گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۰

وزن:	مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به زیبایی و جذابیت معشوق اشاره می‌کند و عشق و وابستگی خود را به او بیان می‌کند. او از معشوق می‌خواهد که با یک نگاه یا اشاره، دل او را به دست آورد. شاعر برای معشوق ارزش خاصی قائل است و می‌گوید که شادی و خوشبختی در وفای به عشق او نهفته است. در نهایت، حافظ از جدایی و بی‌وفایی در دنیا می‌گوید و بر اهمیت صداقت و وفاداری در عشق تأکید می‌کند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# به دامِ زلفِ تو دل مبتلایِ خویشتن است

بکُش به غمزه که اینَش سزایِ خویشتن است

هوش مصنوعی: دل من به زلف تو گرفتار شده است، پس با یک نگاه زیبا، آن را به کشتن برسان که این مجازات برای خودم سزاوار است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# گَرَت ز دست برآید مُرادِ خاطرِ ما

به دست باش که خیری به جایِ خویشتن است

هوش مصنوعی: اگر تو بتوانی خواستهٔ دل ما را برآوری، بهتر است که در این دنیا بمانی، زیرا خیری در آن برای خودت هست.

# به جانت ای بتِ شیرین دهن که همچون شمع

شبانِ تیره، مُرادم فنایِ خویشتن است

ای بت شیرین دهن به جانت سوگند که در شبهای تیره مرادم همچون شمع فنا کردن خویشتن است.

# چو رای عشق زدی با تو گفتم ای بلبل

مَکُن که آن گلِ خندان به رای خویشتن است

هوش مصنوعی: وقتی که دربارهٔ عشق با تو صحبت کردم، ای بلبل، نگو که آن گلِ خوش‌بو و زیبا به خودی خود خوشحال و خندان است؛ بلکه شادی و زیبایی‌اش به خاطر رای و نظر خود اوست.

# به مُشکِ چین و چِگِل نیست بویِ گُل مُحتاج

که نافه‌هاش ز بندِ قَبایِ خویشتن است

هوش مصنوعی: بوی گل به مشکی که از چین و چیدمان زیبای آن می‌آید وابسته نیست، زیرا عطرش از بندهای لباس خود فرد ناشی می‌شود. یعنی زیبایی و عطر گل، به ویژگی‌های درونی و وجودی خود آن فرد وابسته است.

# مرو به خانهٔ اربابِ بی‌مُروتِ دهر

که گنجِ عافیتت در سرایِ خویشتن است

به‌سوی این دنیای ناجوانمرد مرو و از او توقع چیزی نداشته‌باش زیرا گنج سلامت و آسایش تو در خانهٔ خود توست.

# بسوخت حافظ و در شرطِ عشقبازی او

هنوز بر سرِ عهد و وفایِ خویشتن است

هوش مصنوعی: حافظ از عشق و وابستگی‌اش می‌سوزد، اما در این حال هنوز به عهد و وفای خود نسبت به معشوق پایبند و وفادار است.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش هادی روحانی

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۵۰ به خوانش محمدرضا ضیاء
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

پیشنهاد مشق شعر

عرفی شیرازی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۲

کسی که بر اثر مدعای خویشتن است

کشیده تیغ ستم در قفای خویشتن است

کسی که مایه ی امکان و شأن مطلب دید

اگر ملول نشیند به جای خویشتن است

چنان ز فیض قناعت به عیش مشغولم

[...]

