گنجور

حاشیه‌ها

مجنونة الله در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۱۲ در پاسخ به وحید بافنده دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۴:

پس چرا تخلصش رو گذاشته «حافظ»؟

خودشم که گفته «قرآن ز بر بخوانی...» یعنی قرآن رو از حفظ بخونی. جمله واضحه

سناتور سنتور در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۴۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۴۷:

ندیدم خوش‌تر از شعر تو حافظ

به قرآنی که اندر سینه داری

حضرت حافظ

بدین شعر تر شیرین ز شاهنشه عجب دارم 

که سر ا پای حافظ را چرا در زر نمی‌گیرد

حضرت حافظ

شعر حافظ همه بیت الغزل معرفت است

آفرین بر نفس دلکش و لطف سخنش

حضرت حافظ

کس چو حافظ نَگُشاد ، از رخِ اندیشه نقاب

تا سرِ زلفِ سخن را ، به قلم شانه زدند

حضرت حافظ

حافظ چو آب لطف ز نظم تو می چکد

حاسد چگونه نکته تواند بر آن گرفت

حضرت حافظ

حافظ ببر تو گوی فصاحت که مدعی

هیچش هنر نبود و خبر نیز هم نداشت

حضرت حافظ

ای مدعی برو که مرا با تو کار نیست

اَحباب حاضرند ، به اَعدا چه حاجت است

حافظ! تو خَتم کن که هنر خود عَیان شود

با مدعی نزاع و مُحاکا چه حاجت است

حضرت حافظ

به شعر حافظِ شیراز می‌ رقصند و می‌ نازند

سیه‌ چشمان کشمیری و تُرکان سمرقندی

حضرت حافظ

صبح‌ دم از عرش می‌ آمد خروشی ، عقل گفت

قُدسیان گویی که شعرِ حافظ از بَر می‌کنند

حضرت حافظ

شِکَّرشِکن شَوَند همه طوطیانِ هند

زین قندِ پارسی که به بَنگاله می‌ رود

حضرت حافظ

شعر حافظ همه بیت الغزل معرفت است

آفرین بر نفس دلکش و لطف سخنش

حضرت حافظ

حافظ چو آب لطف ز نظم تو می چکد

حاسد چگونه نکته تواند بر آن گرفت

حضرت حافظ

چُنین قفس نه سزایِ چو من خوش‌ اَلحانی‌ست

رَوَم به گلشنِ رضوان ، که مرغِ آن چمنم

حضرت حافظ

نه هر سخن نشناسی سخنوری داند

نه هر سیاه دلی کیمیاگری داند

کمال حافظ شیراز را ز صائب پرس

که قدر گوهر شهوار جوهری داند

صائب صاحب سخن

شهسوار میدان خیال

سخن سالار

سناتور سنتور در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۴۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۵:

پیرِ ما گفت خطا بر قلم صُنع نرفت

آفرین بر نظرِ پاکِ خطا پوشَش باد

حضرت حافظ

می خوردن ما روز ازل خود بنوشتند

هان بر قلم صنع مپندار خطا رفت

وحدت کرمانشاهی

راشد اقبال در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۰۱ دربارهٔ اقبال لاهوری » زبور عجم » بخش ۱۲ - نوای من از آن پر سوز و بیباک و غم انگیزست:

سلام و درود به دست اندر کاران سایت بسیار خوب و محبوب گنجور 

یک پیشنهاد داشتم برای ظاهر سایت 

سایت خیلی شلوغ هست مخصوصا اگر شعر را باز کنی 

اگر این طور بود خیلی خوب میشد مثلا 

اول شعر 

بعد یک گزینه توضیح شعر فقط یک گرینه یا دریچه میبود بجای اگر میزدی کلش باز میشد مثلا گزینه بعدی اسعار متشابه میزدی باز میشد لازم نبود پیش فرض فعال و باز باشه 

دقیقا مثل سایت ویکی پیدیا خیلی جالبه ولی اصلا شلوغ نیست 

امید وارم متوجه شده باشین و امید وارم نظرم مفید باشد 

Fateme Zandi در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۷ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۱۸ - استدعاء امیر ترک مخمور مطرب را به وقت صبوح و تفسیر این حدیث کی ان لله تعالی شرابا اعده لاولیائه اذا شربوا سکروا و اذا سکروا طابوا الی آخر الحدیث. می در خم اسرار بدان می‌جوشد؛ تا هر که مجردست از آن می‌نوشد قال الله تعالی ان الابرار یشربون این می که تو می‌خوری حرامست ما می نخوریم جز حلالی «جهد کن تا ز نیست هست شوی وز شراب خدای مست شوی»:

به نام حضرت دوست 
شرح ابیات 
استاد ارجمند جناب آقای کریم زمانی 
حکایت
امیری تُرک بامدادان از حالتِ خُماریِ دوشینه اش دچار بی خوابی می شود . از اینرو مطربی طلب می کند تا با ساز و آوازِ او دگربار به مستی رود . امّا مطرب غزلی می خواند که در انتهای هر بیت آن «نمی دانم» تکرار می شود . امیر تُرک چون چیزی از این ابیات دستگیرش نمی شود . خشمین برمی جهد و گرزی به دست می گیرد تا بر سرِ مطرب بکوبد . سرهنگی از میان حضّار به شفاعت برمی خیزد و گرز را از دست امیر می گیرد . امیر نادان ، مطرب را سخت عتاب می کند که چرا از «نمی دانم» دم می زنی . مقداری هم از «می دانم» بگو .

مولانا از زبان مطرب جوابی به امیر می دهد که آن جواب یکی از مبانی مکتب عرفانی اوست . و آن اینکه اولاََ مقصود مرا درک نتوانی کرد . ثانیاََ اگر من با نفی آغاز کردم بدین جهت است که تا هستی مجازی و منِ کاذب خود را نفی نکنی به حق نتوانی رسید . پس هر سالکی ابتدا باید جمیعِ معبودهای آفل را نفی کند تا به معبود حقیقی رسد . و این همان بقای بعدالفنایِ صوفیه است .

بیت 643
اَعجَمی تُرکی سَحَر آگاه شد / وز خُمارِ خَمر ، مُطرب خواه شد
تُرکی نابِخرد سحرگاه از حالت مستی بدر آمد و به سبب حالتِ خُماری شراب ، خُنیاگر (مُطرب) خواست . ( آگاه شد = در اینجا یعنی بهوش آمد ، از مستی خارج شد ) [ وقتی حالت مستی از شرابخوار زائل شود احساس کسالت و گرانی سَر می کند . آن تُرک نیز وقتی از مستی بدر آمد رامشگر طلب کرد تا خود را به او مشغول دارد و از خُماری به نشاط درآید . ]

بیت 644
مُطربِ جان مونسِ مستان بُوَد / نُقل و قوت و قُوَّتِ مست آن بُوَد
مولانا با ذکر مُطرب ، به مُطربِ روحانی منتقل می شود و از صورت حکایت بکلّی خارج می شود و به ایراد نکات معنوی می پردازد و می گوید : «جان» همچون مطربان و رامشگران انیس و مونس مستانِ الهی شده است . آن مطرب روحانی ، شیرینی حال و رزقِ معنوی و توانِ روحی را به مستانِ عشق الهی عطا می کند . [ مُطربِ جان = مطربی که از نوع جان است . ممکن است روحِ لطیف و قدسی مستانِ بادۀ عشق حق باشد که در اینصورت منظور اینست که روح لطیف مستان الهی پیوسته نغمۀ توحیدی سر می دهد ( لاهوری و اکبرآبادی ) .

