سیدمحمد جهانشاهی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۴۰ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:
هر دم، سوادِ این سخنِ آبدارِ ما
سیدمحمد جهانشاهی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۳۹ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:
پا بر سوادِ مردمکِ دیده مینهد
سیدمحمد جهانشاهی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۳۶ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:
ای دل در این دیار، نشانِ وفا مجوی
سیدمحمد جهانشاهی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۳۵ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:
جز دردِ یارِ ما، مطلب، در دیارِ ما
سیدمحمد جهانشاهی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۱ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۲:
بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۲
آخِر به لوحِ آینهٔ اعتبارِ ما
چیزی نوشتنیست، به خطِّ غبارِ مابزم از دلِ گداخته لبریز میشود
مینا اگر کنند، ز سنگِ مزارِ ماآتش به دامن است، کفِ دستِ بیبَران
راحت مجو، ز سایهٔ برگِ چنارِ ماما و سراغِ مطلبِ دیگر، چه ممکن است؟
در چشمِ ما شکست ضعیفی، غبارِ مانقشِ قَدم، ز خاکنشینانِ حیرت است
امّید نیست واسطهٔ انتظارِ ماتمثالِ ما، همان نفَسِ واپسین بس است
آیینه هر نفَس ننمایی دچارِ ماتمکین به سازِ خنده مواسا نمیکند
از کبک میرمد چو صدا، کوهسارِ ماغیرت ز بس که حوصلهسامانِ شرم بود
خمیازه هم قدح نکَشید، از خمارِ مارنگِ بهارِ خون شهید، از حنا گذشت
این گل که کرد تحفهٔ دستِ نگارِ ما؟چون شمع، قانعیم به یک داغ از این چمن
گل بر هزار شاخ نبندد، بهارِ ماسر برنداشتیم ز تسلیمِ عاجزی
زانو، شکست آینهٔ اختیارِ ماای بیخودی بیا، که زمانی ز خود رَویم
جز ما، دگر که نامه رسانَد به یار ما؟گفتم به دل: زمانه چه دارد ز گیرودار؟
خندید و گفت: آنچه نیاید به کارِ مابیمدّعا ستمکَشِ حیرانیِ خودیم
بیدل! به دوشِ کَس نتوان بست بارِ ما
داریوش مخلصی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۸ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » داستان سیاوش » بخش ۴ - کامجویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بیگزند او از کوه آتش:
سیاوش بدون ترس وارد آتش میشود چون دلش پاک است.
داریوش مخلصی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۳۷ دربارهٔ نظامی » خمسه » لیلی و مجنون » بخش ۱۱ - آغاز داستان:
وفاداری راستین در عشق چیزی نیست که در هر کسی پیدا شود و زیبایی این داستان در همین است.
امیرصالح معصومی کله لو در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۲۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۴:
ظاهراً دو روایت دارد:
1. به هم سازیم
2. برو تازیم
ضبط کنونی، ترکیبی نادرست از این دو روایت است.
نگر: حاشیۀ مرحومان قزوینی و غنی
داریوش مخلصی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۱۷ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » منوچهر » بخش ۹ - رفتن زال به دیدار رودابه و انداختن رودابه کمند گیسو زال را:
عشق راستین با همین پاکی و باور شکل میگیرد.
داریوش مخلصی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۴۵ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » سهراب » بخش ۱ - اندیشه در مرگ و سرنوشت:
حقیقت زندگی و مرگ را چقدر خوب نشان داده.
تورج توجی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۵:۰۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳:
شرح غزل سوم حافظ
مدرس تورج توجی
ادیب ادیبان در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۲:۵۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۵۵:
در مورد بیت آخر:
یکی از درمانهای قدیمی دریازدگی که میان ملوانان بسیار رایج بوده، نوشیدن یک یا دو جرعه آب دریاست؛ هرچند در آن شرایط دارویی چندشآور است، اما هنگامی که مجاری ابتدایی گوارش آلوده و انباشته باشند، معمولاً پس از فروکش کردن آشفتگیای که خود ایجاد میکند، اثر موردنظر را به وجود میآورد.»
منبع: متن کامل مدخل Sea-Sickness در بریتانیکا، چاپ ۱۷۹۷.