صائب تبریزی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲۶

صفای حسن تو از خط به جای خویشتن است

درین غبار همان بر صفای خویشتن است

هنوز می چکد از چهره تو آب حیات

هنوز سرو قدت در هوای خویشتن است

اگر چه حسن تو از خط شده است پا به رکاب

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

امین کیخا در ‫۱۳ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۹ مرداد ۱۳۹۲، ساعت ۱۲:۰۷ نوشته:

غمزه غنج به فارسی می شود به لری هنوز کاربرد دارد
جناب منجیک شاعر دشنام سرای ، چیره زبانمان ، غنج را برای خورجین بکار برده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۱:۴۸ نوشته:

به مُشک چین و چِگِل نیست .... محتاج
که نافه‌هاش ز بند قبای خویشتن است
چین گُل: 6 نسخه (801، 813 و 2 نسخۀ متأخر: 858، 866 و 2 نسخۀ بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال
بوی گُل: 4 نسخه (827 و 3 نسخۀ متأخر: 867، 874، 874؟) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید
حُسن او: 3 نسخه (843 و 2 نسخۀ بی‌تاریخ)
حُسن گُل: 6 نسخه (2 نسخۀ متأخر: 857، 875 و 4 نسخۀ بسیار متأخر)
بوی او: 1 نسخۀ بسیار متأخر (889)
هیچ گُل: 1 نسخۀ بسیار متأخر (894)
شکل گُل: 1 نسخۀ بی‌تاریخ
از نسخه‌های کهن کاملِ مورخ، نسخ مورخ 803، 822، 824 و 825 غزل 51 را ندارند و در27 نسخۀ دارای غزل، بیت فوق در نسخ مورخ 818، 819 ،821 ، 823 و 849 نیست.
******************************
******************************

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سهیل قاسمی در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۳۱ نوشته:

بیت اول:
در دام زلف تو دل با خودش درگیر است!
او (دل) را با غمزه ات بکش که هرچی به سرش می آید حقش است!
بیت دوم:
اگر برایت امکانش هست که مراد خاطر ما را بر آوری این کار را انجام بده که ثواب دارد.
بیت سوم:
به جانت قسم ای بت ِ شیرین دهن که شب های تیره قصد دارم خودم را نابود کنم. مثل شمع که شمع ها می سوزد که خود را فنا سازد.
بیت چهار:
وقتی دم از عشق زدی، به تو گفتم که ای بلبل! این کار را نکن! آن گل ِ خندان در حال و هوای خودش است (و التفاتی به تو ندارد)
می شد در مصرع دوم «برای» را «به رای» خویشتن خواند اما چون حافظ «رای» را در مصراع اول آورده، بعید است دوباره در بیت همان معنا را تکرار کند. «بَرای خویشتن است» هم قشنگ می نشیند.
بیت پنجم:
بوی گُل احتیاجی به مُشک و عطر ندارد. چون که بند ِ قبای خویش را که بگشاید بوی عطر خودش افشانده می شود.
بیت هفتم: حافظ سوخت اما او در شرط ِ عشقبازی ئی که بسته است هنوز بر سر عهد و وفای خودش باقی مانده.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۳۷ نوشته:

پیوند به وبگاه بیرونی

به دام زلفِ تو دل مبتلای خویشتن است

بکُش به غمزه که اینش سزای خویشتن است

برای درک بهتر این غزل باید دانست که حافظ دل عاشق پیشه دارد گرچه داشتن چنین دلی،نشانه ی خوش اقبالی وسعادت است وصاحبان دل عاشق پیشه، همواره درفضای لطیف عاشقی نفس می کشند لیکن علیرغم نعمت بودن این ویژگی احساس برانگیز، صاحبان این نعمت، اغلب ازدلباختن ها ودلدادگیهای مکرر، دررنج وزحمتی ناتمام گرفتار هَستند وتمام امورات زندگی آنان تحت تاثیر این ویژگی ذاتی قرار دارد

دل عاشق پیشه دلیست که پیشه ی اوشیدایی وعاشقیست وبامشاهدی هرپیچش زلف وکمان ابرو ودریافت جاذبه ای ازجانب کسی، بلادرنگ بدون اندیشیدن وبدون درنظرگرفتن عاقبت کار، خودرا باخته وصاحب خودرادچاردردسرو گرفتاری می نماید. حال اگرصاحب چنین دلی، از خردمندی وهشیاری ودرایت نیزبی بهره بوده باشد روشن است که داستان زندگی او چه میزان غم انگیزو اندوهبارخواهدبود.