و ممکن است مراد از «مطرب جان» حضرت حق باشد که در اینصورت منظور اینست : خداوند مطرب و رامشگر مستان است . اوست که با الحان خود مستانِ بادۀ عشق ربّانی را به نشاط درمی آورد ( بحرالعلوم ) .

و ممکن است مراد از «مطرب جان» ، عرفانِ ربّانی باشد که با کلمات حیات بخش و نغمات روح افزای خود مستان الهی را به سُرور و طرب می انگیزد ( انقروی ) . ]

بیت 645
مُطرب ایشان را سویِ مستی کشید / باز مستی از دَمِ مُطرِب چشید
مطرب روحانی مستانِ بادۀ عشق الهی را به جانب مستی می کشد . یعنی مستی و مستانگی آنان را افزایش می دهد . و مجدداََ آن مستان ، مستی را از نَفَسِ مطرب می چشند . منظور اینست که احوال مست و مطرب در یکدیگر تأثیر می نهد . مطرب با الحان شورانگیز خود ، مست را مست تر می کند و حالات شوریدۀ مست نیز مطرب را به مستی و شوریدگی وامی دارد و مجدداََ مست ، از مستانگی مطرب ، مست تر می شود . خلاصه آن دو بر یکدیگر تأثیر متقابل دارند . [ هادی ، طالب را به سوی احوال روحانی می برد و چون طالب بدان احوال رسید . هادی نیز از آن حالات روحانی ذوقناک می شود . ]

بیت 646
آن شرابِ حق بدآن مُطرِب بَرَد / وین شرابِ تن از این مُطرِب چَرَد
شرابِ الهی ، آدمی را به جانب مطربان روحانی می برد . یعنی هر که از شراب عشق الهی نوشیده باشد به طرف عارفان راستین می رود . و این شراب جسمانی نیز از مطربان ظاهری مایه می گیرد . یعنی مستانِ شراب شیطانی به طرف رامشگران اهلِ لهو و لعب جذب می شوند و به سبب آنان بر سر ذوق و حال می آیند . [ حساب سماع از حساب لهو و لعب جداست و نباید این دو را در هم آمیخت . چنانکه می فرماید :

بر سماع راست هر کس چیر نیست / طعمۀ هر مُرغکی انجیر نیست ]

بیت 647
هر دو گر یک نام دارد در سخن / لیک شَتّان این حَسَن تا آن حسن
گرچه دو شراب (شراب رحمانی و شراب شیطانی) در لفظ ، یک نام دارند . یعنی به هر دو می گوییم شراب یا باده ، ولی این حسن با آن حسن خیلی تفاوت دارد . [ شتّان = دور استن / این حسن تا آن حسن = اشاره است به حکایت شاعر و صله دادن شاه در دفتر چهارم ، همانطور که در آن حکایت نام دو وزیر «حسن» بود . امّا یکی بسیار بخشنده و دیگری بسیار بخیل . شراب الهی و شراب شیطان گرچه به یک نام اند ولی میان آن دو تفاوت بسیار است و نیز میان مطرب روحانی و مطرب شیطانی تفاوت است . ]

بیت 648
اشتباهی هست لفظی در بیان / لیک خود کو آسمان تا ریسمان ؟
در بیان ، اشتباهی لفظی وجود دارد . امّا آسمان کجا و ریسمان کجا ؟ [ آسمان و ریسمان = کنایه از دو چیز بی تناسب است ( امثال و حکم ، ج 1 ، ص 34 ) درست است که آسمان و ریسمان از حیث لفظی و ساختمان حرفی تشابه نزدیکی به هم دارند . ولی ماهیّت آن دو اصلاََ قابل مقایسه نیست . ]

بیت 649
اشتراکِ لفظ دایم رَه زَن است / اشتراکِ گبر و مؤمن در تن است
اشتراک لفظی همیشه باعث گمراهی و سوء تفاهم می شود . چنانکه مثلاََ اشتراک کافر و مؤمن فقط در کالبد جسمانی است . [ اشتراک لفظی = اینست که یک اسم بر چند معنی و مصداق مختلف دلالت کند . مثل «شیر» که هم به جانور درندۀ جنگل و هم به شیر خوردنی و هم به شیر سمار و غیره اطلاق می شود . / اشتراک معنوی = اینست که یک اسم برای مفهومی عام وضع شده باشد بطوریکه همۀ افراد و مصادیق خود را در بر گیرد . مثلاََ لفظ «انسان» بر همۀ افراد بشری دلالت می کند . در حالیکه هویّت و شخصیّت افراد زمین تا آسمان با هم فرق دارد . مصراع اوّل ناظر بر اشترک لفظی و مصراع دوم ناظر بر اشترک معنوی است . ]

بیت 650
جسم ها چون کوزه های بسته سَر / تا که در هر کوزه چِه بوَد ؟ آن نِگر
مثلاََ کالبد آدمیان همچون کوزه هایی سر بسته است . تو نگاه کن که در درون هر کوزه چیست ؟

بیت 651
کوزۀ آن تن پُر از آب حیات / کوزۀ این تن پُر از زهرِ مَمات
کوزۀ آن کالبد پُر از آب حیات است و کوزۀ این کالبد پُر از سمِّ مرگ آور . [ آدمیان کالبدی مانند هم دارند . ولی چیزی که آنان را از یکدیگر متمایز می کند احوال روحی و درونی آنان است . یکی روحش مستغرق در آبِ عرفان و ایمان است و یکی روحش در شرنگِ جهل و غفلت دست و پا می زند . ]

بیت 652
گر به مظروفش نظر داری ، شهی / ور به ظرفش بنگری تو گمرهی
اگر تو توانستی به محتوای آن ظروف نظر کنی . شاهِ حکمت و بینشی . و اگر فقط به ظروف نگاه کنی بدان که راهِ حقیقت را گم کرده ای .

بیت 653
لفظ را مانندۀ این جسم دان / مَعنیش را در درون مانندِ جان
بنابر این مقدمه ، لفظ را باید مانند کالبد آدمیان بدانی و معنی لفظ را به منزلۀ روحِ آن کالبد .

بیت 654
دیدۀ تن دایماََ تن بین بُوَد / دیدۀ جان ، جانِ پُر فن بین بُوَد
چشمِ ظاهربین همواره ظاهرِ آدم ها را می بیند . امّا چشمِ باطن بین ، جانِ پُر رمز و راز را می بیند .

