گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۶

وزن:	فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۸

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به longing و آرزوی وصال محبوب اشاره می‌کند. او از امید به بازگشت طایر قدسی، نمادی از عشق و زیبایی، سخن می‌گوید و اینکه با اشک‌ها و دعاهایش انتظار دارد بار دیگر دولت و سعادت به زندگی‌اش برگردد. همچنین، او از عشق خود به محبوبش که در خاک پای او است، یاد می‌کند و آرزو دارد که در پی او به جمع یارانش برگردد. در نهایت، شاعر با تأکید بر ارزشی که وجود محبوب برای او دارد، به عشق و شوق او به درگاه محبوب اشاره می‌کند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# اگر آن طایرِ قدسی ز دَرَم بازآید

عمرِ بگذشته به پیرانه سرم بازآید

هوش مصنوعی: اگر آن پرندهٔ ملکوتی به سراغم بیاید، عمر از رفته‌ام به دوران پیری بازمی‌گردد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# دارم امّید بر این اشکِ چو باران که دگر

برقِ دولت که بِرَفت از نظرم بازآید

هوش مصنوعی: به شدت امیدوارم که این اشک‌هایی که مانند باران می‌ریزد، باعث شود که خوشی و سعادت که از نظرم رفته دوباره به زندگی‌ام برگردد.

# آن که تاجِ سرِ من خاکِ کفِ پایش بود

از خدا می‌طلبم تا به سرم بازآید

هوش مصنوعی: کسی که برای من مانند تاج سر ارزشمند بود و احترامش را به حدی می‌رساند که خاک پایش را بر خود ترجیح می‌دادم، اکنون از خداوند دعا می‌کنم که دوباره به سراغم بازگردد.

# خواهم اندر عقبش رفت به یاران عزیز

شخصم ار بازنیاید خبرم بازآید

هوش مصنوعی: می‌خواهم پشت سر او بروم و به دوستان گرامی‌ام بگویم، اگر خبر از من به او نرسد، حداقل خبرش به من برسد.

# گر نثارِ قدمِ یارِ گرامی نکنم

گوهرِ جان به چه کار دگرم بازآید؟

هوش مصنوعی: اگر برای یار عزیزم جانم را نَثار نکنم، پس جانم به چه کار دیگری خواهد آمد؟

# کوسِ نو دولتی از بامِ سعادت بزنم

گر ببینم که مَهِ نوسفرم بازآید

بر بلندای بام سعادت، طبل خوشبختی می زنم اگر ببینم که معشوق تازه سفرکرده ام بازمی گردد.

# مانِعَش غلغلِ چنگ است و شکرخوابِ صَبوح

ور نه گر بشنود آهِ سحرم بازآید

هوش مصنوعی: مُعشوق (یعنی آن کسی که شاعر به او عشق می‌ورزد) صدای ساز و دل‌انگیزی دارد و در حالت خوشی و سرخوشی به سر می‌برد. اگر او صدای آه و ناله‌ی شاعر را بشنود، به سوی او بازخواهد گشت.

# آرزومندِ رخِ شاهِ چو ماهم حافظ

همتی تا به سلامت ز درم بازآید

هوش مصنوعی: حافظ آرزو دارد که مانند ماه، رخ شاه را ببیند و از درِ او به سلامت خارج شود، بنابراین از او می‌خواهد که کامیابی و تلاش بیشتری به خرج دهد تا به این آرزو برسد.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش م. کریمی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۲۳۶ به خوانش محمدرضا ضیاء
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

پیشنهاد مشق شعر

صائب تبریزی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۱۹

چشم دارم که مه نو سفرم باز آید

روشنی بخش چراغ نظرم باز آید

چون صدف مشرق خمیازه شده است آغوشم

به امیدی که گرامی گهرم باز آید

نفس پا به رکابم دم عیسی گردد

[...]

فیض کاشانی » شوق مهدی » غزلیات » شمارهٔ ۴۹

اگر آن نائب رحمان ز درم باز آید

عمر بگذشته به پیرانه سرم باز آید

دارم امید خدایا که کنی تأخیری

در اجل تا به سرم تاج سرم باز آید

گر نثار قدم مهدی هادی نکنم

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از فیض کاشانی

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

طوطی در ‫۱۴ سال و ۶ ماه قبل، پنجشنبه ۲۴ فروردین ۱۳۹۱، ساعت ۰۹:۴۲ نوشته:

از غزل هائی که میتوان حدس زد که در ایام هجرت شاه شجاع از شیراز در موقع تسلط شاه محمود بر شیراز، یعنی در فاصلۀ بین سالهای 765 ه. ق و 767 ه . ق سروده شده باشد، یکی هم همین غزل است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حمزه در ‫۱۲ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۹ دی ۱۳۹۲، ساعت ۱۵:۴۱ نوشته:

در بیت دوم مراد از برق، رعد و برق است که وقتی میزند پشت سر آن باران می آید
حالا در این بیت گفته من که دچار اشک شدم به خاطر آن برقی است که آن طایر قدسی یک لحظه زده و رفته. حالا امیدوار است که دوباره برگردد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۵ دی ۱۳۹۴، ساعت ۱۱:۲۴ نوشته:

مانعش ...... و شکرخواب صبوح
ورنه گر بشنود آه سحرم باز آید
غلغل گُل گشت: 6 نسخه (801، 813، 818، 824، 855{غلغل مُل گشت} و 1 نسخۀ بسیار متأخر: 894) خانلری، عیوضی
غلغل چنگ است: 30 نسخه (803، 819، 821، 823، 825، 827، 843 و 23 نسخۀ متأخر و بسیار متأخر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، نیساری، سایه، خرمشاهی- جاوید، جلالی نائینی- نورانی وصال
37 نسخه دارای غزل 232 اند و از آن نسخ یکی مورخ 875 بیت فوق را ندارد. نسخۀ مورخ 822 خودِ غزل را ندارد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۵۷ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

اگر آن طایر قدسی زدرم باز آید

عمربگذشته به پیرانه سرم بازآید

طایرقدسی ایهام دارد :۱_ پرنده‌ ایی ملکوتی وپاک منزّه و(همای سعادت) ۲_معشوق و یار فرشته‌ سیرت

معنی بیت : چنانچه آن یارفرشته سیرت که درحال حاضر ازفیض حضورش محروم هستم دوباره بازگرددبه خانه‌ام بیاید، عمرِ ازدست رفته وسپری شده یِ من مجدداً بازخواهد گشت ومن ِپیرانه سر، دوباره جوانی آغاز خواهم کرد.

»عمر بگذشته« هم به معنای " عمر سپری شده" وهم به معنایِ «معشوق» است. امروزه هم به دلبندان وعزیزان می‌گویند : عمرم ،توعمرمنی.

بازآی که بازآید عمرشده یِ حافظ

هرچندکه نایدبازتیری که بشدازدست

🌿━━━━━━🌿

دارم امّیدبراین اشکِ چوباران که دگر

برق دولت که برفت از نظرم باز آید

برق: صاعقه، نور، درخشندگی

دولت: معشوق ،نیکبختی ، سعادت

مقصوداز «برق دولت» محبوب، معشوق وعزیزی که مخاطب این غزل هست وروی سخن شاعربا اوست. هم او که حضورش دولتی عظیم بود ووقتی درمقابل چشمان شاعر حاضر می گشت چشمان شاعر ازدرخشندگی برق می زد .

معنی بیت:

همچنان امیدوارم براین اشک دمادم که مانندبارش باران استمرار داشته باشد تاشاید آن عزیزی که رفته وهیچ خبری ازاوندارم درمقابل چشمانم ظاهر و نمایان گردد. گریه ی زیادعاشق درفراق یار سرانجامی خوش داشته واغلب سبب میگردد که معشوق دلش به رحم آمده وبسوی عاشق بازگردد همچنانکه باران فراوان موجب ایجادرعدوبرق وصاعقه، نور، درخشش خیره کننده میگردد.

گریه ی شام وسحر شکرکه ضایع نگشت

قطره ی باران ما گوهریکدانه شد

🌿━━━━━━🌿

آنکه تاج سـرمن خاک کف پایش بود

از خدا مـی‌طلبم تا به سـرم باز آیـد

معنی بیت:

دوباره ازخدا وند می طلبم که خاک کف پایِ آن کسی که (معشوق) تاجِ سرمن بودرابه من بازگرداندومرا ازفیض وصال بهره مندسازد.

دست ازطلب ندارم تاکام من برآید

یاجان رسدبه جانان یاجان زتن برآید.

🌿━━━━━━🌿

خواهم اندر عقبش رفت به یاران عزیز

شخصم ار بـاز نـیاید خـبـرم بـاز آید

معنی بیت:

به دنبال آن یار سفر کرده خواهم رفت هرچندکه مرارتها وسختی های فراوان پیش رویم باشد.من تازمانی که به هدفم نرسم تلاش خواهم کرد. شخصم(تنم،وجودم) چنانچه بازنیاید حداقل خبرمرگم به یاران وبازماندگان عزیزم خواهدرسید.حتی اگر زنده نمانم و خبر مرگم به شما برسد .

رحم آربردل من کز مهر روی خوبت

شد شخص ناتوانم باریک چون هلالی

🌿━━━━━━🌿

گـر نــثار قـدم یـار گـرامـی نـکنـم

گوهرجان به چه کار دگرم باز آید؟

اگر جان گرامی وعزیز را فدای قدوم مبارک دوست (معشوق) نکنم پس گوهر ارزشمندجان به چه درد دیگری می‌خورد ؟ ! اگر معشوق نباشدهمان بهترکه جان نیز نباشد.جان عاشق وقتی ارزش دارد که درراه معشوق نثارگردد.

جان بی جمال جانان میل جهان ندارد

هرکس که این نداردحقا که آن ندارد

🌿━━━━━━🌿

کوس نو دولتی ازبام سعادت بزنم

گـرببینم کـه مهِ نوسغرم بـاز آیـد

انسجام ویکپارچگی دراین غزل تاآخر نمودبارزداشته وموضوعِ آرزوی بازگشت یارسفرکرده ،همچنان استمراردارد.

کوس: طبل بزرگ

معنی بیت:

اگر ببینم که آن یار سفر کرده‌ام بازگشته است، بر بام خوشبختی رفته وبه نشانه ی شادمانی طبل بزرگ می‌نوازم و ازشعف وشوروشادی، همگان راآگاه می سازم که یارم بازگشته ومن خوشبخت وسعادتمندشده ام.

کوس ناموس توبرکنگره یِ عرش زنیم

علَمِ عشق تو بربام سماوات بریم

ناگفته نماندکه در قدیم بخاطر چند چیزکوس وطبل می زدند : 1- وقتی کسی به پادشاهی می‌رسید چندین نوبت بر بام قصرشاهی کوس می نواختند ،. 2- وقتی کسی به مقامی می‌رسید. 3- وقتی پاشاه برای سفر یا شکار حرکت می‌کرد. 4- برای اعلام رؤیت هلال درماه رمضان وبیدارکردن مردم جهت صرف افطار وسحری وعبادت و........

🌿━━━━━━🌿

مانعش غلغل چنگست‌وشَکَرخواب صبوح

ور نـه گر بـشـنـود آه سـحـرم بـاز آید

غلغل: نواو آهنگ

چنگ (از سازهای زهی ایرانیست)

خواب شیرین صبوح: خواب صبحگاهی (خواب پس از نوشیدن شراب بامدادی )

معنی بیت:

محبوب من دایم مشغول عیش وعشرت است بانگ ونوای چنگ وغلغله ی شادی وخواب شیرین صبگاهی مانع ازاین می‌شود که معشوق آه و ناله‌ی سحرگاهی مرا نشنوداگر این خوشگذرانیهامحبوب نبود بی تردید آه سحرگاهی مرا می شنیدو بسوی من بازمی‌گشت.

بادل سنگینت آیاهیچ درگیردشبی

آه آتشناک وسوزسینه شبگیر ما؟

🌿━━━━━━🌿

آرزومنـد رخ شـاه چـو مـاهم حـافظ

هــمّتی تا بـسـلامت ز درم بـاز آیـد

آرزوی دیدارمعشوق ماهرو رادارم ومشتاقانه درانتظاری سخت بسر می برم . ای حافظ همتّی کن، دعایی کن تا شاه(معشوق) به سلامت باز گردد.

ماشبی دست برآریم ودعایی بکنیم

غم هجران توراچاره زجایی بکنیم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تماشاگه راز در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۴۸ نوشته:

معانی لغات غزل (236)
طایر قدسی : پرنده عاالم پاک بالا ، پرنده عرشی ، کنایه از شاه شجاع.
پیرانه سر: سَرِ پیری .
برق: درخشش ، فروغ . برقِ دولت:فروغ ستاره بخت واقبال.
شخص: پیکر ، تن ، کالبد و جودی انسان . نثار:ریختن و پاشیدن زرو و گوهر به پای عروس ، ریختن و پراکندن زرو سکّه بر سر عروس ، شا باش کردن ، افشاندن مسکوک یا نقل ونبات .
کوس:طبل ، دُهُل ، نقّاره .
کوس نودولتی: نواختن دُهُل و طبل به هنگام استقرار دولت جدید بر پشت بام دار الحکومه به منظور با خبر شدن مردم از این واقعه .
غلغل چنگ: صدای چنگ ، صدای بم و همهمه مانند چنگ .
شکر خواب صبوح: خواب شیرین بامدادای .
آرزومند رخ شاه چو ماهم: آرزوی دیدارِ رویِ چو ماه شاه را دارم .
معانی ابیات غزل (236)
(1) اگر یکبار دیگر آن پرنده عرشی صفت بر من وارد شود ، در این سر پیری عمر ، از دست رفته ام دوباره به من بر می گردد .(2) از این اشک چون باران چشمداشت دارم که برق سعادتی که از جلو دیدگانم رفته است دوباره ( در آسمان اقبال جهش کرده ) وبه چشم بخورد. (3) از خدا می خواهم که آن کسی که خاک زیر پایش به منزله تاج سر من بود بار دیگر به سر من باز گردد. (4) به دنبال محبوب خود خواهم شتافت و اگر من شخصاً به نزد یاران عزیز برنگردم خبر( جان سپردن) من به آنها خواهد رسید. (5) اگر گوهر جان خود را به زیر پای یار عزیز نریخته و نثار مقدم او نکنم ، این جواهر جان دیگر به چه درد من خواهد خورد. (6) اگر در یابم که ماه تازه سفر کرده من می گردد از پشت بام خوشبختی تقّاره دولت جدیدرا به صدا در خواهم آورد.(7) صدای غلغل نواختن چنگ و خواب شیرین بامدادی مانع کار است و گرنه اگر آه و ناله سحر من به گوش او برسد یقیناً باز خواهد گشت . (8) حافظ از آرزوی دیدار وی چون ماه شام را دارم . همتی کن تا به سلامت به خانه من باز گردد.
شرح ابیات غزل (236)
وزن غزل: فاعلاتن فعلاتن فع لن
بحر غزل: رمل مثمن مخبون اصلم
*
عماد فقیه : اگر آن طایر فرخنده لقا باز آید جان علوی به تن سفلی ما باز آید
*
این غزل نیز همانند غزل 225 در فاصله 765-767 یعنی در فاصله زمانی که شاه شجاع از حکومت به دور و شاه محمود بر شیراز حکومت می کرد و در اشتیاق بازگشت مجدد او سروده شده است .
و همه ابیات حکایت از شوق وافر شاعر به مراجعت و رسیدن دوباره شاه شجاع به سلطنت می کند. شاعر در بیت دوم اشک خود را به مانند باران تصور کرده و از این باران انتظار جهش برق دولت، در فضای ابر آلود دوری از دیار شاه را دارد . اینکه در بیت چهارم می گوید خیال دارد به دنبالش بروم و اگر هم باز نگشتم یاران خواهندفهمید که من در راه دیدار او فداکاری کردم بدین سبب است که شاه شجاع پس از ترک شیراز و در خلال مدتی که در کار تدارک حمله مجدد به شیراز بود یا حافظ مکاتبه و مراوده داشته و از او می خواهد که به او بپیوندد و حافظ از این کار طفره می رود و این موضوع تا حدی سبب دلگیر سی شاه شجاع شده و حافظ تلویحاً در غزلی دیگر از این عمل اظهار پشیمانی می کند. اینک در این غزل لفظاً و لساناً جبران مافات را کرده و می گوید حال چنین خیالی را دارم که به او بپیوندم
نواختن کوس و نقاره نو دولتی از قدیم الایام مرسوم بوده و به هنگام ورود حکمران یا شاه به دارالحکومه بر بالای بام عمارت حکومتی به منظور آگاهی عموم نواخته می شده وامروزه به جای آن پرچم مخصوص را بر فراز کاخ پادشاهان به اهتزاز در می آوردند . همچنین در رؤیت ماه رمضان و شوال وبه هنگام اذان صبح و غروب ایام رمضان در سابق ، در شهر ها نقاره نواخته می شد.
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نوری در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۲ شهریور ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۵۶ نوشته:

آقای عماد فقیه! به نظر شما از نظر حافظ شاه‌شجاع طایر قدسی است؟ یا مانع دیدن ایشان «غلغل چنگ» و «شکرخواب صبوح» است که اگر «آه سحر» حافظ را بشنود باز می‌آید؟ مضمون همه ابیات این غزل عالی حاکی از این است که فرد مورد نظر حافظ باید از اولیای الهی باشد. مگر شما شاه‌شجاع را در خیل سالکان الی‌الله به شمار بیاورید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا س در ‫۶ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۸، ساعت ۱۸:۲۱ نوشته:

چون غلغل چنگ اومده به نظر من منظور یاره نه خود حافظ. میگه مانعش غلغل چنگ است و شکرخواب صبوح. یعنی یار یا شاه آه سحر من رو نمیشنوه چون داره چرت میزنه و چنگنوازان هم مینوازند و صدای آه من نمیرسه. اگه فقط شکرخواب صبوح اومده بود میشد به تنبلی شاعر تغبیر کرد ولی دلیلی نداره برای حافظ صبح چنگ نواخته بشه. این کار بیشتر برای شاهان انجام میشده.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۵ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۰، ساعت ۱۱:۵۸ نوشته:

اگر آن طایر قدسی ز درم بازآید
عمر بگذشته به پیرانه سرم بازآید
طایر قدسی کنایه از خرد و هشیاری حضور است که در آغاز پای نهادن هر انسانی به این جهان ماده همراه با او به این جهان وارد میشود، این خرد خدایی از جنس فرم نبوده و بلکه از جنسِ عالمِ معنا و بینهایت خدا ست که ذهن انسان قادر به توصیف آن نمی باشد. مولانا از چنین پیوندی اظهار شگفتی کرده می‌فرماید؛
هر کسی در عجبی و عجب من اینست
کو نگنجد به میان، چون به میان می آید ؟
یعنی اینکه بینهایت خدا چگونه در جسم محدود انسان می گنجد؟
اما همراه با رشد جسمانی انسان و تکامل خرد و عقل معاش که از ضروریات زیست انسان در این جهان است، خرد و هشیاری ایزدی به محاق میرود که منجر به تغییر هویتِ انسان از موجودی الهی در قالب فرم به انسانی صرفآ مادی میگردد، استاد شهبازی این خویشتنِ جدید را من ذهنی نامیده است که برآمده از ذهن انسان بوده و از این پس جهان را از منظر ذهن خود دیده و ارزیابی میکند، اما طرحِ خداوند این است که انسان پس از شناختِ این جهانِ مادی، بار دیگر به اصل خدایی خود باز آید و بنا بر عهد الست در عمل، جنس خدایی خود را به اثبات رساند .
حافظ می‌فرماید آنگاه که آن طایرِ قدسی یا هشیاری و خرد خدایی او یا هر انسانی به او بازآید، عمری که به بطالت و بیهودگی سپری شده است نیز بار دیگر به او بازخواهد گشت یعنی که زندگی واقعی انسان آغاز خواهد شد و بزرگان تاکید کرده اند بسیار بهتر و زیباتر است این اتفاق در اوانِ جوانیِ انسان بیفتد. پیرانه سر یعنی فکرهای کهنه و قدیمی که برخاسته از ذهن انسان است و با بازگشت اصل خدایی انسان عمر بگذشته بصورت اندیشه های نو و خلاقانه بر فکر و عمل انسان جاری گشته و انسان بار دیگر جوان میگردد و این همان تولد دوباره است که مسیح از آن سخن می‌گفت.
دارم امید بر این اشک چو باران که دگر
برق دولت که برفت از نظرم بازآید
باران نماد پاکی و پاکیزگی و اشک چون باران بازگشت یا به اصطلاح مذهبی توبه است ، یعنی قصد بازگشت انسان به اصل خدایی خود پس از آزمودن چیزهایی که گمان می برد قادر به خوشبختی او خواهند بود .
پس حافظ یا انسان با این تغییر نگرش به جهان امیدوار میشود تا آن هشیاری و خرد ایزدی که مانند برق از نظر و جهان بینی او محو و ناپدید شده بود دگر بار به او باز گردد، تناسب و زیباییِ خاصِ اشک چون باران و برق ابر بهاری در بیت خودنمایی می‌کند.
آن که تاج سر من خاک کف پایش بود
از خدا می‌طلبم تا به سرم بازآید
حافظ دست به دعا و استعانت از خدا بر داشته و آرزو میکند آن هشیاری و خرد ایزدی که همچون تاج کرَّمنا بر سر او یا انسان بوده و موجب پادشاهی و جانشینی خدا بر روی زمین بود بار دیگر به او باز گردد، تاجی که خاک کف پای حضرت معشوق است یعنی با اینکه انسان از جنس خداست و کل هستی نشات گرفته از یک خرد کل میباشد ، انسان باید حد خود را بشناسد.
خواهم اندر عقبش رفت، به یاران عزیز
شخصم ار باز نیاید خبرم بازآید
حافظ می‌فرماید برای بازگشت هشیاری حضور به انسان ابتدا طلب و سپس همتی بلند باید داشت و در پی آن یار سفر کرده سختی راه را به جان باید خرید، در مصرع دوم تاکید می‌کند که اگر این انسان با هویت شخص کاذب در این راه فنا شود باکی نیست زیرا خبر او باز خواهد آمد، مراد ار خبر در اینجا خبر مرگ نمیباشد، ابیاتی از مولانا و حافظ را برای درک بهتر از واژه خبر مرور می‌کنیم؛
او را چه خبر بود ز عالم ، کز با خبران خبر ندارد
هر چیز که میبینی در بی خبری بینی
تا با خبری والله او پرده بنگشاید
هر که بدید از او نظر باخبر است و بی خبر
او ملکست یا بشر، بر در ما چه میکند؟
همانگونه که می‌بینیم مولانا در این سه بیت خبر را در معانی مختلف بکار برده است ، و حافظ نیز ابیات بسیاری در باره خبر سروده است ازجمله در غزل 189 می‌فرماید:
یا وفا یا خبر وصل تو یا مرگ رقیب
بود آیا که فلک زین دو سه کاری بکند ؟
و در بیت مورد نظر در این غزل نیز مراد از خبر، خبر وصل و زنده شدن حافظ به خدا ست که به یاران عزیز خواهد رسید .
گر نثار قدم یار گرامی نکنم
گوهر جان به چه کار دگرم بازآید
برای دریافت عمیقتر معنی بیت بهتر است ابیاتی از مولانا را در این رابطه مرور کنیم؛
نثار خاک تو خواهم به هر دمی دل و جان
که خاک بر سر جانی که خاک پای تو نیست
و در غزلی دیگر ؛
به شکر خنده اگر می ببرد جان کسی
می دهد جان خوشی پر طربی پر هوسی
و در مثنوی دفتر پنجم ؛
هین بده ای زاغ این جان باز باش / پیش تبدیلِ خدا جانباز باش
پس حافظ در رابطه با گوهر جان جسمانی با ما سخن نگفته، بلکه مراد جان دلبستگی های ما به چیزها و چیدمان دارایی های دنیوی ما میباشد که گمان می‌بریم گوهری گرانبها بوده و مانند جان آنرا عزیز میداریم.اگر انسان واقعآ بخواهد هشیاری و خرد خدایی خود را باز یابد راهی جز اینکه جان خویشتنِ کاذب و متوهمش را نثار آن یار گرامی کند راه دیگری ندارد، جان من ذهنی بجز قربانی شدن در راه آن یار گرامی به کار دیگری نمی آید و خاصیتی بجز لطمه زدن به کار اصلی انسان در جهان ندارد.
کوس نودولتی از بام سعادت بزنم
گر ببینم که مه نوسفرم بازآید
پس از قربانی نمودن خود کاذب انسان است که طبل شادی این دولت نو خاسته یا خرد و هشیاری اصیل خدایی نواخته می‌شود آنهم در بلند ترین مرتبه آن یعنی در بام سعادت، و آن لحظه ای ست که آن ماه رو یا خرد و هشیاری به سفر رفته به جایگاه آغازین خود بازگردد، نو سفر یعنی تازه به سفر رفته و تاکیدی دیگر است که انسان باید در جوانی و تا هنوز طایرِ قدسی خیلی از وی دور نشده است بازگشت و رویِ زیبایِ همچون ماهِ او را ببیند.
مانعش غلغل چنگ است و شکرخواب صبوح
ور نه گر بشنود آه سحرم بازآید
غلغل چنگ در اینجا کنایه از سر و صداهای ناهنجار و ناموزونِ ذهن انسان است که زیبا و خوش آهنگ بنظر می رسند اما درواقع چنین نیستند و لحظه ای انسان را رها نکرده، فکری پس از فکر دیگر را در سر می پروراند، فکرهایی که غالبا حول محور دلبستگی های دنیوی انسان می چرخند، خواب شیرینِ صبحگاهی کنایه از خوشی و لذت های زودگذر ناشی از چیزهای این جهان مانند رسیدن به ثروت یا مقامی و یا تایید و توجه و این قبیل چیزهاست و حافظ می‌فرماید این دو یعنی غلغل چنگ و شکر خواب صبحگاه، موانعی مهم هستند که موجب عدم بازگشت آن ماه نو سفر یا خرد و هشیاری خدایی انسان میباشند. اگر این دو مانع مهم نباشند بطور قطع آن اصل خدایی انسان با شنیدن آه سحر یا تقاضا و طلب انسان بسوی او بازخواهد گشت. شرط اولیه طلب است که این طلب نیز بو اسطه لطف و خواست حضرت معشوق در انسان پدید می آید .
آرزومند رخ شاه چو ماهم حافظ
همتی تا به سلامت ز درم بازآید
حافظ در انتهای غزل می‌فرماید بمنظور دیدار یا یکی شدن با حضرت معشوق که همان وفای به عهد الست است علاوه بر خواست و عنایت خدا و همچنین طلب و خواست انسان، همتی بلند نیز لازمه انجام کار میباشد تا آن یار ماه روی به سلامت ز در باز آید و انسان تاج سر و پادشاهی خود را باز یابد، پس بدونِ کارِ مستمر و صِرفاََ با طلب و خواستِ انسان کار به انجام نخواهد رسید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

m.q در ‫۳ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۱۱:۳۳ پاسخ داده:

سلام عرض می‌کنم خدمت شما

چند روزی هست که با گنجور و به صورت عمیق تری با اشعار آشنا شدم. چندان آشنایی و تخصصی در حوزه‌ی اشعار و تفسیر وتعبیری از آنها ندارم اما به تازگی بسیار به این حوزه علاقه مند شده ام.

در اکثر اشعاری که در جستجوی درک معنی و برقراری ارتباط با آنها بودم که بسیار برایم سخت و دشوار بود با تعبیر و تفسیر دقیق و روان و خاص و متفاوت شما توانستم با این اشعار ارتباط برقرار کنم. متن‌های شما آنچنان احساس خوبی را در من ایجاد کرد که سبب شد حساب کاربری در گنجور ایجاد کنم و از این لطف و محبت و احساس مسئولیتتان که سبب می‌شود دانش و خردتان را در اینجا ثبت کنید تا جوانی مثل من بتواند از آنها بهره بگیرد، سپاسگزاری کنم.

موفقیت و سلامتی روز افزون را برایتان آرزومندم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۳ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۰۱:۳۸ پاسخ داده:

با درود و سپاس فراوان، بدونِ شک شعر و شرابِ حافظ برای همه انسان‌ها ست ( نه فقط متخصصین ) و چه خوب که در اوج جوانی با حافظ مأنوس شده اید ، به میخانه اش خوش آمدید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۱، ساعت ۱۳:۰۶ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۱ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۷ آذر ۱۴۰۳، ساعت ۰۸:۰۹ نوشته:

اگر آن پرنده ماورایی همراه با دریافت‌های شیرین به پیشم آید، در هنگام پیری عمر دوباره خواهم یافت(ایهام عمر: معشوق)
۲- امید واثق دارم که با این اشک پیوسته چون باران( شوق و تمرکز مداوم) معشوق که چون روشنایی و برق سعادتمندی‌ام بود بازگردد( تناسب برق و باران)
۳- از خدا می‌خواهم که معشوقم که خاک پاهایش تاج پادشاهی و کامرانی‌ام بود دوباره به پیشم آید(دوباره تاج‌گزاری کنم)
۴- چنان شوقش پیچیده در جان که با عزیزترین یارانم به دنبالش خواهم رفت، تا جایی که اگر خودم برنگردم خبر از بین رفتنم در این شوق به شما برسد( خانلری: رفت و به یاران عزیز- واو معیت)
۵- آری مشتاقانه چنین خواهم کرد، جواهر ارزشمند جان اگر به پای معشوق ریخته نشود، به چه کار دیگری می‌آید؟!
۶-و در پایان اگر معشوق ماه دیدارم برگردد، بر بلندای سعادتمندی و خوشبختی بر طبل پادشاهی نو خواهم زد.( حال خوش یا همان بازگشت معشوق همه چیز حافظ است)
۷- اما مانع این وصول، نوای چنگ و خوای شیرین صبحگاهی است، ولی اگر آه سحرگاهم را دریافت کند حتما به پیشم می‌آید(خانلری: غلغل گل گشت-جوشش و شکفتگی گل)
۸- بی‌تابانه آرزوی دیدار این شاه‌معشوق را دارم ای حافظ! همت کن، دعا کن که به سلامت پیشم برگردد.
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۸ ماه قبل، دوشنبه ۶ اسفند ۱۴۰۳، ساعت ۱۴:۰۸ نوشته:

نگاه اول: شرح غزل ۲۳۶

اگر آن طایرِ قدسی ز دَرَم بازآید / عمرِ بگذشته به پیرانه سرم بازآید
اگر بار دیگر آن پرنده‌ی آسمانی‌سیرت به آستانه‌ی من بازگردد، در این روزگار پیری، جوانی از دست‌رفته‌ام نیز به من باز خواهد گشت.

دارم امّید بر این اشکِ چو باران که دگر / برقِ دولت که بِرَفت از نظرم بازآید
امید دارم که این اشک‌های چون باران، دوباره آن برقِ دولت و اقبالی را که از دیدگانم دور شده، به روشنیِ نظرم بازگرداند.

آن که تاجِ سرِ من خاکِ کفِ پایش بود / از خدا می‌طلبم تا به سرم بازآید
آن که خاکِ قدمش برای من همچون تاج سر بود، از خدا می‌خواهم که بار دیگر بر سرِ من سایه افکند.

خواهم اندر عقبش رفت به یاران عزیز / شخصم ار بازنیاید خبرم بازآید
اگر نتوانم به وصال یار برسم، تا پای جان در پی او خواهم شتافت؛ و اگر جسمم به نزد یارانم بازنگردد، لااقل خبری از من به آن‌ها خواهد رسید.

گر نثارِ قدمِ یارِ گرامی نکنم / گوهرِ جان به چه کار دگرم بازآید؟
اگر گوهر جان خود را نثارِ قدمِ یارِ عزیز نکنم، دیگر این گوهرِ گران‌بها چه ارزشی برایم خواهد داشت؟

کوسِ نو دولتی از بامِ سعادت بزنم / گر ببینم که مَهِ نوسفرم بازآید
اگر ببینم که ماهِ سفرکرده‌ی من بازمی‌گردد، از بامِ سعادت، طبلِ دولتِ نوین را به صدا درخواهم آورد.

مانِعَش غلغلِ چنگ است و شکرخوابِ صَبوح / ور نه گر بشنود آهِ سحرم بازآید
آنچه مانع بازگشت اوست، صدای ساز و نوای بزم و خوابِ شیرین بامدادی است؛ وگرنه اگر آهِ سحری‌ام را بشنود، بی‌شک بازخواهد گشت.

آرزومندِ رخِ شاهِ چو ماهم حافظ / همتی تا به سلامت ز درم بازآید
مشتاقِ دیدار آن شاه‌ با چهره‌ی چون ماه هستم؛ همتی کنید تا او به سلامت، بار دیگر به آستانه‌ی من بازگردد.

خلیل شفیعی، مدرس ادبیات

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۸ ماه قبل، جمعه ۸ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۸:۲۲ نوشته:

اگر آن طایرِ قدسی ز دَرَم بازآید

عمرِ بگذشته به پیرانه سرم بازآید

اگر آن پرنده پاک و مقدس دوباره به این شهر برگردد ، در این دوران پیری عمر گذشته ام نیز دوباره برمی گردد . یعنی با حضور او دوباره جوان وپرتحرک خواهم شد. حافظ از یک دوره رخوت و فترت رنج می برد که احتمالا به دلیل شرایط سیاسی سخت آن روزگار است.

دارم امّید بر این اشکِ چو باران که دگر

برقِ دولت که بِرَفت از نظرم بازآید

به اشک شبیه باران خود امیدوارم که دوره خوشبختی را چون صاعقه ای در کنار باران باز آورد . این بیت هم به شرایط سیاسی سخت اشاره دارد . گویا شرایط خوب و خوشی پیش از این وجود داشته که از بین رفته است و شاعر امید بازگشت آن را دارد.

آن که تاجِ سرِ من خاکِ کفِ پایش بود

از خدا می‌طلبم تا به سرم بازآید

کسی که خاک کف پایش مثل تاج سرم بود یعنی پایش بر سرم جای داشت را از خدا می خواهم که دوباره بر سرم قرار گیرد. یعنی همان شرایط خوب و خوش که در زمان او بود فراهم شود.

خواهم اندر عقبش رفت به یاران عزیز

شخصم ار بازنیاید خبرم بازآید

حتی حاضرم به دنبالش بروم . اگر خودم هم برنگردم خبری از من به یاران عزیزم خواهد رسید.هم در این غزل و هم در غزل 237 ( غزل پیشین ) حافظ نشان می دهد که دلش برای مردم می سوزد و اگر طرفداری از پادشاهی می کند به خاطر رهایی مردم از شرایط دشوار سیاسی است .در غزل پیشین مردم را بلبلان خوانده و در اینجا تعبیر یاران عزیز را به کار می برد.

گر نثارِ قدمِ یارِ گرامی نکنم

گوهرِ جان به چه کار دگرم بازآید؟

اگر مروارید جانم را در راه آن یار گرامی تقدیم نکنم دیگر این مروارید به چه دردم می خورد.

کوسِ نو دولتی از بامِ سعادت بزنم

گر ببینم که مَهِ نوسفرم بازآید

اگر ببینم که آن ماه تازه سفر کرده ام برمی گردد از اینکه بار دیگر خوشبختی نصیب ما خواهد شد از اوج این خوشبختی نقاره شادی می زنم.اشاره به این دارد که این پادشاه دوره خوشی را برای مردم فراهم کرده بود و حالا مایلیم دوباره برگردد.

مانِعَش غلغلِ چنگ است و شکرخوابِ صَبوح

ور نه گر بشنود آهِ سحرم بازآید

شرایط طوری است که وقت سحر به آه و دعا مشغولیم و اگر او آه سحری ما را نمی شنود به خاطر آن است که در اطرافش سرو صدای ساز چنگ است و از شراب در خواب صبحگاهی است.

آرزومندِ رخِ شاهِ چو ماهم حافظ

همتی تا به سلامت ز درم بازآید

ای حافظ من آرزوی دیدن چهره مانند ماه آن شاه هستم کمکی کن تا او دوباره به این شهر بازگردد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۲۳۶

تازه‌های نرم‌افزار گنجور