شک نیست که حضرت حافظ نیزدارای دلی عاشق پیشه بوده وعشق های زیادی را تجربه نموده وبه عبارتی اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگر رفته است. اما ازآنجاکه حافظ شخصی فرهیخته وخردمندبوده بخوبی توانسته دلباختگیها وشیدائیهای خودسرانه ی دل عاشق پیشه ی خودرا مدیریت کند واجازه ندهد سایرامورات زندگی تحت تاثیراین ویژگی دستخوش بحران ونابسامانی گردد.

دراین غزل تصویری ازهمین چالش عاشق پیشگی رامشاهده می کنیم که به قلم زیبای حافظ ترسیم شده است. ضمن آنکه دراینجاشاعر ازاینکه قدرت واختیاروجودخویش رابه خاطر خط وخال وزلف وچشم یاربه دیگری سپرده واوتوانسته شاعررابه دردسروزحمت فراوان اندازدبه نوعی ازخودش عذرخواهی می کند.

دل مبتلای خویشتن است: دل به میل و اختیار خود آمده وخودرابه بندِ زلفِ توبسته وگرفتار ساخته است.

بکُش به غمزه: به جفای دلبرانه بکُش.

✍️معنی بیت: دلم که درمیان حلقه های زلفِ تو به دام افتاده، خود کرده ایست که استحقاقِ مرگ را داردوتدبیردیگری برای او نیست.

اوخودسرانه وبه میل واراده، خودرا به بندِ زلفِ توآویخته،بی آنکه به عاقبت اینکار اندیشیده باشد حال ای یار به تیغ جوروجفای غمزه وحرکاتِ دلبرانه بکُش که سزاوار کشته شدن است.

خیال تیغ توباما حدیثِ تشنه وآب است

اسیرخویش گرفتی بکش چنانکه تودانی

🌿━━━━━━━━━━🌿

گرت ز دست برآید مرادِ خاطر ما

بدست باش که خیری بجای خویشتن است

مُرادِ خاطر: آرزوی ما، درخواستِ ما(همان درخواستی که دربیتِ اوّل ازمعشوق دارد: بکش به غمزه....)

به دست باش: دست به کار شو، در انجام این کار بکوش، درنگ مکن.

به جای خویشتن: برای خویشتن

✍️معنی بیت:خطاب به معشوق، اگرواقعاً برایت امکانپذیراست دلم را بکُش وآرزوی مرا برآورده کن که هم لطفی درحق من کرده باشی وهم خیر وثوابی نصیب توشده باشد.

خونم بخورکه هیچ مَلک باچنین جمال

ازدل نیایدش که نویسد گناه تو

🌿━━━━━━━━━━🌿

بجانت ای بُتِ شیرین دهن که همچون شمع

شبان تیره مرادم فنای خویشتن است

مُرادم: آرزویم، درخواستم.

شبان تار: شبهای تاریک،کنایه ازشب های دوری وفراق

فنای خویشتن: نابودی خود

معنی بیت:سوگندبه جان تو ای محبوب شیرین دهان، درشبهای تاریکِ هجران، همانند شمعی درسوز وگدازم وتنها آرزویی که دارم مرگ ونابودی خویشتن است.

ای مجلسیان سوزدل حافظ مسکین

ازشمع بپرسید که درسوز وگدازاست

🌿━━━━━━━━━━🌿

چو رأی عشق زدی با تو گفتم ای بلبل

مکن که آن گل خندان به رای خویشتن است

چورأی عشق زدی: هنگامی که دل به عشق سپردی

بلبل : استعاره ازدل شاعراست که به دام زلف معشوق گرفتارشده وشاعررابه زحمت انداخته است. گل نیز استعاره ازمعشوق است.

به رای خویشتن است: خودخواه است وبه رای تو(نظر تو وعشق تو) اهمیّتی قائل نیست، در فکر منافع شخصی خویش است.

✍️معنی بیت:خطاب به دل خویشتن:

ای دل عاشق پیشه، هنگامی که دل به عشق گل(معشوق) سپردی باتوگفتم که عاشق مشو، گل(معشوق) خودخواه است وجز به خودش به چیزدیگرنمی اندیشد.