بیت 655
پس ز نقشِ لفظهایِ مثنوی / صورتی ضال است و هادی معنوی
پس اگر به ظاهر لفظهای مثنوی نگاه کنی . گمراه کننده است . ولی معنیِ آن راهنماست . [ ضال = گمراه ، در اینجا به معنی گمراه کننده است ]

بیت 656
در نُبی فرمود کین قرآن ز دل / هادیِ بعضی و بعضی را مُضِل
خداوند در قرآن کریم فرموده است که این قرآن از نظر باطنی ، بعضی را هدایت می کند و بعضی را گمراه . ( نُبی = قرآن کریم / مُضل = گمراه کننده ) ) [ مصراع دوم اشاره به قسمتی از آیه 26 سورۀ بقره دارد « … گمراه می‌کند به آن مثل بسیاری را و هدایت می‌کند بسیاری را ، و گمراه نمی‌کند به آن مگر فاسقان را » ]

بیت 657
الله الله چونکه عارف گفت : مَی / پیشِ عارف کی بُوَد معدوم شَی ؟
خدا را ، خدا را ، وقتی که عارف نام شراب را بر زبان می راند . چگونه ممکن است که معدوم را موجود بداند ؟ یعنی عارف ، شراب شیطانی را چیزی بشمار نمی آورد که با خوردن آن مست شود . پس منظور عارف از شراب ، شراب شیطانی نیست .

بیت 658
فهمِ تو چون بادۀ شیطان بُوَد / کی تو را وهمِ مَیِ رحمان بُوَد ؟
ولی از آنجا که فهم و درک تو نازل است همینکه کلمۀ باده را می شنوی فکرت متوجه شراب شیطانی می شود . پس تو که اینگونه می اندیشی چگونه ممکن است بادۀ رحمانی را تصور کنی ؟

بیت 659
این دو انبازند مُطرِب با شراب / این بدآن و آن بدین آرَد شتاب
این دو یعنی مطرب و شراب ، شریک و قرین یکدیگرند . این به سوی آن و آن به سوی این شتابان می روند .

بیت 660
پُر خُماران از دَمِ مُطرِب چَرَند / مُطرِبانشان سویِ مَیخانه بَرَند
خُمار آلودگان از نَفَسِ گرم مطرب کام می جویند . و آن مطربان ، این خمار آلودگان را به طرف میکده می برند . [ این بیت می تواند هم بر ظاهر و هم بر باطن حمل شود . اگر بر ظاهر فرض کنیم منظور اینست : رامشگران و نوازندگان مجلسِ طرب ، خُماران را به نشاط می آورند و آنان را متوجه شرابخانه ها می کنند . و اگر بر باطن فرض شود منظور اینست : حق تعالی و اولیای با کمال ، طالبان را به سویِ میکدۀ حقیقت هدایت می کنند . ]

بیت 661
آن ، سرِ میدان و این پایان اوست / دل شده چون گُوی ، در چوگان اوست
آن مطرب بر سرِ میدان است . و این ، یعنی میکده در پایان آن قرار دارد . و بیدلان و خُمارآلودگان در چوگانِ او مانندِ گُوی شده اند . [ دل شده = دلباخته ، گرفتار عشق ، دیوانه و مجنونکه مراد همان خُماران در بیت قبل است . ]

بیت 662
در سَر آنچه هست ، گوش آنجا رود / در سَر اَر صَفراست ، آن سودا شود
هر فکر و خیالی که در سر پدید آید . گوش نیز بدان جانب متوجه می شود . یعنی وقتی آدمی در سلطۀ اندیشه و خیالی قرار دارد هر سخنی که بشنود . آن را بر مبنای فکر و خیال خود تفسیر و توجیه می کند . مثلاََ اگر در سر ، صفرا باشد به سودا مبدّل گردد . [ اطبای قدیم ، صفرای غیر طبیعی را صف
رای سوخته می گفتند ( قانون در طب ، ج 1 ، ص 37 ) . و عقیده داشتند که صفرای سوخته به سودا تبدیل می شود . گرچه طبق مبانی طب قدیم «سر» جای صفرا و سودا و دیگر خلط ها نیست لیکن آثار اخلاط در سر و مغز منعکس می شود . مثلاََ مالیخولیا را ناشی از رسیدن بخار سودا به مغز می دانستند ( خفی علایی ، ص 131 ) . ]

بیت 663
بعد از آن این دو به بی هوشی روند / والِد و مولود آنجا یک شوند
بعد از آن ، یعنی پس از آنکه مطرب و خُمارآلود به میکدۀ حقیقت رسیدند . هر دو بیهوش شوند . یعنی با شهود حقیقت ، جمیع کثرات و تشخّصات در نظرشان زائل گردد و پدر و فرزند در آنجا یکی شوند . [ منظور از «والد» ، مرشد حقیقی است که به منزلۀ پدر معنوی است و مراد از «مولود» ، سالک است . و چون تحت تربیت پدر معنوی قرار می گیرد . مجازاََ فرزند اوست . ]

بیت 664
چونکه کردند آشتی شادی و درد / مُطرِبان را تُرکِ ما بیدار کرد
وقتی که شادی و دَرد با هم صلح کردند . یعنی وقتی که در مرتبۀ سُکر و فنا جمیع اضافات ، اسقاط شد و اضداد که از مختصاتِ جهان محسوسات است زائل گشت و میان سماع کنندگان وحدت روحی و معنوی برقرار گشت . امیر تُرکِ ما مطربان را بیدار کرد تا با رامشگری خود رنجِ خُمارآلودگی او را بر طرف کنند .

بیت 665
مُطرِب آغازید بیتی خوابناک / که اَتِلنی اَلکأسَ یا مَن لا اَراک
مطرب در حالِ خواب آلودگی بیتی آغاز کرد که : ای کسی که تو را نمی بینم . جامی لبریز به من بده .

بیت 666
اَنتَ وَجهی ، لا عَجَب آن لا اَراه / غایةُ القُربِ حِجابُ الاِشتِباه
تو حقیقت منی . و تعجّبی نیست که او را نبینم . زیرا غایت قُرب ، حجابِ اشتباه و خطای من شده است . ( وَجه = ذات و حقیقت هر چیز ) [ پوشیدگی و اختفای حضرت حق از شدّتِ بُعد نیست بلکه از شدّتِ قُرب و ظهور است . چنانکه چشم ما نورِ خورشید را با واسطه می بیند ولی به محض آنکه به قرصِ خورشید مستقیماََ نگاه کنیم آن را نتوانیم دید و نور از ما مخفی شود و چشم تیره و تار گردد . ]

بیت 667
اَنتَ عَقلی ، لا عَجَب اِن لَم اَرَک / مِن وُفورِالالتِباسِ المُشتَبَک
تو عقل منی . اگر من تو را از کثرت اشتباهات تُو در تُو نبینم جای هیچ تعجّبی نیست . [ مُشَبّک = آمیخته در هم ، به یکدیگر درآمده / اِلتِباس = اشتباه شدن ]

بیت 668
جِئتَ، اَقرَب اَنتَ مِن حَبلِ الوَرید / کَم اَقُل یا ، یا نِداءُ لِلبَعید
تو از رگِ گردنم به من نزدیکتری . تا کی در خطاب به تو بگویم : «یا» در حالی که حرف ندای «یا» برای خواندن شخص از مسافتی دور است . [  مصراع دوم اشاره است به آیه 16 سورۀ ق « ما از رگِ حیاتِ آدمی بدو نزدیکتریم » ]