ادیب ادیبان در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۲:۵۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۵۵:
یکی از درمانهای قدیمی دریازدگی که میان ملوانان بسیار رایج بوده، نوشیدن یک یا دو جرعه آب دریاست؛ هرچند در آن شرایط دارویی چندشآور است، اما هنگامی که مجاری ابتدایی گوارش آلوده و انباشته باشند، معمولاً پس از فروکش کردن آشفتگیای که خود ایجاد میکند، اثر موردنظر را به وجود میآورد.»
منبع: متن کامل مدخل Sea-Sickness در بریتانیکا، چاپ ۱۷۹۷.
sobhan در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۲۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۹۳۱:
ای دل،امیدت را از دست نده که در باغ جان، میوهای شیرین مانند خرما به دست خواهی آورد، حتی اگر درختی مانند بید هم باشی.
استاد.میراحمدی در ۴ روز قبل، سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۰۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۲:
یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود عکس پروفایل من تاریک و چاق افتاده بود
سلفی دیگر گرفتم لیک از بخت بدم
این یکی کامل شبیه یک الاغ افتاده بود
نیم رخ را امتحانی کردم و اما چه سود
دور از جان شما کلا دماغ افتاده بود
نور را تغییر دادم ،کادر را هم اندکی
چهره ام چیزی شبیه یک کلاغ افتاده بود
سعی بسیاری نمودم در پی تصویر خویش
لیک بین چهره و عکسم طلاق افتاده بود
چهره ام زیبا و خوش، عکسم ولی بد منظره
من ندانستم چرا این اتفاق افتاده بود؟!
گر نکردی نصرت من هوش مصنوعی و چت
هم الاغ و هم کلاغ و هم دماغ افتاده بود!
ابراهیم احمدی در ۴ روز قبل، سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۲۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۱:
پردۀ اول: رازِ آفرینش و دردِ جدایی (ابیات ۱ و ۲)
میل بین کآن سروبالا میکند / سرو بین کآهنگ صحرا میکند
میل از این خوشتر نداند کرد سرو / ناخوش آن میل است کز ما میکند
معنای پشت پرده (چرا جهان به وجود آمد؟): در عرفان و فلسفۀ اشراق، یک پرسش بنیادین وجود دارد: اگر خدا کامل و بینیاز بود، چرا جهان را آفرید؟ پاسخ این است: «میل به دیده شدن». زیباییِ مطلق (سرو بالا) نمیتواند در خلوتِ خودش بماند؛ او میل دارد خودش را در آیینهای ببیند. پس «آهنگ صحرا» میکند. صحرا در اینجا فقط بیابان نیست؛ صحرا یعنی «کثرت» و «جهانِ مادی» که بیانتهاست و پر از موجودات مختلف.
تلۀ روانیِ انسان (ناخوش آن میل است کز ما میکند): چرا سعدی میگوید «میلِ دوری از ما ناخوش است»؟ در اینجا زبانِ «ایگو» (منِ خودخواه) را میشنویم. انسان وقتی با رنج، تنهایی یا سکوتِ خدا مواجه میشود، فکر میکند خدا قهر کرده یا دور شده است. در حالی که در فلسفۀ عرفانی، «فراق» (دوری) یک توهمِ ذهنی است که برای به حرکت درآوردنِ انسان طراحی شده. اگر معشوق همیشه در دسترس بود، انسان هرگز رشد نمیکرد و به دنبال حقیقت نمیرفت. این دوری، موتورِ محرکِ تکاملِ روح است.
پردۀ دوم: بزرگترین توهمِ بشر و رازِ آیینه (ابیات ۳ و ۴)
حاجت صحرا نبود آیینه هست / گر نگارستان تماشا میکند
غافلست از صورت زیبای او / آن که صورتهای دیبا میکند
معنای پشت پرده (جهانِ بیرون فقط یک پردۀ نمایش است): «نگارستان» در فرهنگ قدیم به بتخانه یا نقاشخانۀ مانی (پیامبر نقاش) میگفتند که پر از عکسهای رنگارنگ بود. سعدی میگوید: ای حقیقتِ مطلق، تو برای تماشای زیباییهایت نیازی به چرخیدن در این دنیای شلوغ و پرزرقوبرق (صحرا) نداری؛ آیینه اینجاست! آیینه چیست؟ آیینه، «آگاهیِ خالصِ انسان» است. در فلسفۀ وحدت وجود، کلِ کهکشانها و طبیعت، تکهتکههایِ پراکندۀ زیباییِ خدا هستند؛ اما قلبِ انسانِ بیدار تنها جایی است که تمامِ این زیباییها به صورت یکجا و زنده در آن منعکس میشود.
