ای شده مفتون به قول‌های فلاطون،
حال جهان باز چون شده است دگرگون؟
پاره که کرد و به زعفران که فرو زد
قرطهٔ گلبن به باغ و مفرش هامون؟
گر نه هوا خشمناک و تافته گشته است
گرم چرا شد چنین چو تافته کانون؟
گرم شود شخص هر که تافته گردد
تافته زی شد هوای تافته ایدون
هرچه برآمد زخاک تیره به نوروز
مخنقه دارد کنون ز لولوی مکنون
سیب و بهی را درخت و بارش بنگر
چفده و پر زر همچو چتر فریدون
گوئی کز زیر خاک تیره برآمد
گنج به سر برنهاده صورت قارون
بر سر قارون به باغ گوهر و زرست
گوهر و زری به مشک و شکر معجون
هرچه که دارد همی به خلق ببخشد
نیست چو قارون بخیل و سفله و وارون
خانهٔ دهقان چو گنجخانه بیاگند
چون به رز و باغ برد باد شبیخون
رنگ و مژه و بوی و شکل هست در این خاک
یا همی اینجا درآورند ز بیرون؟
خاک به سیب اندرون به عنبر و شکر
از که سرشته شد و ز بهر چه و چون؟
نیست در این هر چهارطبع ازین هیچ
ای شده مفتون به قول‌های فلاطون
معدن این چیزها که نیست در این جای
جز که ز بیرون این فلک نبود نون
وین همه بی‌شک لطایفند که این خاک
مرکب ایشان شده‌است و مایه و قانون
خاک سیه را به شاخ سیب و بهی بر
گرد که کرد و خوش و معنبر و گلگون؟
گوئی کاین فعل در چهار طبایع
هست رونده به طبع از انجم و گردون
ویشان را نیز همچو سیب و بهی را
هست بر افلاک شکل و رنگ همیدون
زرد چو زهره است عارض بهی و سیب
سرخ چو مریخ روی نار و طبرخون
چون نشناسی که از نخست به ابداع
فعل نخستین ز کاف رفت سوی نون؟
فاعل آن زرد و سرخ کیست، چه گوئی؟
ای شده بر قول خویش معجب و مفتون!
اول اکنون نهان شد آن و ازان گشت
نام زد امروز و دی و آنگه و اکنون
گشت طبایع پدید ازان و ازان شد
روی زحل سرخ و روی زهره چون زریون
در به نبات اندرون فریشتگانند
هریک در بیخ و دانه‌ای شده مفتون
دانه مراین را به خوشه‌ها در خانه است
بیخ مر آن را به زیر خاک در آهون
پیشه‌ورانند پاک و هست در ایشان
کاهل و بشکول و هست مایه‌ور و دون
هر یک بر پیشه‌ای نشسته مقیم است
هرگز ناید ز عمرو کار فریغون
سیب گر اندر درخت و دانهٔ سیب است
ناید بیرون ازو به خواندن افسون
اینت هپیون گرست و آنت شکرگر
هر دو به خاک اندرون برابر و مقرون
مایهٔ هر دوست آب و خاک ولیکن
ملعون نبود هگرز همبر میمون
گرچه ز پشم‌اند هر دو، هرگز بوده‌است
سوی تو، ای دوربین، پلاس چو پرنون؟
سنگ ترازو به سیم کس نستاند
گرچه بود همچو سیم سنگ تو موزون
یوشع‌بن نون اگرچه نیز وصی بود
همبر هارون نبود یوشع‌بن نون
کارکنان‌اند تخمها همه لیکن
جغد پدید است از همای همایون
سیرت و کار فریشته همی دیدی
گر نکنی خویشتن مخبل و مجنون
کارکنان خدای را چو ببینی
دل نکنی زان سپس به فلسفه مرهون
گر به دلت رغبت علوم الهی است
راه بگردان ز دیو ناکس ملعون
دل ز بدی‌ها به دین بشوی ازیرا
پاک شود دل به دین چو جامه به صابون
مر طلب دین حق را به حقیقت
پاک دلی باید و فراخ چو جیحون
روی چو سوی خدای و دین حق آری
زور دل‌افزون شودت و نور دل افزون
ای شده غافل زعلم و حجت و برهان،
جهل کشیده به گرد جان تو پرهون،
کشته شدت شمع دین کنون به جهالت
خیره ازان مانده‌ای تو گمره و شمعون
حجت و برهان مجوی جز که ز حجت
تا بنمایدت راه موسی و هارون
نیست قوی زی تو قول و حجت حجت
چون عدوی حجتی و داعی و ماذون
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به تبیین نقاط ضعف انسان‌ها در پیروی از فلسفه‌های ظاهری و ظن‌ها می‌پردازد و دنیا را دگرگون شده می‌بیند. او به زیبایی‌های طبیعت اشاره می‌کند و از اصول و ترکیب‌های طبیعی که در خاک و زندگی وجود دارد سخن می‌گوید. همچنین، به نقش اخلاقی و معنوی انسان‌ها در زندگی اشاره کرده و بر ضرورت پاکی دل و طلب علم حقیقی تأکید می‌کند. نهایتاً، او هشدار می‌دهد که جهل می‌تواند باعث گمراهی انسان‌ها شود و باید به دین و علم واقعی روی آورند تا به حقیقت برسند.