بیت 669
بَل اُغالِطهُم اُنادی فِی القِفار / کَی اُکَتَّم مَن مَعی مِمَّن اَغار
بلکه مردم نا اهل را به اشتباه می اندازم و در بیابان ها عمداََ تو را صدا می کنم تا آن کسی را که بدو غیرت می ورزم از نگاه نااهلان پنهان سازم . ( اُغالِط = به اشتباه می اندازم / اُنادی = ندا می کنم ، صدا می زنم / قِفار = بیابان ها / کَی = به جهت آنکه ، به سبب آنکه / اُکَتَّم = مکتوم می دارم
منابع و مراجع :
شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر دوم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

هیچ ابن هیچ در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۴۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۷:

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست

سخن شناس نه ای جان من٬ خطا اینجاست

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۲۹ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴
  
 اثر دور است از این یاران، حقوقِ آشنایی را
سر و گردن مگر ظاهر کند، دردِ جدایی را

ز بی‌دردی، جهانی غافل است از عافیت‌بخشی
چه داند استخوان نشکسته، قدرِ مومیایی را

کَشاکَشها نفَس را از تعلّق برنمی‌آرد
ز هستی بگسِلم‌، کاین رشته دریابد رسایی را

ز فکرِ ما و من جَستن، تلاشِ تند می‌خواهد
مکن تکلیفِ طبع، این مصرعِ زورآزمایی را

نوایی نیست غیراز قلقلِ مینا در این محفل
نفَس یک سر رهینِ شیشه‌سازان‌ گشت، نایی را

که می‌داند تعلّق در چه غربال اوفتاد آبَش؟
وداعِ دام هم در گریه می‌آرد، رهایی را

به‌هر محفل‌ که‌ باشی‌، بی‌تحاشی چشم‌ و لب‌ مگشا
که تمکین تخته می‌خواهد، دکانِ بی‌حیایی را

ندارد زندگی ننگی، چو تشهیرِ خودآرایی
بپوش از چشمِ مردم، لکّهٔ رنگین قبایی را

طمع در عَرضِ حاجت، ذِلّتی دیگر نمی‌خواهد
گشادِ چشم‌ کرد از کاسه مستغنی‌، گدایی را

به هرجا پَرفشان باشد نفَس، صیدِ جنون دارد
نشانِ پوچ بسیار است، این تیرِ هوایی را

طریقِ امن سَر کن، وضعِ بیکاری غنیمت‌دان
که خار از دور می‌بوسد، کفِ پاکِ حنایی را

سجودی‌ می‌برَم‌ چون‌ سایه‌ در هر‌ دشت‌ و در بیدل
جبین برداشت از دوشَم، غمِ بی‌دست وپایی را

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۸ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۳:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۳
  
ربود از بس خیالِ ساعدِ او،  هوشِ ماهی را
نمی‌باشد خبر از شورِ دریا، گوشِ ماهی را

نفَس دزدیدنَم، در شورِ امکان ریشه‌ها دارد
زبان با موج می‌جوشد، لبِ خاموشِ ماهی را

ز دم‌سردیِّ دوران، کم نگردد گرمیِ دل‌ها
فسردن‌ مشکل است از آب‌ِ دریا، جوشِ ماهی را

حریصان را نباشد محنَت، از حمّالیِ دنیا
گرانی‌ کم رسد از بارِ دِرهَم، دوشِ ماهی را

به جای استخوان، از پیکر اینجا تیر می‌‌روید
سراغِ عافیت‌ِ کو؟ وضعِ جوشن‌پوشِ ماهی را

غریقِ وصلَم و شوق‌ِ کنار،  آواره‌ام دارد
تپیدن تا کجا وسعت دهد آغوشِ ماهی را

نصیحت‌ کارگر نبوَد، غریقِ عشق را بیدل
به دریا احتیاجِ دُر نباشد، گوشِ ماهی را

سیدمحمد جهانشاهی در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۵ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲:

بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲
        
نباشد یادِ اسبابِ طرَب، وحشت‌گزینی را
شکستِ دامنَم بر طاقِ نسیان ماند، چینی را

ز احسانِ جفا تمهیدِ گردون، نیستم ایمن
که افغان‌کرد اگر برداشت از آهَم، حزینی را

محبّت پیشه‌ای، از نقشِ بی‌دَردی تبرّا کن
همین داغ است اگر زیبنده باشد، دلنشینی را

حسد تا کِی ؟ تعصّب چند؟ اگر دردِ دلی داری
نیازِ زاهدانِ بیخبر کن، دردِ دینی را

در این‌ گلشن چه لازم، محوِ چندین رنگ و بو بودن
زمانی جلوهٔ آیینه‌ کن، خلوت‌گزینی را

در اَقران می‌شود ممتاز، هر کَس فطرتی دارد
بلندی نشئهٔ صاحب دِماغیهاست، بینی را

شرر در سنگ، برقِ خرمنِ مردم نمی‌گردد
غنیمت می شمارد زاهدان، خلوت گزینی را

ورق گردانده است از کهنگیها، نسخه ی گردون
مگر از چشمَت آموزد، کنون سحرآفرینی را

ز دل برگشته مژگانَت، تغافل بسته پیمانَت
تبسّم چیده دامانَت، بنازَم نازنینی را

خروشِ ناتوانی می‌تراوَد، از شکستِ من
زبانِ سرمه‌آلود است مویِ خویش، چینی را

به‌ کمتر سعی، نقش از سنگ زایل می‌توان‌ کردن
ولیکن چاره نتوان یافتن، نقشِ جبینی را

نشاط اینجا بهار اینجا، بهشت اینجا نگار اینجا
تو کز خود غافلی، صرفِ عدم‌ کن دوربینی را

مجو تمکینِ عالی فطرت، از دون همّتان بیدل
ثباتِ رنگِ انجُم نیست‌، گلهایِ زمینی را

Shurideh در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۶ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۲ - مناجات:

یک روز یکی از بزرگان ، شعر مرحوم شهریار را مطرح کرد و گفت:‌

شهریار در وصف علی بن ابی طالب(علیه السلام) شعری گفت، افسوس که یک بیتش ناقص است و کم رنگ. گفتم: کدام بیتش نقص دارد؟ گفت:

” برو ای گدای مسکین در خانه‌ی علی زن…………. .که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را”

و بعد ادامه داده که این بسیار بد است! گفت: علی گدا پرور نیست و کریم پرور است. ای کاش شهریار می گفت:

مرو ای گدای مسکین تو در سرای مولا……...که علی همیشه می زد در خانه‌ی گدار را.

درِ خانه علی هم نرو، بگذار او بیاید! مگر امیرالمومنین گداپرور است؟ علی(سلام الله علیه) کریم‌پرور است… . علم می‌خواهی، شفاعت می‌خواهی، کرامت و مغفرت ذنوب می‌خواهی؛ برو در خانه علی(علیه السلام). اما دنیا می‌خواهی، مولا خودش عنایت میکند  . . . .

