گنجور

غزل شمارهٔ ۳

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را

به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت

کنار آب رکن آباد و گلگشت مصلا را

فغان کاین لولیان شوخ شیرین کار شهرآشوب

چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را

ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی است

به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را

من از آن حسن روزافزون که یوسف داشت دانستم

که عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را

اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم

جواب تلخ می‌زیبد لب لعل شکرخا را

نصیحت گوش کن جانا که از جان دوست‌تر دارند

جوانان سعادتمند پند پیر دانا را

حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو

که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را

غزل گفتی و در سفتی بیا و خوش بخوان حافظ

که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) | شعرهای مشابه | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

حاشیه‌ها

تا به حال ۶۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ف-ش نوشته:

نکاتی پیرامون ابیات این غرل:
در بیت اول مالکیتی نسبت به سمرقند وبخارا نبوده که به خال سیاه زیبا روئی بخشیده شود پس مقصورفقط نشان دادن اهمیت ترک شیرازیست
دربیت دوم ارزش دو مکان در شیراز مقصود است نه اینکه بهتر از مناظر بهشتی باشد در هردو بیت صنعت اغراق وجود دارد اغراق در شعر مجاز است و در منطق مجاز نیست
در بیت سوم از زیبا رویان چنانی فغان دارد نه رضایت وراجع به خوان یغما گفته شده دریکی از قبایل ترک رسم بوده که میهمانان اجازه داشتند بعد از خوردن غذا ابزار سفره را به غارت ببرند
در بیت چهارم عشق به معنی عالیش مطرح شده است عشق که معنی دو گانه دارد در غزلیات حافظ گاه به این معنی وکاه به آن معنیست وشاید معنی معمولی عشق برای طرح معنی دیگر است
در بیت بعد از یوسف وعشق و حسن الهی او که زلیخا را به عشق سافل کشاندیاد شده است
در بیت ششم گویا باید فرض شود که قبلا سئوالی از لب لعل شده تا جواب مطرح باشد و معنی شعر معلوم باشد
بیت هفتم بیتی مشهور وپر معناونصیحتی خوش به جوانان است وچنانکه اقتضای غزل است معنی مستقل دارد
بیت هشتم هم مشهور وحاوی پیامی مستقل ومهم است که راز دهر ومعمای آنرا را با علم وحکمت نمیتوان دانست
بیت آخراغراق گوئی جالبی در مورد غزل اوست

mohsen نوشته:

اگر می شود جست و جو در گنجور را پیش رفته کنید یعنی مثلا حرف اول بیت

Amir نوشته:

شاعران و سخنوران امروز باید اجازه دهند خیالشان به هر کجا که می‌خواهد پر بکشد چنان که شاهدیم رایانه‌ها چگونه توانسته اند یک دنیای مجازی را به تصویر بکشند و این چنین است که در نمایش‌های سینمایی چه پدیده‌های جالبی خلق شده، نشان داده می‌شود.
پیشنهاد می‌کنم که بیت اول این شعر را با خیال پردازی امروزی آنچنان که می‌خواهیم به پرورانیم و بگوییم که:
زمانی که ترکان تارتار به سرکردگی تیمورخان به شیراز تاختند، شیرازیها با نرمی با ایشان ساختند تا شیراز چون دیگر بلاد ویران نگردد لیکن دلی خون ز ایشان داشتند چنانکه حافظ در آن زمان چنان سرود:
اگر ان ترک، شیرازی بدست آرد، دل ما را [ست]
یعنی آن ترک بی مقدار (بلکه بی همه چیز) از راه دور به قصد شرف یاب شدن در حضور شاعر بلند مرتبه به سوی شیراز تاخته است نه به سبب کشورگشایی.
همچنین حافظ بدجوری نقطه ضعف آن ترک را به رخ کشیده است آنجا که گفته است:
به خال هندویش بخشم …
گویند که هندویان در مقابل تارتاران مقاومت سختی کردن ولی تیمورخان به سان آن مثل: «موری هفتاد بار …» نامید نگشت تا ایشان را شکست داد و از نتایج آن نبرد سخت، ذخمی بود که بر اثر تیر رها شده از کمانی بر پیشانی وی نشته بود.
حافظ، تیمور را به سبت آنچه که هست بیشتر تحقیر کرده است چنانچه ارزش آن ذخم را بیشتر از ارزش زادگاه آن تارتار (سمرقند و بخارا: شهرهایی که تارتاران از آن سو گسیل شده اند) دانسته است.
لیکن حافظ نالان بود آن جا که گفت: فغان کین لولیان …
ظاهراً چندی از خوان شیراز نمیدانستند که می‌توانند بر آن ترکان مدیریت رانند و ایشان را رام خود کنند بلکه آب را گلالود می‌کردند تا ماهی خویش بگیرند. هم ایشان بودند که بهانه به آن ترکان می‌دادند تا ایشان نیز آن چه نباید را به یغما برند.
آنجا که حافظ گفته است: … چنان بردند صبر از دل، … منظرش این بوده که ای کاش آن خوان شکیبا می‌بودند و چنان نگران و ترسان، رفتار دشمن پرستانه از خود بروز نمی دادند.
ظاهراً برخی از این خوان از اشعار حافظ نیز نگران بودند و وی را با دشنام برهزر می‌داشتند آنجا که گفته است:
اگر دشنام فرمایی وگر نفرین …
و در ادامه می‌گوید که آن زبانی که جای دوست را به دشمن لو می‌دهد (یا مدح دشمن می‌کند) شایسته‌ی پاسخی تلخ است.

MEHDI نوشته:

AGHA MOHSEN , ZAKHM BA RE ZE HAST NAH BA DAL ZAL

وحید نوشته:

اگر آن دلبر قزوین بدست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم بی ام و و سوناتا را
هر آن کس چیز می بخشد ز جیب خویش می بخشد
نه چون حافظ که می بخشد سمرقند و بخارا را

ابراهیم زراعت گر نوشته:

با سلام
مصرع “اگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعا گویم” در بعضی از کتابها بصورت زیر نیز آمده است و معلوم نیست کدام صحیح تر است:
“بدم گفتی و خرسندم عفاک الله کرم کردی*** کلام تلخ می زیبد لب لعل شکر خا را”

شادان کیوان نوشته:

از وحید عزیز میخواهم که ساحت مقدس دیوان خواجه را با اشعاری نه درخور شأن وی نیالایند که زیبنده نیست

فریبا علومی یزدی نوشته:

ناصر ترک برای حافظ سروده است:

اگر آن دختر یزدی به دست آرد دل ما را به خال هندویش بخشم سرو جان و دل و پا را

هر آن کس چیز می بخشد ز ملک خویش می بخشد نه چون حافظ که می بخشد سمرقند و بخارا

اکثر ابیات حافظ دارای چند معنی است. یعنی هم معنی ظاهری و هم معنی باطنی دارد.هنر حافظ در به کار بردن ایهام و ایهام تناسب است.

۱ - ترک شیرازی : منظور ۱ – دختر زیبا روی شیرازی ۲ – شاه شجاع ، ممدوح حافظ

تناسب بین ترک و هندو - سمرقند و بخارا – دست و دل و خال

معنی بیت: اگر آن زیباروی شیرازی ( در قدیم ترکها به علت رنگ روشن چشم، پوست و مو و قد بلند، مظهر زیبایی بودند. ) دل ما را به دست آورد و به من توجه کند به خاطر خال سیاهش سرزمین های سمرقند و بخارا را به او می بخشم مقصود بخشیدن سمرقند و بخارا نیست بلکه منظور اهمیت دادن حافظ به معشوق است.

۲ – آب رکناباد و گلگشت مصلا دو مکان زیبا و تفرج گاه دل انگیزی در شیراز است. بیت دارای صنعت اغراق است.

معنی بیت: ای ساقی می جاوید به من ده ( مقصود عشق عرفانی و الهی است .) ای ساقی تو حتی در بهشت هم نمی توانی آب رکناباد و گلگشت مصلا را پیدا کنی.

۳ – آه و افغان این زیبا رویان شیرین کار که با زیبایی و دلربایی خود شهری را به آشوب می کشانند، چنان صبر را از دلم بردند که ترکان خوان یغما را. ( یکی از قبایل ترک وقتی به میهمانی می رفتند، بعد از خوردن غذا همه ی مواد غذایی و حتی سفره را به غارت می بردند.

۴ – پرده ی عصمت: اضافه ی تشبیهی. تلمیح به داستان حضرت یوسف و زلیخا دارد.

معنی بیت: من از زیبایی روز افزون حضرت یوسف فهمیدم که بالاخره عشق یوسف باعث می گردد که زلیخا عصمت و حیا را کنار بگذارد.

۵ – مصرع دوم تمثیل است.

معنی بیت: از عشق ناقص ما خداوند بی نیاز است. ( خداوند نیازی به نماز و عبادت ما ندارد) درست مانند این است که روی زیبا به آرایش ندارد.

۶ – تو در مورد من بد گفتی و من خشنودم . خدا تو را عفو کند ( جمله ی معترضه ) نیکو و شایسته گفتی. کسی که لب قرمز شیرین دارد و زیباست زیبنده است که جواب تلخ و دشوار بر زبان آورد.

۷ – این بیت ارسال المثل است. ای جانان و ای معشوق من، تو پند و ارز را گوش کن. زیرا جوانان سعادتمند پند پیر دانا و زیرک را از جان بیشتر دوست دارند.

۸ – ای انسان سخن از مطرب و نوازنده و شراب بگو و از رمز و راز روزگار کمتر جست و جو کن زیرا هیچ کس تا کنون راز دهر و آفرینش را با علم و حکمت نتوانسته بگشاید و هیچ کس دیگر هم در آینده نمی تواند این راز را پیدا کند.

۹ – بیت تخلص. ای حافظ تو غزل سرودی و واقعا مروارید سفتی (غزل زیبا و دل انگیز گفتی ) حالابیا و زیبا بخوان زیرا آسمان به خاطر شعر تو گردنبندی از ثریا به گردن کرده است. ( بیت صنعت غلو و حسن تعلیل دارد. )

مصطفی علزاده نوشته:

در مورد یادداشت آقای Amir باید بگم که احساسات وطن پرستانه ی شما ارزشمنده در جای خودش نه این که شعر حافظ رو تفسیر به رای کنی که بر ضد ترکان و مغولان نوشته شده…

حاج مجید نوشته:

راز دهر کمتر جو ….بهتر دنبال چون چرا خیلی چیزها نباشی که وقتتو تلف می کنی
زعشق نا تمام ……خداوند به این عشق ناقص مانیازی ندارد بلکه وجود ما سراسر نیاز و نقص است.
حدیث از مطرب ……یعنی این جور مسایل وجدانی است و با فلسفه خشک ت

بی دین نوشته:

خانم فریبا علومی یزدی: آن ترکان که حافظ می شناخت، این ترکان که ما می شناسیم نیستند. (تاریخ بخوانید، البته تاریخ معتبر) ترکان آن زمان، از قبایل نه گانه ترک شرق دریایی خزر بوده اند(البته شاید شرق تر از کناره شرقی دریایی مازندران) ترکان که حافظ از آن ها یاد می کند، پسر بچه نارسیده بوده اند که در سپاه ترکان خدمت می کرده اند. ترک بچه گانی که به دلیل شرایط خاص فیزیکی در جوانی و پیری هم درست و حسابی صاحب ریش و سبیل نمی شده اند. همگی خون ریز و بی رحم بوده اند و البته بنا به تالیفات تاریخی از ناز و نوازش بدشان هم نمی آمده است. در عاشقانه ها حافظ نیز اگر نیک بنگرید تمام ابزار دلبری متعلقات این نوجوانان و جوانان لشگری است. تیر و کمان و خون ریزی و سر بریدن و …، شاید باید چشم ها را شست و این شاعر هنرمند و ارزشمند را آنگونه که بوده است ببینیم و نه آنگونه که خود می خواهیم.

آگرین نوشته:

به نام خدا

با عرض سلام و احتام فراوان خدمت شما بزرگواران

احتمال دارد مراد از ترک شیرازی استاد شهریار باشند

چون ایشان تخلّصشان ابتدا بهجت بوده است و بعد با دوبار

و یا سه بار تفال بر دیوان خواجه حافظ شیرازی تخلّص

شهریار را برگزیدند و ابتدا اشعار ایشان به زبان فارسی

بود و سپس به سفارش و توصیه مادرشان اشعار

ترکی هم سرودند.

آگرین نوشته:

به نام خدا

با عرض سلام و احترام فراوان خدمت شما بزرگواران

احتمال دارد مراد از ترک شیرازی استاد شهریار باشند

چون ایشان تخلّصشان ابتدا بهجت بوده است و بعد با دوبار

و یا سه بار تفال بر دیوان خواجه حافظ شیرازی تخلّص

شهریار را برگزیدند و ابتدا اشعار ایشان به زبان

فارسی بود و سپس به سفارش و توصیه مادرشان

اشعار ترکی هم سرودند.

باعرض معذرت به دلیل اشتباه نگارشی ام، احترام را

اشتباها احتام نوشته بودم

در پناه حضرت دوست

عطاءالله حسنی نوشته:

اشعاری از صائب و شهریار در اقتفای این غزل حافظ دیدم. توصیه می‌کنم حتی‌الامکان برای نشان دادن دامنه و نحوۀ تأثیرگذاری حافظ در دیگران از این موارد در «حاشیه» استفاده شود. در این مورد خود نیز شعری دارم که تقدیم به حافظ دوستان می‌کنم:

شمشیر کلام

«اگرآن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را»
از آنِ خود کند بی‌شک هم این دنیا هم عقبا را
درین دنیای نامردی که نامردی شده مردی
هم از مردانگی باشد بدست آری تو دل‌ها را
درود ما به روح آن بزرگا مرد شیرازی
که بنیانی نهاد از عشق و روحی داد تن‌ها را
لسان الغیب شد چون شد زبان مردم عالم
چو درد آگه شوی درمان توانی کرد مرضا را
به کشتن می‌توان بر خلق عالم چیره شد، بهتر
به شمشیر کلام آری به زیر سلطه دنیا را
جهانگیران فرا گیرند زو درس جهانگیری
که با بخشش فروبگرفت مرکند و بخارا را
به رومی صورت معشوق شام خال هستی بین
عطا گرهستی‌ات باید مبین این‌جا و آن‌جا را
ز حافظ عشق ورزیدن بیاموز و بیاموزان
که امروزت به کار آید شود ره توشه فردا را
عطاءالله حسنی
میشیگان، آن آربر- ۲۰/۱/۱۳۹۱

سام نریمانی نوشته:

ترک شیرازی همین قشقایی ها هستند
عمدتا خال هندی دارند خال کنار لب را خال هندی نامند
آنها زیبا بلند قد و قامت
مانند سرو ناز شیرازند

جمشید پیمان نوشته:

حافظ هم مانند مردم عصر خودش باور داشته که زیبا رویان سمر قند و بخارا در جهان سرآمدند و نظیر ندارند. اما نزد حافظ آن ترک شیرازی( ونه هر ترک شیرازی، بلکه ترک شیرازی که دل از حافظ ربوده است و به او راه نمی دهد) ارزشش از همه زیبا رویان سمرقندی و بخارائی بیشتر است. و در مقام مقایسه میگوید اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را، ما هم یکسره فکر زیبا رویان سمرقند و بخا را را از سر بیرون می کنیم. ( به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را ). در اینجا ذکر مکان و اراده مکین شده است. در اصطلاح عامه بسیار شنیده ایم که مثلا میگویند فلانی یک موی گندیده یا یک ناخن خشکیده تو را با دنیائی عوض نمی کند. حالا ببینید این موضوع کاملا ساده و شفاف را چگونه پیچ و تاب داده اند و حتی پای تیمور لنگ را هم وسط کشیده اند و در جواب حافظ تا توانسته اند شعر تابانده اند و از این دست حرفها.

حسن نوشته:

با عرض سلام خدمت همه دوستان شعر دوست مخصوصا اشعار حافظ عزیز:
متاسفم برای آقا امیر که بدون درک متن شعر و معنای آن به ترک شیرازی که حضرت حافظ در شعر خود به کار برده توهین با لفظ بی ادبانه کردند.
منظور در این شعر از ترک شیرازی شاه شجاع الدین برادر حضرت شاه چراغ و امام رضا و حضرت معصومه (ع) میباشد.که آنگونه که در تاریخ آمده از مادری ترک زبان بوده است.وحافظ این شعر را در وصف ایشان سروده…پس اگر مسلمان باشید میدانید که ایشان همچین بی کس و بی همه چیز هم نیست (اعوذوبالله).واگر از ترک ها دل پر دارید قرار نیست همه را با یک چوب برانید…یادتان هم باشد که درمیان انواع زبان (گویش)های موجود در ایران بیشتر جمعیت ایران را ترک ها تشکیل میدهند.پس متوجه صحبتتان باشید که به چند نفر توهین میکنید

اسما اسلامی خواه نوشته:

اگر ان دخت کنگانی به دست ارد دل ما را
به ان چشمان مست بخشم تمام عشق دنیا را
نه چون شاعر که میبخشد یکی دست و سرو چشم و دوتا پا را

زیبا بود

امیر حسین نوشته:

من نیز یک شعر برای حاشیه مربوط به این شعر نوشتم.

اگر آن دلبر رعنا بدست آرد دل مارا

بدوبخشم دل ومهر ووفاهارا

سرودست وتن وپارا به خاک گور می بخشند

زمال غیر می دانم سمرقندوبخارارا

میان این سه استادم جسارت کرده ام اما

که پایان بخشم این دعوای استادان والا را

فرهود نوشته:

از مدیریت سایت خواهش میکنم تفسیر های مغرضانه و مسومی که باعث الودگی این فضای عالی و در پی ان بحث های لغو می شود رو از حاشیه حذف کنند این نظرات جز با هدف تفرقه افکنی بیان نشده است منظور بنده مشخصا نظر آقای امیر می باشد

محمد امیر سیاوش حقیقی نوشته:

در بیت هشتم باز می بینیم که سفارش حافظ به این است که اصل اخلاقی و سلوکی همان ارادت عاشقانه است و نه تفکرات خاص فلسفی ، و او معتقد است از مسیر فلسفی راز خلقت و هستی گشوده نمی شود و باید از علوم شهودی بهره برد و این هم راهی جز مستی در مسیر حقیقت ندارد

علی کریمی نوشته:

مناظره با حضرت حافظ :
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را
صائب تبریزی:
هر آنکس چیز می بخشد، ز جان خویش می بخشد
نه چون حافظ که می بخشد سمرقند و بخارا را
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سر و دست و تن و پا را
شهریار:
هر آنکس چیز می بخشد بسان مرد می بخشد
نه چون صائب که می بخشد سر و دست و تن و پا را
سر و دست و تن و پا را به خاک گور می بخشند
نه بر آن ترک شیرازی که برده جمله دلها را
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم تمام روح و اجزا را
یاری
اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خورشید و فلک سایم از این عزت کف پا را
روان و روح و جان ما همه از دولت شاه است
من مفلس کی‌ام چیزی ببخشم خال زیبا را
اگر استاد ما محو جمال یار می‌بودی
از آن خود نمی‌خواندی تمام روح و اجزا را
؟؟؟؟؟؟
عجب آشفته بازاری ، خریداران دانا را
همه ترکان تبریزی ، بت زیبای رعنا را
گشاد دست صائب بین ، پشیمان می شود منشین
خریداری چنین هرگز ، چه ارزان داده اعضا را
سر ودست بلورین را ، تن رعنای سیمین را
که بر کارش نمی آید ، بجایش دست و هم پا را
بیبن این را به آخر شد ، عنایاتش چه وافر شد
نه تنها جمله اجزا را ، چو مردان روح والا را
از این بهتر چه می خواهی ، زیانت می رسد باری
بیا ای ترک شیرازی ، ببر این مرده کالا را
بیا دلدار شیرازی ، ببین رند از سر مستی
چه می گوید نمی دانم ، مگر گم عقل برنا را
شماتت بر خریداران ، چو سنگ از آسمان باران
چرا اینگونه گفتن ها ، چنین عرضه تقاضا را
برابر می کند دل را ، که برتر می کند دل را
زعشق ترک شیرازی ، همو بخشد همان ها را
سر آخر چه می نازد ، به شهر خواجه می تازد
سخاوت می کند او هم ، سمرقند و بخارا را
بدور از قیل و این غوغا ، سر خود (بی نشان) بالا
دعا کردم یکایک را ، تو هم (انّا فتحنا) را
؟؟؟؟؟؟؟؟ این دوست هم بسیار عالی گفته
کلام و درد حافظ سخاوت یا خساست نیست
نخواندی بیت دیگر را که فرموده شمایان را
“ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی است
به آب و رنگ و خال و خط، چه حاجت روی زیبا را”
و دکتر انوشه با کمی ور رفتن با اشعار فوق گفته:
اگر آن مه رخ تهران بدست آرد دل ما را
به لبخند ترش بخشم تمام روح و معنا را
سر و دست و تن و پا را به خاک گور می بخشند
نه بر آن دلبر شیرین که شور افکنده دنیا را
ویا در جایی دگر کمی طنزآلود
آگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم یه من کشک و دو من قارا
سر و دست و تن و پا را ز خاک گور میدانیم
زمال غیر میدانیم سمرقند و بخارا را
و
عزراییل ز ما گیرد تمام روح اجزا را
چه خوشترمیتوان باشد؟؟ زآن کشک و دو من قارا
اما داستان باز هم ادامه یافت
اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سریر روح ارواح را
مگر آن ترک شیرازی طمع کار است و بی چیز است؟
که حافظ بخشدش او را سمرقند و بخارا را
کسی که دل بدست آرد که محتاج بدنها نیست
که صایب بخشدش او را سرو دست و تن و پا را
تابه این شعر میرسیم که با کمی تغییر در وزن. حافظ را مسؤل تمام این دعاوی میداند
چنان بخشیده حافظ جان! سمرقند و بخارا را
که نتوانسته تا اکنون کسی پس گیرد آنها را
از آن پس بر سر پاسخ به این ولخرجی حافظ
میان شاعران بنگر فغان و جیغ دعوا را
وجود او معمایی است پر از افسانه و افسون
ببین! خود با چنین بخشش معما در معما را
دوستی گوید:
هر آنکس چیز می بخشد ،به زعم خویش می بخشد
یکی شهر و یکی جسم و یکی هم روح و اجزا را
کسی چون من ندارد هبچ در دنیا
و در عقبا نگوید حرف مفتی چون ندارد تاب اجرا را
؟؟؟؟؟؟؟
اگر یک مهرخ شهلا بدست آرد دل ما را
زیادت باشد او را گر ببخشم مال دنیا را
سر و دست و دل و پا را به راه دین می بخشند
نه بر گور و نه بر آدم گری بخشند این ها را
؟؟؟؟؟؟؟؟
مگر ملحد شدی شاعر که روح و معنیش بخشی
نباشد ارزش یک فرد زیبا روح و معنا را
امام عصری و حاضر! چنین بیهوده می گویی؟
که روح و معنیش بخشی یکی مه روی شهلا را ؟
وگر لایق بود اینها به خاک پای او بخشم
که نالایق بود دست و سر و هم روح و معنا را
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
مگر یک مه رخ خاکی به معنا چیز میبخشد؟
وگر روح ارزشش این گونه باشد عرش اعلا را؟
به یک مه روی تهرانی مگر معناش میبخشند؟
به یاوه چرت می گویی! ندانی این معما را!
الا ای حاتم طائی ! زجیب غیب می بخشی؟
نباشد ارزش یک بچه میمون ! روح ومعنا را!
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟/
گرآن عالم ارجان بدست آرد دل ما را
بدو بخشم تمام اجر شب ها را
توان مندی بدان باشد که زاد آخرت بخشی
نه چون آنان که می بخشند این اموال دنیا را
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
اگر آن عالم ارجان بدست آرد دل مارا
به تار زلف او بخشم تمام زاد اخرا را
توان مندی بدان باشد که بخشی جان اخرا را
نه چون آنان که می بخشند تمام اجر شب ها را

ناشناس نوشته:

در این جا منظور از ترک شیرازی در واقع مثالی از یک زیباروی است و منظور جناب حافظ صرفا ترک شیراز نبوده

محسن همتی نوشته:

اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل مارا/ نثار مقدمش سازم سرو دست و تن و پا را/ به خوبان هرچه میبخشم از آن خویش میبخشم/ نه چون حافظ که میبخشد سمرقند و بخارا را

علی تحریری نوشته:

از همه دوستان خواهش میکنم که بخاطر علاقه ای که به شعر و شاعری دارند به خودشون این اجازه رو ندن که اشعار رو تفصیر کنند .
تفصیر و نظر هرکس در جای خودش ارزشمند است اما نباید برای عموم نوشته شود . این مهم را باید به دست اساتید و بزرگواران صاحب نا واگذاریم تا با علمشان مارا راهنمایی کنند .

شمس الحق نوشته:

علی جان برای امشب همان یک عشرت ما را بس است . حقیر نه استاد است ونه بزرگ ونه صاحب نام اما تنها خواهش من از شما اینست که یک بار دیگر نوشته ات را بخوان و اشتباهات املایی وتایپی آن را تصحیح بفرما و سپس دکمه ارسال را بفشار عزیز من .

مصطفی نوشته:

برای ترک وکرد و قشقائی نیازی بر سمرقند وبخارا وسر وجان و … نیست چه گویم من فقط یک سکه هم کافی است

محمد رضا فیروزبخت نوشته:

سلام :
ضمن تشکر از این همت والا و کار بزرگ جمع آوری اشعار شاعران بنام و توانای ایران زمین .

بیت ششم مصرع اول در نسخه منصوب به آقای قزوینی کلاً فرق دارد و چنین است.
بدم گفتی و خرسندم عفال ا… نکو گفتی
جـواب تلـخ مـی زیبـد لب لعـل شکر خـا را

باتشکر و سپاس فراوان

محمدرضا فیروزبخت نوشته:

سلام:
ضمن تشکر از همت والای شما .
مصرع اول بیت ششم در نسخه ای بدین صورت آمده است .
بدم گفتی و خرسندم عفاک الله نکو گفتی
جـواب تلـخ می زیبـد لـب لعل شکـر خـا را

اردشیر نوشته:

جناب خانم فریبا علوی یزدی!
می گویید که : ((در قدیم ترکها به علت رنگ روشن چشم، پوست و مو و قد بلند، مظهر زیبایی بودند.))!!!
از کدام منبع چنین حرفی را میزنید؟ اگر نژاد ترک این چنین بوده که شما خیال می بافید امروز نیز باید نژاد ترک (ترکان اصیل آسیای میانه) این چنین باشند. شما تصویر نقاشی شده تیمور لنگ را دیده اید که می گویید در قدیم ترکها مظهر زیبایی بوده اند؟ البته در هر نژادی میتوان زیبا‌رو یافت و حتما در بین ترکان نیز زیبارویانی بوده اند و هستند همانطور که در نژادهای دیگر نیز میتوان یافت ولی اینکه می گویید ترکان مظهر زیبایی بودند بحث بر انگیز است از کدام منبع چنین سخنی را میگویید؟ قبل از شما کسی چنین حرف بی پایه و اساسی را زده؟ حالا خوب است که حافظ در بیت سوم همین غزل گفته: ((چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را)). ترکان آن زمان (البته هیچ ارتباطی به ترک های امروز ندارد) مظهر غارتگری بودند و مصرع ششم این غزل موید این مطلب است بعد شما می گویید ترکان آن زمان مظهر زیبایی بوده اند!!!!
میگویید که : ((یکی از قبایل ترک وقتی به میهمانی می رفتند، بعد از خوردن غذا همه ی مواد غذایی و حتی سفره را به غارت می بردند.)) این نشان خوی غارتگری در ترکان آن زمان بوده.
منظورتان از ((رنگ روشن چشم، پوست و مو و قد بلند)) چیست؟ یعنی موهایشان روشن بوده یا موی بلندی داشتند؟ اگر مویشان روشن بوده که این نشانه کمبود ویتامین در بدنشان بوده و اصولا زیبارویان موهای مشکی دارند نه روشن. اگر هم منظورتان این است که موهایشان بلند بوده که این اصلا ربطی به نژاد ندارد هر کسی میتواند موهایش را بلند کند. چه ترک باشد چه عرب باشد یا افریقایی. اما در مورد پوستشان که معتقدید که رنگ روشنی داشته. اتفاقا ترکهای اصیل از زرد پوستان شمال چین بودند نه از سفید پوستان. (البته این مسائل ربطی به ترک زبانان امروزی ندارد) شما مطالبی را عنوان می کنید که منبع تاریخی برایشان وجود ندارد.
اما در بیت اول همانطور که گفتند(( مالکیتی نسبت به سمرقند وبخارا نبوده که به خال سیاه زیبا روئی بخشیده شود )) و این نشان می دهد که در مصراع اول حافظ از کاری محال صحبت می کند. اگر آن ترک شیرازی دل حافظ را بدست می آورد حافظ چه میخواست بکند؟ سمرقند و بخارا را به او ببخشد؟ حافظ می گوید آن ترک شیرازی هرگز نمی تواند دلش را بدست آورد که اگر بر فرض محال چنین شود حافظ سمرقند و بخارا را به او می بخشد. همانطور که بخشیدن سمرقند و بخارا توسط حافظ محال است بدست آوردن دل حافظ نیز توسط آن ترک شیرازی محال است.(با توجه به بیت سوم میشود گفت آن ترک شیرازی نمی تواند دست از غارتگری بردارد)

اردشیر نوشته:

آقای سام نریمانی که نوشتی:
(ترک شیرازی همین قشقایی ها هستند
عمدتا خال هندی دارند خال کنار لب را خال هندی نامند
آنها زیبا بلند قد و قامت
مانند سرو ناز شیرازند)
کلمه (قشقایی) را در گوگل سرچ کن تا عکسهای قشقایی ها رو ببینی. از خال هندی اصلا خبری نیست که میگویید عمدتا خال هندی دارند. حتی یک عکس هم از یک قشقایی با خال هندی ندیدم. ضمنا (زیبا بلند قد و قامت مانند سرو ناز شیراز) هم در بینشان عمومیت ندارد و در بین قشقایی ها هم مثل سایر اقوام دیگر (کرد و فارس و عرب و گیلک و لر …) هم بلند قد هست هم میان قد هم کوتاه قد هم زیبارو هست هم … . هم کودکان زیبا هست هم مردان خوش سبیل.
علاقه و تعصب نسبت به قوم و قبیله خود نباید باعث شود که در بیان واقعیت اغراق کنیم و حتی حرفهای خلاف واقع بگوییم؛ مثلا:(قشقایی ها عمدتا خال هندی دارند)
قشقایی ها انقدر بزرگ هستند که نیازی به تایید حضرت حافظ ندارند.

محسن حاتمی نوشته:

اگر آن کرد ایلامی به دست آرد دل ما را
نمی بخشم به او شهری یا حتی روح و اجزا را
همه بخشیدنیها را،به ملک گدا بخشند
زاو خواهم ببخشد زآن همه معنا،این گدا را

مهریارساسانیان نوشته:

درود برشما:
درباره حضرت حافظ باید، صاحب نظران، اظهارنظر فرمایند،
گر وجه خداوند شودت منظرنظر … بی شک صاحب نظرشوی،
غزل شماره ۳ حضرت لسان الغیب خواجه حافظ شیرازی،
بی شک بی نظیرترین غزل تاریخ بشریت می باشد!
دقیقا شعرای گذشته ومعاصر دست روی ابیات وغزلی گذاشتند واز خواجه گلایه کردند که نقطه قوت آن عالیجناب می باشد و باعث سرخوردگی آنان ونشان از عارف نبودنشان خواهد شد!
انشاالله مایل شدید،این بنده کمترین بر محضرتان عرض خواهم کرد،
حافظ تو این سخن زکه آموختی که مهریار/
تعویذ کرد شعرترا و بزر گرفت/

گفتی از حافظ ما بوی مهریار آید/
آفرین برنفست باد که خوش بردی بوی/.

کیان نوشته:

جناب اردشیر
به نظر میرسد کاملا مغرضانه در مورد نژاد ترکان اظهار فضل نموده اید… عصبانیت شما از ترکان ممکن است دلایل شخصی داشته باشد که قابل طرح در اینجا نیست/ همانگونه که شما فرموده اید در هر قوم و ملیتی همه گونه ی انسانی پیدا میشود و خوب و بد یا زشت و زیبا بودن یک نفر نمیتواند تعمیم یابد… در مورد منظور حافظ هم آگاهی و اطلاعات ناقص نمیتواند حق مطلب را ادا کند. اما آنچه مورد وثوق همگان است والان هم به آن اذعان دارند زیبارویی اکثریت مردمان ترک نژاد است.

اردشیر نوشته:

جناب کیان!

شما می گویید که :«آنچه مورد وثوق همگان است والان هم به آن اذعان دارند زیبارویی اکثریت مردمان ترک نژاد»
منظور شما از همگان، همه مردم جهان است؟! کدام سازمان این نظرسنجی را انجام داده؟ یعنی در همه کشورهای جهان نظرسنجی کرده اند که زیباترین مردمان جهان از چه نژادی هستند و مردم هم گفته اند ترکان! میشوید بگویید چه زمانی این نظرسنجی انجام شده؟
خدمت شما عرض کنم امروزه نژاد خالصی وجود ندارد که بگوییم کدام نژاد زیباتر است. ممکن است در فردی درصدی از ژن ترکی یا مغولی یا گرجی یا ارمنی یا هندی و … وجود داشته باشد ولی اینکه ترک خالص باشد یا گرجی خالص چنین چبزی نیست. اقوام در طول تاریخ با هم پیوندهای خانوادگی برقرار کرده اند و در اثر این پیوندهای زناشویی خالصی نژادها هم از میان رفته است.
بحث من در مورد ترکان ۷ قرن پیش بود که زردپوست و جنگجو و خونریز بودند چه ارتباطی به ترک زبانان امروزی دارد؟ ۷ قرن از آن زمان گذشته.

ترک نوشته:

amir moshkele jedi ba turkha dare behtare moshkelesho hal kone ya khodesho darman kone. hafizin sherine yazik edmesin

نازنین نوشته:

اگر آن ترک شیرازی به دست اورد دل مارا /
به خال هندویش بخشم کوههای دماوندو البرز را

فواد نوشته:

قصد تفسیر ابیات حضرت حافظ رو ندارم چون در اون سطح نیستم، اما راجب موضوعى که مطرح شده که ترکان زیبا رویانند! پس به مصرع دوم بیت سوم هم توجه کنید که حافظ میگه ترکان همون کسانى بودند که خوان رو به یغما مى بردند. چنین تضادى عقلانى نیست، با اینحال به نظر من هم ترکان هفت صد سال پیش مطمئنا متفاوت از ترک زباناى کشور ما هستن و اشاره حافظ به قوم دیگرى است.

ناشناس نوشته:

یا لطیف

دوستان گرامی

پاسخ لسان الغیب به این شعرا را نیز بخوانید:

خزینه دل حافظ به زلف و خال مده
که کارهای چنین حد هر سیاهی نیست

همواره شاد و سربلند باشید

م. طاهر

روفیا نوشته:

دوستان مثل اینکه یادتون رفته که ما قبل از ترک و فارس بودنمون یه وجه اشتراک بزرگ داریم و اون اینه که ما آدمیم .
جان گرگان و سگان از هم جداست
متحد جان های شیران خداست

میاحیان نوشته:

خدمت تمام اندیشمند عزیز عرض دارم . اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را ….. و الخ بدین معنی است اگر آن زیبا روی شیرازی (ترک در زبان فارسی زن زیبا و نیکو را می نامند) بدست آرد …. نه از نژاد مغول حرفی به میا ن آمده است و نه تازی . ایشان زن زیبا رخ پارسی را گفته است و دعوای قومی و تهاجمی و استیلایی در میان نیست . هرکسی با ظن خود شد یار من . قدرت را به دیگران بسپاریم و آزاد شویم .

اردشیر نوشته:

سلام
استاد کیخا و شمس الحق من ارشیر هستم که حدود دو سال پیش با شما آشنا شدم دو سال است که به شوندی در گنجور نبودم
اردشیر خانی که در بالا تفسیر کرده اند البته ینده نبودم

عبدالجبار واسعی نوشته:

اگر چه از شعر و شاعری کم دانش استم بازهم یک نظمی را همو زن آن شعر زیبا مینویسم که ا مید وارم دوستان خرده نگیرند،چه این شعر به ارتباط یک معشوقه ای از ولایت (استان ) جوزجان افغانستان است:
اگر آن ترک جوزجانی بدست آرد دل مارا
به خال هندو اش بخشم همه مردان دنیا را
اگر زآن بیشتر خوهد ،ببخشم بلخ مولا را
و گر افزون بر آن خواهد ،بخواهم فضل الله را

زهرا نوشته:

مناقضه صائب تبریزی و شهریار بر سر شعر:
اگر ان ترک شیرازی به دست ارد دل مارا
به خال هندویش بخشم سمر قند و بخارا

صائب تبریزی:
اگر ان ترک شیرازی به دست ارد دل مارا
به خال هندویش بخشم سرودست وتن و پارا
هرانکس چیز می بخشد زمال خویش می بخشد
نه چون حافظ که می بخشد سمرقند و بخارا

شهریار:
اگر ان ترک شیرازی به دست ارد دل مارا
به خال هندویش بخشم تمام روح و اجزارا
هر انکس چیز می بخشد بسان مرد می بخشد
نه چون صائب که می بخشد سر و دست و تن و پارا
سرودست وتن وپارابه خاک گور می بخشند
نه بر ان ترک شیرازی که برده جمله دلهارا

قدرت عربزاده نوشته:

هر کس از صنعت شعر اطلاع داشته باشد می داند که بعضی وقتها شاعر برای رساندن مطلب از یک تمثیل یا استعاره یا نامی مشهور استفاده می کند و منظورش دقیق همان نام نیست در این شعر هم سمرقند و بخارا مظهر ثروت و قدرت در آن زمان بوده اند یعنی هر چه دارم و ندارم را می %D

ترلان نوشته:

امیر را ابلهی بیش ندیدم ، بسان اشتری که خار نشخار میکند. او به واقع مظهر بی همه چیزترین است.

کسرا نوشته:

درود بر جناب اردشیر خان کبیر… با تک تک فرمایشات شما موافقم… اینکه عده ای میخواهند نژاد خود را اینجا برترین کنند معنی ندارد… حرف در این خصوص زیاد است که بگویم کدام نژاد است که بهترینست و همه میخواهند خود را از ان نژاد بنامند… اما اینجا مکان مناسبی نیست… بار دیگر از جناب اردشیر خان تشکر و حمایت میکنم

ناشناس نوشته:

من هم با نظرات Amir و اردشیر هم عقیده ام. مشخص است که حافظ در این غزل از چیزی یا دست کسی بشدت ناراحت است. و به نظر من هم تیمور شخصی است که باعث سروده شدن این عزل توسط حافظ شده است. فارغ از تمام تعصبات

جواد نوشته:

منظور حافظ از بیت « من از آن حسن روزافزون که یوسف داشت دانستم/ که عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را» اینست که چون این دنیا زیبائی ها زیادی دارد انسان فریب این زیبائی ها را میخورد و بدان دلبسته میشود، تا جائیکه ممکن است بخاطر این دنیا از راه بیراه شود و دست به هر عمل غیر انسانی بزند در واقع این دنیا به یوسف تشبیه شده است و نفس شهوت طلب به زلیخا.

بابک نوشته:

در زمان حافظ بیشتر از یک سده از مستولى شدن ایلخانان، نوادگان چنگیز خانِ مغول، بر جنوب ایران مى گذشت و سپس اینجویان (آل اینجو) و مظفریان (آل مظفر) که خود نوادگان آنان بودند بر مناطق مختلفى از جنوب حکومت کرده و با یکدیگر جنگ و ستیز. ایرانیان اینان را ترک دانسته و خطاب مى کردند.
اینجا منظور یکى از آنانست که خان زاده (شاهزاده) و یا حاکم بوده، و اهل و شاید هم متولد شیراز و خالى بر صورت داشته، ولاغیر!.
جایى هم ندیدم که ترک در فارسى معنى زن زیبا را داشته باشد، تیمور لنگ هم که اهل شیراز نبود.

بابک نوشته:

تصحیح،
که یحتملاً خان زاده (شاهزاده) و یا حاکم بوده….

ناشناس نوشته:

تیمور لنگ درست اهل شیراز نبوده! ولی چرا شاعر گفته سمرقند و بخارا و چرا نگفته شیراز و فسا!

بابک نوشته:

ناشناس گرامى،
اى جان فدا و سر به پایت،
گمانم این بنده مورد خطاب سوال شما بودم؟
بارى دو حالت ممکن است:
١- یا آن ترک شیرازى پرتقال فسا و آبلیموى شیراز را پسند نمى کرده.
٢- ویا اگر اندکى آگاهى از ایهام، تمثیل، استعاره، و اشاره باشد مى بینیم که آن ترک شیرازى (و نه تیمور ترک سمرقندى) که اشاره به یک شخص مشخص است سخت دل مى دهد که در اینجا حافظ دل خود را بیان مى کند ولى در حقیقت اشاره به دل طرف مى نماید. و هر دو را جزء محالات نشان مى دهد که هم دل گرفتن از او محال و غیر ممکن است و هم بخشش حضرت حافظ دو شهر سمرقند و بخارا را که مى باید در عصر او نماد تمدن و عظمت و ثروت بوده باشند.
سرت شاد بگذار سر ما هم شفا یابد

امیر نوشته:

سلام و دوصد بدرود بر همه حافظ شناسان و علاقه مندان به اشعار این شاعر بلندمرتبه

آنچه من نگاشتم همانطور که در مقدمه‌اش یاد کردم بیشتر تخیل پردازی و برداشت شخصی خودم بود نه تفسیر شعر حافظ و صد البته نشان وطن پرستی.
به خیال من، نه … ترک شیراز … و نه … که ترکان خان یغما را…
بدیل از هموطنان آذری زبان خود نگرفتم چه ایشان را ترک ندانستم بلکه ایرانی می‌دانم
و به نظرم درست‌تر اینکه «ترک» در این شعر یک کلمه بیگانه می‌نموده نه «آشنا» آن طور که «حسن» خان آن را به یکی از خاندان امامان نسبت داده بود یا دیگران که آن را به یک زیبا رویی نسبت داده بودند.
در هر صورت من برداشت خودم را داشتم بهتر است شما نیز برداشت خود را بنگارید نه تفسیر شعر را که در این صورت به جای برخورد اندیشه‌ها
گفتگوی زیبایی پدید خواهد آمد.
سپاس از توجه‌ای که دارید و با پوزش از اشتباهات انشایی و املایی.

ناشناس نوشته:

در جواب تیمور لنگ حافظ فرمود: از همین بذل بخشش زیاد به فقیری افتادیم. تیمور خندید و کیسه ای اشرفی به او داد

بهاری نوشته:

چند نکته :

اول اینکه گفته سمرقند و بخارا ممکنه بخاطر جور شدنه قافیه

دوم ) فراموش نکنید بخارا زمانی جز ایران بوده

سوم ) زبان اکثریت مردم بخارا فارسیه

چهارام) شاعر میگه بدست ار دل مارا نه بدست اریم دل او را

بابک نوشته:

جنابان بهارى و ناشناس گرامى،
در باب نکته چهارم شما جناب بهارى:
تنها راه به دست آوردن دلِ شخصى از راه دل است و لاغیر، نه زر تواند این کند و نه زور. این را در گویش؛ دل به دل دادن، همدلى، یک دل شدن و…. گوییم.
همانطور که پیشتر عرض شد، اگر کمى تعمق شود توان دید که با آنکه سراینده دل خود را بیان مى کند ولى در حقیقت اشاره به دل طرف دیگر دارد و این بده بستان دل و دل، و بیان آنکه طرف محال و غیر ممکن است که دل دهد و اگر چنان کند حافظ هم در مقابل کارى محال و غیر ممکن که بخشش آن دو شهر باشد خواهد کرد. این ضمناً ارزش دل طرف را نیز بیان مى کند که چه گرانبهاست.
***
در مورد بیان آقا و یا خانم ناشناس در باب دیدار خواجه و امیر تیمور:
اگر هم چنین دیدارى اتفاق افتاده، بنده نمیدانم طبق کدام مأخذ معتبر، آیا تیمور به زبان فارسى و احکام شعرفارسى آشنا و چنان تسلط داشته که گویش خواجه را که دوستان تحصیل کرده در اینجا دشوارى در استنباط آن دارند به راحتى درک کرده و بعد هم با خنده کیسه اى زر به او داده؟
و یا آیا مى توان اینرا جزء ساخته و پرداخته ها متصور شد، و به همان ترک شیرازى اکتفا کرد ؟

حمید رضا لطف اللهی از قم نوشته:

با سلام خدمت تمام ادیبان ایران زمین.به نظر این حقیر کسی که عاشق میشود روحش در اختیار خودش نیست و اغراق می کند و این کار در شعر جایز است و حافظ علیه الرحمه ،در مورد عشقش کم لطفی کرده و میبایست بیشتر هدیه میداد.و چون من اهل کاشان هستم این ابیات را در بارۀ عشقم سروده ام……اگر آن مه گل کاشی بدست آرد دل ما را/به پای عشق او ریزم تمام آب دریارا/سمرقند و بخارا تحفه ای ناچیز می باشد/ که مهرش می کنم حافظ تمام ملک دنیا را/…..بقول حافظ ما که چیزی نداریم اینم روی همه…باتشکر شاعر کوچک شما لطفی….البته اشعار در هشت بیت میباشد که بعدا در دیوان لطفی خواهد خواند.؟

امیر نوشته:

مسؤول محترم سامانه گنجور

با احترام
خواهشمند است نسبت به حذف افزونه‌های تبلیغاتی نامرتب در پایین بخش حاشیه هر چه سریع‌تر اقدام فرمایید
با سپاس فراوان

امیر نوشته:

با احترام
تآکید بر افزونه های نامرتب داشتم نه تبلیغات برای کاربردهای ادبی و هنری.
با پوزش فراوان

امیر نوشته:

جناب لطفی شاعر گرانقدر
سلام و درود فراوان
آیا شما تمایل دارید که اشعارتان در گنجور که خود یک گنجینه ادب فارسی است به اشتراک گذارید؟
همچنین شایسته می‌دانید در خصوص اشعارتان دیگران حاشیه نویسی نمایند؟

گنجور در فیس‌بوک