گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲

وزن:	مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به ابعاد عمیق و پیچیده عشق و حیرت ناشی از آن می‌پردازد. او عشق را به‌عنوان نهالی معرفی می‌کند که حیرت و شگفتی را در جانش می‌روید و وصال محبوب را به نهایت حیرت منتهی می‌کند. در این مسیر، عاشق در جستجوی حقیقت و شناخت وجود خود است و به روندی می‌رسد که در آن نهی و وصالی وجود ندارد. در نهایت، شاعر با اشاره به شخصیت خود، وجودش را در عشق و حیرت غوطه‌ور می‌بیند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# عشقِ تو نهالِ حیرت آمد

وصلِ تو کمالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: عشق تو باعث حیرت شد، و وصال تو نیز به اوج حیرت من انجامید.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# بس غرقهٔ حالِ وصل کآخر

هم بر سرِ حالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: من در حالِ وصالِ تو چنان غرق شده‌ام که در نهایت، به حالتی از حیرت رسیده‌ام.

# یک دل بنما که در رَهِ او

بر چهره نه خالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: دل کسی را نشان بده که در راه عشق، بر چهره‌اش نشانه‌ای از حیرت دیده می‌شود.

# نه وصل بِمانَد و نه واصل

آنجا که خیالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: نه وصال و پیوستگی باقی می‌ماند و نه کسی که به آنجا می‌رسد، زمانی که اندیشه‌ی حیرت و شگفتی حاضر باشد.

# از هر طرفی که گوش کردم

آوازِ سؤالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: هر جا که گوش دادم، صدای پرسش و تعجب به گوشم رسید.

# شد مُنهَزِم از کمالِ عزّت

آن را که جلالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: کسی که به کمال عزت و شرافت دست یافته باشد، متحیر و ناباور می‌شود وقتی جلال و عظمت حیرت به او روی آورد.

# سر تا قدمِ وجودِ حافظ

در عشق، نهالِ حیرت آمد

هوش مصنوعی: وجود حافظ از سر تا پا در عشق، همچون درختی است که مملو از شگفتی و حیرت شده است.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش شاپرک شیرازی

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۱۷۲ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۲۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

کزمی در ‫۱۷ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۲ فروردین ۱۳۸۸، ساعت ۰۸:۴۵ نوشته:

بیت اول ظاهراً تلمیحی دارد به سخن حضرت علی (ع)که میفرماید "اللهم زدنی فیک تحیرا:بارخدایا سرگشتگی مرا در عظمت خود افزون ساز" مقصود آنکه حیرت خود نشان درک و دریافت بیشتریست.
معنی بیت چهارم: جائی که تصور حیرت پدید آید ، سالک واصل از غلبه حیرت دیگر نه از خود خبر دارد نه از حال وصال ،چه یکسره غرقه ی دریای حیرت است .
"به نقل از دکتر خلیل خطیب رهبر"

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

انوش بهمنش در ‫۱۶ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۸۹، ساعت ۲۲:۴۵ نوشته:

در بیت سوم تاکید شده است که در راه رسیدن به مقصود باید یکدل و مصمم بود و دچار سرگردانی و دودلی نشد.
با وجود این ظاهرا در این غزل حیرت در دو مفهوم به کار برده شده است : یکی به معنای سر در گمی و یکی به معنای غرق شدن در مقصود و بی خبر شدن از خود و حال وصال؛ چرا که در بیت های بعدی از جلال و عظمت مقام حیرت سخن به میان می اید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ملیحه رجائی در ‫۱۵ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ آبان ۱۳۸۹، ساعت ۱۲:۱۶ نوشته:

حیرت = سرگشتگی در راه عشق
معنی بیت 1: عشق تو حیرانی و سرگشتگی برایم بوجود آورده است و وصال تو نیز باعث کمال سرگردانی عاشقان گردید. (تلمیح به فرمایش مولا علی (ع) است که می فرماید : خدایا سرگشتگی ما در عظمت خود افزون فرما!)
معنی بیت 2: چه بسیار عاشقانی که در دریای محبت تو غرق شده اند و سرانجام کارشان به سرگشتگی کشید و خود را از معشوق تشخیص ندادند!
معنی بیت 3: دلی به من نشان بده که بر چهره اش نشان سرگشتگی در طریق عشق نباشد.
معنی بیت 4: جایی که تصور سرگردانی و حیرت پدید آید، نه از خود و نه از وصال خبری باشد ، بطوری که عاشق ،غرقه دریای عشق و حیرت می گردد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بهزاد سلیمانی در ‫۱۳ سال و ۱۰ ماه قبل، پنجشنبه ۷ دی ۱۳۹۱، ساعت ۱۸:۵۹ نوشته:

حیرت، ششمین وادی از، وادیهای هفت گانه عرفان است که حافظ عارف به خوبی در این غزل به تشریح و توصیف آن پرداخته است و نشانگر آن است که این بزگوار با این وادیها آشنا بوده و همه آنها را بخوبی طی کرده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

طغرل toghrol۷@gmail.com در ‫۱۳ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۰۷:۴۵ نوشته:

غزلی بسیاز ضعیفی از حافظ است. به قول آقای دکتر پورجوادی، از محققی که در باره‌ی تاریخ امام رضا تحقیق کرده بود پرسیدم آیا امام رضا را مأمون راستی راستی مسموم کرد؟ ولیعهد خودش را؟ گفت: این سؤال تو شیعیانه نیست. شیعیان در مورد ائمه‌ی خود حکم ما تقدم صادر می‌کنند و می‌گویند که همه‌ی امامان ما یا مقتول‌اند یا مسموم و لذا نمی‌توان در این مورد به تحقیق تاریخی رجوع کرد. اگر امام هشتم امام است که باید یا مقتول شده باشد یا مسموم. مقتول نشده ( یعنی با شمشیر او را نکشتند) پس مسموم شده است. در مورد حافظ هم برخی از حافظ شناسان همین استدلال را می‌کنند.شعر حافظ همه درجه یک است ولذا شعری که مکرر در مکرر می‌گوید وصل تو کمال حیرت آمد از حافظ نیست. می‌گویند این شعر از لحاظ صورت ضعیف است. درست است. از لحاظ معنی هم ضعیف است. عاشق باید از دیدن معشوق به حیرت افتد نه از وصال با او. آدم از وصال لذت می‌برد، کمال لذت را می‌برد. دیدن حسن یا نظر کردن در روی معشوق است که مایه‌ی حیرت می‌شود. این قاعده‌ی استتیک شعر است. قاعده‌ی نظر باز بودن است. در حالی که در سراسر این غزل چیزی که نیست به حیرت افتادن از حسن و جمال است. این غزل هم از حیث صورت و هم از حیث معنی آن‌قدر متأسّفانه ضعیف است که من هم دلم می‌خواهد بگویم از حافظ نیست، ولی ... !

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ناشناس در ‫۱۳ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۸ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۱۱:۱۴ نوشته:

فقط در توضیح متن آقای پورجوادی که در کامنت طغرل طهماسبی آمده باید عرض کنم که مقتول و مسموم شدن امامان از عقاید شیعه به حساب نمی آمد بلکه اتفاقا بحث تاریخی است و دانشمندانی چون شیخ مفید و علامه اربلی و ... همه ی موارد را نپذیرفته اند بلکه سه امام نخست و امام هفتم و هشتم را پذیرفته اند که در منابع تاریخی اهل سنت نیز اشاراتی در ا ین باره هست. لطفا در صورت مثال زدن درباره شعر حافظ از موضوعاتی مثال بزنید که در آن زمینه ها اطلاع صحیحی در دست دارید وگرنه بر اثر مثال شما خواننده ممکن است گمراه شده و تصور کند واقعا مقتول و مسموم بودن امامان از عقاید شیعه است!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

زهراهـ در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۶ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۲۳:۳۲ نوشته:

از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است که فرمود: هیچ پیامبر و وصی پیامبری نیست الّا اینکه به شهادت می رسد. یعنی در راه خدا کشته خواهد شد
و ما من نبی و لا وصی و الّا شهید.

1. بصائر الدرجات، محمد بن حسن بن فروخ صفار، ص 503، کتابخانه آیت الله مرعشی، قم 1404 قمری .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

متحیر در ‫۱۱ سال و ۱ ماه قبل، چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۴، ساعت ۰۲:۵۹ نوشته:

خدمت دوستی‌ که حدیث از امام ششم شیعیان آورده بگم که از بین انبیا من می‌‌تونم سر ضرب از آدم و نوح و سلیمان و ابراهیم و یوسف و موسی‌ و یونس و یعقوب و ایوب نام ببرم که کشته نشدن (حالا پیامبر اسلام به کنار که تلاش شده درگذشت ش رو به مسمومیت غذایی نسبت بدن). با این حساب یا اینا از انبیا نیستن یا حرف امام صادق مشکل داره... کاش راحت هر حرفی رو نپذیریم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یکی از مردم در ‫۱۰ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۴، ساعت ۰۰:۴۲ نوشته:

سلام به دوستان عزیز
من به فال حافظ معتقدم. امروز برای ماندن یا رفتن تفالی زدم که این شعر اومد. چون در تفسیر اشعار حافظ جان سررشته ای نداشتم به اینجا و چند سایت دیگه سرک کشیدم. خوندن حاشیه دوستان برام خیلی جالب بود نتونستم در مورد حاشیه یکی از دوستان بی تفاوت بگذرم
جناب طغرل خان طهماسبی جان بعید می دانم دوست محترمتان سررشته ای از مطالعه تاریخ داشته باشن وگرنه مگر کم بودند پادشاهانی که وقتی قدرت شان را در خطر دیدند، از کشتن ولیعهدهای خود ابایی داشتند؟!!! - حتی اونوقتی که ولیعهد پسرشان بوده- ( همین نادرشاه افشار خودمون مگه پسرش رو کور نکرد) استفاده از یک روایت برای پاسخ به پرسش شما به جای آوردن چند مثال تاریخی چه چیزی جز کم سوادی این دوست محترم می تواند باشد؟!!!!!
توضیح آن روایت هم در جای خودش نیاز به بحث و بررسی دارد...
شاید وقتی دیگر

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سهیل قاسمی در ‫۹ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۱۰ نوشته:

نهال در دو جا آمده که هر دو به معنی ی کوچک و (در ابتدای راه) است.
1- عشق ِ تو، نهال (ابتدا)یِ حیرت است و وصل ِ تو کمال ِ حیرت است.
2- خیلی از آدم هایی که غرقه ی حال ِ وصل بودند (می پنداشتند که به وصل رسیده اند)، سر ِ آخر بر سر ِ حال ِ حیرت آمدند.
3- یک دل نشان بده. چون که در راه ِ او، خال ِ چهره (زیبایی صورت) کارساز نیست
4- آنجایی که خیال ِ حیرت بیاید، نه وصل باقی می ماند و نه واصل (به وصل رسیده)
5- از هر طرفی که گوش کردم آواز ِ سوآل ِ حیرت آمد
6- آن کسی که جلال (بزرگی) یِ حیرت به او دست داد، در عین ِ کمال ِ عزت، چون شکست خوردگان شد. {تازه دانست که عزت اش هیچ بوده و جلال و بزرگی به حیرت است}
7- سرتا قدم (تمام) ِ وجود ِ حافظ، در طریق ِ عشق، مانند ِ نهالی است که تازه در اول ِ راه ِ حیرت است.
غزلی در ستایش ِ (مقام) ِ حیرت است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی ساقی در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۳۹ نوشته:

عشق تو نهال حیرت آمد
وصل تو کمال حیرت آمد
دراین غزل زیبا و"حیرت زا" عشق کاملاً عرفانی وآسمانیست. معشوق همان معشوق اَزلی بی همتاست وتمام ابیاتِ غزل یکدست وهماهنگ درراستای به تصویرکشیدن بُهت وحیرتِ عاشق است. برای درک بهتراین غزل وآشناشدن باحال وهوای غزل،مرورشعرزیبای زنده یادسهراب سپهری بنظر
ضروری می نماید:
کار مانیست شناسایی راز گل سرخ
کار ما شاید این است
که در افسون گل سرخ شناور باشیم!
پشتِ دانایی، اردو بزنیم
دست در جذبه ی یک برگ بشوییم و سرِ خوان برویم
صبح ها وقتی خورشید در می آید متولّد بشویم
هیجان ها را پرواز دهیم
روی ادرک ‚ فضا ‚ رنگ صدا پنجره گل نَم بزنیم
آسمان را بنشانیم میان دو هجای هستی
ریه را از ابدیت پر و خالی بکنیم
بار دانش را از دوش پرستو به زمین بگذاریم
نام را باز ستانیم از ابر
از چنار از پشه از تابستان
روی پای تر باران به بلندی محبّت برویم
در به روی بشر و نور و گیاه و حشره باز کنیم
کار ما شاید این است
که میان گل نیلوفر و قرن
پی آواز حقیقت بدویم.
همانگونه می دانیم اغلبِ عرفامتفقاً براین باوربودند که برای رسیدن به سرمنزلِ مقصود،لازمست سالک یارهرو،هفت منزل یاهفت شهرسیروسلوک را(طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت وفقروفنا)
به سلامت طَی کنند تابه کوی حقیقت رهنمون گردند.
امّاحافظِ ساختارشکن،گرچه به تمام راه ورسم ِ منزلهای سیروسلوک آشنا وآنهارا یکایک باموفّقیت طَی کرده وپشت سرگذاشته است لیکن دراینجا تعریفِ جدیدی ازحیرت ارایه داده است،تعریفی که عارفان ووارستگان نیز انگشت به دهان در"حیرت" فرومانده اند! اودرحقیقت بابرهم ریختنِ بنای کهنه وکلنگیِ منازل ِ سیروسلوک،مثل همیشه طرحی نودرانداخته است. اودراین غزل جایگاهِ "حیرت" رانه درمنزل ششم که درجایگاه اوّل قرارداده وحتّا وصال رانیزسببِ کمالِ حیرت دانسته است. درنظرگاهِ حافظ، حیرت یک سکّو وپلّه جهت پرتاب به مرحله ای دیگرنیست بلکه خودِ حیرت وشناورماندن دربُهت وتحیّر هدف غایی می باشد. چراکه انسان مگرمی تواند درمقابل این همه زیبایی ازبُهت وسرگشتگی خارج وبه کاردیگری مشغول شود؟!
"حیرت": شگفتی،بُهت وتحیّر،سرگشتگی وسرگردانی
معنی بیت: خطاب به معشوق اَزلیست: عشق توازابتدا به مانندِ نهالِ حیرت، ازخاکِ مزرعه ی ِ وجودِ ماسربرآورد ومارا دربُهت وسرگشتگی فروبُرد.این نهال هرچه بزرگترشد برحیرتِ ماافزوده شد وسرانجام که درختی تنومندگشت ثمر ومیوه یِ آن بُهت وتحیّرشد!
بنابراین ،عشق تونهالِ حیرت و وصلِ تونیزکمالِ حیرت وشگفتیست. توآنقدرزیبایی وجاذبه داری که ماهیچ فرصتی جز فروماندن درشگفتی وانگشت به دندان گزیدن نداریم! مااگرخیلی زرنگ بوده باشیم تنهاکاری که ازعهده ی آن خواهیم آمد شناورماندن دردریای حیرت است! کاردیگری نمی توان انجام داد. کشش وجاذبه های بی نهایتِ تو که پی درپی وبی وقفه بردل عشّاق فرودمی آید، آنهاراازانجام هرکاری دیگرعاجز وناتوان می سازد.
باچنین حیرتم ازدست بشد صرفه ی کار
درغم افزوده ام آنچ ازدل وجان کاسته ام
آغازعشق توچون نهالِ حیرت وپایانش (وصال وپیوند باتو) کمالِ حیرت است. سرتاسرمنازل این راه ازابتدا تاانتهاحیرتی فزاینده وبی پایانست.
بَس غرقه ی حالِ وصل کآخر
هم بر سرِ حالِ حیرت آمد
معنی بیت: ای بسا کسانی که (مثل ِ حلّاج) غرق در حال وصل شدند وبه پایان راه رسیدند ودرسرمنزل مقصود فرودآمدند سرانجام به مقام حیرت و بُهت وسرگشتگی دست یافتند. چراکه درنظرگاهِ حافظ ومطابقِ این نظریه که "عشق باحیرت آغازمی شود" هرگزاین حیرت وسرگشتی درهیچ مرحله ای فروکش نخواهد کرد واتّفاقاً درمرحله ی پایانی که زیبائیها وجاذبه هانیز برجسته تر وغنی ترهستند به اوج کمال می رسد. ازهمین روست که آنها که به وصال رسیده اندازهمه متحیّرترند.
گقتمش درعین وصل این ناله وزاری زچیست؟
گفت ماراجلوه ی معشوق دراینکارداشت!
یک دل بنما که در رهِ او
برچهره نه خالِ حیرت آمد
تمام عاشقان ِ معشوق اَزلی، برچهره ی خود یک نشانه دارند وآن حیرت وسرگشتی است که حافظِ نکته بین ونکته پردازآن رابصورت خالی بر چهره‌ی عشّاق تصوّر کرده است. "خالِ حیرت"
معنی بیت: درادامه ی بیتِ پیشین می فرماید:
یک دل ویا یک عاشق رابه معرفی کن که درچهره اش خالِ حیرت ونشانه ی سرگشتگی وبُهت نداشته باشد.
کرشمه ی توشرابی به عاشقان پیمود
علم بی خبرافتاد وعقل بی حس شد
نه وصل بمانَد و نه واصل
آن جا که خیالِ حیرت آمد
خیال: نیرویی که به‌وسیله ی آن صورت‌هایی که در زمانی دیده شده در ذهن تجدید و احیا می‌شود.
معنی بیت: آنجا که عاشق بانیرویی ذهنی، تصاویر زیبائیها وجاذبه های معشوق رامتصوّرمی شودو بازیاد آوریِ می کند، حیرت و شگفتی فَوَران کرده ووصال وفراق رامَحومی سازد هیچ چیزجزبُهت وسرگشتگی باقی نمی ماند، هم دردِ فراق وهم شادی وصال ازبین می رود.عاشق شناورمی ماند برروی امواج حیرت وتعجّب وچیزی نمی بیند!
بدین دودیده ی حیران من هزارافسوس
که بادوآینه رویش عیان نمی بینم
ازهرطرفی که گوش کردم
آوازِ سؤالِ حیرت آمد
درراهِ عشق ازهرطرف که گوش سپردم تاپاسخی برای سئوالاتم بیابم،تنهاچیزی که شنیدم سئوالاتِ حیرت افزابود!
ازهرطرف که رفتم جزوحشتم نیافزود
زینهارازاین بیابان، وین راهِ بی نهایت
شد مُنهَزم از کمال ِ عزّت
آن را که جلالِ حیرت آمد
مُنهَزم: شکست خورده
هرکسی که شکوه وجلالِ حیرت رادریافت ودرک نمود، تمام ِ کمالات وعزّتش درهم می شکند وازدست می رود. امّا کدام کمالات وعزّتش می شکند؟ کمالاتِ علم ودانش، کمالاتِ اخلاقیّات، عزّتِ اجتماعی، شوکت وثروتِ دنیوی، مقام دینی وخلاصه به هرعزّتی که رسیده باشد ازدست می دهد. چراکه جلال وشوکتِ حیرت فراتر ازسایرجلال وشکوه وشوکت هاست. درهم شکننده ی عزّتهاست. نمونه ی بارز آن شیخ صنعان است. شیخی که عزّت وشوکت داشت ،مرید وپیروانِ زیادی داشت، درحوزه ی دین ومذهب جایگاهِ والایی داشت، به یکباره آن هم پس ازهفتادسال زهدوپارسایی، بادیدن یک فروغ ِ رویِ معشوق اَزلی درسیمای معشوقی زمینی، همه ی داشته های خودرا ازدست داد،بی آبرو وبی حیثیّت شد،بدنامی رابه جان خرید،مریدانش راازدست داد،جایگاهش درهم شکست وهرچه ساخته بودفروریخت.چون جلالِ حیرت بروی غالب گشته بود!
بنابراین کسی که جلال و عظمتِ حیرت را دریافت نمود و به این مقام دست یافت، از هر چه عزّت و بزرگیست، گریزان می شود و در برابر عزّتِ عشق(حیرت) سرتسلیم فرودمی آورد.
.گرمُریدِ راهِ عشقی فکربدنامی مکن
شیخ صنعان خرقه رهن خانه ی خمّارداشت!
سر تا قدم ِ وجودِ حافظ
در عشق نهال حیرت آمد
سرا پای ِ وجودِ حافظ،در طریق ِعشق، همانندِ نهال حیرت است که هرچه رشد ونموّمی کند به سرگشتگی وبُهتِ اوافزوده می گردد. روشن است که اگراین نهال به ثمردهی برسد جزشگفتی وتحیّر میوه ای نخواهدداشت.
زانجا که فیضِ جام سعادت فروزتوست
بیرون شدن نمای زظلماتِ حیرتم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مریم در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، پنجشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۵۸ نوشته:

با سلام
بسیار تشکر از گنجور و جناب آقای سهیل قاسمی....
جواب خیلی از سوالای این چند وقت اخیر در این شعر و
در توضیحات ایشون بود برای من....
ممنون.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جاوید مدرس اول رافض در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۱۵ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۰۷ نوشته:

***********************
شرح غزل شماره 172
**********************
1- عشق تو نهال حیرت آمد
وصل تو کمال حیرت آمد

شرح عرفانی = حیرت،وادی ششم از وادی‌های سیر وسلوک عرفانی و سکوی پرش به مرحله‌ی هفتم یعنی فناست.شاعر حیرت را به درختی مانند می‌کند که نهال آن در مرحله‌ی عشق(وادی دوم سیر و سلوک)در دل سالک کاشته می‌شود و در مرحله‌ی‌هفتم به درخت کاملی تبدیل می‌شود.در این غزل،ویژگی‌هایی از وادی حیرت توصیف شده است
خطاب به محبوب میگوید که در ابتدا محبت تو نو نهال حیرت بود که در زمین دل من ریشه دوانید و به نشو نما در آمد اما چون بار وصال حاصل نبود مذموم و مشؤوم بود و تا بار وصال حاصل گشت سبب حیرت محمود شد
که عالم حقیقت همه حیرت و دهشت است
*
شرح معمول =عشق تو،نهال حیرت و وصل تو،کمال حیرت است
**********************************************************
2- بس غرقه حال وصل کآخر
هم بر سر حال حیرت آمد
شرح عرفانی = یعنی چه بسا (صد هزار ) عاشق غریق بحر وصال که در آخر کار و نهایت وصال هم بر سر حال حیرت آمد.((حقیقه المعرفه حیرة )) و همچنین ((المتحیر لم یکن له مخرج من امره)) سر گشته کسی است که کارش بیرون شدی ندارد
*
معنی معمول= چه بسیار رهروا نی که پس از غرق شدن در وصل باز هم به حالت حیرت باز می‌گردند.
***********************************************************
3- یک دل بنما که در ره او
بر چهره نه خال حیرت آمد
شرح عرفانی = از استمرار حیرت خبر میدهد .ومیگوید که محب هر لحظه در حالت بعد و عدم وجدان محبوب گرفتار حیرت مذمومه است و در حالت قرب و وجدان مطلوب گرفتار حیرت محموده است چنانچه عشق همه حیرت است و حیرانی چرا که عاشق مستهلک در معشوق است و خود بیخبر و حیران و تداوم بقایش در معشوق است و خود فانی میشود
حلاج گوید : بینی و بینک انی ینازعنی فارفع بلطفک انی من البین
میان من وتو، «من » نزاع می کند، خداوندا به لطفت، «من » را از میان بردار!
تا دوئیت از میان برخیزد و من در تو مستحیل شوم و در تو باقی
چهره ،رخ ، عارض = عبارت از مظهر انوار وجود است
خال در اصطلاح کنایه از وحدت ذات مطلقه است(سمبل وحدت).
*
معنی معمول=دلی را نشان بده که داغ حیرت بر آن نقش نبسته باشد. به دل شخصیت بخشیده و حیرت را
مانند خالی بر چهره‌ی او تصور کرده است.
**********************************************************
4- نی وصل بماند و نه واصل
آن جا که خیال حیرت آمد
شرح عرفانی= وصل پیوستن دو چیز است بهم و این بدون ثنویت (دوئیت) امکان ندارد که در عین وصل وحدت است
میگوید نه وصل را وجود ماند نه واصل را آنجا که خیال و صورت حیرت محموده آمد تبدیل به وحدت وجود میگردد
و همه چیز در سایه محبوب و معشوق ازلی معدوم و بر او زنده میشود.
*
معنی معمول=حتی با آمدن خیال حیرت،نه از وصل نشانی می‌ماند و نه از واصل. یعنی حیرت چنان است‌
که حتی سالک واصل را هم سرگشته می‌کند.تکرار مضمون بیت دوم است.
*******************************************************
5- از هر طرفی که گوش کردم
آواز سؤال حیرت آمد
شرح عرفانی = از هر طرفی که گوش کردم در طوایف اهل حیرت بواسطه کمال خوشی و لذت ،مقام حیرت او از تقاضای
(سئوال) ازدیاد حیرت ( ربی زدنی فیک تحیرا .سبحان من لم یجعل .....) خدایا در حیرتی که مرا به تو هست بیفزا ) بگوش هوش من آمد.
معنی معمول= از هر طرف که گوش کردم،صدای سؤال حیرت می‌آمد.
******************************************************
6- شد منهزم از کمال عزت
آن را که جلال حیرت آمد
شرح عرفانی = هر سالکی که گرفتار حیرت از عشق تو شد و بواسطه مشاهده جلال و شکوه تو مغلوب آن گشت دیگر از او چیزی باقی نماند فانی ازخود گشت و به امید بقا در وجود تو.
*
معنی معمول= کسی که جلال و شکوه حیرت را یافت،از کمال عزت دوست،شکست خورده و گریزان شد.
******************************************************
7- سر تا قدم وجود حافظ
در عشق نهال حیرت آمد
شرح عرفانی = سر تاپای حافظ در در عشق ذات محبوب متکبر،نهال حیرت آمد. گاه از خلق بجانب حق بود و گاه از جانب خلق بجانب حق و به تعبیر این بیت خواجه :
عاشقان نقطه پرگار وجودند ولی / عشق داند که در این دایره سر گردانند
*
معنی معمول= سر تا پای وجود حافظ،در عشق او نهال حیرت است. نهال حیرت تشبیه است.از آن رو
حیرت را به نهال مانند کرده که نهال،استوار نیست.با وزش باد به هر سو خم می‌شود و در معرض‌ بی ثباطی
وسر گردانی است
*********************
جاوید مدرس (رافض)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جاوید مدرس اول رافض در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۴۰ نوشته:

تضمین غزل 172
***
در وهم ، سگال حیرت آمد
در جان همه حال حیرت آمد
گر با تو جلال حیرت آمد
***
عشق تو نهال حیرت آمد
وصل تو کمال حیرت آمد
**************************
ما ئیم و قرار ما زدلبر
عشقش شده بر کمال، کیفر
نور از رخ یار گشته مظهر
*****
بس غرقه حال وصل کآخر
هم بر سر حال حیرت آمد
*************************
دل رفت زعشق یار هرسو
افتاد به دام خال و ابرو
آنکس که نه عاشقست خود کو
***
یک دل بنما که در ره او
بر چهره نه خال حیرت آمد
***********************
کثرت شده در میانه حایل
دل بهر وصال یار مایل
طالب شده هرکه گشته قابل
***
نه وصل بماند و نه واصل
آن جا که خیال حیرت آمد
************************
در کثرت اسیر جفت و فردم
هجران شده گر بلا و دردم
بویی رسد از وصال هردم
***
از هر طرفی که گوش کردم
آواز سؤال حیرت آمد
***********************
دردانه خال و ما و حسرت
سالک چو رسد ز فرط غیرت
واصل شود هر کسی زهمت
***
شد منهزم از کمال عزت
آن را که جلال حیرت آمد
**********************
از عشق بُود چو بود حافظ
در بحر وفا خلود حافظ
اینست اگر نمود حافظ
***
سر تا قدم وجود حافظ
در عشق نهال حیرت آمد
**
جاوید مدرس ( رافض)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضای دیگر در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، دوشنبه ۱۱ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۴۲ نوشته:

در مورد بیت اول لسان الغیب به سادگی شروع حیرت را تجلی عشق و به کمال رسیدن حیرت را بروز وصل می داند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، چهارشنبه ۳ فروردین ۱۴۰۱، ساعت ۱۶:۱۶ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بابک بامداد مهر در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۱۰ دی ۱۴۰۱، ساعت ۱۳:۴۸ نوشته:

همه حیرتم به کجا روم

به رهت سری نکشیده من

زره هوس به تو کی رسم

نفسی زخود نرمیده من...

)بیدل(

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Ali Sarhaddi در ‫۳ سال و ۶ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ فروردین ۱۴۰۲، ساعت ۲۰:۴۵ نوشته:

سلام کاش با جناب "رضا" بیشتر آشنا میشدم

ایشون بنظر بنده بهترین و دقیق ترین برداشت ها رو از شعر حافظ داره

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۳ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۰۹:۰۲ نوشته:

عشق تو نهال سرگشتگی را در وجودم نشاند و وصلت آن را به اوج و شکوفایی رساند.
۲- بسیارند دلدادگانی که غرق وصال شدند و به مقام حیرت رسیدند.
" عشق همه حیرت است و حیرانی. در تحیر هفتصد مقام است و اهل تحیر چهل و پنج طایفه‌اند.جنید: حقیقت معرفت حیرت است. صاحب مقام حیرت کسی است که کارش بیرون‌شدی ندارد.
چون اهل تحیر خواهند که نماز بگزارند بامداد در حجاب کبریا، پیشین بالای عرش، نماز دیگر در کعبه، شام در بیت المقدس و خفتن در بیت المعمور باشند" شرح ختمی لاهوری، ۱۴۲۱
۳- در راه معشوق دلی نیست که در چهره خال حیرت نداشته باشد(بعضی نسخ: در ره تو)
۴- چون مقام حیرت پابرجا شود نه واصلی است و نه وصلی( آگاهی است از یگانگی و وصال جاودان ازلی، زیرا جویای وصل بودن خود دلیل دوگانگی است)
۵- آری از هر طرف آواز پرسش‌های بی‌پاسخ حیرت است.
۶- آنکه بزرگی حیرت را یافت از این عزت بی‌نظیر، از هم پاشید و محو شد.( این بیت در خانلری نیست)
۷- اکنون به سبب عشق، تمام وجود حافظ از این نهال حیرت به بار نشسته است.
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ تیر ۱۴۰۲، ساعت ۰۵:۰۴ نوشته:

عشق تو نهالِ حیرت آمد

وصلِ تو کمالِ حیرت آمد

عرفای دیگر و بخصوص عطار حیرت را یکی ازمراتبِ سلوکِ و عاشقی می دانند اما حافظ از ابتدایِ عاشقی حیرت را مبنایِ قدم گذاشتن در طریقت می داند که سالک در هرچه در این جهان می‌نگرد با تحیًَر نقش و نشانه ای را از حضرتِ معشوق می‌بیند، از آوازِ پرندگان گرفته تا مناظرِ بدیعِ طبیعت و هر آنچه در آسمان و زمین است همگی‌موجبِ حیرتِ سالک کویِ عشق می‌گردند و حافظ چنین حیرتی را نهالی می بیند که نیازمندِ مراقبت است تا به درختی ریشه دار و محکم مُبَدًَل گردد بگونه ای که تندبادِ حوادثِ روزگار کمترین تاثیری را بر رَوَندِ عاشقی و کارِ معنویِ او نگذارد، در مصراع دوم ادامه میدهد در اینصورت است که چنین عشقی به ثمر رسیده و سالک در مراتبِ بالاتر به کمالِ حیرت و عاشقی دست می یابد.

بس غرقه حالِ وصل کآخر

هم بر سرِ حالِ حیرت آمد

در این سیر و سفرِ معنوی چه بسیار سالکانی هستند که در آرزو و انتظارِ وصل هستند تا به احوالاتِ آن روز که آنرا مقصد می دانند دست یافته و از آن حالاتِ معنوی بهرمند شوند، اما هستند برخی از آن عاشقان که رندانه هم اکنون و حالِ حیرت را در می یابند و از آن بهره می برند، مانندِ کسانی که به قصدِ گردشگری به مسافرت می رود، گروهی لذت را در رسیدن به مقصدِ موردِ نظر و بهرمندی در آن مکان می بینند و گروهی دیگر از لحظه لحظه سفرِ خود هم اکنون لذت برده و بهرمند می شوند، پس‌سالکِ رند آنچه را در وصل و آخرِ الامر میسر می شود هم اکنون نیز در می یابد.

یک دل بنما که در رهِ او

بر چهره نه خالِ حیرت آمد

هر دلی که عاشق شده باشد نشانِ عاشقی و حیرت در رخسارِ او قابل مشاهده خواهد بود، پس‌ حافظ می‌فرماید یک دل را به من بنما که عاشق شده باشد و خال یا نشانه هایِ حیرت بر چهره او را نتوان دید، در جایِ دیگری می فرماید؛ عاشق که شد که یار به حالش نظر نکرد/ ای خواجه درد نیست وگرنه طبیب هست

نه وصل بمانَد و نه واصل

آنجا که خیالِ حیرت آمد

سالک کویِ عشق گاهی با اندک تغییری گمان می بَرَد وصل شده و به حضور رسیده است، حافظ چنین وهمی را خیالِ حیرت نامیده و می فرماید اینجا با چنین توهمِی نه وصل و نه این واصلِ خیالی بر جای نمی مانند زیرا آن گمانی ست برآمده از ذهنِ سالک و چیزهایِ ذهنی همگی آفل و گذرا هستند.

از هر طرفی که گوش کردم

آوازِ سؤالِ حیرت آمد

در این بیت حافظ حیرتِ واقعی را توصیف کرده، می فرماید ذهنِ سالکِ طریقت به هر سوی و جهتی که برود با پرسشی حیرت آور روبرو می شود ، برای مثال افرادی در گذشته به او جفا کرده اند و او از آنها رنجیده است اما اکنون با حیرت سؤال می کند که چرا آن رنجش و کینه دیگر وجود ندارد، یا در طرفی دیگر پیش از این بسرعت با کوچکترین ناملایماتی خشمگین می شد اما اکنون با حیرت از خود می پرسد که چرا از چنین مسئله و یا ناسزایِ کسی عصبانی نمی گردد، و یا قبلآ در جهتِ کسبِ ثروت و یا از دست دادنِ پولی شادمان و یا غمگین می شد اما ناباورانه می بیند وضعیتها تغییری در او ایجاد نمی کنند، خلاصه اینکه از هر طرف و جهت هایِ ذهنی که پیش از این می‌رفت و واکنش هایِ هیجانی نشان می داد، اکنون با کمالِ حیرت می بیند تغییری بنیادی در او ایجاد نمی شود و حافظ می‌فرماید اینچنین حیرتی حیرتِ حقیقی می باشد و نشان دهنده وصلِ حقیقیِ سالک است.

شد مُنهزِم از کمالِ عزت

آن را که جلالِ حیرت آمد

منهزم از ریشه هزیمت است و به معنیِ شکست خورده یا متواری شده از مقابلِ دشمن، کمالِ عزت همان کمال طلبی ست که امروزه واژه‌ای آشناست به گوشِ ما، عرفا معتقدند طَرَف و جهت هایِ ذهنی و توهمیِ ذکر شده در بیتِ قبل همگی در راستایِ آبرو، یا عزت و برتری طلبیِ انسان است، حافظ در ادامه می فرماید آن سالکِ عاشقی که به وصلِ حقیقی برسد و جلال و شکوهِ حیرت را با چشمِ دل مشاهده کند از آن کمال طلبی و تمتایِ آبرو از چیزهایِ توهمی و ذهنی فرار می کند چنانچه سربازی شکست خورده از دشمن می گریزد، یعنی عاشقِ واصل خود را از آبروهایِ تصنعی و کمالِ عزت که ریشه همه دردها و رنجهایِ بشریت است بی نیاز می بیند.

سر تا قدمِِ وجودِ حافظ

در عشق، نهالِ حیرت آمد

حافظ فروتنانه خود را در آغازِ راهِ عاشقی می داند که سرتا قدمِ وجودش در نهالِ حیرت است، یعنی اگر عاشقی بخواهد به مراتبِ حیرتِ حقیقیِ ذکر شده در غزل دست یابد بایستی سرتا پایِ وجودش در راهِ عشق نهالی گردد که در حیرت ریشه می دواند، و این میسر نمی شود با کار و سعیِ فراوان در راهِ کسبِ معرفت، باشد که روزی این نهال رشد نموده و به درختی تنومند تبدیل شود .

با سپاس از بزرگوارانی که شرح هایِ خوبشان موجبِ درکِ بهترِ این کمترین از این غزلِ عارفانه شد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جلال ارغوانی در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱ مهر ۱۴۰۳، ساعت ۲۳:۳۰ نوشته:

تفاسیر بالا در مورد این غزل یادآور این کلام مولاناست که می فرماید

هر کسی از ظن خود شد یار من

وز درون من نجست اسرار من

یکی آن را با حدیث حضرت علی منتسب کرد

ودیگری چون بسیاری غزل را عرفانی خواند

اما توجه باید کرد حافظ استاد ایهام است

استفاده از کلمه تو در مصرع

عشق تونهال حیرت آمد

بسیار زیباست زیرا مخاطب تو هم می تواند معشوق زمینی باشد وهم اسمانی .

وزن ورویف وموسیقی شعر نیز آنچنان است که حافظ مزمون را کوتاه کند واصلا شعر ضعیفی نیست هرچند که شاید سروده ای آشنا نباشد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۱:۲۲ نوشته:

دوستان آشنا را به این بیت یادآور می شوم که حافظ مقام حیرت را ابتدای راه عاشقی نمی داند . درخت عاشقی از ریشه شروع به رشد می کند و تا زمانی که به نهال برسد مرحله غربت عاشقی را طی می کند . از زمانی که نهال می شود مرحله حیرت اغاز می شود . در اینجا عاشق آشنا به راه عاشقی تلقی می شود.

گفت حافظ آشنایان در مقام حیرتند دور نبود گر نشیند خسته و مسکین غریب

در این غزل صحبتی از غربت به میان نمی آید بلکه فقط از حیرت نام می برد .

عشقِ تو نهالِ حیرت آمد

وصلِ تو کمالِ حیرت آمد

ظاهرا تا وصال با معشوق این مقام حیرت ادامه دارد . از زمان آشنا شدن با رموز راه عاشقی حیرت آغاز شده و در زمان وصال به کمال می رسد. تصور کنید که منظور عشق زمینی باشد چرا عاشق باید در عشق زمینی حیرت کند . وصال در عشق زمینی ویژگیهای مشخصی دارد و قابل تجربه است . اما در عشق متعالی عاشق تصوری از معشوق ندارد و فقط جلوه هایی از او را درک کرده است .اگر معشوق متعالی را اطمینان مطلق فرض کنیم ایا انسان می تواند تصوری از اطمینان مطلق داشته باشد . آیا اصلا برای انسان این تصور قابل تجربه هست؟ پس نتیجه آن است که در راه عشق متعالی بر حیرت عاشق افزوده می شود تا جایی که کمال حیرت را حس خواهد کرد.

بس غرقهٔ حالِ وصل کآخر

هم بر سرِ حالِ حیرت آمد

بسیاری از عشاق در حالتی از وصال ( نه خود وصال ) غرق شدند ولی در آخر کار باز هم حالت حیرت داشتند.

یک دل بنما که در رَهِ او

بر چهره نه خالِ حیرت آمد

فقط یک دل به من نشان بده که در راه عشق او باشد و خال و نشانه حیرت بر چهره نداشته باشد .( همه عشاق عشق متعالی حیرانند)چون درک همیشگی معشوق امکانپذیر نیست ولی جاذبه او را درک می کنی و این حیرت زا است.

نه وصل بِمانَد و نه واصل

آن جا که خیالِ حیرت آمد

وقتی پای حیرت وسط باشد یعنی عاشق راه عشق متعالی باید بداند که اگر به فرض به وصال هم برسد وصال باقی نمی ماند و خود عاشق هم باقی نمی ماند .شاید حیرت حسی از عدم اطمینان در برابر معشوقِ کاملا مطمئن باشد . حتی اگر بر اطمینان ما افزوده شود بازهم خود را در برابر او نامطمین حس می کنیم تا جاییکه به کمال حیرت برسیم که فقط باید آن را درک کرد و گفتنی نیست.

از هر طرفی که گوش کردم

آوازِ سؤالِ حیرت آمد

و جالب است که در راه عاشقی از هرطرف آوازی که به گوش می رسد این است که می خواهند اوج حیرت را درک کنند .( سوال حیرت یعنی درخواست حیرت کامل)

شد مُنهَزِم از کمال، عزّت

آن را که جلالِ حیرت آمد

چون کسی که شکوه حیرت را درک کند عزت در این دنیا ( حتی اگر به کمال عزت رسیده باشد ) در چشمش خرد شده به نظر می آید .هرگونه عزتی که مردم آن را بزرگ شمارند از نظر آشنایان به مقام حیرت خرد و کوچک است .

سر تا قدمِ وجودِ حافظ

در عشق، نهالِ حیرت آمد

و این گونه است که عشق که ماهیتش حیرت است در جسم و جان حافظِ عاشق منزل می کند طوری که خودش مثل نهال حیرت می شود وکمال حیرت را طلب می کند و همیشه امیدوار وصال است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۱۷۲

تازه‌های نرم‌افزار گنجور