عباس منصوری در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۳:

گربه زاهد قصه ش در کتاب مستطاب کلیله و دمنه هستش

قصه از این قراره که کبک می‌ره مسافرت و میاد میبینه یه خرگوش،لونه ش رو صاحب شده،خلاصه مشاجره شون میشه و تصمیم می گیرند برن پیش یه نفر که بینشون قضاوت کنه.کبک،گربه زاهد رو معرفی می کنه و کلی هم از زهد و ایمان و تقوای گربه تعریف می کنه که گربه توبه کرده از خوردن گوشت جانوران و روزها روزه است و شبها عبادت می کنه و.... خلاصه با هم راه می افتند میرن طرف محل زندگی گربه زاهد.گربه از دور این دو تا رو میبینه و سریع می ایسته برای ادای نماز.خرگوش هم از دور نماز خواندن گربه رو می بینه و حیرت می کنه.دوتایی میرن پیش گربه و ماوقع رو تعریف می کنند و گربه شروع می کنه به موعظه و نصیحت کبک و خرگوش.در اثنای مواضع و نصایح ش به کبک و خرگوش میگه که من پیر شدم و صدام ضعیف شده لطفاً به مقدار بیایید جلوتر تا صدامو بشنوید.کبک و خرگوش هم نزدیکش میشن.خلاصه همینطور نصیحت و موعظه می کرده و در نهایت توی یک فرصت بهشون حمله می کنه و یه لقمه چپشون می کنه....

خلیل شفیعی در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۸:

✅  نکات برجسته و ظرایف غزل ۳۵۸ حافظ

بیت ۱ ـ دریای بی‌کران غم و درمان ارغوانی

حافظ غم زمانه را به دریایی بی‌کرانه تشبیه می‌کند که هیچ ساحلی برای آن نمی‌بیند. تعبیر «کران نمی‌بینم» بر بی‌پایانی رنج و گرفتاری روزگار تأکید دارد. در برابر این دریای اندوه، تنها درمان را «میِ چون ارغوان» می‌داند؛ شرابی سرخ‌فام، به رنگ گل ارغوان. تقابل دریای غم با رنگ سرخ و شادی‌آفرین می، تصویری از پناه بردن شاعر به عالم شور و رهایی می‌سازد. می در اینجا می‌تواند علاوه بر شراب ظاهری، نماد شور عرفانی و گریز از اندوه جهان نیز باشد.

بیت ۲ ـ وفاداری به پیر مغان

حافظ با صراحت اعلام می‌کند که خدمت پیر مغان را ترک نخواهد کرد؛ زیرا مصلحت و خیر خویش را در ادامه این راه می‌بیند. «پیر مغان» در جهان شعری حافظ، شخصیتی متفاوت از زاهد و واعظ رسمی است؛ پیرِ راه‌دانی که به جای ظاهرپرستی، راه عشق و معرفت را می‌شناسد. نکته مهم بیت، کاربرد واژه «مصلحت» است؛ حافظ انتخاب خود را نه از سر عادت، بلکه آگاهانه و بر اساس شناخت سود حقیقی خویش می‌داند. این بیت در واقع اعلام وفاداری به مرشدی است که راه او را درست‌تر از راه مدعیان دینداری می‌داند.

بیت ۳ ـ آفتاب قدح و کوتاهی فرصت شادی

حافظ جام شراب را به آفتاب تشبیه می‌کند؛ جامی که همچون خورشید می‌درخشد و روشنی و گرمای زندگی می‌بخشد. «ارتفاع عیش گرفتن» یعنی شادی را بالا بردن و از فرصت لذت و نشاط بهره‌مند شدن. در مصراع دوم، شاعر دلیل این توصیه را بیان می‌کند: طالع روزگار را مساعد نمی‌بیند. گویی وقتی بخت زمانه با انسان همراه نیست، باید فرصت‌های کوتاه شادی را غنیمت شمرد. پیوند «آفتاب» و «طالع» نیز تناسبی ظریف میان تصویر خورشید و زبان اخترشناسی پدید آورده است.

بیت ۴ ـ عاشقی، معیار حقیقی اهل خدا

حافظ در این بیت، معیار دینداری و خداشناسی را از ظاهر و عنوان به عشق منتقل می‌کند. به باور او، نشانه اهل خدا عاشقی است، نه لباس و مقام و ادعای زهد. تعبیر «با خود دار» لحنی هشداردهنده دارد؛ یعنی این معیار را حفظ کن و آن را از یاد مبر. در مصراع دوم، شاعر با انتقادی صریح می‌گوید چنین نشانی را در میان مشایخ شهر نمی‌بیند. نکته برجسته بیت، تقابل «اهل خدا» با «مشایخ شهر» است؛ حافظ میان حقیقت معنوی و اعتبار اجتماعی و مذهبی تفاوت می‌گذارد.

بیت ۵ ـ دو چشم، دو آینه و چهره نادیده معشوق

حافظ چشم‌های خود را به دو آینه تشبیه می‌کند؛ آینه‌هایی که طبیعتاً باید چهره محبوب را بازتاب دهند. اما با وجود این دو آینه، روی معشوق بر شاعر آشکار نمی‌شود. تعبیر «دیده حیران» نشان می‌دهد که مشکل فقط ندیدن ظاهری نیست؛ حیرت و سرگشتگی عاشق نیز در این ناتوانی دخیل است. ترکیب «دو دیده» و «دو آینه» تصویری متناسب و هنرمندانه می‌سازد. افسوس شاعر از آنجاست که ابزار دیدن را دارد، اما از دیدار محروم است.

بیت ۶ ـ سروِ معشوق و جویبار اشک

حافظ قامت بلند و زیبای معشوق را به سرو تشبیه می‌کند؛ تصویری آشنا در شعر فارسی برای زیبایی و اعتدال اندام محبوب. اما با رفتن معشوق، تصویر سرو نیز از چشم شاعر محو شده و جای آن را آب روان گرفته است. «جویبار دیده» استعاره‌ای از اشک‌های پیوسته عاشق است. ظرافت بیت در پیوند دو تصویر است: جویبار اشک و سروِ قامت محبوب. گویی با رفتن معشوق، باغ چشم شاعر از سرو خالی شده و تنها رود اشک در آن جاری است.

بیت ۷ ـ خمار بی‌ساقی و فقدان اهل دل

حافظ خود را در حال خمار و نیازمند جرعه‌ای می‌بیند، اما کسی را نمی‌یابد که حتی اندکی از آنچه می‌طلبد به او ببخشد. «جرعه» در معنای ظاهری، اندکی شراب است؛ اما می‌تواند نماد اندکی محبت، معرفت و فیض نیز باشد. نکته مهم آن است که شاعر فقط از نبود شراب شکایت ندارد؛ از نبود انسان همدل و اهل دل شکوه می‌کند. عبارت «در میان نمی‌بینم» نشان می‌دهد که در پیرامون او جمعیت هست، اما کسی که درد او را بفهمد و نیازش را دریابد، پیدا نمی‌شود.

بیت ۸ ـ میانِ ناپیدای معشوق

حافظ از باریکی کمر معشوق سخن می‌گوید؛ آن‌قدر باریک و ظریف که گویی به مویی می‌ماند و حتی نشانی از آن به چشم نمی‌آید. در ترکیب «موی میان»، باریکی و ظرافت اندام محبوب به نهایت اغراق می‌رسد. واژه «میان» نیز در این بیت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ هم به معنای کمر و هم در معنای جایگاه و وسط قابل توجه است. شاعر می‌گوید دلم را به همین ظرافت و زیبایی بسته‌ام، اما از من نشانش را نخواه، زیرا خودم نیز آن را نمی‌بینم. این بیت نمونه‌ای از اغراق عاشقانه و بازی هنرمندانه با واژه «میان» است.

بیت ۹ ـ سفینه حافظ و دریای سخن

حافظ در این بیت از «سفینه» سخن می‌گوید که در اینجا مقصود اصلی از آن، دیوان و مجموعه اشعار حافظ است؛ هرچند واژه سفینه در معنای کشتی نیز به ذهن می‌آید. شاعر دیوان خود را دریایی سرشار از گوهرهای سخن می‌بیند و می‌گوید در این دریا جز متاع گران‌بها و سخنان درخشان نمی‌یابد. تعبیر «بضاعت سخن درفشان» سخن را به گوهر و مروارید تشبیه می‌کند. نکته ظریف آن است که «دریا» نیز با تصویر سفینه و گوهر تناسب دارد و مجموعه‌ای هماهنگ از استعاره‌ها می‌سازد. حافظ در پایان، با اعتمادبه‌نفس شاعرانه، ارزش و غنای سخن خود را به رخ می‌کشد.

 

✔️ خلیل شفیعی (مدرس زبان و ادبیات فارسی)

مجید الستی در ‫۲ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۵۷ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران » بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال:

تحلیل جغرافیایی مازندران و برخی ازشخصیتها در مبحث هفتخوان رستم - بخش نخست

 

 

این منطقه ، قطعا ، استان مازندران و گلستان ما ، نیست . برای توضیح این مطلب به ابیات ذیل اشاره میشود :

الف - پادشاهی منوچهر(رسیدن سام به نزد منوچهر) 

سوی بارگاه منوچهر شاه                                     به فرمان او(سام) برگرفتند راه

ز ساری و آمل (پایتخت منوچهر) برآمد خروش                چو دریای سبز اندر آمد بجوش ...

  منوچهر برخاست از تخت عاج                           ز یاقوت رخشنده بر سرش تاج

  وزان گرگساران جنگ آوران                         وزان نره دیوان مازندران

  بپرسید و بسیار تیمار خورد                               سپهبد سخن یک به یک یادکرد

  سپاهی که سگسار خوانندشان                      پلنگان جنگی نمایندشان

 نبیره جهاندار سلم بزرگ                                   به پیش سپاه اندر آمد چو گرگ

ب-پادشاهی کاووس، آمدن رامشگری از مازندران نزد کاووس

...دل رزمجویش ببست اندران                که لشکر کشد سوی مازندران...

اگر شایدی بردن این بد بسر                  به مردی و گنج و به نام و هنر

   منوچهر کردی بدین پیشدست                  نکردی برین بر دل خویش پست....

 

از تطابق ابیات فوق که درآن ، پایتخت منوچهر، مازندران فعلی است ولی به منطقه ای بنام مازندران لشکر کشیده ، میتوان برداشت کرد که جغرافیای مازندران مورد اشاره ، با جائی که ما بعنوان مازندران میشناسیم ، تفاوت دارد.

همچنین اینکه از مازندران به سرزمین "سلم" اشاره شده سرنخهائی از مناطق شمالی دریای مازندران( سرزمین روسیه و سکاهای سفید)بدست میدهد

مجید الستی در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۷ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران » بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال:

با سلام و خسته نباشید

بیت " به هرگوشه ای گنج آگنده دید  جهان سر بسر پیش خود بنده دید" بین ابیات 11 و 12 از قلم افتاده است . لطفا ملاحظه فرمائید

ابراهیم احمدی در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۵۱ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۰:

بیت اول: جبرِ ازلی، «اَمانتِ سنگین» و اسارتِ روح در زمان
چه کند بنده که بر جور تحمل نکند؟ / دل اگر تنگ شود مهر تبدل نکند
چه کند بنده: این سوال در ظاهر یک گلایه است، اما در باطن اشاره به «بی‌اختیاریِ محضِ مخلوق» (جبرِ عاشقانه) دارد. روحِ انسان خودش این بازی را شروع نکرده؛ او در روزِ ازل (عالمِ ذَر) به اجبارِ عشق، بارِ سنگینِ هستی را به دوش کشیده است.
جور: در عرفانِ باطنی، «جور» ظلم نیست؛ بلکه «حجابِ نور» است. خداوند برای اینکه انسان را بسازد، خود را پشتِ پرده‌ی ماده و رنج پنهان می‌کند. این دوریِ عمدی، همان «جور» است.
دل تنگ شدن: «دل» (قلب) در عرفان، عرشِ خدا و وسیع‌ترین ظرفِ هستی است. اما وقتی این روحِ بی‌نهایت در قفسِ تنگِ «زمان، مکان و جسمِ خاکی» زندانی می‌شود، دچار خفگی و تنگنا می‌گردد.
تبدل نکردنِ مهر: اشاره به «فطرتِ تغییرناپذیر» دارد. در فلسفه‌ی اشراق و عرفان، روحِ انسان یک «نورِ جداشده از خورشید» است؛ بنابراین حتی در تاریک‌ترین سیاه‌چال‌های ماده هم نمی‌تواند جهتِ خود را عوض کند.
روحِ انسان مانند پرنده‌ای است که از اقیانوسِ بی‌کرانِ ازل کنده شده و در قفسِ تنگِ بدن و دنیای مادی افتاده است. این تنگنا و دردِ جدایی (جور)، عمدی است تا روح از طریق «رنجِ فراق»، خودش را بشناسد. سعدی می‌گوید: روح چاره‌ای جز تحمل این زندان ندارد؛ چون مغناطیسِ عشق در عمقِ فطرتِ او کار گذاشته شده و حتی زیر شدیدترین فشارهای دنیا، قطب‌نمای وجودش از سمتِ حقیقت منحرف نمی‌شود.


بیت دوم: کالبدشکافیِ «خودِ کاذب» و فروریختنِ توهمِ وجود
دل و دین در سر کارَت شد و بسیاری نیست / سر و جان خواه که دیوانه تأمل نکند
سرِ کارَت: دو معنا دارد: هم «آغازِ راهِ عشق» و هم «قمارخانه و میدانِ اعدامِ نفس».
دل و دین (دارایی‌های بیرونیِ روح): «دل» نمادِ تجربه‌های عاطفی و «دین» نمادِ ساختارهای ذهنی و اعتقادی است. در عرفان، دینِ ظاهری و احساسات، هنوز بخشی از «دارایی‌های من» هستند. انسان با عبادت و احساسات، به «منیت» خود افتخار می‌کند.
بسیاری نیست: یعنی در برابرِ عظمتِ حقیقت، این‌ها پشیزی ارزش ندارند؛ چون هنوز «تو» زنده هستی!
سر و جان (ریشه‌های هستیِ فردی): «سر» نمادِ «عقلِ جزئی و ادراکِ منطقی» است (همان چیزی که مدام جهان را به «من» و «دیگری» تقسیم می‌کند). «جان» نمادِ «نَفَسِ هستی و غریزه‌ی بقا» است.
دیوانه و تأمل نکردن: «تأمل» یعنی درنگِ عقل برای سنجشِ سود و زیان. «دیوانه» کسی است که از چارچوبِ «عقلِ ابزارساز» خارج شده و به «جنونِ الهی» (شهودِ بی‌واسطه) رسیده است.
در فلسفه‌ی عرفانی، بزرگ‌ترین بتی که انسان می‌پرستد، «خودش» (توهّمِ من بودن) است. در مرحله‌ی اول، انسان احساسات و باورهای سنتی‌اش (دل و دین) را در راه حقیقت می‌بازد، اما هنوز یک «من» در گوشه‌ای نشسته و تماشا می‌کند. سعدی فریاد می‌زند که این کافی نیست! تا زمانی که «عقلِ محاسبه‌گر» (سر) از کار نیفتد و «غریزه‌ی هستیِ مستقل» (جان) قربانی نشود، پرده‌ی آخر کنار نمی‌رود. در منطقِ عشق، درنگ کردن (تأمل) یعنی شک داشتن به حقیقت؛ پس روحِ بیدار بدون لحظه‌ای تردید، خود را در آتشِ نیستی می‌اندازد.


بیت سوم: معجزه‌ی «نگاهِ هستی‌بخش» و شکستنِ قانونِ علت و معلول
سِحر، گویند حرام‌ست در این عهد و لیک / چشمت آن کرد که هاروت به بابل نکند
سِحر: در باطنِ عرفان، سِحر یعنی «تصرفِ مستقیمِ اراده در ساختارِ واقعیت» بدون نیاز به ابزارهای مادی.
در این عهد: اشاره به «عصرِ شریعت و عقلانیت» دارد؛ دورانی که همه‌چیز بر پایه‌ی بایدها، نبایدها و قوانینِ خشکِ فیزیکی و فقهی می‌چرخد.
چشمِ معشوق: در رمزگانِ صوفیه، چشم نمادِ «نقطه‌ی وحدت و تجلیِ صفتِ قیومیتِ حق» است. نگاهی که وقتی به چیزی می‌افتد، ماهیتِ آن را از ریشه تغییر می‌دهد (کیمیاگریِ روح).
هاروت و بابل: «بابل» در اسطوره‌ها و عرفان، نمادِ «عالمِ کثرت، تفرقه‌ی زبان‌ها و ذهنِ آشفته‌ی بشری» است. «هاروت» نمادِ «نهایتِ قدرتِ فرشتگان و علومِ غریبه‌ی کیهانی» است.
جهانِ مادی (بابل) زندانی است که با قوانینِ سفت و سختِ علت و معلول و مقرراتِ ظاهری قفل شده است. حتی بالاترین علومِ کیهانی و جادوهای فرشتگان (هاروت) فقط می‌توانند ظاهرِ ماده را تغییر دهند، نه ذاتِ آن را. اما وقتی «جذبه‌ی مستقیمِ حقیقت» (چشمِ معشوق) به روحِ انسان می‌تابد، یک معجزه‌ی هستی‌شناختی رخ می‌دهد: تمام قوانینِ طبیعت، زمان و عقل باطل می‌شوند. نگاهی که در یک لحظه، خاکِ تیره‌ی وجودِ انسان را به طلای خالصِ آگاهی تبدیل می‌کند؛ کاری که از عهده‌ی هیچ علم، ریاضت یا جادویی در عالمِ ماده برنمی‌آید.


بیت چهارم: بازیِ زبانیِ شگفت‌انگیز، «فنای مطلق» و هراس از بیداری
غرقه در بحرِ عمیق تو چنان بی‌خبرم / که مبادا که چه دریام به ساحل نکند
بحرِ عمیق: نمادِ «غیبِ مطلق و ذاتِ بی‌نهایتِ خداوند» (لایتناهی). دریایی که هیچ مرزی ندارد و هر قطره (روحِ فردی) در آن هویتِ مستقل خود را از دست می‌دهد.
بی‌خبرم: نمادِ «فناءُ الفَنا» (فنا شدنِ حتی آگاهیِ انسان از اینکه فنا شده است!). در این حالت، دیگر «منی» وجود ندارد که بگوید «من به خدا رسیدم».
بازیِ زبانیِ «که مبادا که چه دریام به ساحل نکند»: این جمله از نظر دستوری عمداً پیچیده و پریشان است! سعدی اینجا با زبان بازی کرده تا «آشفتگی و محو شدنِ عقل» را نشان دهد. یعنی: در چنان بی‌خبریِ مطلقی غرق هستم که حتی نمی‌توانم جمله‌ام را درست ببندم و بگویم که وای، مبادا این دریا موجی بزند و مرا دوباره به ساحل پرتاب کند!
ساحل: نمادِ «عالمِ صحو (هوشیاریِ مادی)، بازگشت به بدن، محدودیتِ اسم و رسم، و دردِ دوباره «من» شدن».
انسانِ معمولی از مرگ و غرق شدن می‌ترسد و ساحل را «امنیت» می‌بیند؛ اما در عرفانِ عمیق، «ساحل» همان تبعیدگاه است! وقتی روحِ انسان در اقیانوسِ بی‌کرانِ حقیقت حل می‌شود، برای اولین بار طعمِ آزادیِ مطلق و رهایی از دردِ «فردیت» را می‌چشد. در این مقام، حتی قدرتِ فکر کردن و حرف زدن هم از کار می‌افتد. تنها سایه‌ی اضطرابی که در عمقِ این بی‌خبری حس می‌شود، این است که مبادا جریانِ هستی، این قطره را دوباره به ساحلِ دنیای مادی برگرداند و او را مجبور کند که دوباره در قالبِ «سعدی» و «انسان» زندگی کند.


بیت پنجم: گذر از «آینه‌ها» به «خورشید» و عبور از بهشت
به گلستان نروم تا تو در آغوش منی / بلبل ار روی تو بیند طلب گل نکند
گلستان و گل: در فلسفه‌ی اشراق و وحدت وجود، تمامِ زیبایی‌های جهان و حتی «بهشتِ موعود»، فقط «مظاهر» و آینه‌هایی هستند که زیباییِ خالق را بازتاب می‌دهند. گل، «فرع» است نه «اصل».
در آغوش منی: نمادِ «اتحادِ بی‌واسطه» (عینیتِ عاشق و معشوق). جایی که دیگر فاصله‌ای میان روح و حقیقت نیست تا بخواهد از طریق طبیعت یا بهشت به او برسد.
بلبل: نمادِ «روحِ آگاه و جوینده‌ی حقیقت» که ذاتاً برای پرستشِ زیبایی خلق شده است.
انسان‌های معمولی (و حتی عابدانِ سطحی) تمام عمر به دنبال «گلستان» (نعمت‌های دنیا یا باغ‌های بهشت) می‌دوند، چون فکر می‌کنند زیبایی و آرامش در آنجاست. اما عارفِ واصل متوجه شده است که تمامِ این زیبایی‌ها، فقط انعکاسِ یک چهره در آینه‌های مختلف هستند. وقتی خودِ «منبعِ نور» را در آغوش بگیری، نگاه کردن به آینه‌ها (گلستان و بهشت) یک توهین و سقوط است! سعدی می‌گوید: روحِ جستجوگر (بلبل) فقط تا زمانی عاشقِ گل است که چهره‌ی خالقِ گل را ندیده باشد؛ به محض دیدنِ اصل، تمامِ جهانِ آفرینش در نظرش بی‌رنگ می‌شود.


