مرد چو با خویشتن شمار کند
داند کاین چرخ می شکار کند
مار جهان را چو دید مرد به دل
دست کجا در دهان مار کند؟
مرد خرد همچو خر ز بهر شکم
پشت نباید که زیر بار کند
سفله جهان، بی‌وفاست ای بخرد
با تو کجا بی‌وفا قرار کند؟
سوی گل او اگر تو دست بری
دست تو را خار او فگار کند
خار بدان گل چننده قصد کند
گرچه همی او نه قصد خار کند
یار بد تو اگر تو چند بدو
بد نکنی با تو خار خار کند
بر سر خود چون فگند خاک، تو را
باک ندارد که خاکسار کند
دوستی خوار گشته را مطلب
زانکه تو را گشته خوار خوار کند
دست سیاه و درشت و گنده کند
هرکه همی دست درشخار کند
چرخ یکی آسیاست بر سر تو
روز و شبان زین همی مدار کند
هرکه در این آسیا بماند دیر
روی و سر خویش پرغبار کند
گرچه تو خفته‌ستی آسیای جهان
هیچ نخسپد همی و کار کند
گاه یکی را ز چه به گاه برد
گاه یکی را ز گه به‌دار کند
گاه چو دشمنت در بلا فگند
گاه چو فرزند در کنار کند
نشمرد افعال او مهندس اگر
چند به صد سالیان شمار کند
این نه فلک می‌کند کز این سخنان
اهل خرد را همی خمار کند
کار کن است این فلک به عمر همی
کار به فرمان کردگار کند
کار خداوند کار خود نکند
بلکه همه کار پیشکار کند
بی درو روزن یکی حصار است این
بی درو روزن یکی حصار کند؟
روی فلک را همی به در و گهر
این شب زنگی چرا نگار کند؟
در فلک را ببرد صبح، مگر
صبح همی با فلک قمار کند
گرد معصفر نگر که وقت سحر
زود همی چرخ برعذار کند
در درمی زر نگر که صبح همی
با شب یا زنده کارزار کند
این فلک روزگار خواره چنین
چند چه گوئی که روزگار کند؟
صانع قادر هگرز بی‌غرضی
گنبد گردان و کار و بار کند؟
وانگه بر کار کن ستور همه
مردم را میر و کاردار کند؟
مرد در این تنگ راه ره نبرد
گر نه خرد را دلیل و یار کند
جز که ز بهر من و تو می‌نکند
آنکه همی در شاهوار کند
نیست خبر گاو را ازانکه همی
نایره‌ای عود را چو نار کند
این و هزاران هزار چیز فلک
بر من و بر تو همی نثار کند
شکر نعیمی که تو خوری که کند؟
گورخر و شیر مرغزار کند؟
شاید اگر چشم سر ز بهر شرف
مرد در این ره یکی چهار کند
روی به علم و به دین نهد ز جهان
کاین دو به دو جهانش بختیار کند
گر تو یکی خشک بید بی‌هنری
علم تو را سرو جویبار کند
ورچه تو راست مست کرد جهل، همان
علم ز مستیت هوشیار کند
علم زدریا تو را به خشک برد
علم زمستانت را بهار کند
علم دل تیره را فروغ دهد
کند زبان را چو ذوالفقار کند
جانش از آزار آن جهان برهد
هر که ز دین گرد جان ازار کند
پند پذیر، ای پسر، که پند تو را
پای به دین اندر استوار کند
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، ناصرخسرو به شخصیت انسان و چالش‌های زندگی او در جهان گذرا و بی‌وفا اشاره می‌کند. او می‌گوید که انسان باید به خرد و دانش خود توجه داشته باشد و از دنیای مادی که به مانند مار خطرناک است، هوشیار باشد. همچنین، مفهوم دوستی و وفاداری بررسی می‌شود و اشاره می‌شود که در این دنیا ممکن است بی‌وفایی و آسیب‌هایی مانند خار در گل‌ها وجود داشته باشد. شاعر تأکید می‌کند که علم و دین ابزارهایی هستند که می‌توانند انسان را از آزار و سختی‌های این دنیا نجات دهند و به او کمک کنند تا زندگی بهتری داشته باشد. در نهایت، او پند می‌دهد که با پایبندی به دین و خرد، می‌توان بر مشکلات غلبه کرد.
هوش مصنوعی: هنگامی که انسان خود را با درون خود حسابرسی می‌کند، می‌فهمد که این دنیا و سرنوشتش چقدر او را تحت تاثیر قرار می‌دهد و او را به دام می‌اندازد.
هوش مصنوعی: وقتی مرد، دنیا را مانند ماری می‌بیند، می‌پرسد چه می‌تواند بکند که دستش را به دهان آن مار نکند و خود را به خطر نیندازد؟
هوش مصنوعی: انسان حکیم و عاقل نباید مانند خر که فقط برای شکم خود زحمت می‌کشد، زندگی کند و زیر بار مشکلات برود.
هوش مصنوعی: انسان‌های پست و بی‌وفا در دنیا، به هیچ‌کس وفادار نیستند، ای خردمند، با تو چه ارتباطی دارند که وفا را در کنار تو برگزینند؟
هوش مصنوعی: اگر به سوی گل (دوست یا معشوق) بروی و دستت را دراز کنی، خار (رنج و درد) تو را آزار خواهد داد.
هوش مصنوعی: چون کسی که به چیدن گل اقدام کند، ممکن است از آن گل خار هم بگیرد، هرچند او در واقع قصد گرفتن خار ندارد.
هوش مصنوعی: اگر دوست تو هم بد باشد، تو هر چقدر هم برا او بد نخواهی، او هنوز هم در خصومت و آزار با تو ادامه می‌دهد.
هوش مصنوعی: هرچند تو بر سر خود خاک بریزی، او (دوست بد) توجهی به این کار ندارد و هرگز حالت را نوعی تواضع و خاکساری نمی‌بیند.
هوش مصنوعی: دوستی که در نظر دیگران بی‌ارزش و فراموش شده، توجهی به او نکن؛ زیرا او نیز تو را تحقیر و بی‌ارزش می‌پندارد.
هوش مصنوعی: هر کس که بخواهد در کار دیگران دخالت کند، به عاقبت بدی دچار می‌شود و مانند کسی می‌شود که با دستان بزرگ و سیاه خود، به کار زشت و ناپسند دست می‌زند.
هوش مصنوعی: زندگی مانند یک آسیاب است که چرخ آن هر روز و شب بر سر تو می‌چرخد و تو را درگیر حوادث و مشکلات می‌کند.
هوش مصنوعی: هر کسی که در دنیای فانی و گذرا بماند، دیر یا زود دچار فراموشی و کهنگی می‌شود و ذهنش پر از افکار غبارآلود می‌گردد.
هوش مصنوعی: اگرچه تو در خواب هستی و غافلی، اما چرخش و گردش دنیا هیچ‌گاه نمی‌ایستد و به کار خود ادامه می‌دهد.
هوش مصنوعی: گاهی اوقات یک نفر را به بَرد (عزت و مقام) می‌برد، و گاهی اوقات فرد دیگری را به دار (اعدام) می‌سپارد.
هوش مصنوعی: گاهی دشمنت تو را در سختی قرار می‌دهد و گاهی همچون فرزندت در کنار تو قرار می‌گیرد.
هوش مصنوعی: اگرچه مهندس (معمار) افعال او را به‌درستی نخواهد شمرد، اما اگر بخواهد، می‌تواند بر اساس صد سال، آنها را حساب کند.
هوش مصنوعی: این عالم (فلک) این گونه عمل نمی‌کند که با چنین گفتارهایی، اهل علم را مست و گیج کند.
هوش مصنوعی: فلک به عمر و زمانه کار می‌کند و این کار به دستور و ارادهٔ خداوند است.
هوش مصنوعی: خداوند به تنهایی کارها را انجام نمی‌دهد، بلکه همه چیز را به واسطهٔ پیشکارهای خود هدایت می‌کند.
هوش مصنوعی: این بیت به مفهوم محدودیت و حبس اشاره دارد و می‌گوید اگر در و روزنی وجود نداشته باشد، آن مکان مانند یک قلعه‌ای محصور و بسته می‌شود. به نوعی، باید پرده‌ها و درهای ارتباطی وجود داشته باشد تا از احساس بندگی و محصور بودن رهایی یابیم.
هوش مصنوعی: چرا این شب تار و سیاه، چهرهٔ آسمان را با جواهر و درخشش زینت می‌بخشد؟
هوش مصنوعی: صبح در آسمان به شدت درخشنده می‌شود، گویی که صبح در حال بازی و شرط‌بندی با آسمان است تا زیبایی‌اش را بیشتر کند.
هوش مصنوعی: به دور عطر معصفر (عطر خوش‌بو) نگاه کن که در وقت سحر، چرخ (مقدار زمان یا فلک) به آرامی بر صورت (عذار) می‌چرخد.
هوش مصنوعی: به زیبایی در زر و طلا بنگر که صبح هر روز با شب به جنگ و کشمکش مشغول است.
هوش مصنوعی: این زمانه (فلک) که به نابودی افراد و از دست رفتن خوشی‌ها منجر می‌شود، چه می‌تواند گفت که بر این دنیا می‌گذرد؟
هوش مصنوعی: آیا خالق توانا بدون دلی پاک و هدفی نیک، این گنبد آسمان و امور دنیا را تدبیر می‌کند؟
هوش مصنوعی: آیا ممکن است کسی که بر همه چیز نظارت دارد، برای تمامی مردم، همچون یک فرمانروا و مدیر، کار کند و به سامان دهد؟
هوش مصنوعی: انسان در چنین مسیر دشواری راه به جایی نخواهد برد مگر اینکه خرد را به عنوان راهنما و یاری در اختیار داشته باشد.
هوش مصنوعی: تنها برای تو و من کسی تلاش نمی‌کند که به خاطر او به ما خدمت کند.
هوش مصنوعی: گاو از آتش نمی‌داند، مانند کسی که با عود در آتش می‌سوزد. این بیت به نادانی گاو و بی‌خبری آن از آنچه در حال وقوع است، اشاره دارد.
هوش مصنوعی: فلک (آسمان) برای من و تو، چیزها و نعمت‌های زیادی می‌فرستد.
هوش مصنوعی: نعمت‌های خوشگوار و شیرین که تو از آن بهره‌مند می‌شوی، چه فایده‌ای دارد؟ آیا تنها به اندازهٔ یک گورخر و شیر در دشت می‌تواند ارزش و اهمیت پیدا کند؟
هوش مصنوعی: شاید اگر کسی بر روی شرافت خود دارای بینش و بصیرت باشد، بتواند در این مسیر حقایقی را کشف کند و خود را به کمال برساند.
هوش مصنوعی: اگر فردی به علم و دین گرایش پیدا کند و به آنها توجه کند، با این کار می‌تواند در هر دو جهان به سعادت و خوشبختی دست یابد.
هوش مصنوعی: اگر تو مثل درخت خشک و بی‌خاصیت باشی، علم تو را مانند سروی در کنار جویبار زنده و باطراوت نمی‌کند.
هوش مصنوعی: اگرچه تو تحت تأثیر جهل مست شده‌ای، همان علم از مستی‌ات تو را آگاه و هوشیار خواهد کرد.
هوش مصنوعی: علم مانند یک دریا است که تو را از بی‌راهه و مسیر ناهموار به سرزمین آبادی می‌برد و بهاری تازه‌ای را برای زمستانی سرد و سخت به ارمغان می‌آورد.
هوش مصنوعی: دانش، دل تاریک انسان را روشن می‌کند و زبان را مانند ذوالفقار (شمشیر علی، شخصیت برجسته اسلامی) قوی و گویا می‌سازد.
هوش مصنوعی: هر کسی که از دین و مذهب فاصله بگیرد و به آن بی‌اعتنا شود، جانش از آزارهای دنیای دیگر، یعنی عذاب آخرت، نجات نخواهد یافت.
هوش مصنوعی: ای پسر، پند و نصیحت را بپذیر، زیرا پندهایت به درستی به اصول دین پایبند خواهد کرد.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.