احمد خرمآبادیزاد
تاریخ پیوستن: ۲م دی ۱۴۰۰
دارای دکترای شیمی، علاقهمند به ادبیات، زبان و زبانشناسی و ....
| آمار مشارکتها: | |
|---|---|
حاشیهها: |
۳۶۷ |
ویرایشهای تأیید شده: |
۹٬۲۳۷ |
ویرایشهای بخشهای تأیید شده: |
۱ |
احمد خرمآبادیزاد در ۲ روز قبل، شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۰:۴۴ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۱:
1-«بوستان افروز» = گل تاج خروس
2-برای «ده آیت» حاشیۀ مربوط به قصیدۀ شماره 114 را ببینید.
به استناد زیرنویس دیوان خاقانی–نسخه عبدالرسولی–«سیمین تخته» کنایه از رخسار است و، شاید در اینجا «ده آیت» کنایه از دو زلف، دو گوش، دو چشم، دو ابرو و دو لب باشد.
احمد خرمآبادیزاد در ۲ روز قبل، جمعه ۱۴ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۱۹ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴۹:
«گِرد پایۀ/پایِ حوض گشتن» یعنی سر در گم دنبال چیزی بودن (لغتنامه دهخدا)
«پایۀ حوض» یعنی جای بدنامی و رسوایی (لغتنامه دهخدا)
احمد خرمآبادیزاد در ۳ روز قبل، جمعه ۱۴ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۴:۱۷ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴۸:
یادداشتی برای بیت شماره 4
1–واژۀ «واخوردن» در فرهنگ فارسی معین به معنیهای زیر آمده است (بدون آوردن شاهد).
«شکست خوردن، نا امید شدن، یکه خوردن، متحیر شدن و برخوردن»
شاهد برخی از این معنیها عبارت است از:
–«تقدیر به همت تو واخورد/گفت ای پدرِ قدم تقدم» (خاقانی، قصیده 134)
–«جوان از آن روش پهلوان کمی واخورد/که درگذاشت ره و رسم میزبانْ رستم» (ملک الشعرا بهار، قصیدۀ 161)
–«از دبستان جهان درس محبت آموز/امتحان است بترس از خطر واخوردن» (شهریار، غزل 106)
2–اما واژۀ «واخوردن» به معنی «نوشیدن» نیز به کار رفته است (دکتر حسن انوری، فرهنگ بزرگ سخن، جلد هشتم، انتشارات سخن، 1382، تهران).
شاهدهای این معنی عبارتند از:
–«... مَشرَب میشناسم، اما واخوردن نمییارم....» (عطار نیشابوری؛ پیر طریقت، کشفالاسرار، مناجات نامه و مناجات پیر انصار)
–«...گفت ترینه واخوردم یعنی....» (عطار نیشابوری؛ اسرارالتوجید و تذکرةالاولیا)
–«پر کرد و یکی قدح به من داد/واخوردم و دل ز غصه وارست» (همام تبریزی، غزل 13)
–«وانخوردم ز می و خوردم از آنسان و کنون/من چو واخوردم از آن شاید اگر وانخورم» (خواجوی کرمانی، ترکیبات 4)
همانگونه که دیده میشود، خواجو در مصرع دوم، «واخوردن» را در معنیهای دیگر آن به کار برده است.
–«واخوری بادۀ گلکون به سعادت همه شو/می همه روج به غم خون جگر واخوردن» (قاسم انوار، ملعمات گیلکی، 2)
احمد خرمآبادیزاد در ۵ روز قبل، چهارشنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۲۷ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۱۷:
مصرع نخست بیت شماره 1 به شکل «خواهم آن عشق که هستی ز سرِ ما ببَرد» رابطه معنایی با مصرع دوم خود ندارد؛ هرچند–آری هرچند–زیبا به نظر میرسد. به استناد نسخههای نفیسی، نخعی و محمدی و نیز نسخههای خطی مجلس به شماره دفتر 13297، شماره ثبت 44667 و 78528 این مصرع عبارت است از:
«باده کو تا خرد، این دعوی بیجا ببَرد»
با چنین تغییری، معنی کل بیت روشن میشود: آن باده کجاست که خِرَد–این مدعی بیجا–را از میان ببرد؛ ما را بی خویشتن سازد و ننگ خود بودن را از ما بگیرد.