بیت ششم: «وحدتِ شهود»، فروپاشیِ ماتریکسِ ماده و سکوتِ ابدی
هر که با دوست چو سعدی نفسی خوش دریافت / چیز و کس در نظرش باز تخیل نکند
نفسی خوش دریافتن: «نَفَس» در عرفان یعنی «دمِ مسیحاییِ حقیقت» و «آنِ بی‌زمان» (لحظه‌ی ابدیت که بیرون از گذشته و آینده قرار دارد).
چیز و کس: نمادِ کلِ «عالمِ کثرت» («چیز» = جهانِ جمادات و اشیاء / «کس» = جهانِ انسان‌ها و موجوداتِ زنده).
تخیل کردن: این کلمه قلبِ فلسفیِ این بیت است! در فلسفه‌ی ابن‌عربی، کلِ جهانِ مادی چیزی جز «خیالِ متصل» (یک هولوگرام یا رویای کیهانی) نیست. اشیاء و آدم‌ها وجودِ مستقلی از خود ندارند؛ ذهنِ ماست که آن‌ها را به صورتِ موجوداتِ جداگانه «تخیل» می‌کند.
این بیت، کلیدِ خروج از ماتریکسِ دنیای مادی است. تا زمانی که انسان حقیقتِ مطلق را تجربه نکرده، ذهنش مدام در حال ساختنِ تصاویر و توهمات است: این آدم دشمن است، آن چیز ثروت است، این زیباست، آن زشت است. اما کسی که حتی برای یک لحظه (یک نَفَس) طعمِ وصالِ با «اصلِ هستی» را بچشد، پرده‌ی توهم از جلوی چشمانش می‌افتد. از آن لحظه به بعد، ذهنِ او دیگر هیچ «چیز» (ماده) و هیچ «کس» (انسان) را به عنوان یک وجودِ مستقل تصور و تخیل نمی‌کند؛ او در همه‌جا، در پشتِ تمامِ چهره‌ها و اتم‌های جهان، فقط یک حقیقتِ یگانه را می‌بیند.

استاد.میراحمدی در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۴۹ در پاسخ به صدرا دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۰۹:

بله....

«کلفت» به معنای رنج و زحمت است و بیدل بسیار استفاده کرده و صائب هم گویا استفاده کرده 

جالب است که در زبان عامیانه به خدمتکار(خانم) کلفت گویند که البته بی ربط هم نیست ؛زیرا ارتباطی با رنج و زحمت دارد

خنده آور است که هوش مصنوعی بانوی کلفت معنا کرده😅

دکتر صحافیان در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۸:

من که هستم که از خاطر معطر از حال خوشت عبور کنم . خاک درگاهت تاج پادشاهی من است که با عشق جان‌افزایت لطف‌های فراوانی به من داری(سعدی: سعدیا گر نکند یاد تو آن ماه مرنج/ما که باشیم که اندیشه ما نیز کنند)
۲- معشوق من، لطف و مهربانی را به تو که آموخت؟ گمان نمی‌کنم رقیبان نو این‌گونه باشند!
۳- ای پرنده قدسی شوق! همتم را همراه راه دشوار عشقم قرار ده، که مقصد دور و من ناآشنای این سفرم.
۴- ای نسیم سحرگاهان، ارادت و تمرکز همیشگی مرا بر پیر آگاه‌دل برسان تا از دعای سحرگاهان فراموشم نکند.(بیت اضافه در خانلری: راه خلوتگه خاصم بنما تا پس از این/ می خورم با تو و دیگر غم دنیا نخورم)
۵- خوش آن روزی که از ورطه بلاخیز عشق، به عالم وصال کوچ کنم و دوستان از کوی تو خبرم را جویا شوند(ایهام خبر؛ مرگ: شخصم ار باز نیاید حبرم باز آید)
۶- ای حافظ! در جستجو و شوق جواهر وصال چنان شایسته است که از اشک چشم، دریا سازی و در آن غوطه‌ور شوی!
۷-درجه شعر و غزلم رفیع و جهانگیر است بفرما تا پادشاه دریا(تورانشاه اول حاکم هرموز) دهانم را پر جواهر کند .
آرامش و پرواز روح

 پیوند به وبگاه بیرونی

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۵۶ در پاسخ به داود شبان دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳۴:

ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏

صدرا در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۴۲ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۰۹:

با توجه به اینکه گنجور اخیرا فضای محدودی برای تصحیح خطاهای هوش مصنوعی در معنی شعر قرار داده، معنای  برخی ابیات مانند بیت آغازین این غزل نیازمند توضیح بیشتری است هرچه تلاش کردم ویرایشگر گنجور اجازه تصحیح نداد و از آنجا که هوش مصنوعی دچار خطای فاحشی گردیده لاجرم معنی بیت نخستین غزل را در اینجا به عرض می‌رساند، البته این در معنای تایید باقی معانی که هوش مصنوعی انجام داده نیست و اما از آنجا که این کمترین را یارای آن نبست تا تمامی آنها را توضیح دهم و نیز با روشن شدن بیت نخست و مطالعه خلاصه شعر که آن نیز به قلم این کمترین است راحتتر می‌توان ابیات دیگر را دریافت، با این مقدمه معنی بیت اول چنین است که:
کلفت در اینجا به معنی رنج و زحمت و سخت کشیدن است و دیده‌ی بیدار کنایه از انسان صاحب بصیرت و فهم و دارای درک است و حاصل آن می‌شود: انسان بیدار دل و صاحب بصیرت از گردش روزگار سختی می‌کشد زیرا معمولاً روزگار چنان است که زمام امور را به دست مردم نااهل می‌سپارد و انسانهای فرهیخته از مقابله با جاهلان در رنج و مشقت ‌‌اند. و در مصراع دوم همین معنی را با تمثیلی به صورت حسی بیان می‌کند که روزن که معمولاً پنجره‌ای در خانه‌های قدیمی بود سبب گردش هوای خانه و محل خروج دود حاصل از سوختن چراغ و غیره از روزن بوده و در اینجا روزن استعاره از همان انسان مصراع اول است که تلاش میکند تا با روشنگری مردمان را از جهالت نجات دهد و ایشان را از شر جهل که به دود تشبیه شده برهاند، و در نتیجه بیشتر با جاهلان و نا اهلان مواجه می‌شود و از مصاحبت و مباحثت ایشان رنج می‌کشد. 
با تشکر فراوان از دست‌اندرکاران سایت گنجور که زحمت بسیار می‌کشند و به فرهنگ این سرزمین کمک بسیار فراوانی می‌کنند. 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۳ روز قبل، شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۰۷ در پاسخ به علا دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳۳:

ازدقت نظر لطف ومحبت شما ممنون🌹🙏

۱
…
۳
۴
۵
۶
۷
…
۵۸۶۹