گنجور

غزل ۴۲۴

 
سعدی شیرازی
سعدی » دیوان اشعار » غزلیات
 

من از تو صبر ندارم که بی تو بنشینم

کسی دگر نتوانم که بر تو بگزینم

بپرس حال من آخر چو بگذری روزی

که چون همی‌گذرد روزگار مسکینم

من اهل دوزخم ار بی تو زنده خواهم شد

که در بهشت نیارد خدای غمگینم

ندانمت که چه گویم تو هر دو چشم منی

که بی وجود شریفت جهان نمی‌بینم

چو روی دوست نبینی جهان ندیدن به

شب فراق منه شمع پیش بالینم

ضرورت است که عهد وفا به سر برمت

و گر جفا به سر آید هزار چندینم

نه هاونم که بنالم به کوفتی از یار

چو دیگ بر سر آتش نشان که بنشینم

بگرد بر سرم ای آسیای دور زمان

به هر جفا که توانی که سنگ زیرینم

چو بلبل آمدمت تا چو گل ثنا گویم

چو لاله لال بکردی زبان تحسینم

مرا پلنگ به سرپنجه ای نگار نکشت

تو می‌کشی به سر پنجه نگارینم

چو ناف آهو خونم بسوخت در دل تنگ

برفت در همه آفاق بوی مشکینم

هنر بیار و زبان آوری مکن سعدی

چه حاجت است بگوید شکر که شیرینم

 

🖰 با دو بار کلیک روی واژه‌ها یا انتخاب متن و کلیک روی آنها می‌توانید آنها را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

🖐 شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | 🔍 شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | طیبات | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

علیرضا افتخاری » آتش دل » تصنیف ۳

محمدرضا شجریان » اجراهای خصوصی » نرگس مست – اجرای خصوصی شجریان، عبادی و موسوی به تاریخ ۲۸ مرداد ۶۰

🎜 معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است ...

تصاویر مرتبط در گنجینهٔ گنجور

کلیات سعدی مصور و مذهب نسخه‌برداری شده در ۹۳۴ هجری قمری شیراز » تصویر 563 کلیات سعدی به تصحیح محمدعلی فروغی، چاپخانهٔ بروخیم، ۱۳۲۰، تهران » تصویر 845

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 شما حاشیه بگذارید ...

پرویز در ‫۶ سال و ۵ ماه قبل، پنج شنبه ۱۸ دی ۱۳۹۳، ساعت ۱۰:۰۳ نوشته:

واقعاً که سعدی شیرین سخن است ؛ روح اش شاد و یاد اش گرامی باد که با هر غزل اش نشاط می آفریند.

 

در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، یک شنبه ۶ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۰۱:۲۰ نوشته:

یک نکته در مورد بیت اخر.شکر نیز چون شیرین نام معشوقه دیگر خسو پرویز است. با این توضیح ایهام در هر دو کلمه معنی بیت را بسیار فراتر برد ,
ارادتمند, فروتن,

 

حسین در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، یک شنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۲۰:۲۵ نوشته:

خیر در بیت آخر ایهام.وجود ندارد. برای ایهام باید هر دو معنی از بیت مفهوم گردد.در حالی که معنی شیرین خانم و شکر خانم (!!) اصلا نمیتواند تناسبی با مفهوم بیت داشته باشد.

 

فروتن در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۵۷ نوشته:

دوست گرامی شما معنی ایهام را نمیدانید . وهمچنین معنی ابهام را لطفا از کتاب فنون بلاغت جلال همایی , ویا حدایق السحر رشید وطواط اول معنی ایهام ایهام را بیاموزید سپس به اظهار نظر بپردازید. برپهنه در یا نتوان مشق شنا کرد. کسی حق دارد در باره سعدی حرف بزند که کمی صنایع لفظی و معنوی را مطالعه کرده باشد.

 

امین در ‫۶ سال قبل، یک شنبه ۱۰ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۱۵:۴۴ نوشته:

درود به جناب فروتن عزیز، ولی حرف حسین در مورد نبودن ایهام در بیت آخر درسته. کتابهایی که نام بردید رو احتمالا باید دوباره یه نگاه مجدد بیاندازید که خدای نکرده در مورد معنی ایهام سوء تفاهمی براتون پیش نیومده باشه

 

احمد رحمت بر در ‫۵ سال و ۳ ماه قبل، یک شنبه ۲ اسفند ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۰۲ نوشته:

بیت 10:
«مرا پلنگ به سر پنجه ای نگار نکشت» بهتر است بین سر و پنجه فاصله گذاشته شود تا نادرست خوانده نشود. در نسخه چاپی زیر نیز این نیز فاصله لحاظ شده است:
کلیات سعدی از روی نسخه تصحیح شده محمدعلی فروغی، نشر ققنوس، 1366

 

ذبیح اله رنجبر در ‫۴ سال و ۵ ماه قبل، سه شنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۲۴ نوشته:

ایهام تناسب در واژه های شکر و شیرین وجود دارد

 

علی اکبر در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، چهار شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۰:۴۲ نوشته:

حقیقتا کلام شیخ بسیار زیباست و لذت بخش

 

