گنجور

غزل شمارهٔ ۱۳۰

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

سحر بلبل حکایت با صبا کرد

که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

از آن رنگ رخم خون در دل افتاد

وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد

غلام همت آن نازنینم

که کار خیر بی روی و ریا کرد

من از بیگانگان دیگر ننالم

که با من هر چه کرد آن آشنا کرد

گر از سلطان طمع کردم خطا بود

ور از دلبر وفا جستم جفا کرد

خوشش باد آن نسیم صبحگاهی

که درد شب نشینان را دوا کرد

نقاب گل کشید و زلف سنبل

گره بند قبای غنچه وا کرد

به هر سو بلبل عاشق در افغان

تنعم از میان باد صبا کرد

بشارت بر به کوی می فروشان

که حافظ توبه از زهد ریا کرد

وفا از خواجگان شهر با من

کمال دولت و دین بوالوفا کرد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

گروه نور » آلبا » سحر

اشکان ماهری » پرگار » حکایت با صبا

سیدعبدالحسین مختاباد » شبانگاهان (بوی گل) » نسیم

شهرام ناظری » نجوا » ارکستر و آواز (شور)

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

امین کیخا نوشته:

از دوستانم در گنجور می خواهم جایگاه را برای سرگین فکندن کسی چون تاهن البقت تنگ کنند، او بد نام و بد کنشی است مانند سرگین غلطان سر به گند خویش دارد و تافت افتاب را نتوانند بر تابیدن

شاهرخ شرافت نوشته:

با تشکر از زحمات شما عزیزان گرانمایه در گرد آوری فرهنگ و ادب.از شما خواهشمندم به قولی که دادید وفا کنید.شما که میگویید از درج مطالب غیر مرتبط خودداری کنید،حاشیه ها باز بینی خواهد شد و مطالب غیر مرتبط حذف خواهد شد.چرا به ۳حاشیه درج شده در اول این بخش توجهی ندارید تا چنین اشخاص بی سواد و بی ادبی به راحتی ادبیات پر بار ما را به تمسخر نگیرند .و تصویری زشت و نا پسند از خود بجای بگذارند.موفق باشید.

شمس الحق نوشته:

من این را ندیده بودم واین عجب دارد که حاشیه ای ازامین کیخای گرامی را نبینم . حال که به تاریخ کناره نویسی نگاه کردم حیرتم افزون گشت و باز هم این تعجب به حد انفجار رسید که حمید رضای عزیز تا کنون این ازگنجور محو نفرموده . شاید هم دلیلی دارد که ما ازآن مطلع نیستیم . درهرحال این شخص بیماری خطرناک درحد اسکیزوفرنی پارانوئید از نوع سوم است وحال که صفت خاص خربودن خودش را نوشته اگر مانعش نشویم میتواند سخنان بد تری بگوید وحمید رضا جان ما هم بخاطراشتغال بسیار آنرا نبیند .

حمیدرضا (گنجور) نوشته:

دوستان و یاران عزیز و فرهیخته،
در صورتی که در حاشیه‌ها مطالب توهین‌آمیز، هرز نوشته یا -به هر صورتی نیازمند حذف- را مشاهده کردند لطفاً به ایمیل ganjoor@ganjoor.net اطلاع بدهند. دلایل زیادی وجود دارد که حاشیه‌ها تک تک توسط اداره کنندۀ گنجور خوانده نشوند، غیر از فرصتی که ممکن است پیش نیاید گاهی عدم دقت کافی نیز ممکن است علت این امر باشد، چنان که متن حاشیه ممکن است توهین آمیز باشد اما اداره کننده در نگاه اول متوجه نشود. البته در این باب، لطفاً بابت مخالفت با سلیقۀ خاصی درخواست حذف حاشیه نشود، چنان که طرح بعضی سلایق هر چند کاملاً غلط یا گمراهانه باعث می‌شود دوستان دیگر پاسخگویی کنند و حذف آن حاشیه‌ها شأن نزول نظرات سایر دوستان را مبهم می‌کند و فحوای کلامشان را بی‌ربط جلوه می‌دهد.
در هر شکل هرزه نگاریهای صورت گرفته پای این غزل پاک شدند، از دوستان و همراهان گنجور بابت این بی‌دقتی عذرخواهی می‌کنم.

جمع نوشته:

انقدر تلاش شما ما را به ذوق اورد که پس از سالها هر شب به مجموعه شما سری میزنیم و فیض فراوان میبریم درود به شما عزیزان

ناشناس نوشته:

زبان حال انسان رانده شده از بهشت.