هوش مصنوعی: ای کسی که به سخنان فلسفی فلاطون غرق در شگفتی و شوق شده‌ای، حالا که اوضاع و احوال دنیا تغییر کرده، چه شده است؟
هوش مصنوعی: گل‌هایی که در باغ شکسته شد و با زعفران رنگین شده‌اند، آیا نه آن‌هایی هستند که به باران و خاک در دشت هامون (هامون، منطقه‌ای خشک و بیابانی) نیاز دارند؟
هوش مصنوعی: اگر هوا خشمگین و گرم نشده است، پس چرا این‌گونه داغ شده است مانند آتش کانون (اجاق)؟
هوش مصنوعی: هر کسی که دچار التهاب و حرارت شود، نشان‌دهندهٔ این است که هوا هم دگرگون شده است و گرم‌تر شده است.
هوش مصنوعی: هر چیز که از خاک تیره (زمین) سر برآورده، در روز نوروز ( آغاز سال نو) به حالت خُم‌مُخنق (فشرده و درون‌گرا) است، اکنون (زمان) از لولوی پنهانی (خطر یا زشتی) رهایی یافته است.
هوش مصنوعی: درخت سیب و به، میوه‌هایش را نشان می‌دهد که چنان پربار و طلایی هستند که به چتر فریدون، پادشاه افسانه‌ای که زندگی‌اش با زیبایی و خوشی همراه بود، تشبیه شده‌اند.
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد گنجی از زیر خاک سیاه بیرون آمده که به صورت قارون (ثروتمند و طمع‌کار) بر سرش گذارده شده است. این تصویر نشان‌دهندهٔ ثروت و جواهراتی است که از دل زمین به دست آمده‌اند.
هوش مصنوعی: بر روی سر قارون (که به ثروت معروف است) باغی پر از گوهر و طلا وجود دارد و این گوهر و طلا با عطر مشک و شکر ترکیب شده است.
هوش مصنوعی: هرچه شخصی دارد، باید به مردم ببخشد و از بخیل و پست و وارونه‌فکر مانند قارون نباشد.
هوش مصنوعی: خانهٔ دهقان، مانند گنجخانه است که وقتی باد شبانه به باغ و گلزار حمله می‌کند، همه چیز را به هم می‌ریزد و نابود می‌کند.
هوش مصنوعی: آیا رنگ، مژه، بوی و شکل موجود در این زمین از داخل آن پدید آمده‌اند یا اینکه اینها از بیرون به آن افزوده شده‌اند؟
هوش مصنوعی: به خاک، عطر و طعم سیب و همچنین عنبر و شکر افزوده شده است. این ترکیب‌ها از چه کسی به وجود آمده و هدف از این کار چه بوده و چرا این‌گونه شده‌اند؟
هوش مصنوعی: در این جهان، هیچ‌یک از چهار نوع جاودانه (آتش، باد، آب و خاک) از این چیزها (سیب، عطر و شکر) نیست و کسی که به گفته‌های فلسفی افلاطون مفتون شده، در واقع به سراب‌هایی توجه دارد که حقیقت ندارد.
هوش مصنوعی: این چیزها که به آنها اشاره شده، هیچ‌گونه منبع و معادی در این دنیا ندارند، مگر اینکه از عوالم بالاتر و آسمانی به ما رسیده باشند.
هوش مصنوعی: این همه زیبایی‌ها و لطافت‌ها از خاک به وجود آمده‌اند و این خاک، عامل شکل‌گیری و اساس آن‌هاست.
هوش مصنوعی: خاک سیاه را با شاخ‌های سیب و گیاهان زینتی به هم بریز که چه‌طور خوشبو و زیبا و گل‌دار شده است؟
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که این عمل (تولید رنگ و زیبایی) در چهار نوع عنصر (آب، آتش، خاک و هوا) در حال انجام است و این فرآیند به طور طبیعی از آسمان و ستاره‌ها نشأت می‌گیرد.
هوش مصنوعی: آنها نیز مانند سیب و بهی (نوعی میوه زرد رنگ) دارای شکل و رنگ خاصی در آسمان هستند.
هوش مصنوعی: رنگ بهی (زرد) مانند زردی سیب و زردی زهره (سیاره) است، و رنگ سرخ سیب مانند قرمز بودن مریخ و آتش و طبرخون (نوعی چوب یا سرخ‌فام) است.
هوش مصنوعی: اگر تو ندانسته باشی که در آغاز، چه کسی با خلاقیت و ابتکار، از حرف کاف به نون تغییر سمت داده است، چه چیزی می‌توانی بگویی؟
هوش مصنوعی: سؤال اصلی این است که فاعل (منظور از زرد و سرخ) کیست و تو چه نظری درباره‌اش داری؟ ای شخص، به سخنان خود خیلی مغرور و شگفت‌زده شده‌ای.
هوش مصنوعی: در آغاز، چیزی که نهان بود، اکنون آشکار شده و به نام «زد» (به معنای زاد یا زایش) شناخته می‌شود، و این تغییر در زمان‌های گذشته و حال را نشان می‌دهد.
هوش مصنوعی: طبایع (یا همان ویژگی‌های طبیعی) از این تغییرات شکل گرفت و به همین دلیل، روی سیارهٔ زحل سرخ و روی سیارهٔ زهره همچون زریون (پیشکش به زیبایی) شد.
هوش مصنوعی: در درون گیاه، فرشتگانی وجود دارند که هر کدام به دانه و ریشه‌ای دل بسته و مجذوب آن هستند.
هوش مصنوعی: دانه‌های گندم و گیاهان در خوشه‌ها در خانه قرار دارند و ریشه‌های آنها زیر خاک در حال رشد و نمو است.
هوش مصنوعی: پیشه‌وران انسان‌های شایسته و فعال هستند، در حالی که در میان آنها افرادی تنبل و بی‌اراده نیز وجود دارد که از لحاظ مالی در سطح پایینی هستند.
هوش مصنوعی: هر کس در شغل و حرفه‌اش ثابت و پایدار است و هیچ‌گاه از دست نمی‌دهد و کار را رها نمی‌کند.
هوش مصنوعی: اگر سیب در درخت باشد و دانه‌اش هم در آن باشد، نمی‌تواند به‌سادگی از درخت خارج شود و نیازی به جادو یا افسون نیست. این جمله به این معناست که هر چیزی باید از ریشه و زمینهٔ خود نشأت بگیرد.
هوش مصنوعی: این بیت می‌گوید که افرادی مانند هپیون (اشاره به نوعی میوه یا گیاه) و شکرگر (شکر یا کسی که شکر می‌سازد) هر دو در زمین قرار گرفته‌اند و در حقیقت از نظر مادی و ظاهری به یکدیگر نزدیک و مشابه هستند.
هوش مصنوعی: منبع و اصل وجود هر دو دوست، آب و خاک است، اما نفرین‌شده است اگر کسی خود را به میمون (به عنوان نمادی از ناتوانی یا زشتی) بیفکند.
هوش مصنوعی: هرچند هر دو از جنس پشم‌اند (پوشش پشمی دارند)، اما هیچ‌گاه به سوی تو، ای دوربین (ای شخص تیزبین) نمی‌آیند، مانند پلاس ( پارچه‌ای خشن) که به شکل معمول به طرف تو نمی‌آید، و این مقایسه که دوشی با پرنون (گربه‌ای افسانه‌ای و زیبا) انجام می‌شود، نشان‌دهندهٔ تفاوت در نگاه و توجه است.
هوش مصنوعی: سنگ ترازوی تو هرگز به کسی سیم نمی‌دهد، حتی اگر سنگ تو، مانند سیم، متوازن باشد.
هوش مصنوعی: یوشع‌بن نون، که وصی حضرت موسی بود، هرچند بزرگ و برجسته است، اما به پای هارون نمی‌رسد و مقام او را ندارد.
هوش مصنوعی: کارکنان به معنای بذر افشان‌ها هستند، اما در حقیقت فقط جغدی از همای (پرنده‌ای خوشبد) ظاهر شده است. این بیت به زعم شاعر اشاره دارد به این که ظاهراً همه چیز خوب به نظر می‌رسد، اما در واقعیت مشکلات و موانع وجود دارد.
هوش مصنوعی: اگر سیرت و کار فرشتگان (موجودات پاک و نیکو) را می‌بینی، پس چرا خودت را پست و دیوانه می‌کنی؟
هوش مصنوعی: وقتی که کارهای بندگان خدا را دیدی، قلبت نداشته باشد که به خاطر آنها به فلسفه وابسته شوی.
هوش مصنوعی: اگر در دلت میل و اشتیاق به یادگیری علوم الهی وجود دارد، باید از شیطان و وسوسه‌های او که ملعون و ناپاک است، دوری کنی و راه خود را تغییر دهی.
هوش مصنوعی: دل را باید از بدی‌ها پاک کنی، زیرا دل با دین مانند جامه‌ای است که با صابون شسته می‌شود و پاک می‌گردد.
هوش مصنوعی: برای به‌دست آوردن دین حق، باید دل را به طور واقعی پاک و وسیع کرد، مانند جاری بودن رود جیحون.
هوش مصنوعی: اگر چهره‌ات به سوی خداوند و دین حق باشد، باقوت و اراده‌ای بیشتر برمی‌خوانی و نور و روشنی در دل تو بیشتر می‌شود.
هوش مصنوعی: ای که از علم و دلیل و برهان غافل شده‌ای، جهل به دور جانت سایه افکنده و تو در آن گیر افتاده‌ای.
هوش مصنوعی: شمع دین، که نماد روشنایی و آگاهی است، اکنون از جهالت و نادانی تو کشته شده و تو به سبب آن به گمراهی افتاده‌ای و از حقیقت دور مانده‌ای. شمعون، که اشاره به یکی از حواریون عیسی دارد، در اینجا به نوعی اشاره به هدایت و روشنی است.
هوش مصنوعی: جز آنچه از حجت و برهان به تو نشان می‌دهد، دنبال دلیل و برهانی نرو، زیرا تنها این راه است که تو را به حق و حقیقت هدایت می‌کند، همان‌طور که موسی و هارون به مردم نشان دادند.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس نمی‌تواند به قدر تو دلیل و برهان بیاورد، چراکه هر دلیلی که باشد، چونان دشمنی است که بر ضد تو عمل می‌کند و هیچ‌کس را جز تو مجاز و مجاز به ارائهٔ دلیل نمی‌بینم.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
جشن فریدون خجسته باد وهمایون
بر عضد دولت آن بدیل فریدون
پشت سپه میر یوسف آنکه به رویش
روز بزرگان خجسته گشت و همایون
دیدن او بامداد خلق جهان را
[...]
ای تن تیره اگر شریفی اگر دون
نبسهٔ گردونی و نبیرهٔ گردون
نیست به نسبت بس افتخار که هرگز
نبسهٔ گردون دون نبود مگر دون
آنکه شریف است همچو دون نه به ترکیب
[...]
باز لگد کوبشان کنند همیدون
پوست کنند از تن یکایک بیرون
به سرشان برنهند و پشت و ستیخون
سخت گران سنگی از هزار من افزون
با دل پر آتش و دو دیده پر خون
رفتم از لاوهور خرم بیرون
تافته از دشمنان و شیفته از دوست
سوخته از روزگار و خسته ز گردون
گردان ز عشقت ای به حسن چو لیلی
[...]
روی تو میمون و روی بخت تو گلگون
بر عدوی تو ز دور چرخ شبیخون
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.