نشانِ عهد ووفانیست درتبسّم گل

بنال بلبل بیدل که جای فریاداست

🌿━━━━━━━━━━🌿

به مُشک چین و چِگِل نیست بوی گل محتاج

که نافه‌هاش ز بند قبای خویشتن است

چـِگِل نام یکی از قبائل ترک شزقی است. در کتاب دیوان لغات الترک محمود کاشغری، قبائل ترک و از جمله قبایل چگل، افشار، بایُندر، سلغر،یغما، غز، سلجوق و مجغر که همان مجار باشد، را نام می‌برد. "چِگِل" نام شهر وسرزمینی در جنوب قرقیزستان که درآنجا قبیله‌یی از ترکان خُلخ زیسته و به زیبایی مشهور و ضرب‌المثل‌ بوده اند.

به مُشکِ چین وچگل نیست بوی گل محتاج: یعنی اینکه گل خودش درذات خود،رنگ وبو وعطردارد ونیازی به آب ورنگ وآرایش ندارد.

نافه: بندناف، کیسه ی مُشک که درشکم بعضی ازآهوان نر هست وپس ازفراوری درعطرسازی مورداستفاده قرارمی گرفته است.

نافه‌هاش زبند قبای خویشتن است: کنایه از اینکه هرچه دارد از خود دارد و از کسی وام نگرفته است. بندِ قبای غنچه که بازشود همزمان عطر گل نیزمنتشرمی شودووابسته به عامل خارجی نیست.

✍️معنی بیت: گل به عطر وآرایش نیازندارد که لوازم آن را ازچین وچگل بیاورند. گل زیبایی وعطر خودرا در دل ودرذات خود دارد وهنگامی که بندِ قبای غنچه بازمی شود وگل می شکفد عطر وبوی آن نیزمنتشرمی گردد.

زعشق ناتمام ما جمال یارمستغنیست

به آب ورنگ وخال وخط چه حاجت روی زیبارا؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

مرو به خانه ی اربابِ بی‌مروّت دَهر

که گنج عافیتت در سرای خویشتن است

اربابِ بی‌مروّتِ دَهر: دنیاداران بی انصاف.

گنج عافیت: تندرستی وسلامت به گنج تشبیه شده است.

انسان غافل بیرون ازخویشتن بر در ایستاده وازدیگران توقع یاری داشته وبرای نجات خویش کمک می طلبد درحالی که یک یاریگرتوانمند دردرون او درانتظاراوست! اودر اندرون مامنزل دارد وماغافل هستیم. آدمی تازمانی که برای رستگاری ونجات خویش به بیرون ازخود چشم بدوزد چیزی جز سرخوردگی وشکست به دست نخواهدآورد بارها وبارهامایوس وناامید خواهد شدتامفهوم این قانون طلایی هستی رادریابد که باید به درون خویش چرخیده وتوانمندی خودرا کشف کند. حافظ درابن بیت ناب می فرماید :

دست ازگدایی بکش توخودپادشاه اقلیم وجودت هستی خودرادریاب تادُریابی.

همچنین شاعر دل خودرا نصیحت کرده وبه نوعی به محبوب بی اعتنای خویش که ظاهرا صاحب منصب ومقام دولتی نیزهست کنایه می زند.

✍️معنی بیت: ای دل از اربابان بی انصاف ودنیاداران ودولتمردان توقّع نداشته باش که به ابراز احساسات وعواطفِ توپاسخی درخور وشایسته دهند. آنچه می جویی دردرون خود توست. اعتماد به نفس، عزت نفس، سلامتی وتندرستی گنجیست که باهیچ گنجی قابل قیاس نیست وآن دردرون خودِ توقراردارد. دل به مظاهردنیا وتوجه دنیاداران مبند که درنهایت سرخورده ودلشکسته خواهی شد.

