گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۰

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۱

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شعر به ستایش قدرت و شوکت یک شاهزاده و ویژگی‌های برجسته‌اش می‌پردازد. شاعر با بیان نمادهایی از زیبایی و قدرت، بر حسن خاتمه و پیروزی‌های او تأکید می‌کند و از او به عنوان کسی یاد می‌کند که آفرینش را از شر بدخواهان محفوظ نگه می‌دارد. همچنین، شاعر از ساقی می‌خواهد که شراب را به او تقدیم کند تا در میان بزم و سرور لذت ببرد. با دعوت از حکمت و عقل، شاعر به لزوم بهره‌برداری از لذت‌های زندگی و متانت در رفتار تأکید می‌کند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن

مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن

هوش مصنوعی: تاج یا افسر سلطنتی که در میان گل‌ها و گیاهان باغ ظاهر شده، منظرۀ زیبایی را به وجود آورده است، خدایا، بر این زیبایی بر درختان سرو و گلابی که در باغ هستند، مبارک باد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی

تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن

هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که با همت و بزرگی خود در این جایگاه نشسته است، زیرا اکنون هر کسی می‌تواند در جایگاه خودش به خوبی نقش‌آفرینی کند.

# خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت

کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن

هوش مصنوعی: به خاتم جم (خاتم مخصوص که از اسطوره‌های ایرانی است) بگو که به حسن خاتمه (پایان نیک) بشارت دهد، زیرا کاسم اعظم (شخصیتی بزرگ و مهم) از دست اهرمن (نماد شر) کوتاه آمده است.

# تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درش

هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن

هوش مصنوعی: نمی‌دانم این خانه تا ابد آباد بماند یا نه، اما هر بار که از در آن وارد می‌شوم، بوی خوش و دل‌نشین رحمت الهی، مانند باد یمن، مرا نوازش می‌کند.

# شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر او

در همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن

هوش مصنوعی: شوکت و عظمت پور پشنگ (فرزند بزرگ زال و نوه رستم) و شمشیرش که در همه داستان‌های شاهنامه، نشانه‌ای از قدرت و شکوه او به حساب می‌آید، به عنوان یکی از قهرمانان جاودانه جلوه‌گر شده است.

# خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین

شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن

هوش مصنوعی: گویی که چوگانی (سوار) خنگ و نادانی با زیر زین سوار (شهسوار) رام شده است. هنگامی که تو به میدان وارد می‌شوی، انگار که این خنگ را بی‌رحمانه بزن.

# جویبار ملک را آب روان شمشیر توست

تو درخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن

هوش مصنوعی: آب جویبار این سرزمین از قدرت و دلیری توست. تو باید درخت عدالت را بکاری و ریشه‌های بدخواهان را قطع کنی.

# بعد از این نَشگِفت اگر با نکهتِ خُلقِ خوشت

خیزد از صحرای اِیذَج نافهٔ مُشک خُتن

هوش مصنوعی: اگر بعد از این بوی خوش اخلاق و رفتار زیبا و دلنشین تو به مشام برسد، باید شگفت‌زده نشوم؛ چون این بوی خوش شبیه به خوشبویی است که از بیابان ایذج (منطقه‌ای در ایران) و از نافهٔ مشک ختن (شهری در ختن، معروف به معطر بودن) برخاسته است.

# گوشه گیران انتظار جلوهٔ خوش می‌کنند

برشکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن

هوش مصنوعی: گوشه‌نشینان در انتظار دیدن زیبایی‌ها هستند، پس کلا‌ه و نقاب را از صورت کنار بزن تا چهره‌ات نمایان شود و زیبایی‌ات را به نمایش بگذاری.

# مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش

ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن

هوش مصنوعی: حافظ با عقل خود مشورت کرده و می‌گوید که او به او پیشنهاد می‌کند که از ساقی شراب بنوشد، زیرا مستشار مؤتمن به او وعده داده که شراب خواهد داد.

# ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار

تا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من

هوش مصنوعی: ای نسیم، به ساقی بزم اتابک، بگو تا به من از آن جام زرد و نورانی جرعه‌ای بدهد.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش فاطمه زندی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش عندلیب

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۳۹۰ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

عنصری » قطعات و ابیات پراکندهٔ قصاید » شمارهٔ ۱۲۳

شاه گیتی خسرو لشکرکش لشکرشکن

سایهٔ یزدان شه کشور ده کشورسِتان

ناصرخسرو » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۱۸۶

ای دننده همچو دن کرده رخان از خون دن

خون دن خونت بخواهد ریخت گرد دن مدن

همچو نخچیران دنیدی، سوی دانش دن کنون

نیک دان باید همیت اکنون شدن ای نیک دن

راه زد بر تو جهان و برد فر و زیب تو

[...]

ازرقی هروی » قصاید » شمارهٔ ۴۵

سوسن و سنبل نمود از زلف و عارض یار من

سنبلی بس با بلا و سوسنی بس با فتن

سوسن از سیم سپید و سنبل از مُشک سیاه

در سپیدی صد ملاحت، در سیاهی صد شکن

نور و زیب از روی و قد او همی خواهند دام

[...]

منوچهری » دیوان اشعار » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۵۰ - در لغز شمع و مدح حکیم عنصری

ای نهاده بر میان فرق جان خویشتن

جسم ما زنده به جان و جان تو زنده به تن

هر زمان روح تو لَختی از بدن کمتر کند

گویی اندر روح تو مضمر همی‌گردد بدن

گر نیی کوکب، چرا پیدا نگردی جز به شب؟

[...]

قطران تبریزی » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۱۳۸ - در مدح ابوالحسن علی لشگری

ای سهی سرو روان از تو بهشت آئین چمن

روی تو ماهست و گرد ماه از انجم انجمن

مشک داری بر شقایق ورد داری بر عقیق

سرو داری بر گل و شمشاد داری بر سمن

از نسیم زلف تو همچون شمن گردد صنم

[...]

مشاهدهٔ ۲ مورد هم آهنگ دیگر از قطران تبریزی

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

امین ساجدی در ‫۱۶ سال قبل، شنبه ۲۴ مهر ۱۳۸۹، ساعت ۰۹:۴۲ نوشته:

گر به حکم عادلی مسرور گشتند
آن همهیاران کهن همراز مردند... از خودم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ملیحه رجایی در ‫۱۲ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۲، ساعت ۱۰:۱۱ نوشته:

بیت 8 :
بعد از این نشکفت --> بعد از این نشگفت
یعنی شگفتی نیست. جای تعجب نیست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عارف در ‫۱۱ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۳ اسفند ۱۳۹۳، ساعت ۱۷:۳۳ نوشته:

بیت 8:
منظور از ایذج نام قدیم ایذه در استان خوزستان می باشد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۱ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۴، ساعت ۲۱:۱۷ نوشته:

سپاس بانو ملیحه رجایی گرامی
نیکو پندی بود .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یحیی در ‫۱۰ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۴۴ نوشته:

منظور از ایذج، نام صحرایی است میان شیراز و شهر لار که خاکش بسیار شور است و هیچ گیاهی در آن نمی روید. البته به استناد شرح سودی.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایمان در ‫۹ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۴ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۵۸ نوشته:

ایذج نام قدیم شهرستان ایذه کنونی است که پایتخت اتابکان (لر بزرگ)بوده که اشاره شده در بیت آخر به اتابک

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حمید در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۲۴ نوشته:

جویبار ملک را آب روان شمشیر توست
تو درخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن
به نظر من این بیت عالی است
شمشیر برای آن باید در ملک استفاده شود که عدل به پا کند .
مردم در هر زمانی تشنه عدالتند .عدل به درختی تشبیه شده که باید پادشاه بنشاند و بدخواهان عدالت را باید هنوز وقتی که امکانش وجود دارد از بیخ بکند و نگذارد به درخت تبدیل شود .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حمید در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۳۱ نوشته:

خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین
شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن
خنگ چوگانی : اسبی که برای بازی چوگان استفاده میشود
در اینجا کنایه از به دست گرفتن قدرت و پادشاهی است و حافظ میگوید حال که به میدان حکومت وارد شدی بیا و کاری کن کارستان

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مسعود هوشمند در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۱۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۴۵ نوشته:

در بیت چهارم اشاره حافظ به بوی رحمان که از جانب یمن به مشام می رسد یادآور گفته حضرت رسول اکرم (ص) درباره اویس قرن می باشد. اویس عارفی دل آگاه و بصیر بود و در زمان ظهور حضرت محمد از راه دور ایمان به نبوت آن حضرت آورده اما تا زنده بود توفیق زیارت خاتم النّبیین را نیافت و رسول اکرم (ص) پیوسته از این مسلمان عارف پیامهایی دریافت می کرد و در روایت است که رسول خدا گاهگاه رو به سوی یمن کرده و می فرمود:
اِنّی لَاَجِدُ نَفَسَ الرَّحمنِ مِنْ قِبَلِ الْیَمَنِ.
اِنّی اَشَمُّ رایَحَهَ الرَّحمنِ مِنْ قِبَلِ الْیَمَنِ.
یعنی از سوی یمن بوی رحمان را می شنوم.
و منشور حافظ از مضمون بیت چهارم این غزل همان دلبستگی و چشمِ امید و انتظاری است که از اتابک برای قیام و درگیری با مخدوم خود امیر مبارزالدّین را دارد و بلافاصله در بیت پنجم او را همطراز افراسیاب به شمار می آورد زیرا نام او هم پشنگ بوده و این نام پدر افراسیاب است. شاعر به او می گوید حالا که شانس به تو روی آورده و بر اسب مراد حکومت ناحیه لرستان سوار شده یی دستی از آستین به درآورده و نمایشی بده و دامنه حکومت خود را توسعه بخش.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال قبل، دوشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۲۳ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

افسرسلطان گل پیداشد ازطَرف چمن

مَقدمش یارب مبارک بادبرسروو سَمن

افسر: تاج، کلاه پادشاهی

سلطانِ گل: گل به سلطان تشبیه شده است، کنایه ازمخاطب غزل است مخاطبی که به تازگی به تخت پادشاهی جلوس کرده است. باتوجّه به سه واژه ی "پشنگ،ایذج ونام اتابک" که درمتن غزل آمده چنین بنظرمیرسد که این غزل به مناسبت به تخت نشستن یکی ازاتابکان لر(اتابک پشنگ سُلغرشاه فرزند اتابک احمد) درزمان امیر مبارزالدّین سروده شده است.

ظاهراّبعدها حکومت خوزستان وشهرایذه نیزبه ولایت اصلی لُر بزرگ واگذاشته شده بود. یکی از ایشان یعنی افراسیاب پس از مرگ ارغون خان اصفهان را محاصره کرد ولی بزودی سرکوب شد. پایتخت این امرا در شهر ایذه (ایذج) بود. شرح کامل این ماحرا در دانشنامه ی ویکی پدیا موجودهست.

بنابراین واژگان "پشنگ وایذج واتابک" بی دلیل نیامده واشاره ی مستقیم به جلوس یکی ازاتابکان به تخت پادشاهی که باحافظ نیزرابطه ی دوستی داشته هست. ظاهراً حافظ با سرودن این غزل این پادشاه را درحال تشویق وترغیب به مبارزه وجبهه گیری بامبارزالدّین ظالم وسخت گیرمی نماید. البته به رمز واشاراتی مثل: گویی بزن وغیره که درمتن غزل توضیح داده خواهدشد......

طَرْف: جانب وسو

نشستِ خسروی: به تخت نشستن پادشاه

معنی بیت: سرانجام انتظارها به پایان رسید وگل (کنایه ازمخاطب غزل) تاج سلطانی برسرگذاشت وازجانب گلشن ظاهرشد خدایاظهور این سلطان، برسرو وسمن (دوستدارانش) خجسته ومبارکباد.

تختِ تورشکِ مسند جمشید و کیقباد

تاج توغبن ِافسر دارا و اردوان

🌿━━━━━━━━━━🌿

خوش بجای خویشتن بوداین نشستِ خسروی

تانشیندهرکسی اکنون به جای خویشتن

معنی بیت: این برتخت پادشاهی جلوس کردن بسیاربه موقع ومبارک بود بی تردید پس ازاین اتّفاق خجسته،هرکسی به جای خود خواهد نشست وکسی به ناروا جایگاهی رااشغال نخواهد کرد.

خوش دولتیست خرّم وخوش خسروی کریم

یارب زچشم زخم زمانش نگاهدار

🌿━━━━━━━━━━🌿

خاتم جَم را بشارت ده به حُسن خاتمت

کاسم اَعظم کرد ازاو کوتاه دست اهرمن

خاتمِ جم: انگشتری معروف حضرت سلیمان که گویند اسم اعظم برروی اوحک بوده است.دراینجا به این انگشتری شخصیت انسانی داده شده ومورد خطاب شاعرقرارگرفته است.

حُسنِ خاتَمَت: فرجام نیک، سرانجام خوب

اهرمن: دیو،شیطان

معنی بیت: برانگشتری سلیمان مژده وبشارت ده که ماجرای "توطئه ی گم شدن ودردست دیوجای گرفتن" بارسوا شدن دیو با فرجام نیک به پایان رسید بگوخیالت آسوده باد اسم اعظمی که برروی توحک شده توراازدسیسه های شیطان صفتان درامان نگاه می دارد.

گویند که انگشتری سلیمان مدّتی گم شد وبه دست دیوافتاد.اوبامکروحیله مدّتی اندک برتخت سلیمان نشست امّا به برکت اسم اعظم رسواشد وازتختِ سلیمان که به ناروا اشغال کرده بود برکنارگردید. اشاره به همین مطلب است. دراین مضمون زیبا، مخاطب غزل که ظاهراّ آدم باخدایی بوده درمیان حاکمان محلّی به نگینی باارزش همچون نگین سلیمانی تشبیه شده است. حافظ بایاد آوری این داستان به (حاکم جدید مخاطب غزل) اطمینان خاطرمی دهد که تازمانیکه باتوکّل به خدا درراه درست قدم بر دارد نبایست نگران دسیسه ها وتوطئه های کینه توزان باشدوقتی خدا به همراه توباشد هرتوطئه ای چیده شودسرانجام فرجامی نیک رقم خواهد خورد وتوطئه گران همانند دیو رسوا وروسیاه خواهندشد.

مُلک آن ِتوست و خاتم،فرمای هرچه خواهی

براهرمن نتابد انواراسم اعظم

🌿━━━━━━━━━━🌿

تا ابدمعمور باد این خانه کز خاک درش

هر نفس با بوی رَحمان می‌وزد باد یمن

معمور: آباد

بوی رحمان: بوی خداوندرحیم ورحمان، اشاره ی ملیح به گفته ی پیامبراسلام که در تکریم اویس قرنی فرمود: "من ازسوی یمن بوی خدارا حس می کنم"

اویس مسلمانی ساکن قَرَنْ یمن بود مسلمان شدن اویس در یمن و موفق نشدن او به دیدار با پیامبر یکی موضوعاتی است که در عرفان و ادبیات فارسی زیاد به آن پرداخته شده است. اویس به دلیل پرستاری از مادر پیر و ناتوانش، موفق به زیارت پیامبر اسلام نشد، ولی پیامبر او رانَفَسُ الرحمان نامید.

بادِ یمن: باد و نسیمی که از جانب یمن می وزد.

معنی بیت: تاهمیشه این ولایت (ولایت لرستان) آبادان بادا که ازخاک درگاهش هرلحظه بوی خداوندبه مشام می رسد.

حافظ خوش ذوق دراین بیت مخاطب خودرا ازنظر باایمان بودن، درجایگاه (اویس) دیده وقلمرو اورا(یمن) درنظرگرفته است. حافظ که خودساکن شیرازبوده، بوی خدارا از طریق بادی که ازجانب ولایت لرستان می وزیده احساس می کرده است. چنین بنظرمی رسد که مخاطب (اتابک لرستان) حافظ را ازنزدیک زیارت نکرده بوده وهمانند اویس نسبت به پیامبر،دورادور به اوارادت می ورزیده است‌.

سنگ وگِل راکند ازیُمن نظرلعل وعقیق

هرکه قدرنفس باد یمانی دانست

🌿━━━━━━━━━━🌿

شوکت پور پَشنگ و تیغ عالمگیر او

در همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن

شوکت:حشمت،جاه وجلال، فرّ وشُکوه.

پور: پسر

پَشَنگ: نام پدر افراسیاب، ضمن آنکه "افراسیاب" نام یکی ازاتابکان لُرنیزبوده.

معنی بیت: حشمت وعزّتِ حاکمیّتِ تو(مخاطب غزل) همان شوکت وشکوه تیغ جهانگیرپادشاه اسطوره ای توران پسرپشنگ است که درهمه ی شاهنامه ها نَقل شده ونُقل محافل ادبیست.

چنانکه ملاحظه می شودحافظ با این واژگان حماسی وعبارات شورآفرین، درحال روحیّه بخشیدن به مخاطب خویش وآماده سازی او برای قدعلم کردن درمقابل ستمگریهای مبارزالدّین می باشد.

شعرم به یُمن مدح تو صدمُلک دل گشاد

گویی که تیغ توست زبان ِ سخنورم

🌿━━━━━━━━━━🌿

خِنْگ چوگانیّ چرخت رام شد در زیر زین

شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن

خِنْگ: اسب

خِنْگِ چوگانی: اسب مخصوص بازی چوگان که سریع وچالاک است.

خِنْگِ چوگانیِّ چرخ: اسب چالاک فلک

گوی: توپ مخصوص بازی چوگان

معنی بیت: اسب تندوتیز فلک مطیع ورام توشد وتوبه تخت حکمرانی تکیه زدی حال که ازخوش اقبالی سواربراین اسب چالاک چوگانی هستی به بازی بپرداز گویی بزن ودراین میدان هنرنمایی کن.

"گویی بزن" یعنی ازاین فرصت گرانبهایی که به دست توافتاده کمال استفاده راببربه میدان درآی وبازی کن وخاطرات شیرین ونام ماندگارازخود باقی بگذار.

مه جلوه می نماید برسبزخنگ گردون

تا اوبه سر درآید بر رخش پابگردان

🌿━━━━━━━━━━🌿

جویبارمُلک را آب روان شمشیر توست

تودرخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن

جویبارمُلک: مُلک (قلمروحکمرانی) به جویبارو شمشیرپادشاه نیز به آب روان تشبیه شده است.

معنی بیت: قلمروحکومت تو به مانندِ جویباریست که به لطفِ شمشیرتو آب روانی درآن جاری شده است درنگ مکن همه چیزمهیّاست زمین وزمان دست به دست هم داده تاتوبه جولان درآیی شروع کن نهال عدل وداد بنشان وبا توسعه ی عدل وداد، بدخواهان وکینه توزان راازریشه برکن.

به قدّوچهره هرآنکس که شاه خوبان شد

جهان بگیرد اگر دادگستری داند

🌿━━━━━━━━━━🌿

بعدازاین نَشْگِفْت اگر با نُکْهَت خُلق خوشت

خیزد از صحرای ایذج نافه ی مُشک خُتن

نَشْگِفْت: شِگِفتی ندارد، جای شگفتی و تعجّب نیست

"ایذَج" همان شهرایذه هست. نام شهری در استان خوزستان. ظاهراً درمقطعی ازآن روزگاران به لرستان الحاق شده بود.

نافه ی مُشکِ ختن: کیسه ای درشکم نوعی آهوی نر که گویند زیستگاه آن صحراهای خُتن است. این کیسه حاوی مادّه ای معطّروخوش بوست.

