از این بحث چیست؟ اگر واقعاّ برای شما ثابت شده که این ابیات از ایشان نیستند، ابیات دیگر ایشان را مطالعه بفرمایید.
مهم این است که من ببینم که این ابیات به چه درد من و جامعه من میخورند و چه دردی از ما دوا میکنند. مهم این نیست که فردوسی چه دینی داشته و چه امامی را قبول داشته یا نه. کمی این ابیات و ابیات دیگر را با این هدف مطالعه بفرمایید.
به شما قول میدهم که ضرر نمیکنید.

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۱۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۶:

تنها نه ز .............. پرده بر افتاد
تا بود فلک شیوۀ او پرده‌دری بود
راز دل ما : 30 نسخه (801، 803، 813، 819، 821، 822، 823، 824، 825، 836، 843 و 19 نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال
راز دل من : 5 نسخه (827، 843 و 3 نسخۀ بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید
راز دلم این : 1 نسخه (823)
36 نسخه غزل 210 و بیت فوق را دارند. نسخۀ مورخ 818 غزل را ندارد.
********************************
********************************

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۱۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۶:

تنها نه ز .............. پرده بر افتاد
تا بود فلک شیوۀ او پرده‌دری بود
راز دل ما : 30 نسخه (801، 803، 813، 819، 821، 822، 823، 824، 825، 836، 843 و 19 نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال
راز دل من : 5 نسخه (827، 843 و 3 نسخۀ بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید
راز دلم این : 1 نسخه (823)
36 نسخه غزل 210 و بیت فوق را دارند. نسخۀ مورخ 818 غزل را ندارد.
*********************************
********************************

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۰۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

در آن ساعت که جام می به دست او مُشرّف شد
زمانه ساغر شادی به یاد غمگساران زد
از نسخ کهن مورخ فقط دو نسخه مورخ 819 و 825 بیت فوق را دارند که خانلری، عیوضی، نیساری و سایه نیز پذیرفته‌اند. علامه قزوینی از نسخ دیگر خود بدون پانوشت و توضیح، بیت را چنین آورده که مورد پذیرش خرمشاهی- جاوید نیز است:
از آن ساعت که جام می به دست او مشرف شد
زمانه ساغر شادی به یاد میگساران زد
اکنون می‌دانیم که از شرحِ سودی است اگرچه بیت در چاپ قدسی نیز همین است. نسخ مورخ 801، 836، 874 و 1 نسخۀ بی‌تاریخ که غزل را دارند فاقد بیت مزبورند. ضبط علامه مورد تأیید برخی نسخ متأخر و جدید دیگر نیز است از جمله نسخۀ مورخ 862، نسخۀ مورخ 1020 و نسخۀ علی نقی شیرازی اما درست و بهتر این است که از دو نسخۀ کهنِ تاریخدار نقل شود زیرا هم «از آن ساعت» با فعل «ساغر زد» متناسب نیست و هم به قرینۀ «شادی»، «غمگساران» درست است.
نسخۀ بی‌تاریخِ مجلس چاپ استاد ایرج افشار بیت را اینگونه ضبط کرده است:
از آن ساعت که جام جم به دست او مشرّف شد
زمانه ساغر دولت به یاد میگساران زد
نسخۀ وصال شیرازی به همین شکل بالا فقط با اختلاف «به نام میگساران» است. دو نسخه از قرن دهم از نسخۀ فریدون میرزا تیموری اصلاً مورخ 907 بیت را اینچنین دارند:
در آن ساعت که جام می به دست او مشرف شد
زمانه ساغر شادی به یاد میگساران زد
در آن ساعت که جام می به دست او مشرف شد
زمانه ساغر می را به یاد غمگساران زد
**********************************
*********************************

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۰۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۳:

منش با خرقۀ پشمین .......................
زره‌مویی که مژگانش ره خنجرگذاران زد
کجا اندر کمند آرم؟ :
9 نسخه (801 و 803{که زنجیرش رهِ خنجرگذاران زد}، 822، 827، 843، 862، 874 و 2 نسخۀ بی‌تاریخ؛ همچنین رونوشتی از نسخۀ فریدون میرزای تیموری اصلاً مورخ 907، شرح سودی اواخر قرن دهم، نسخۀ بابا شاه اصفهانی 1012، نسخۀ علینقی شیرازی و چاپ قدسی) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید
چگونه در کمند آرم؟ :
5 نسخه (813، 823، 824، 836، 894؛ و نیز نسخۀ وصال شیرازی) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال
کجا اندر نظر آیم؟ : 1 نسخه (819)
کجا اندر نظر آریم؟ : 1 نسخه (825)
40 نسخۀ مکتوب در قرن نهم هجری غزل 149 را دارند. دکتر نیساری این غزل را قصیده می‌داند که البته درست است و آن را در "دفتر دگرسانی‌ها" نیاورده از این رو فقط بعضی ضبط‌ها دستیافت شد. در این موارد برخی نسخه‌های جدیدتر تا قرن یازدهم را نیز برای بررسی به کار برده ام.
**********************************
**********************************

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۰۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸:

حافظ از دست مده ... این کشتیِ نوح
ورنه طوفان حوادث ببرد بنیادت
صحبت : 40 نسخه (801، 807، 813، 818، 819، 821، 822، 823، 824، 825، 843 و 29 نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال
دولت : 1 نسخه (827) قزوینی- غنی، انجوی شیرازی، سایه، خرمشاهی- جاوید
41 نسخه غزل 19 و بیت تخلص آن را دارند. نسخۀ مورخ 803 غزل را ندارد. نظر دکتر نیساری را در نخستین کامنت بخوانیم. مطلب ایشان در مقدمۀ چاپ دیوان حافظ به سال 1377 و بر اساس 32 نسخه از نسخی است که ایشان تا آن زمان می‌شناختند:
...............................................
پیوند به وبگاه بیرونی
................................................
********************************
*******************************