سالها دل طلبِ جام جم ازما می کرد

آنچه خود داشت زبیگانه تمنّا می کرد

🌿━━━━━━━━━━🌿

بسوخت حافظ ودرشرط عشقبازی، او

هنوزبرسرعهد و وفای خویشتن است

✍️معنی بیت :حافظ ازآتش اشتیاق سوخت امّا همانگونه که ازابتدا عهدبسته بود بروفاداری خویش پابرجا ماند وپاپَس نکشید. گرچه کاملاً سوخت وازپای درآمد لیکن هنوز برسر عهد وپیمان خویش وفاداراست.

کُشته ی غمزه ی خودرا به زیارت دریاب

زانکه بیچاره همان دل نگرانست که بود.

🙏🌹

🌿━━━━━━━━━━🌿

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۶ سال و ۹ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۰۸:۳۰ نوشته:

دلم در دام موهای زیبایت، به خود گرفتار است.با غمزه ات بکش دلم را که سزاوار همین است.
ایهام:شوق و تعلق به زیبایی های تو مرا به گوهر درونی خویش رسانده اکنون که رها شده ام با جلوه ای خاص مرا به نیستی و فنا برسان که شایسته گرفتار عشق توست.
گرت ز دست برآید مراد خاطر ما
به دست باش که خیری به جای خویشتن است
برای آرزوهای درونم(فنا و نیستی) اگر می توانی آماده باش که برترین کار است.
3-ای معشوق شیرین گفتار قسم به جانت که در این شب های تاریک فراق چون شمع به شوق نیستی ام می سوزم.
4-وقتی شوق عشق داشتی گفتم ای بلبل:عاشق نشو که آن گل رها و بی نیاز از عشق توست.
5-بوی خوش گل نیازمند مشک "چین و چگل" نیست و از درون گلبرگهای خویش است.
6-به سوی ارباب بی مروت دهر (قبله آرزوهای جانهای سرگردان)شوق نیاور که گنج آسایش جانت در درون است(پیر و مراد درونی)
7-حافظ در این فراز و فرودها بر شوق درونی خویش استوار است.(خواسته های بیرونی ما عوض می شوند اما درون همه انسانها د رهمه انسانها یک شوق مشترک دارد)

آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

اینستاگرام:drsahafian

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایمان ملک محمدی در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۹، ساعت ۱۵:۱۸ نوشته:

سلام
متن دوم از جناب دکتر صحافیان مربوط به غزل شماره 51 است و اشتباهی در اینجا آورده شده است. لطفا به آنجا منتقل فرمایید و سپس متن بنده را هم حذف کنید.
با تشکر فراوان از گنجور بسیار عالی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۰، ساعت ۱۱:۵۵ نوشته:

سپاس از شما دوست ارجمند بله حذف کردم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، پنجشنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۴۵ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۲ مرداد ۱۴۰۱، ساعت ۰۰:۲۸ نوشته:

به دام زلف تو دل مبتلای خویشتن است

بکش به غمزه که اینش سزای خویشتن است

زلف حضرت دوست یا معشوق ازل در اینجا کنایه از این جهان ماده و فرم بوده و دامی ست که روزگار یا همانگونه که در بیت ششم می فرماید ارباب بی مروت دهر برای انسان گسترده است تا زیبایی های فریبنده آن دل انسان را مبتلا و گرفتار خود کند ، اما این خویشتن خود اصلی انسان نیست ، هشیاری ابتدا خویش و آشنای زندگی یا عشق و از جنس بی فرمی بوده است اما پس از آمدن به این جهان مادی بمنظور تطبیق شرایط زیست با این جهان خویش یا هشیاری جسمی دیگری را بر خود تنیده است که بر اساس ذهن و شناختِ اجسام کار می کند ، حافظ آن خویشِ ذهنی جدید را در این بیت خویشتن نامیده است ، این خویش تنیده شده جدید و بر آمده از ذهن پس‌از اندک زمانی عشق زیبایی و جذابیت های این جهان مادی را در دل خود قرار داده و از آنها طلب قرار و آرامش میکند ، گاه از پول و ثروت ، گاه از همسر و خانواده ، گاهی از باورها و اعتقادات ، گاهی هم از تایید و اعتبار یا مقام علمی و غیر آن طلب خوشبختی میکند و بکلی فراموش می کند که خویش و از جنس عشق بوده است ، پس همچنان با توهم ایجاد شده خویشتن سعی در پیشبرد امور خود دارد ، حافظ در مصرع دوم خطاب به معشوق ازلی ادامه می دهد که چنین هشیاری جسمی و کاذبی که اصل خود را فراموش کرده و دلش مبتلا و عاشق بر چیزهای این جهان شده ، سزاوار کشته شدن است ، پس به غمزه و تیر های مژگان و لطف و عنایتت ، چنین خویشتن کاذبی را هدف قرار ده ، او را بکش و از میان بردار تا خویش اصلی بازگشته و امور انسان را ، بر مبنای عقلِ عقل در دست بگیرد.