نُکْهَت: بوی خوش، بوی خوش دهان و نَفَس

حافظ دراین بیت ازصنعت غلوّ استفاده کرده است ومی فرماید: به لطفِ وجود بوی خوش نفس تو، حتّا ازصحرای ایذه که درقلمروتوست بوی معطّرنافه برمی خیزد یعنی بوی نفس تومثل نافه معطّراست وهمه جاپیچیده است.

معنی بیت: بعد ازاین دیگرهیچ تعجّبی ندارد اگر ازصحرای ایذج شمیم نافه ی مُشک ختن برخیزد چراکه عطروبوی تو همانند نافه فرحبخش ومعطّراست اگرمردم بگویند ازصحرای ایذه بوی نافه شنیده اند تعجّبی ندارد بوی خوش تو تادوردستهاانتشاریافته ومردم آن را نافه انگارند.

ازرهگذرخاک سرکوی شما بود

هرنافه که دردست نسیم سحرافتاد

🌿━━━━━━━━━━🌿

گوشه گیران انتظار جلوه ی خوش می‌کنند

برشکن طَرف کلاه و بُرقع از رُخ برفکن

"گوشه گیران" کنایه ازخودِ حافظ ورندان و قلندرانیست که ازجور امیرمبارزالدّین به تنگ آمده وبه حاشیه رانده شده اند. آنها درانتظار قهرمانی بسرمی برند که قیام کند وشهامت مقابله با این ستمگر راداشته باشد.

انتظارجلوه ی خوش می کنند: مشتاق دیدار هستند ظهورکن وبه تجّلی درآی

برشکن طرف کلاه: گوشه ی کلاه راخم کن ،کلاه را از روی اعتمادبه نفس وشجاعت همچون پهلوانان برسرکج بگذار

بُرْقَع: نقاب،روی بند

بَرفکن: بینداز،بگشا

معنی بیت: ستمدیدگان گوشه گیر بیتابانه در انتظارظهوریک ناجی وقهرمان هستند ازخلوتگاه خویش بیرون بیا نقاب ازچهره بردار و مغرورانه گوشه ی کلاه راخم کن وبه مبارزه بپرداز.

یغمای عقل ودین رابیرون خرام سرمست

درسر کلاه بشکن دربرقبا بگردان

🌿━━━━━━━━━━🌿

مشورت باعقل کردم گفت حافظ می بنوش

ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن

قول: گفته

مُستشار: طَرَفِ مشورت،مشاور، رایزن

مؤتمِن: مورد اعتماد، امین.

معنی بیت: باعقل (درموردِ این اتّفاق میمون ومبارکِ به تخت رسیدن شاه) مشورت کردم گفت ای حافظ این رخداد را به فال نیک بگیر به عیش وعشرت بپرداز وشراب بنوش ای ساقی بنابه فرمایش جناب مشاورقابل اعتماد وامین ومحترم شراب بیاور تااین لحظات عزیز راجشن گرفته وگرامی بداریم!

طنز حافظانه ای که دراین بیت نهفته است اینکه "عقل" دراغلب غزلیّات حافظ درقیاس باعشق، عمله ای هیچکاره ، بی مصرف وفضول است امّا دراینجا چون پیشنهادعیش ونوش به حافظ داده است موردلطف قرار گرفته وازمقام هیچکارگی به مقام والای مستشاری ارتقا پیداکرده وعزیزو محترم شده است!

احتمالاً کرشمه ونازمخاطب غزل چنان اثربخش بوده که عقل بامشاهده ی آن بکلّی ازکار افتاده و مدهوش شده است ودرعالم بی حسّی پیشنهاد نوشیدن شراب را صادرکرده است. حافظِ رند نیک می دانسته که عقل کاملاً ازخودبیخود شده، بلادرنگ دست بکارشده وباآن عقل ازکار افتاده ومدهوش مشورت کرده تاتوانسته باشد پاسخ دلخواه خودرا ازاوبگیرد !

کرشمه ی توشرابی به عاشقان پیمود

که علم بی خبرافتاد وعقل بی حس شد

🌿━━━━━━━━━━🌿

ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار

تا ازآن جام زرافشان جرعه‌ای بخشدبه من

جام زرافشان: جام مُرصَّعْ جامی که گرداگرد و لبه ی آن با طلا منقوش و زینت یافته باشد و مخصوص سلاطین و بزرگان بوده است.

اَتابک:اتابک دراصل لغت ترکیست و اززمان سلجوقیان رواج داشته معنی آن پدربزرگ بود. لغت اتابک مرکّب از دو کلمه آتا و بک مخفّف بیوک، یا بیک به معنی بزرگ است، این اصطلاح دردربارهای ایران معمول وبه معنی آموزگار سلطان و گاهی به معنی بزرگ ایل استفاده شده است. در اینجا همان "اتابک پشنگ بن سلغرشاه" همان مخاطب غزل است که به تخت پادشاهی ولایت لرستان تکیه زده است.

معنی بیت: ای باد صبا، به ساقی مجلس اتابک این پیام مرا برسان تا از جام مُرصَّعْ که دربزم اوبه گردش درمی آید جرعه ای نیز به من ببخشد.

مِی خور به شعر بنده که زیبی دگر دهد

جام مرصّع تو بدین دُرّ شاهوار

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمد مهدی غفوریان در ‫۱ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۳، ساعت ۱۲:۵۳ پاسخ داده:

به به مرسی از این تشریح قشنگ برکت به وجودتون

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫دیروز چهارشنبه، ساعت ۱۵:۳۷ پاسخ داده:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تنها خراسانی در ‫۶ سال و ۹ ماه قبل، سه‌شنبه ۸ بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۰۴:۳۵ نوشته:

مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش
میخانه‌ای که تو برای خویش پی‌افکنده‌ای/ فراخ‌تر از هر خانه‌ای است/ جهان از سر کشیدن می ای که تو در اندرون آن می‌اندازی ناتوان است./ پرنده‌ای که روزگاری ققنوس بود/ در ضیافت توست/ موشی که کوهی را بزاد/ خود گویا تویی.
نیچه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۲۱:۰۰ نوشته:

افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن

مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن

غزل بسیار زیبایی ست به مناسبت میلاد پیامبر اکرم ، گل نماد انسان است و سلطان گل یعنی پادشاه عالم ، و خداوندگار همه انسانها ، حافظ میفرماید افسر و تاج پادشاه عالمیان از طرف چمن یا زندگی پای به این جهان هستی گذارد ، مقام و منزلت حضرت رسول را میرساند که بدون نبوت و تاج پادشاهی ، سلطانی حضرت حق کامل نخواهد بود ، پیدا شد یعنی از قبل وجود داشته است و این نکته بسیار مهمی ست که در باره همه انسانها صدق می‌کند ، یعنی انسان ، جان است و امتداد خدایی که ازلی و ابدی ست ، پس امتداد یا سایه خدا نیز ازلی و ابدی بوده و با حضور در این جهان تنها به نقش و صورت در آمده و پیدا یا ظاهر میشود . در مصرع دوم سرو نماد خداوند و سمن نماد هشیاری و خرد و اصل یا ذات زیبای خدایی انسان است ، پس این میلاد یا ظهور بر خداوند و امتداد او که انسان است مبارک و فرخنده باد .

خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی

تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن

حافظ پای نهادن پیامبر در این جهان را نشستن و تکیه زدن بر جایگاه خسرو یا آن یگانه پادشاه میداند ، یعنی حضور پیامبر در این جهان فرم مساوی ست با ظهور خداوند و این در باره اولیای خدا و عرفا یا انسانهای کامل نیز صدق می‌کند، پس حافظ می‌فرماید چه خوش است این جانشینی و خلیفه ای که خدا برای خود بر گزیده و به جهانیان معرفی نمود که بااین جانشینی حجت تمام گردیده تا انسانهای دارای منیت و فرعونیت بر سر جای خود بنشسته و نور حق در جهان جایگزین آنان شود و البته انسانهایی که با دید خداوند جهان را می نگرند نیز در جایگاه واقعی خود خواهند نشست . مولانا در دفتر پنجم مثنوی در همین رابطه میفرماید :

یک ستاره در محمد رخ نمود / تا فنا شد گوهر گبر و جهود

گبر و جهود نماد انسانهایی هستند با نظر و جهان بینی مادی ، این جهانی و غیر خدایی به جهان می نگرند، که گوهری ارزشمند می نمایند ولی به محض درخشیدن ستاره ای همچون محمد که ماه مجلس گردد ، آن جلوه های گوهر نما رنگ باخته ،‌فنا ، از نظرها محو و بر سر جای و جایگاه واقعی خود خواهند نشست و نه چیزی بیشتر از آن ، اینگونه که ما انسانها آن دید چیزهای مادی را بجای خدا در دل و مرکز خود قرار داده و جهان را با نگاه گبر و جهود نظاره میکنیم .

خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت

کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن

منظور از خاتم جم آخرین پادشاه ایرانیان است که از نسل جمشید شاه بوده و خسرو اول یا انوشیروان میباشد و یا شاید هم مراد از آخرین پادشاه خسرو پرویز باشد که او نیز نواده انوشیروان و از نسل جم یا جمشید است ، پس حافظ ضمن در نظر گرفتن فروریختن بخشی از طاق کسری همزمان با میلاد حضرت رسول میفرماید با این ریزش به آخرین پادشاه جم بشارت ظهور پیامبری را دهید که از قضا او نیز خاتم پیامبران است و پس از او پیامبری ظهور نخواهد کرد . پیامبری که خداوند همانند سلیمان با اسم اعظم خود دست اهریمن را از او کوتاه نمود ، یعنی شیطان و نفس راهی بر ای نفوذ در وی نداشته و او از هرگونه منیت و هوای نفسانی مبرا میباشد .

تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درش

هر نفس با بوی رحمان می وزد باد یمن

پس خانه و خاندان حضرت رسول تا ابد آباد باشد که از خاک درگاهش هر نفس یا هر لحظه بوی رحمان یا خداوند رحیم از باد صبا که از سوی یمن یا عالم یکتایی می‌وزد به مشام میرسد .یمن در اینجا به داستان سلیمان و بلقیس و باد صبا مربوط می‌شود که عزیزان بهتر از نگارنده به آن واقفند .

شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر او

در همه شهنامه ها شد داستان انجمن

پشنگها در شاهنامه فردوسی موسس و بنیانگذاران سلسله ها و فرمانروایی ها هستند که حافظ نماد گونه آنرا در باره حضرت رسول بکار برده و میفرماید شوکت و شکوه پیامبر و شمشیر عالمگیر او در همه نامه های پادشاهان عصر او داستان و سخن روز انجمن ها شد ، حافظ منظور از تیغ و شمشیر را در دو بیت پس از این شرح می‌دهد و به بیان چگونگی عالمگیر شدن سریع این ایدئولوژی می پردازد تا ما از رفتن به ذهن و خیال پردازی در باره عالمگیر شدن و تاسیس این دین جدید در زمان حیات حضرت پیامبر با زور شمشیر اجتناب کنیم . درواقع قریب به اتفاق جنگهای پیامبر تدافعی بوده و در دو مورد فتح مکه و جنگ با روم نیز هیچ جنگ و درگیری در نگرفت و این عالمگیر شدن به پیام برابری‌ انسانها فارغ از نژاد و رنگها و سایر سخنان نوی مربوط می‌شد که در دوران بربریت حجاز و بیشتر نقاط اروپا و جهان ، تحولی بزرگ محسوب میشد و حافظ میفرماید در نامه شاهان به یکدیگر داستان انجمن بود .(بیشتر از یک شاهنامه نداریم ولی نامه های شاهان به یکدیگر فراوان ، و با این جمع بستن ، حافظ منظور خود را به روشنی برای ما بیان میکند )

خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین

شهسوارا ، چون به میدان آمدی گویی بزن

خنگ یا اسب خاص چوگانی همان ابزار رسالت است که توسط چرخ هستی یا خدا در اختیار پیامبر قرار گرفته و اکنون این اسب سرکش پس از مرارت های بسیار رام و مطیع گشته ، در خدمت سوار کار خود قرار میگیرد تا انسانهای عاشق به اصل خود را که همچون گوی چوگان ، بدون دست و پای شده و خود را در اختیار کن فکان خدا قرار داده اند در مسیر درست و هدفمند خود بحرکت در آورده ، به مقصد نهایی که یکی شدن و وحدت با خداست برساند .در مصرع دوم حافظ ادامه میدهد ای شهسوار عشق ، اکنون که سخن از تو به میان آمد ضربه ای به گوی عاشقی همچون حافظ بزن و او را نیز به مقصد نهایی راهبر باش .

جویبار ملک را آب روان شمشیر توست

تو درخت عدل بنشان ، بیخ بدخواهان بکن

حافظ در این بیت به توصیف تیغ و شمشیر واقعی حضرت رسول پرداخته و تعالیم انسان ساز قرآن را آب روان زندگانی میداند که در جویبار آب هشیاری ملک یا هستی جریان دارد و تشنگان حقیقت را سیراب میکند ، حافظ بارها به تاثیر گرفتن غزلهای ناب خود از متون قرآنی اشاره نموده است ازجمله بیت معروف صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ / هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم . صد البته که لسان الغیب بر خلاف قشریون به عمق و هسته معارف قرآن دست یافته است و نه قشر و پوسته آن ، عمقی که موجب تراوش ابیاتی چنین شگفت انگیز از عمق جان او شده است که خود وی را نیز به تحسین وا داشته ، قدسیان را در عرش می بیند که شعر او را از بر میخوانند . پس حافظ شمشیر واقعی حضرت رسول را معارف قرآنی میداند که موجب عالمگیر شدن او و نقل مجلس شاهان و نامه های آنان شده است .در مصرع دوم ادامه میدهد که حضرت رسول با این تیغ یا آب معرفت جاری شده از جویبار هستی درخت عدل الهی را آبیاری نموده تا به ثمر رسد و با همین معارف ریشه بدخواهان یا فرعونیان ستیزه گر را خشکانده و بر می کند . انتشار همین آب زندگانی و معارف الهی توسط حافظ و سایر بزرگان است که بدخواهانی مانند ریاکاران و زاهدان بی عمل را رسوا نموده و چشم انسانهای آزاده را بینا میکند .

بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت

خیزد از صحرای ایذج نافه مشک ختن

یکی از ویژگی‌های شاخص پیامبر اکرم خلق خوش اوست که در قرآن از آن با عنوان خلق عظیم یاد شده و علاوه بر خوشرویی و سایر خصیصه‌های اخلاق نیکو ، در برگیرنده شرح صدر و فضا گشایی حضرت رسول میباشد که زبانزد است و حافظ میفرماید جای هیچگونه شگفتی نیست که از این عطر خوش اخلاق نیک پیامبر ، حتی از آهوان صحرای ایذج (ایذه ) که در همین نزدیکی ست نیز عطر نافه و مشک ختن که در دور دستها و سرزمین چین است به مشام برسد ، یعنی انتشار عطر این اخلاق نیکو بر روی همه انسانها چه در دور و چه نزدیک ، تاثیر گذاشته و آنها را به زندگی مرتعش کرده و عطر این زنده شدن به خدا را در پیرامون خود منتشر می‌کنند ، این عطر افشانی محدود به زمان و مکانی خاص نبوده و همه انسانها قابلیت دریافت و تاثیر پذیری از این عطر زندگی را دارا میباشند ، عالمگیر شدن آموزه های قرآنی نیز به سبب همین جویبار روان و خلق خوش است .دوستانی شاید خرده گرفته و اوضاع کنونی مسلمانان جهان را در خلاف جهت بیانات حافظ بشمار آورند که باید اذعان داشت برداشت بشریت از دین و رسالت پیامبران است که اشکال کار بوده و توجه به قشر دین و عدم توجه به آموزشهای بزرگانی مانند عطار ، مولانا و حافظ است که کار مسلمانان و حتی بشریت را به اینجا کشیده است وگرنه در ذات ادیان عیبی وجود نداشته و بلکه عیب و ایراد از مسلمانی ما ست .

گوشه گیران انتظار جلوه خوش میکنند

بر شکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن

گوشه گیران در اینجا کنایه از انسانهایی ست که عشق به چیزهای این جهانی را از دل و مرکز خود بیرون نموده ، عشق حضرت معشوق را در دل دارند و در انتظار جلوه گری اصل زیبای خدایی خود بسر می برند ، جلوه و ظهوری که عاقبتی خوش دارد زیرا که انسان عاشق را به اصل خود وصل می گرداند ، بر شکن طرف کلاه کنایه از شکستن ذهن و هر آنچه که تراوشات ذهن و فکر انسان عاشق است و پس از این است شکستن کوه ذهن است که پرده و برقع از روی حضرت معشوق کنار رفته و انسان به دیدار حضرتش نایل شده و به او زنده میشود ، این مطلب یادآور تقاضای موسی برای دیدن روی خدا ست که خداوند تلویحا به موسی فرمود با متلاشی شدن کوه ذهن است که او موفق به دیدار روی خدا خواهد شد .

مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش

ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن

پس حافظ یا انسان عاشق از طریق مشورت با عقل و خرد خود به این نتیجه می‌رسد که برای شکستن طرف کلاه یا شکستن کوه ذهن خود و دیدار و زنده شدن به حضرت معشوق تنها یک راه بیشتر نداشته و آنهم نوشیدن می معرفت و شراب خرد ایزدی ست که در غزلیات بسیاری به این تنها راه اشاره نموده است ، پس ای ساقی یگانه ، به استناد سخن و قول مورد اعتماد عقل و خرد به کار بخشش بدون وقفه می خرد خود پرداخته و حافظ و همه انسانهای عاشق را از آن برخوردار فرما .

ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار

تا از آن جام زرافشان جرعه ای بخشد به من

پس حافظ در انتها باد صبا را واسطه این تقاضا قرار داده و از اتابک که در اینجا رمز خداوند است میخواهد تا از آن می خاص که در جام زرافشان قرار دارد جرعه ای به او بخشد تا هرچه زودتر به زر معرفت الهی دست یافته و به او زنده شود . زر افشان به معنی پراکندن و پخش کننده زر میباشد .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حمید در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۲۵ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۰۸:۰۴ پاسخ داده:

به این میگن آسمان و ریسمان به هم بافتن

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مرداد ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۰۸ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رند در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۱، ساعت ۱۵:۳۳ نوشته:

(شاه بیت غزل 390)

جویبار مُلک را، آب روان شمشیر توست

تو درخت عدل بنشان، بیخ بدخواهان بکن.

حقایق ساری و جاری در مسیر زمان (حق تعالی) ضامن برقراری توازن و ریشه کن کردن تبعیض، در طی روزگاران به دست برگزیدگانش است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رسول لطف الهی در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱ مهر ۱۴۰۳، ساعت ۱۳:۳۹ نوشته:

شرابی تلخ میخواهم که مردافکن بود زورش

ولی یک عده می‌گویند عرفانیست منظورش

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

میلاد شریفی در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، جمعه ۹ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۴ نوشته:

بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت

خیزد از صحرای ایذج نافه مشک ختن

منظور از صحرای ایذه در این بیت شهر ایذه امروزی هست که در گذر زمان از ایذه به ایذه تغییر نام داده این شهر زمانی پایتخت اتابکان لر بوده که حافظ در بیت آخر نیز به اتابک اشاره می‌کند

ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار

تا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۳۹۰

تازه‌های نرم‌افزار گنجور