فاجعۀ غفلت (صورتهای دیبا): «دیبا» پارچۀ ابریشمیِ بسیار گرانبها و نقشدار است. انسانِ امروزی و دیروزی، درگیرِ «صورتهای دیبا» است؛ یعنی ثروت، زیباییِ ظاهری، مقام، تایید دیگران و لذتهای زودگذر. سعدی یک ضربۀ فلسفی میزند: کسی که به نقاشیِ روی پارچه خیره شده، از نقاشِ اصلی غافل است. تمام رنجهای بشری از اینجاست که ما به جای جستوجوی «منبعِ نور» (درونِ خودمان)، به دنبالِ گرفتنِ «سایهها» (چیزهای بیرونی) میدویم.
پردۀ سوم: مرگِ «منِ دروغین» و شکستنِ نقابها (ابیات ۵ و ۶)
من هم اول روز دانستم که عشق / خون مباح و خانه یغما میکند
صبر هم سودی ندارد کآب چشم / راز پنهان آشکارا میکند
معنای پشت پرده (چرا حقیقت ترسناک است؟): مردم فکر میکنند عشق یا معنویت یعنی آرامش و خوشحالی! سعدی میگوید این دروغ است. «عشقِ حقیقی» مثل یک ارتشِ غارتگر است. خانه یغما میکند: «خانه» نمادِ امنیتِ کاذبِ ماست؛ باورهایی که با آنها بزرگ شدهایم، غرور، آبرو، حسابِ بانکی، و تصویرِ خوبی که از خودمان در ذهن دیگران ساختهایم. حقیقت وقتی وارد زندگی میشود، تمامِ اینها را به تاراج میبرد تا تو را سبک و خالی کند. خون مباح میکند: در فقه، «مباح شدن خون» یعنی کشتنِ کسی که مجازاتش مرگ است و کسی حقِ قصاص ندارد. در عرفان، این یعنی «مرگِ ارادی» (فنا). باید تمامِ خواستههایِ خودخواهانۀ تو بمیرد تا «خودِ واقعیات» متولد شود.
فروپاشیِ کنترل (آب چشم و راز پنهان): انسانِ مدرن سعی میکند با «صبر» و «تظاهر» (نقابِ اجتماعی) نشان دهد که همهچیز تحت کنترل است. اما در برخورد با حقیقتِ مطلق، سیستمِ دفاعیِ ذهن از کار میافتد. «آب چشم» نمادِ ذوب شدنِ یخِ غرور است. اشک، اعترافِ ناخودآگاهِ روح است به اینکه: «من عاجزم، من هیچکارهام و تمامِ این قدرتنماییهایم دروغ بود.»
پردۀ چهارم: کیمیاگریِ رنج و رسیدن به «بیذهنی» (ابیات ۷، ۸ و ۹)
گر مراد ما نباشد گو مباش / چون مراد اوست، هِل تا میکند
یار زیبا گر بریزد خون یار / زشت نتْوان گفت زیبا میکند
سعدیا بعد از تحمل چاره نیست / هر ستم کآن دوست با ما میکند
این سه بیت، اوجِ فلسفۀ رهایی از رنج در ادبیات جهان است. بیایید ببینیم چه اتفاقی در ذهنِ شاعر افتاده است:
ریشۀ تمامِ بدبختیهای انسان در یک کلمه است: «مرادِ من» (انتظارِ من از جهان). ما میخواهیم جهان طبقِ میلِ ما بچرخد و وقتی نمیچرخد، رنج میکشیم. سعدی به نقطۀ صفرِ تسلیم میرسد: «هِل تا میکند» (رها کن بگذار کارش را بکند). این تسلیم، ضعف و تنبلی نیست؛ بلکه همسو شدن با جریانِ کلِ هستی است. مثل شناگری که به جای جنگیدن با موجِ اقیانوس، خودش را روی آب رها میکند تا موج او را به ساحل ببرد.