سینا در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، یک شنبه ۱۳ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۵ نوشته:

پیشنهاد میکنم اجرای این شعر رو با صدای زیبای افتخاری در آلبوم آتش دل از دست ندهید

 

سام در ‫۴ سال قبل، یک شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۳۲ نوشته:

واژۀ «شکر» در صورتی می‌تواند محل ایهام تناسب باشد که معنای مورد نظر واژۀ «شیرین»، معشوقۀ فرهاد باشد نه مزۀ معروف. مراد سعدی در بیت مورد نظر که عرصۀ بحث و جدال دوستان شده، آن است که مزۀ شیرینی در شکر ذاتی است و این تمثیلی است برای بیان فصاحت و بلاغت خدادادی شاعر شیرین سخن. پس بیت از ایهام تناسب پیراسته است چون ایهام تناسب آن است که واژۀ ایهام‌دار در معنی غیر مورد نظر با لفظ یا الفاظی در کلام تناسب داشته باشد؛ حال آنکه در این بیت شکر و شیرین در معنی مادۀ سفید و مزۀ معروف هستند.
البته بدیع‌دانان معاصر دایرۀ ایهام را بسی فراتر برده‌اند و حتی برای ایهام تناسب نیز گونه‌هایی در نظر گرفته‌اند. گویا نخستین بار دکتر انوری در کتاب «یک قصه بیش نیست» به گونۀ دوم ایهام تناسب اشاره کرده‌ که دکتر کزازی آن را چنین تعریف می‌کند: «آن است که دو واژه در بیت به کار برده شده باشد که هر کدام دو معنا داشته باشند؛ اما سخنور تنها یک معنا را از آنها خواسته باشد. پس، آن دو در دو معنای خواسته نشده با یکدیگر پیوند و همبستگی داشته باشند» (کزازی، 1373: 138 ـ 139)؛ دکتر غنی پور ملکشا نیز این گونۀ دوم را «ایهام در ایهام تناسب» می‌نامد. پس می‌توان گفت شکر و شیرین در معانی غیر مورد نظر یعنی «معشوقه‌های خسرو»، ایهام در ایهام تناسب را پدید می‌آورند.
منبع: پایان نامۀ «بررسی ایهام در آثار سعدی» به قلم نوح پیرسراندیب و راهنمایی دکتر عبیدی نیا

 

علی احمدی در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۱۱ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۳۴ نوشته:

این شعر رو چه زیبا استاد علی اصغر شاهزیدی به همراهی استاد شهناز در یک اجرای خصوصی خونده.
اهنگی که کمتر شبیهش به گوش رسیده .

 

امیررضا مبینی در ‫۱ سال و ۴ ماه قبل، یک شنبه ۲۹ دی ۱۳۹۸، ساعت ۱۴:۴۷ نوشته:

باری دیگر آفریدگار سخن و سیمرغ زرین بال ادب پارسی،سعدی شیرازی، این چنین واژه را با احساس درآمیخته و بدیع و بیان را هم آغوش ساخته است؛ این غزل، نمودی از قله دست نیافتنی تغزل در زبان است و پای هیچ سخنسرایی غیر از خود عالیجناب، بدان نمی رسد.

 

علی در ‫۴ ماه قبل، شنبه ۲۷ دی ۱۳۹۹، ساعت ۲۲:۴۵ نوشته:

کلاس درس شجریان با معصومه مهرعلی

 

ملیکا رضایی در ‫۵ روز قبل، سه شنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۰۲ نوشته:

بیت آخر ایهام ندارد .من با توجه به آموخته های خویش در طی تحصیل دارم میدانم که ایهام آرایه ای ست که حداقل دو معنی را در شعر و متنی میدهد .ایهام به معنی گمان افکندن و سر دو راهی قرار دادن است و اگر در بیتی یا جمله ای با کلمه ای روبه رو گردیم که حداقل دو معنی را بدهد و داشته باشد و هر دو معنی در شعر و بیت و جمله قابل قبول و صحیح باشد ایهام هست .و خب پس تا اینجا میتوان گفت که ایهام آوردن واژه ای است با حداقل دو معنی که هر دو معنی آن نیز مورد نظر شاعر بوده باشد.مثال :

آواز تیشه امشب از بیستون نیامد 

گویا به خواب شیرین فرهاد رفته باشد 

حزین لاهیجی

در این بیت از حزین لاهیجی شیرین ایهام هست و به دو معنی خوش و نام معشوق فرهاد هست و هر دو معنی را میتوان در شعرجاگذاری کرد :

امشب صدای تیشه از کوه بیستون نمیآید احتمالا 1)فرهاد به خواب خوش رفته است 2)به خواب شیرین (معشوقه اش )رفته است .

پس باید آرایه ای ست که دو معنی بدهد وهر دو معنی در شعر جاگذاری گشت و صحیح باشد .

 

 

ملیکا رضایی در ‫۵ روز قبل، سه شنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۰۳ نوشته:

شکر در دو معنی هست :1)ماده سفید شیرین2)نام همسر خسرو 

 

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور ثبت نام کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.