گرت ز دست برآید مراد خاطر ما

به دست باش که خیری به جای خویشتن است

منظور از مراد خاطر در اینجا آرزویی ست که از اندیشه خالص خدایی ،‌ یعنی از اصل انسان و خویشتن حقیقی برآمده است ، ز دست برآمدن در اینجا علاوه بر معنی متداول به معنی اگر دست دهد و ملزومات و مقدمات این کار فراهم شود آمده است ، به دست باش ، یعنی به انجام رسان و خویشتن کاذب برآمده از ذهن را بکش و از میان بردار ، زیرا که خیری به جای آن خویشتن کاذب خواهد نشست ، و این خیر چیزی نیست جز اصل خدایی انسان که بجای آن خویشتن کاذب ، کنترل امور انسان را بر عهده می گیرد و همه خیر و برکت است .

به جانت ای بت شیرین دهن که همچون شمع

شبان تیره مرادم فنای خویشتن است

در ادمه بیت قبل مخاطب هنوز خدا یا زندگی ست که جان انسان نیز از جنس جان آن بت شیرین دهن است ، شیرین دهن یعنی خوش سخن و همچنین بت یا معشوق زیبا رویی که وصلش شیرینی و برکات را برای عاشق به همراه می آورد، پس حافظ برای اثبات خلوص نیتش به جانان سوگند می خورد که این ادعایی از روی ذهن نبوده ، بلکه او حقیقتا همانگونه که شمع ، خود را فدای روشنایی شبها می کند ، قصد آن دارد تا با فدا کردن خویشتن کاذبش ، به تاریکی شبها و لحظات زندگی نور حقیقت بخشد تا خویشتن حقیقی او فرصت ظهور و حضور یافته و شمع راهش گردد .

چو رای عشق زدی با تو گفتم ای بلبل

مکن که آن گل خندان به رای خویشتن است

پس‌چون که حافظ رای عشق زد ، یعنی مصمم به ورود در راه عاشقی شد ، ندایی از عالم معنا در پاسخ به ابیات قبل آمد که از این عشق حذر کن ای بلبل شیدا ، زیرا آن گل خندان یا هشیاری خدایی که با نظر لطف خود بر روی عاشق لبخند زده و رخ به عاشق نمایان کرده ، به رای و قانون خود در رابطه با این عشق عمل می کند ، یعنی سختی راه آن عشق و درد خارهای گل را نیز باید متحمل شده و در امر از میان برداشتن خویشتن کاذبت شکایت نکرده و استقامت داشته باشی ، اگر از عهده بر می آیی عاشق شو و دم از عشق بزن .

به مشک چین و چگل نیست بوی گل محتاج

که نافه اش ز بند قبای حویشتن است

بوی گل یعنی خرد و هشیاری کل ، خداوند یا معشوق ازل به بوی مشک چین ختن و همچنین چگل نیازمند نیست ، یعنی زندگی هشیاری زنده قائم به ذات خود است ، همچنین گل در اینجا میتواند به معنی هشیاری باشد که در قالب فرم در آمده است یعنی انسان ، پس او که ازلی ست و حی قیوم و بوی خوش همچو نافه اش ، از بند قبا یا ذات خویشتن است ، و ‌انسان که او نیز از جنس خداوند است و قائم به ذات او ، او هم از عطر و چیزهای بیرونی بی نیاز است ، در غزلی دیگر میفرماید ؛ غرض کرشمه حسن است ورنه جمال دولت محمود را به زلف ایاز حاجت نیست یعنی با اینکه منظور خداوند از آفرینش ، کرشمه و اظهار خود در جهان فرم است، اما او را حاجتی به انسان نیست و اگر همه اهل‌ عالم از امر زنده شدن به خدا سر باز زنند یا به اصطلاح دینی کافر شوند به فر کبریایی حضرتش خللی وارد نخواهد شد .

مرو به خانهٔ ارباب بی مروت دهر

که گنج عافیتت در سرای خویشتن است

پس‌حال که انسان نیز بو و نافه اش را از بند قبای خویشتن ،‌ یعنی از ذات خدایی خود می گیرد و به عطرهای آهوی ختن نیازی ندارد بهتر است به خانه ارباب بی مروت دهر ، یعنی فضای ذهن و ماده نرود و خوشبختی خود را در چیزهای مادی این جهان جستجو نکند ، زیرا که هر انسانی بواسطه آن بوی گل و خرد خدایی ذاتی خود ، گنجی در سرا و خانه دل یا مرکز خویشتن دارد که عافیت و سلامتی کامل برای او به ارمغان می آورد ، در اینجا عافیت به معنی کلی آن مورد نظر است که سلامتی فکر ، روان و همچنین جسم از جمله آن عافیت می باشد . دهر روزگار یا چرخ هستی یعنی جهان فرم بی مروت است یعنی ناجوانمردانه میهمانان خانه خود را که همه انسان‌ها هستند گرفتار و در بند چیزهای جسمی و مادی این جهان میکند که این دلبستگی ها و تعلقات ، آنان را از کار اصلی خود در جهان که مردن به خویشتن کاذب و زنده شدن به خداوند یا خویشتن اصلی ست باز می دارد ، بزرگان گفته اند انسان در لحظات پایانی عمر به این بی مروتی ارباب دهر پی‌می برد که خیلی دیر شده و حسرت عمر بر باد رفته را می خورد.

بسوخت حافظ و در شرط عشقبازی او

هنوز بر سر عهد و وفای خویشتن است

اما حافظ دلسوخته عشق و انسانهای عاشق که میدانند ارباب دهر بی مروت است و در حق میهمانان خود جفا می کند بر سر عهد و وفای روز الست پابرجا مانده اند تا شرط و قمار عشقبازی را برنده شده و سربلند شوند .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا تبار در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۸ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۱۷:۱۸ نوشته:

معنی ابیات

۱- دل با دیدن زلف تو( در عرفان کنایه از کثرات عالم، که از یک سو باعث حجاب حق میگردد و اگر مستقل دیده شود آیات الهی و تجلی ربانی است) گرفتار خویشتن است( هنوز از خود خارج نشده تا به نور وحدت برسد)،

- ( حال که چنین است در مسیر چاره کار) با غمزه ( به جفا/ با حرکت دلبرانه) خود جان ( جان من ذهنی / نفس درونی سرکش)مرا به قتل یرسان که سزاوار کشتن است.

( خداوند با قضای الهی از طریق علل و اسباب و حوادث شرایطی را برای انسان ایجاد می کند تا صفات ناپسند و دلبستگیهای نفس را از دل بیرون کند یا اصطلاحا بکشد )

۲- اگر برایت امکان دارد آرزویم را برآورده کنی ،

- دست بکار شوکه این کار خیر بجا و درست است.

۳- سوگند به جان تو، ای محبوب شیرین دهان،

من مثل شمعی، در دل تیره شب در سوز و گدازم و تنها آرزویم نابودی خویشتن است( کشتن نفس درونی/ رها شدن از بند دلبستگیهای کاذب ) .