درخور یادآوری است که در نسخههای یاد شده، تعداد بیتها بیش از شش است و بیت کنونی شماره 4 نیز دیده نمیشود.
*مراقب ذهن فریبکار خود باشیم.
*با بهرهگیری از نگرش سیستمی، از دستکاری ناخواسته اسناد هویت ملی بپرهیزم و احتمال بروز خطا را کاهش دهیم.
احمد خرمآبادیزاد در ۵ روز قبل، چهارشنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۵۲ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳۰:
به استناد لغتنامه دهخدا (ستون دوم و سوم، صفحه 55، چاپ 1377)، «آبسنگ» یا «آبزن» حوضچهای سنگی یا چوبی بوده که بیمار را در آن میگذاشتند تا با بُخور بهبود یابد.
بیت شماره 2: مانند کسی که از خود درخت برای آزردن آن، دسته تبر درست کند.
احمد خرمآبادیزاد در ۵ روز قبل، سهشنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۰۴ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۷:
مصرع نخست بیت 6 به شکل «جهانها در آرزوی تو می بگسلد ز هم» با داشتن یک سیلاب اضافی، از نظر وزنی لنگ میزند. در 9 نسخه از 11 نسخه خطی مورد بررسی، به جای «جهان» واژه «جانها» ثبت شده است (در برابر یک مورد «جانم» و یک مورد «جهانها»). در نسخه عبدالرسولی نیز «جانها» دیده میشود.
احمد خرمآبادیزاد در ۶ روز قبل، سهشنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۲:۳۹ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۳:
اگر و تنها اگر اندکی در بیتهای این غزل دقت کنیم، در خواهیم یافت که مصرع دوم هر بیت، پاسخ و یا تایید مصرع نخست همان بیت است. بنابراین در مصرع دوم بیت شماره 9، «کشتی زبَرَم» (به جای «کشتی زَرَم») درست. این نکته را نسخه عبدالرسولی و نیز نسخههای خطی مجلس تایید میکند (از 10 نسخه، تنها یک نسخه آن را به شکل «کشتی زرم» ثبت کرده است). نُه نسخه خطی به شرح زیر میباشند (شماره ثبت یا شماره دفتر به همراه صفحۀ pdf):
1376/ص 162، 208233/ص 296، 4605/ص 230، 13312/ص 302، 74633/ص 295، 78580/ص 189، 44570/ص 251، 44600/ص 322 و 12933/ص 154.
*با بهرهگیری از نگرش سیستمی، از احتمال بروز خطا بکاهیم.
احمد خرمآبادیزاد در ۹ روز قبل، شنبه ۸ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۲۲ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۸:
گذشته از اینکه در مصرع دوم بیت پایانی در نسخه عبدالرسولی «اندوخته» به جای «افروخته» ثبت شده است، در هر پانزده نسخه خطی مجلس نیز واژه «اندوخته» به چشم میخورد. در زیر، شماره ثبت یا دفتر هر یک در کنار صفحه pdf آنها آمده است:
13760/ص150، 22381/ص272، 91038/ص139، 11948/ص472، 4605/ص223، 13312/ص188، 212293/ص204، 61914/ص231، 74633/ص288، 74580/ص186، 65077/ص296، 44570/ص231، 12933/ص151، 44600/ص318 و 64528/ص356
نکته درخور توجه این است که ترکیبهایی مانند «عنا افروخت»، «عنا افروخته»، «عنا افروز»، «رنج افروخت»، «رنج افروخته» یا «رنج افروز» در ادبیات گذشته ایران وجود ندارد. در عوض، «رنج اندوز» را در بیتی از مولانا میتوان دید:
«همه کس بخت گنجاندوز جوید/ولیکن عشق رنجاندوز ما را» (غزل 105، دیوان شمس)
احمد خرمآبادیزاد در ۹ روز قبل، شنبه ۸ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۰۷ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۴:
خاقانی در بیت پایانی، سنگ تمام گذاشته و هوشمندانه، توانایی خود را نشان داده است:
«در پیاش» = «به دنبالش»
«بر هر پیاش»=«بر هر جای پایش»
«بر پیاش»=«در جست و جویش»
احمد خرمآبادیزاد در ۱۰ روز قبل، جمعه ۷ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۲:۱۱ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۲:
«سیم کُشی» یعنی «ریخت و پاش، ولخرجی، بخشش بی اندازه»
احمد خرمآبادیزاد در ۱۰ روز قبل، جمعه ۷ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۱:۴۹ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۳:
از 16 نسخه خطی مجلس، مصرع دوم بیت شماره 6 در 15 نسخه (13760/ص148، 22381/ص270، 91038/ص139، 11948/ص473، 64529/ص315، 4605/ص223، 212293/ص201، 13312/ص285، 61914/ص232، 35077/ص296، 7568/ص291، 44570/ص228، 44600/ص318، 64528/ص357 و 44461/ص421) به شکل زیرثبت شده است:
«سیم کُشی کن دو کوْن، بر کف زراق نه»
در نسخه خطی مجلس (به شماره ثبت 74633/ص286) به جای «سیم کُشی کن دو کون» از «هر دو جهان مردوار» آمده است. با توجه به اینکه «سیم کُشی» به معنی «ولخرجی، بذر و بخشش» است، معنی مصرع چندان تفاوتی ندارد.
گفتنی است که خاقانی «سیم کُشی» را در بیت 24 از قصیدۀ شمارۀ 211 نیز به کار برده است:
«از پس کنیت سگی چیست به شهر نام ما/درد کش ملامتی، سیم کُش قلندری»
احمد خرمآبادیزاد در ۱۱ روز قبل، پنجشنبه ۶ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۵۴ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۲:
مصرع نخست بیت شماره 1 (به شکل «ای تماشاگه جان بر طرف لالهستان تو») از نظر وزنی میلنگد. وانگهی، این شکل، معنای روشنی ندارد و با مصرع دوم نیز سازگار نیست.
این مصرع در 12 نسخه خطی مجلس به شکل زیر است:
«ای تماشاگاه جانها طرف لالهستان تو»
البته تنها در یک نسخه (به شماره 16760/ص 175، تاریخ کتابت 1274 قمری) به شکل «ای تماشاگاه جان بر طرف لالهستان تو» میباشد.
احمد خرمآبادیزاد در ۱۴ روز قبل، دوشنبه ۳ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۲:۵۴ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۳:
به استناد لغتنامه دهخدا (صفحه 121، ستون دوم)، «کشتن بدون آزردن مو» در مصرع دوم بیت نخست، کنایه از وارد کردن سختترین رنجها میباشد. نمونههای دیگر:
«وصل هم نازمودهای که به لطف/خون بریزد که موی نازارد» (انوری، غزل 64)
«قهر تو همچو غمزۀ خوبان/خون بریزد که موی نازارد» (کمالالدین اسماعیل، قطعات، شماره 98)
«خون همی ریزد سرما که نیازارد موی/مگر از هیبت خشمت اثری در سرماست» (کمالالدین اسماعیل، قصیده 15)
احمد خرمآبادیزاد در ۱۵ روز قبل، یکشنبه ۲ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۱:۳۳ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۲:
در بارۀ «نبودی سوی من» در پایان مصرع دوم بیت نخست
بررسی 16 نسخه خطی مجلس نشان می دهد که:
1- تنها در سه مورد به همین شکل ثبت شده است (به شماره ثبت 64529، صفحه 328، شماره ثبت 74633 صفحه 283 و شماره دفتر 1376/ص155)
2-در دوازده مورد به شکل «نبردی سوی من» دیده میشود (شماره ثبت 208233/ص292، 61914/ص228، 74580/ص182، 65077/ص289، 44570/ص238، 7568/ص288، 64528/ص350، 44461/ص444، شماره دفتر 12966/ص148، 4605/ص215، 22381/ص284 و 11948/ص466).
3-یک مورد نیز به شکل «نگردی سوی من» ثبت شده است (شماره ثبت 44600/ص312). این مورد، تنها میتواند اشتباه از سوی کاتب باشد.
اما در هیچ سند خطی به جا ماندۀ کنونی، ردی از «ندیدی سوی من» دیده نمیشود؛ یعنی با استدلالهای بی ریط، نمیتوان چنین شکلی را ارائه داد. نکته مهم این است که با وجود برتری مطلق آماری «نبُردی سوی من»، تصمیمگیری نیز بسیار دشوار است.