کمال نوشته:

باسلام وشب بخیربه دوستان

فالی دررابطه بااین غزل:
ای صاحب فال،مژده بادشماراکه تصمیم
درستی گرفته ایدوازتجربیات خودو،،،،،،
دیگران استفاده می کنیددرتصمیم خود
مصمم باشیدوبه همت وتلاش خود،،،،،،،،
ادامه دهید،هرچندازجانب بعضی از،،،،،،،،
افراددچارصدمه شوید،درهرحال،،،،،،،،،،،،،
موءفقیت به کامتان بادونگران نباشید.

بدرود

علی نوشته:

کاش یک بخش برگردان انگلیسی هم به سایت اضافه بشه که اگر کسی خواست برای شخصی از کشورهای دیگه هم بفرسته این گوهرهای گرانبها رو بتونه

کمال داودوند نوشته:

ایول به این غزل،بنده دراینشب ،عزیز
(یلدا)نیتی کردم واین نیت دراین فال،
نهان گشت،ودرست باحال وروزبندهدمخور
آست،روحش شاد.
شب یلداتون خوش

رهگذر نوشته:

خانم نیاز نبوی هم در آلبوم “حافظ”، در ترانه “حکایت” این شعر رو خوندن و به نظرم آهنگ بسیار زیبایی هم هست.(چون اصولا این ترانه تو بیپ تونز وجود نداره،نتونستم تو قسمت “این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟” بذارم معرفیش رو ). مرسی

پریس نوشته:

علی عزیز می تونم یه پیج بهتون معرفی کنم در تلگرام که اشعار حافظ به انگلیسی و فرانسوی ارائه داده شده اند.
و همینطور اشعار عمر خیام به آلمانی
https://telegram.me/Quotation_Q
امیدوارم لذت ببرید

علی نوشته:

این آهنگ توسط استاد سراج در آلبوم باغ ارغوان خوانده شده که بسیار خاطره انگیز است
https://www.youtube.com/watch?v=1iSmvdfB5Ws

احسان نوشته:

غنی و قزوینی:
بشارت بر بکوی مِی فروشان
که حافظ توبه از زُهد و ریا کرد

همچنین بیت نقاب گُل کشید و زُلف سُنبل/گره‌بند قبای غنچه وا کرد به عنوان بیت دوم در این نسخه آمده است که به نظر دلیل ای برای بیت از آن رنگ رُخم خون در دل افتاد/وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد به عنوان بیت سوم است.

مهدی ابراهیمی نوشته:

گه چون نسیم با گل (رازِ نهفته) گفتن
گه سرِ عشقبازی از بلبلان شنیدن
سحر (بلبل) ح(کا)یت (با) ص(با) کرد
که عشق روی گل (با) (ما) چ (ها) کرد
حافظ
چ ها چ ها چ ها چ ها چ ها چ ها
(چهچه=صدای بلبل)

رضا نوشته:

سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد
به استناد بیت پایانی، حضرت حافظ این غزل را در مدح کمال الدین ابوالوفا سروده است. ابوالوفا از مردان سرشناس وهم روزگار حافظ، وظاهراً آدم خیّروخوشنامی بوده که شاعرعزیزما غزلی رابنام اوسروده است.
صبح گاهان بلبلی با باد صبا درد دل می کرد وازماجرای عشقِ گل می گفت که براوازاین دلدادگی چهاگذشته است. ازسوزاشتیاق خویش تعریف می کرد وازبی توجّهی گل گلایه می نمود.
فکربلبل همه آن بود که گل شدیارش
گل دراندیشه که چون عشوه کند درکارش
از آن رنگِ رخم خون در دل افتاد
وزآن گلشن به خارم مبتلا کرد
معنی بیت: بلبل در ادامه ی سخنان خویش می گفت : ازرنگ وروی دلکش ِ گل، دلم خون شد وبیتاب وبی قرارشدم لیکن ازآن همه گلهای خوش رنگ وبو، بیش ازخارناکامی ونامرادی چیزی نصیبم نشد!
بلبل، ازبادخزان درچمن دهرمرنج
فکرمعقول بفرما گل بی خارکجاست؟
غلام همّتِ آن نازنینم
که کارخیر بی روی وریا کرد
شاعرپس ازآنکه دردوبیت آغازین غزل، سخنان ِ شِکوه آمیزبلبل با بادصبا را که زبانحال دلِ عاشق پیشه ی خودش نیزهست بازگومی کند،دراینجابه بیان ویژگیهای خوبِ شخصیّتِ مخاطبِ غزل یعنی کمال الدّین ابوالوفا می پردازد ویادی ازکارنیک اومی کند که بی ادّعا ومخلصانه کارخیری انجام داده است. چنین گویند که ابوالوفا فردی نیکوکاربوده وقناتی جهت استفاده ی عموم درشیراز احداث نموده بود. ظاهراً اشاره به همین موضوع است.
معنی بیت: من ارادتمند ودوستار همّت واراده ی آن کس هستم که کارخیررافقط برای رضای خداو بدون تبلیغ و خودنمایی انجام داد وازخود باقیات وصالحاتی به یادگارگذاشت.
پنهان زحاسدان به خودم خوان که مُنعمان
خیرنهان برای رضای خداکنند
من از بیگانگان دیگر ننالم
که با من هر چه کرد آن آشنا کرد
دراینجا شاعر روی سخن رابه جانب معشوق بی وفای خود( احتمالاً شاه شجاع باتوجّه به بیتِ بعدی) گرفته وزبان به شِکوه وگلایه می گشاید.
معنی بیت: شِکوه وناله ی من هرگزازبیگانان نیست چراکه هرچه بدرفتاری وکم توجّهی وجوروجفا بود آن آشنا (معشوق بی وفا)برمن روا داشت.
آشنایی نه غریب است که دلسوز من است
چون من ازخویش برفتم دل بیگانه بسوخت
گرازسلطان طمع کردم خطا بود
وَراز دلبر وفا جستم جفا کرد
معنی بیت: من ازهمان ابتدا اشتباه کردم که ازپادشاه(شاه شجاع) توقّع ِمحبّت ودلجویی داشتم، پادشاهان ودلبران مستِ باده ی غرورهستند وجفاکاری رابروفاداری ترجیح می دهند.
مرنج حافظ وازدلبران حفاظ مجوی
گناهِ باغ چه باشدچواین گیاه نرست
خوشش باد آن نسیم صبحگاهی
که دردِ شب نشینان را دوا کرد
خوشش باد: الهی که خوب وخوش باشد.
معنی بیت: الهی که حال آن نسیم سحرگاهی بیش ازپیش خوش باد که باوزش ِ خود، دمیدنِ صبح رانوید داد وغم واندوهِ شبِ عاشقان راباخود بُرد.
همه شب دراین امیدم که نسیم صبحگاهی
به پیام آشنایی بنوازدآشنارا
نقابِ گل کشید و زلفِ سنبل
گره بندِ قبای غنچه وا کرد
درادامه ی بیت قبلی
معنی بیت:نسیم سحرگاهی که حجاب ازسرگل بازکرد وزلف سنبل را نوازش نمود وباپیچیدن درلابلای ورق های تودرتوی غنچه، باسرانگشت لطافت، گره ِ بندِ قبای آن راگشود وغنچه راشکوفا ساخت الهی که بیش ازپیش خوب وخوش بادا.
زکارما ودلِ غنچه صدگره بگشود
نسیم گل چودل اندرهوای توبست
به هرسوبلبلِ عاشق درافغان
تنعّم از میان باد صبا کرد
تنعّم: درنازونعمت بسربردن
معنی بیت: درحالی که بلبل ازجورو جفای گل نعره زنان به هرسومی دوید بادصبا ازهرراه رسید وبانوازش گلها به عیش وعشرت پرداخت.
خودرابکُش ای بلبل ازاین رشک که گل را
بابادصبا وقت سحرجلوه گری بود
بشارت بَر به کوی می فروشان
که حافظ توبه از زهدِ ریا کرد
معنی بیت: به میگساران وباده پرستان نوید دهید که حافظ اززُهد ریاکارانه وتقوای دروغین توبه کرد، صف خودرااز متشرّعین متعصّب جداکرده وبه سوی شما می آید.
اگربه باده ی مُشکین کشد دلم شاید
که بوی خیرززهدِ ریا نمی آید
وفا از خواجگانِ شهر با من
کمال دولت و دین بوالوفا کرد
خواجگان: بزرگان شهر
بوالوفا:خواجه کمال الدین سید ابوالوفا شیرازی دوست حافظ
معنی بیت: ازمیانِ بزرگان شهر،تنهاخواجه کمال الدین ابوالوفابود که با من صمیمانه وفاداری نمود وراه ورسم وفا رابه انجام رسانید.
سروزرودل وجانم فدای آن یاری
که حقّ صحبت ومهرووفا نگهدارد

کانال رسمی گنجور در تلگرام