فراتر از خوب و بد (زشت نتوان گفت زیبا میکند): ذهنِ انسان همهچیز را دو قطبی میبیند: لذت = خوب / درد = بد. اما از نگاهِ هستی (مطلق)، هیچچیز «بد» وجود ندارد. اگر جراح شکمِ بیمار را پاره میکند، این کار در ظاهر «ریختنِ خون» و «زشت» است، اما در باطن، نجاتِ جانِ او و «زیبا» است. وقتی انسان به این بینش برسد، حتی بزرگترین مصیبتهای زندگی (که از سمت دوست/هستی میرسد) را دیگر «ستم» نمیبیند، بلکه آن را جراحیِ لازم برای رشدِ روحش میداند.
تحملِ آگاهانه (بعد از تحمل چاره نیست): «تحمل» در اینجا به معنای دندان روی جگر گذاشتنِ با حرص و جوش نیست؛ به معنای «ظرفیت پیدا کردن» است. ظرفِ کوچک با یک قطره جوهر سیاه میشود، اما اقیانوس با هزاران بشکه جوهر هم رنگ عوض نمیکند. سعدی میگوید: ای روحِ من، چارهای نداری جز اینکه ظرفیتت را مثل اقیانوس بزرگ کنی تا دردهای هستی نتوانند تو را بشکنند.
پردۀ پنجم: قانونِ جاذبۀ روح (بیت ۱۰)
تا مگس را جان شیرین در تنست / گرد آن گردد که حلوا میکند
معنای پشت پرده (چرا ما محکوم به جستوجوی حقیقت هستیم؟): سعدی در بیت آخر، تمامِ بحثهای فلسفی را کنار میگذارد و یک قانونِ قطعیِ طبیعت را رو میکند. چرا مگس دور حلوا میچرخد؟ آیا مگس کلاسِ فلسفه رفته؟ آیا تصمیم گرفته عاشق شود؟ نه! این در ذات و ساختارِ وجودیِ اوست. مگس نمادِ کوچکترین و حقیرترین شکلِ حیات است و حلوا نمادِ خالصترین لذت و شیرینیِ وجود (حقیقت/خدا). سعدی میگوید: ای انسان، چه بخواهی و چه نخواهی، تا زمانی که نفَس میکشی، در دیانایِ روحِ تو حک شده که به دنبالِ «کمال» و «حقیقت» بگردی. حتی کسانی که به دنبالِ پول، قدرت یا اعتیاد میروند، در واقع در حالِ دویدن به دنبالِ «شیرینیِ حقیقت» هستند، اما آدرس را اشتباه رفتهاند و به جای حلوا، دورِ سراب میچرخند! روحِ انسان تا به منبعِ اصلی نرسد، آرام نخواهد گرفت.
خلاصۀ کلِ ماجرا در یک جمله:
این شعر داستانِ «پوستاندازیِ روح» است: انسان اول خیال میکند خدا در بیرون است و باید او را به دست بیاورد (بیت ۱ تا ۴)؛ بعد میفهمد برای رسیدن به حقیقت، باید تمامِ غرور و خواستههایِ شخصیاش نابود شود (بیت ۵ و ۶)؛ وقتی از خواستههایش دست میکشد، دردهای زندگی برایش تبدیل به زیبایی میشود (بیت ۷ تا ۹)؛ و در نهایت میفهمد که این جستوجو انتخابِ او نبوده، بلکه طبیعتِ ابدیِ روحِ اوست (بیت ۱۰).
سیدمحمد جهانشاهی در ۴ روز قبل، سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۲۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۱:
بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۱
نیست خاکسترِ ما، شعلهصفت بَستَرِ ما
رنگِ آرام برون تاخته، از پیکرِ مانالهها، در شکنِ دام خموشی داریم
خفته پرواز، در آغوشِ شکستِ پَرِ مااشکِ شمعیم، که از خجلتِ اظهارِ نیاز
با عرَق میچکد از جِبههٔ خود، گوهرِ مامعنی آبلهٔ بسته به خونِ جگریم
بیتأمّل نگذشتهست، کَسی از سَرِ مابسکه مخمورِ تمنّایِ تو رفتیم چو صبح
گلِ خمیازه توان چید، ز خاکسترِ مابی جمالَت، به لباسِ مژهٔ اشکآلود
میکند روزْ سیه، گریه به چشمِ تَرِ مادر مقامی که سخن آینهپردازِ دل است
چون خموشی نفسِ سوخته شد، جوهرِ مامعنیِ سرخطِ پیشانیِ ما نتوان خواند
چون شرر گم شده در سنگ، پیِ اخترِ ماکینهٔ ما، اثرِ جنبشِ مژگان دارد
نخلیدهست مگر در دلِ خود، نِشتَرِ مایکقلم، نسخهٔ وارستگیِ آینهایم
هیچ نقشی نبَرد سادگی، از دفترِ ماهمهجا عَرضِ سبکروحیِ شبنم داریم
دلِ سنگین نشود همچو گُهر، لنگرِ ماحاصلِ جامِ امل، نشئهٔ آزادی نیست
تا قفس میرسد اندیشهٔ مُشتِ پَرِ مابسکه جانسختیِ ما، آینهٔ خجلت بود
هرکه شد آب ز دردِ تو، گذشت از سَرِ مابیدل، از همّتِ مخمورِ میِ عشق مپُرس
بی گدازِ دو جهان، پُر نشود ساغرِ ما
سیدمحمد جهانشاهی در ۴ روز قبل، سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۴۱ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۰:
بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۰
لغزشی خُورده، ز پا تا سَرِ ما
خنده دارد، خطِ بیمِسطَرِ ماذرّه، پُر منفعلِ اظهار است
کو هیولا و کجا پیکرِ ما؟مینهد بر خطِ زنهار انگشت
مویِ چینی، ز تنِ لاغرِ ماخندهزن، شمع از این بزم گذشت
گل بچینید، ز خاکسترِ ماجهد از آیینهٔ ما، زنگ نبُرد
منفعل شد، کفِ روشنگرِ ماخوابِ ما، زیرِ سیاهی بالَد
سایه افکند به سَر، بسترِ ماعمرها شد، که عرَق میگرییم
شرمِ حُسنیست، به چشمِ تَرِ ماحیفِ همّت، که زمانی چو حباب
صدفِ بحر نشد، گوهرِ ماچهرهٔ زرد، شکنها اندوخت
سکّه زد ضعف کنون، بر زَرِ ماعَجز، طومارِ طلبها طی کرد
مُهر شد آبله، بر دفترِ ماشمعِ حرمانکدهٔ بیکَسیایم
پا مگر دست نهد، بر سَرِ مارنگِ پرواز ندیدیم به خواب
بالشِ نازِ که دارد، پَرِ ما؟علّتِ بیبصری را چه علاج؟
نگهی داشت، تغافلگرِ مانیست پیراهنِ دیگر بیدل
غیرِ عریانیِ ما، در بَرِ ما
سیدمحمد جهانشاهی در ۴ روز قبل، سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۱ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۹:
بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۹
بیثمری حصار شد، در چمنِ امیدِ ما
طرّهٔ امن شانه زد، سایهٔ برگِ بیدِ ما
آینهداریِ فنا، نازِ هوس نمیکَشد
خط به رقم کشیدهاند، از ورقِ سفیدِ ما
دردسرِ جهانِ رنگ، در خورِ دانش است و بس
نیست به کسبِ عافیت، غیرِ جنون مفیدِ ما
دعویِ احتیاجِ پوچ، خِجلتِ سعیِ کَس مباد
قفلِ جهانِ بیدَری، زنگ زد از کلیدِ ما
عبرتِ چشمِ بِسمِلیم، پردهٔ فقر ما مدَر
آستر است اِبرهٔ خلعتِ روزِ عیدِ ما
گر فکنَد تبسُّمَت، گل به مزارِ عاشقان
بالِ سحَر کَشد نفَس، از کفنِ شهیدِ ما
نیست چو التفاتِ دل میکدهٔ تعلّقی
آبلهپاییِ نفَس، شد قدحِ نبیدِ ما
ربشهٔ تخمِ وحدتیم، از تکوپویِ ما مپُرس
صرفِ هزار جاده است، منزلِ ناپدیدِ ما
خاکِ مزارِ عبرتیم، پردهٔ سازِ غیرتیم
زخمه به برق میزند، ممتحِنِ نَشیدِ ما
بیدل از این کفِ غبار، کز دلِ خاک جُستهایم
پردهدرِ تحیّر است، گفتِ تو و شنیدِ ما
سیدمحمد جهانشاهی در ۳ روز قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۴۴ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶: