هوشیاران ز خواب بیدارند
گرچه مستان خفته بسیارند
با خران گر به آب‌خور نشوند
با دل پر خرد سزاوارند
هستشان آگهی که نه ز گزاف
زیر این خیمه در گرفتارند
یار مستان بی‌هش‌اند از بیم
گرچه باعقل و فضل وهش یارند
کی پسندند هرگز این مستان
کار این عاقلان که هشیارند؟
مردمان، ای برادر، از عامه
نه به فعلند بل به دیدارند
دشمن عاقلان بی‌گنه‌اند
زانکه خود جاهل و گنه‌کارند
همه دیدار و هیچ فایده نه
راست چون سایهٔ سپیدارند
منبر عالمان گرفته‌ستند
این گروهی که از در دارند
روز بازار ساخته است ابلیس
وین سفیهانش روی بازارند
کی شود هیچ دردمند درست
زین طبیبان که زار و بیمارند؟
بر دروغ و زنا و می خوردن
روز و شب همچو زاغ ناهارند
ور ودیعت نهند مال یتیم
نزد ایشان، غنیمت انگارند
گر درست است قول معتزله
این فقهیان بجمله کفارند
فخر دانا به دین بود وینها
عیب دین‌اند و علم را عارند
در کشاورز دین پیغمبر
این فرومایگان خس و خارند
مر مرا در میان خویش همی
از بسی عیب خویش نگذارند
گر همی این به عقل و هوش کنند
هوشیارند و جلد و عیارند
زانکه خفته به دل خجل باشد
از گروهی که مانده بیدارند
مر مرا همچو خویشتن نشگفت
گر نگونسار و غمر پندارند
که نگونسار مرد پندارد
که همه راستان نگونسارند
ای پسر، هیچ دل‌شکسته مباش
کاندر این خانه نیز احرارند
دل بدیشان ده و چنان انگار
کاین همه نقش‌های دیوارند
مرغزاری است این جهان که درو
عامه ددگان مردم آزارند
بد دل و دزد و جمله بی‌حمیت
روبه و شیر و گرگ و کفتارند
بی‌بر و میوه‌دار هست درخت
خاصه پربار و عامه بی‌بارند
بر فرودی بسی است در مردم
گرچه از راه نام هموارند
مردم بی‌تمیز با هشیار
به مثل چون پشیز و دینارند
بنگر این خلق را گروه گروه
کز چه سانند و بر چه کردارند
همچو ماهی یکی گروه از حرص
یکدگر را همی بیوبارند
چون سپیدار سر ز بی‌هنری
از ره مردمی فرو نارند
موش و مارند لاجرم در خلق
بلکه بتر ز موش وز مارند
یک گروه از کریم طبعی خویش
مردمی را به جان خریدارند
ورچه از مردمان به آزارند
مردمان را به خیره نازارند
لاجرم نسپرند راه خطا
لاجرم دل به دیو نسپارند
لاجرم همچو مردم از حیوان
از همه خلق جمله مختارند
هوشمندان به باغ دین اندر،
ای برادر، گزیده اشجارند
اینت پر بوی و بر درختانی
که هنر برگ و علم بر دارند
به دل از مکر و ز حسد دورند
حاصل دهر و چرخ دوارند
گنج علم‌اند و فضل اگرچه ز بیم
در فراز و دهان به مسمارند
اهل سر خدای مردانند
این ستوران نه اهل اسرارند
گر به خروار بشنوند سخن
به گه کارکرد خروارند
در طمع روز و شب میان بسته
بر در شاه و میر بندارند
تا میان بسته‌اند پیش امیر
در تگ و پوی کار و کاچارند
گر میان پیش میر بگشایند
حق ایشان به کاج بگزارند
با جهودان چنین کنند به بلخ
وین خسان جمله اهل زنارند
وانکه زنار بر نمی‌بندند
همچو من روز و شب به تیمارند
حرمت امروز مر جهودان راست
اهل اسلام و دین حق خوارند
خاصه‌تر این گروه کز دل پاک
شیعت مرتضای کرارند
من به یمگان به بیم و خوار و به جرم،
ایمن‌اند آنکه دزد و می‌خوارند
من نگیرم ز حق بیزاری
اگر ایشان ز حق بیزارند
یمگیان لشکر فریشته‌اند
گرچه دیوان پلید و غدارند
دیو با لشکر فریشتگان
ایستادن به حرب کی یارند؟
زینهارم نهاد امام زمان
نزد ایشان که اهل زنهارند
اهل غار پیمبرند همه
هر که با حجت اندر این غارند
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: ناصرخسرو در این شعر به نقد جامعه و افراد جاهل و بی‌شرمِ آن می‌پردازد. او به هوشیاران اشاره می‌کند که از خواب غفلت بیدارند، در حالی که مستان و جاهلان به غفلت ادامه می‌دهند. نسبت به عالمان و فقها انتقاداتی می‌کند و آنها را متهم به دوری از حقیقت و علم می‌سازد، در حالی که او خود را از این خصائص به دور می‌داند. همچنین به ظلم و فساد در جامعه اشاره دارد و تأکید می‌کند که انسان‌های باهوش باید از دست این افراد خطا دوری کنند و در پی حقیقت و علم باشند. در نهایت ناصرخسرو به این نتیجه می‌رسد که هر یک از مردم باید هوشیار باشند و در انتخاب میان خوب و بد دقت کنند.
هوش مصنوعی: افراد هوشیار و باعقل از خواب غفلت بیدار هستند، هرچند که دیوانگان زیاد در خواب هستند.
هوش مصنوعی: اگر خران (خرها) به آب‌خوری که برای آب خوردنشان است نرسند، سزاوار است که دل پرخردی داشته باشند. به نوعی، اشاره به این دارد که در شرایط سخت و بدون دسترسی به نیازهای اولیه، درک و خرد آدمی از اهمیت بیشتری برخوردار می‌شود.
هوش مصنوعی: این افراد آگاه‌اند که گرفتار این مکان (خیمه) نیستند و در اینجا به‌طور تصادفی قرار نگرفته‌اند.
هوش مصنوعی: دوستانِ مستان به خاطر ترس از مشکلات، بی‌خبر و بی‌توجه هستند، هرچند که خودشان نیز عقل و فضل و آگاهی دارند.
هوش مصنوعی: مردان عاقل و هشیار نمی‌توانند تماشاگر رفتار مستان باشند، زیرا هیچ‌گاه این‌گونه کارها را نمی‌پسندند.
هوش مصنوعی: مردم، ای برادر، آنچه که مهم است این نیست که از نظر عملکرد چگونه‌اند، بلکه این است که چگونه دیده می‌شوند.
هوش مصنوعی: دشمنان دانایان بی‌گناه هستند، زیرا خودشان نادان و گناهکارند.
هوش مصنوعی: دیدارها و ملاقات‌ها هیچ سودی ندارند، زیرا مانند سایه‌های درخت سپیدار هستند که فقط وجود دارند و اثری از آنها نیست.
هوش مصنوعی: این گروهی که از در منبر عالمان را گرفته‌اند، در واقع به علم و دانش اهمیت نمی‌دهند و در پی منافع خود هستند.
هوش مصنوعی: ابلیس (شیطان) روز بازار را به راه انداخته و این نادانان و احمق‌ها در میانه بازار حضور دارند و بی‌فکری خود را به نمایش می‌گذارند.
هوش مصنوعی: هیچ دردمندی بهبودی نخواهد یافت از این پزشکان که خودشان در رنج و زخم هستند.
هوش مصنوعی: آنها به طور مداوم دروغ می‌گویند، زنا می‌کنند و شراب می‌نوشند و مانند زاغی که به غذا مشغول است، به این کارها سرگرم هستند.
هوش مصنوعی: اگر مال یتیم را به آنها بسپارند، آن را همچون غنیمت و سودی برای خودشان می‌دانند و از آن به نفع خود استفاده می‌کنند.
هوش مصنوعی: اگر سخن معتزله (گروهی از مسلمانان که عقاید خاصی دارند) درست باشد، پس تمام فقهیون (فقه‌دانان یا علمای دین) کافر هستند.
هوش مصنوعی: دانا به دین، باید به آن افتخار کند، ولی این افراد (فقه‌ایان) عیب‌گذار دین هستند و علم را نیز به زشت‌کردن دین اختصاص می‌دهند.
هوش مصنوعی: این افراد بی‌معنی و کم‌مایه در دین پیغمبر مانند علف هرز و خار هستند و ارزشی ندارند.
هوش مصنوعی: مردم در جمع خود مدام عیوب و کاستی‌های مرا ذکر می‌کنند و به من اجازه نمی‌دهند از آنها دور شوم.
هوش مصنوعی: اگر این گروه با عقل و درایت عمل می‌کنند، یعنی افرادی هوشیار و زیرک و با تجربه هستند.
هوش مصنوعی: چون کسانی که بیدارند، از خواب عمیق خود خجل و شرمنده هستند، فردی که در دلش خواب است نیز احساس شرم می‌کند.
هوش مصنوعی: من به اندازهٔ خودم مانند دیگران غمگین و ناراحت نیستم، حتی اگر دیگران مرا غمگین و بی‌احساس فرض کنند.
هوش مصنوعی: کسی که به انسان‌ها از دید منفی و بدبینانه نگاه می‌کند، ممکن است فکر کند که همگی افرادی بد و پست‌اند، در حالی که حقیقت همیشه این‌گونه نیست.
هوش مصنوعی: ای پسر، هرگز غمگین و دل‌شکسته نباش، زیرا در این خانه نیز انسان‌های خوب و آزاده وجود دارند.
هوش مصنوعی: دل خود را به این افراد بده و طوری رفتار کن که گویی این همه تصاویری که بر دیوار ترسیم شده‌اند، بی‌اهمیت و بی‌جان هستند.
هوش مصنوعی: این جهان همچون مرتع است که در آن بسیاری از موجودات وحشی و خطرناک وجود دارند که به مردم آسیب می‌زنند.
هوش مصنوعی: این دنیا پر از افرادی بددل، دزد و بی‌غیرت است که در آن، جانورانی مانند روباه، شیر، گرگ و کفتار وجود دارند.
هوش مصنوعی: درختی که بار می‌دهد، خود دارای ریشه و میوه است، اما درختان دیگر ممکن است به ظاهری زیبا و سرسبز باشند، بدون اینکه میوه‌ای داشته باشند. این بیت به تفاوت بین چیزهای ظاهری و واقعی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: در میان مردم، افرادی وجود دارند که اگرچه به ظاهر راه و روش درست را پیش گرفته‌اند، ولی در واقع از آن راه دور هستند و دچار انحرافند.
هوش مصنوعی: مردم بی‌فهم و درک، اگرچه در ظاهر به نظر می‌رسد که آگاه و باهوش هستند، در واقع هیچ تفاوتی با پول‌های بی‌ارزش و کم‌ارزش (پشیز) و پول‌های باارزش (دینار) ندارند.
هوش مصنوعی: به این مردم نگاه کن که به صورت گروهی جمع شده‌اند و ببین چه ویژگی‌هایی دارند و بر اساس چه رفتارهایی زندگی می‌کنند.
هوش مصنوعی: انسان‌ها مانند ماهی‌ها، به سبب حرص و طمع، به یکدیگر آسیب می‌زنند و از همدیگر بهره‌برداری می‌کنند.
هوش مصنوعی: انسان‌های بی‌هنر و فاقد فضیلت، مانند سپیداری که سرش را از ادب و نزاکت پایین آورده، در زندگی اجتماعی بی‌اهمیت و ناپایدار هستند.
هوش مصنوعی: این بیت به تشبیه مردم به موش و مار می‌پردازد و می‌گوید که برخی از انسان‌ها در رفتار و اخلاق خود حتی از موش و مار نیز بدتر هستند.
هوش مصنوعی: گروهی از انسان‌های سخاوتمند و با ذوق، برای نیکی و کمک به دیگران، با جان و دل آماده‌اند تا از آنها حمایت کنند.
هوش مصنوعی: اگرچه برخی از مردم به دیگران آزار می‌رسانند، اما مردمان خوب و فهیم هرگز به خاطر کنجکاوی و بی‌خبری به دیگران آسیب نمی‌زنند.
هوش مصنوعی: بنابراین، قطعاً مردم به راه اشتباه نمی‌روند و دلشان را به موجودات بد و اهریمنی نمی‌سپارند.
هوش مصنوعی: بی‌تردید، انسان‌ها مانند حیوانات نیستند و از میان تمام مخلوقات، در انتخاب و اختیار خود آزادند.
هوش مصنوعی: عقلای دین مانند درختان برگزیده در باغی هستند که به آنها زیبایی و شخصیت خاصی بخشیده است.
هوش مصنوعی: این درختان پر از عطر هستند و دارای برگ‌هایی هستند که هنر و دانش را به نمایش می‌گذارند.
هوش مصنوعی: آنچه در دنیا و زمانه به دست می‌آوریم، محصول تلاش و صبر است و از مکر و حسد دوری می‌جویند.
هوش مصنوعی: علم و فضل مانند گنجی هستند، اما به دلیل ترس، افراد در بیان آنها به شدت احتیاط می‌کنند و ممکن است مانند زخم بر زبان بیفتند.
هوش مصنوعی: اهل سر، یعنی کسانی که رازها و امور پنهان را می‌دانند، مردان راستین و با فضیلت‌اند، اما این ستوران، که به معنای حیوانات یا موجودات بی‌فایده است، فاقد درک و شناخت عمیق هستند و فقط در امور سطحی و ظاهری باقی می‌مانند.
هوش مصنوعی: اگر در نوبت‌های مختلف، به اندازهٔ یک خروار درخواست سخن کنند، فقط به همان اندازه کار می‌کنند.
هوش مصنوعی: در انتظار روز و شب، برای رسیدن به خواسته‌هایشان، درب شاه و بزرگان را می‌پیمایند و به آنها وابسته‌اند.
هوش مصنوعی: چون درب پیش امیر را بسته‌اند، مردم در تلاش و فعالیت هستند و به زحمت می‌افتند تا کارها را انجام دهند.
هوش مصنوعی: اگر میان در را برای امیر باز کنند، حقیقتاً این افراد به عذاب و کیفر خواهند رسید.
هوش مصنوعی: در بلخ با یهودیان چنین رفتار می‌کنند و این افراد که به دین زرتشتی هستند، همه در زیر زنار (نشان دین زرتشتی) قرار دارند.
هوش مصنوعی: کسانی که مانند من زنار (نشانهٔ آیین جهودان) به کمر نمی‌بندند، شب و روز مشغول بزرگداشت و مراقبت هستند.
هوش مصنوعی: امروز حرمت و اعتبار یهودیان بیشتر است و اهل اسلام و پیروان دین حق خود را خوار و بی‌ارزش می‌بینند.
هوش مصنوعی: به‌ویژه این گروهی که از دل پاک پیروان علی بن ابی‌طالب (مرتضی) هستند.
هوش مصنوعی: من به یمگان (مردمی در خراسان) به خاطر ترس و خواری و گناه، احساس امنیت می‌کنم، در حالی که کسانی که دزد و می‌خوارند از این احساس بی‌نیازند.
هوش مصنوعی: من هرگز از حق و حقیقت فاصله نمی‌گیریم، حتی اگر دیگران از حق روگردان شده باشند.
هوش مصنوعی: دریاها و اقیانوس‌ها از سپاهیان فرشتگان تشکیل شده‌اند، هرچند که دیوان پلید و ناپاک نیز در کنار آنها وجود دارند.
هوش مصنوعی: دیوان پلید و بدذات در برابر لشکر فرشتگان چگونه می‌توانند در جنگ بایستند؟
هوش مصنوعی: من از امام زمان می‌خواهم که از آنها حمایت کند، زیرا آنها از کسانی هستند که به اصول و وعده‌ها پایبندند و به زنهار و امانت احترام می‌گذارند.
هوش مصنوعی: کسانی که در این غار (غار اهل زنهار) هستند، همه پیمبرند و هر کسی که با حجت الهی در این مکان باشد، از اهل حقیقت و هدایت است.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
در جهان هر چه هست در کارند
آنکه مجبور و آنکه مختارند
بالغانی که بُلغه‌ای کارند
سر به جذر اصم فرو نارند
بخدا کآنکه اهل این کارند
از تو و سیرت تو بیزارند
«پدر و مادری که ناز آرند
انبیا عقل و روح را دارند»
راست خواهی سگان بازارند
کاستخوان از تو دوستر دارند
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.