۴- ای بلبل( حافظ) هنگامی که دل به عشق دادی بتو گفتم،

- اینکار را نکن( عاشق نشو) زیرا آن گل خندان( خداوند) از محبت و توجه ما بی نیاز است.( عشق او فطری است و در دل و ذات انسانها است).

۵- گل بخودی خود دارای عطر و زیبایی است و نیازی به مشک چین یا چگل( شهر و سرزمینی در جنوب قرقیزستان که به زیبایی مشهور هستند) ندارند،

هنگامی که بند قبای غنچه ( گلبرگهایش) باز میشود و گل میشکفد، عطر و بوی آن منتشر می گردد( عطر و بو و هر چه که دارد از خود دارد/ محتاج کسی نیست)

۶- ( ای دل) جهت رفع نیاز خود از ارباب بی مروت دهر( مردم دنیا دار بی انصاف) توقع نداشته باش( که به احساسات تو پاسخ دهند)،

- آن گنج عافیت( سلامتی و تندرستی) که تو بدنبالش هستی ، در درون خود تو است.

۷- حافظ میگوید: در شرط عشق سوختم،

- ولی هنوز بر سر عهد و پیمان خود ایستاده ام.

-

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی عرفانیان در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۴۷ نوشته:

شرح ساده‌ی این غزل را بشنوید:

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۲۸ نوشته:

به دامِ زلفِ تو دل مبتلایِ خویشتن است

بکُش به غمزه که اینَش سزایِ خویشتن است

دل من در زلف تو گرفتار شده و بیمار است آن هم بیمار و گرفتار خودش (از بس که تو را ندیده )پس بیا و با غمزه خودت آن را بکش که از این بیماری رها شود این سزای اوست که به این راه عاشقی وارد شده است

گَرَت ز دست برآید مُرادِ خاطرِ ما

به دست باش که خیری به جایِ خویشتن است

این آرزوی ما عاشقان است اگر امکان دارد دست به کار شو که برای خودت هم خوب است

به جانت ای بتِ شیرین دهن که همچون شمع

شبانِ تیره، مُرادم فنایِ خویشتن است

ای بتی که خوش سخن هستی واقعا من شبها مثل شمعی که می سوزد آرزویم مرگ در راه عاشقی است

چو رای عشق زدی با تو گفتم ای بلبل

مَکُن که آن گلِ خندان به رای خویشتن است

اینجا خودش را بلبل می خواند و می گوید ای بلبل عاشق وقتی به فکر عاشقی افتادی به تو گفتم که این کار را نکن چون معشوق به مصلحت خودش عمل می کند و هر وقت بخواهد رویش را نشان می دهد و عطر افشانی می کند

به مُشکِ چین و چِگِل نیست بویِ گُل مُحتاج

که نافه‌هاش ز بندِ قَبایِ خویشتن است

لازم هم نیست که عطر و مشک و زیورآلات داشته باشد گل اگر گلبرگ هایش را باز کند تو فیض خواهی برد و مست خواهی شد

مرو به خانهٔ اربابِ بی‌مُروتِ دهر

که گنجِ عافیتت در سرایِ خویشتن است

در این روزگار مبادا به سوی خانه کسانی بروی که به ظاهر همه چیز دارند ولی انصاف ندارند .در زلف یار خود اگر هم بیمار باشی بازهم گنج عافیت را در همین سرای خودت (زلف یار) جستجو کن

بسوخت حافظ و در شرطِ عشقبازیِ او

هنوز بر سرِ عهد و وفایِ خویشتن است

راه عشق اینگونه است که با سوختن همراه است ولی باید وفادار به پیمان خود با معشوق بمانی و این عین عافیت است نه گرفتاری .

یکی از درسهای ابن غزل در عشق های زمینی است .عشقبازی عهد است نباید به آن به شکل گرفتاری نگاه کرد .چیزی که متاسفانه در اذهان بسیاری از متاهلان جامعه می بینیم .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۵۰

تازه‌های نرم‌افزار گنجور