*هرگونه تصحیح غیر مستند یعنی نوشتن یادگاری روی آثار سخنوران.
احمد خرمآبادیزاد در ۱۶ روز قبل، شنبه ۱ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۰۲:۳۳ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۱:
در باره «اشک آتشزای» در مصرع دوم بیت پایانی:
بر خلاف زیر نویس صفحه 993 نسخه کزازی (نشر مرکز، 1375، تهران) که به وجود «اشک آتشزای» در دو نسخه اشاره شده است، اسناد زیر نشان دهنده برتری مطلق آماری آن در 13 نسخه خطی است:
–نسخه خطی مجلس به شماره دفتر 13760 (صفحه pdf 152): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 91038 (صفحه pdf 138): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 20233 (صفحه pdf 288): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 64529 (صفحه pdf 385): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره دفتر 13312 (صفحه pdf 292): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 212293 (صفحه pdf 208): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 61914 (صفحه pdf 228): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 65077 (صفحه pdf 289): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 44461 (صفحه pdf 436): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 44570 (صفحه pdf 234): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 44600 (صفحه pdf 312): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 64528 (صفحه pdf 350): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 12933 (صفحه pdf 148): «اشک آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره دفتر 11948 (صفحه pdf 466): «آب آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره دفتر 4605 (صفحه pdf 215): «عشق آتشزای»
–نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 74580 (صفحه pdf 182): «عشق آتشزای»
*از دستکاری اسناد هویت ملی و به جا گذاشتن یادگاری روی آنها–به بهانه ویرایش یا تصحیح–بپرهیزیم.
*در کار پژوهشی، به جای تکیه بر بافتههای ذهن فریبکار، از روشهای علمی بهره بگیریم.
احمد خرمآبادیزاد در ۱۷ روز قبل، پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۴۱ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۷:
مصرع نخست بیت 16 به شکل کنونی یعنی «چشم گریست خون و دل گفت که یاس من نگر» از نظر وزنی لنگ میزند.
به استناد نسخه عبدالرسولی، و نیز نسخههای خطی موجود، شکل درست آن عبارت است از:
«چشم کرم گریست خون، گفت که یاس من نگر»
نکته بسیار مهم: در بررسی بیت کنونی، باید بیت 15 را در نظر داشته باشیم.
*با بهرهگیری از نگرش سیستمی و هوشیاری نسبت به ذهن فریبکار، از دستکاری اسناد هویت ملی بپرهیزیم.
احمد خرمآبادیزاد در ۱۸ روز قبل، پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۴:۳۶ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۰:
«کعبه شش جهت» در بیت پایانی این غزل با توجه به بیت زیر درست است:
«کعبه و بتخانهای در عالم توحید نیست/عاشق یکرنگ دارد قبلهگاه از شش جهت» (غزل 1405، صائب تبریزی)
[عاشق یکرنگ به هر سو که بنگرد، جلوۀ دلدار را میبیند]
البته داستان زلیخا در بخش 4، بخش دهم از مصیبتنامه عطار نیز اشاره دارد به همین شش جهت (پس، پیش، بالا، پایین، چپ و راست)....
*برای پرهیز از دستکاری ناخواستۀ اسناد هویت ملی، مراقب ذهن فریبکار خود باشیم.
احمد خرمآبادیزاد در ۱۸ روز قبل، پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۳:۲۴ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۰:
«تاج دواج» در مصرع نخست بیت 6 مفهوم روشنی ندارد. بررسی زیر شان میدهد که «تاج و دواج» باید درست باشد.
1-«تاج و دواح» سه بار از سوی حمیدالدین بلخی در مقامات بلخی آمده است.
2-عطار در بخش 13 وصلت نامه، «دواج و تاج» را به کار برده است.
احمد خرمآبادیزاد در ۱۹ روز قبل، چهارشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۴۹ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۵:
به استناد نسخههای عبدالرسولی و کزازی، در مصرع نخست بیت شماره 3 «بنشینم» درست است (به جای «بنشینی»). وانگهی، اینکه دلدار در نظر باشد، نیازی به حضور او ندارد.
احمد خرمآبادیزاد در ۲ روز قبل، شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۴۴ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۹: