ای تن تیره اگر شریفی اگر دون
نبسهٔ گردونی و نبیرهٔ گردون
نیست به نسبت بس افتخار که هرگز
نبسهٔ گردونِ دون نبود مگر دون
آنکه شریف است همچو دون نه به ترکیب
از رگ و موی است و استخوان و پی و خون؟
گر تو شریفی و بهتری تو ز خویشان
چونکه بری سوی خویشِ خویش شبیخون؟
بلکه به جان است، نه به تن، شرفِ مرد
نیست جسدها همه مگر گِل مسنون
تن صدف است ای پسر، به دین و به دانش
جانت بپرور درو چو لؤلؤ مکنون
اهرون از علم شد سمر به جهان در
گر تو بیاموزی، ای پسر، توئی اهرون
نیک و بد و دیوی و فریشتگی را
سوی خردمند هست مایه و قانون
مادر دیوان یکی فریشته بوده است
فعل بدش کرد زشت و فاسق و ملعون
راه تو زی خیر و شرّ هر دو گشاده است
خواهی ایدون گرای و خواهی ایدون
دیو و فرشته به خاک و آب درون شد
دیو مغیلان شد و فریشته زیتون
داد کن ار نام نیک خواهی ازیراک
نامور از داد گشت شهره فریدون
هزل ز کس مشنو و مگوی ازیراک
عقل تو را دشمن است هزل، چو هپیون
چند بنالی که بد شده‌است زمانه؟
عیب تنت بر زمانه برفگنی چون؟
هرگز کی گفت این زمانه که «بد کن»؟
مفتون چونی به قول عامهٔ مفتون؟
تو شده‌ای دیگر، این زمانه همان است،
کی شود ای بی‌خرد زمانه دگرگون؟
دل به یقین ای پسر خزینهٔ دین است
چشم تو چون روزن است و گوش چو پرهون
گوهر دین چون در این خزینه نهادی
روزن و پرهون رو تو سخت کن اکنون
روزن و پرهون چو بسته گشت، خیانت
راه نیابد بسوی گوهر مخزون
منگر سوی حرام و جز حق مشنو
تا نبرد دیو دزد سوی تو آهون
توبه کن از هر بدی به تربیت دین
جانت چو پیراهن است و توبه چو صابون
زنده به آبند زندگان که چنین گفت
ایزد سبحان بی‌چگونه و بی‌چون
هرکه مر این آب را ندید، در این آب
تشنه چو هاروت ماند غرقه چو ذوالنون
زنده نباشد حقیقت آنکه بمیرد
گرچه به خاک اندرون نباشد مدفون
زنده ز ما ای پسر نه این تن خاکی است
سوی پیامبر، نه نیز سوی فلاطون
بلکه ز ما زنده و شریف و سخن گوی
نیست مگر جان بر خجسته و میمون
زنده به آب خدای خواهی گشتن
نه تو به جیحون مرده و نه به سیحون
هر که بدین آب مرده زنده شد، او را
زنده نخواند مگر که جاهل و مجنون
مردم اگر ز آب مرده زنده بماندی
خلق نمردی هگرز بر لب جیحون
آب خدای آنکه مرده زنده بدو کرد
آن پسر بی‌پدر برادر شمعون
در دهن پاک خویش داشت مر آن را
وز دهنش جز به دم نیامد بیرون
اصل سخنها دم است سوی خردمند
معنی، باشد سخن به دم شده معجون
گر به فسون زنده کرد مرده مسیحا
جز سخن خوب نیست سوی من، افسون
بنگر نیکو تو، از پی سخن، ادریس
چون به مکان‌العلی رسید ز هامون
گر تو بیاموزی ای پسر سخن خوب
خوار شود پیش تو خزانهٔ قارون
گرچه عزیز است زر زرت ندهد میر
چون سخنت خوب و خوش نیامد و موزون
گفتهٔ دانا چو ماه نو به فزون است
گفتهٔ نادان چنان کهن شده عرجون
فضل طبرخون نیافت سنجد هرگز
گرچه ز دیدن چو سنجد است طبرخون
فضل سخن کی شناسد آنکه نداند
فضل اساس و امام و حجت و ماذون؟
طبع تو ای حجت خراسان در زهد
دُرّ همی درکشد به رشته همیدون
چون دلت از بلخ شد به یمگان خرسند
پس چه فریدون به سوی تو چه فریغون
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به تفهیم شرف و مقام انسانی می‌پردازد و تأکید دارد که شرافت به شخصیت و دانش انسان بستگی دارد، نه به ظواهر و ترکیب جسمی. او بر این باور است که جان انسان باید در مسیر علم و دین پرورش یابد تا به شرافت واقعی دست یابد. ناصرخسرو از مثال‌های مختلفی استفاده می‌کند، مانند قیاس با دیو و فرشته، تا نشان دهد هر فرد با انتخاب‌های خود می‌تواند مسیر خیر یا شر را برگزیده و به شخصیت خود شکل دهد. او به حقیقت زندگی و زنده بودن اشاره دارد و می‌گوید که زندگی واقعی در پرورش روح و جان نهفته است و نه در جسم. در نهایت، شاعر به اهمیت سخن خوب و خردمندانه در زندگی اشاره می‌کند و آن را از هر چیز دیگری ارزشمندتر می‌داند.
هوش مصنوعی: ای بدن زشت و سیاه، اگر تو شرافتی داری، یا اگر پست و حقیری، این را بدان که نه بر تو و نه بر نسل تو، هیچ افتخاری از گردش روزگار نخواهد بود.
هوش مصنوعی: افتخار حقیقی به نسبتِ مقام و نَسَب نیست، زیرا هیچ‌کس از نسل و خانوادهٔ پست نمی‌تواند به افتخار و بزرگی برسد، مگر اینکه خود به پایین بودن مقامش اعتراف کند.
هوش مصنوعی: شرافت یک فرد به نسبت و نژاد او نیست، بلکه به ویژگی‌ها و اخلاق‌های او بستگی دارد و تنها به ترکیب جسمی و خونی او مرتبط نمی‌شود.
هوش مصنوعی: اگر تو فرد شریفی هستی، چرا با این که به خانواده‌ات وابسته‌ای، به خودت پشت می‌کنی و به آنها آسیب می‌زنی؟
هوش مصنوعی: شرف و ارزش واقعی انسان به روح و جان اوست، نه به جسم و ظاهری که دارد. همه بدن‌ها در حقیقت تنها از خاک ساخته شده‌اند و ارزش واقعی در وجود درونی است.
هوش مصنوعی: بدن مانند صدف است، پسرم؛ پس جان و روح خود را با دین و دانش پرورش ده که درون این صدف، لؤلؤ پنهان است.
هوش مصنوعی: اهروش (هارون) به سبب دانش و علمش در دنیا به سمر (یعنی حسن و فخر) تبدیل شد؛ اگر تو نیز بیاموزی، ای پسر، تو هم مانند او خواهی بود.
هوش مصنوعی: نیک و بد و ویژگی‌های دیو و فرشته، همه بر اساس اندیشه و شناخت انسان‌ها شکل می‌گیرند و برای خردمندان ضابطه و اصولی دارند.
هوش مصنوعی: مادر دیوان یکی از فرشتگان بوده است، اما عمل زشت و ناپسند او فاسق و ملعونش کرده است.
هوش مصنوعی: راه تو به هر دو سوی خیر و شر باز است؛ اگر بخواهی به سمت خوبی برو، و اگر بخواهی به سمت بدی برو.
هوش مصنوعی: دیو و فرشته در خاک و آب وارد شدند؛ دیو به صورت مظهر بدی و فریشته به نماد خوبی، دیو به شکل مخلوقاتی ناپاک و فرشته به شکل زیتون، که نشانگر پاکی و خوبی است، تجلی یافتند.
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی نام نیکی داشته باشی، باید از زراعت و کشاورزی بگویی که فریدون به خاطر آن معروف شد و به شهرت رسید.
هوش مصنوعی: از کسی که به تو جز سخنان بی‌پایه و بی‌معنا (هزل) می‌گوید، چیزی نشنو و خودت هم درباره او سخن مگو. چون عقل تو دشمن چنین سخنانی است، مثل هپیون که در دیوانگی است و از درک حقیقت دور مانده.
هوش مصنوعی: چرا زیاد ناله می‌کنی که زمانه بد شده‌است؟ مگر عیب و نقص خودت را بر گردن زمانه می‌گذاری؟
هوش مصنوعی: این زمانه هرگز نگفته که کار بد بکن. تو چرا به گفته‌های عامه، دچار فریب و جادو شده‌ای؟
هوش مصنوعی: تو تغییر کردی، اما این دنیا همچنان همانند گذشته است. ای نادان، چه زمانی قرار است که این دنیا عوض شود؟
هوش مصنوعی: دل در واقع گنجینه‌ای از ایمان و دین است، و تو که پسر را دارم، چشمت مانند روزنه‌ای است که به آن گنجینه نگاه می‌کند و گوشت مانند پرهون (عوامل و راه‌های دریافت) است.
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که چون حقیقت دین را در این گنجینه قرار دادی، اکنون باید روزن و پرهون (درب و قفل) را محکم‌تر کنی تا از آن محافظت کنی.
هوش مصنوعی: زمانی که روزن و راه‌های ورودی (در اینجا منظور از روزن و پرهون، راه‌ها یا درهای دستیابی به چیز باارزشی مثل گوهر دین است) بسته شود، خیانت و دست‌اندازی (در اینجا منظور از خیانت، کارهای ناپسند و نامناسب است) به آن گوهر پنهان (دین) امکان‌پذیر نخواهد بود.
هوش مصنوعی: به حرام‌ها نگاه نکن و جز حق را نشنو، زیرا اگر تو را به این کارها بکشانند، دیو دزدی به سمت تو خواهد آمد.
هوش مصنوعی: از هر کار بدی توبه کن، زیرا دین تو مانند پیراهنی است که به تربیت نیاز دارد و توبه مثل صابون است که برای پاکیزگی آن ضروری است.
هوش مصنوعی: زندگانی انسان‌ها وابسته به آب است و خدای بزرگ چنین گفت که زندگی، بدون هیچ قید و شرطی، به وسیلهٔ آب امکان‌پذیر است.
هوش مصنوعی: هر کسی که این آب را نبیند، مانند هاروت (که به فریب امتحان دچار شد) تشنه می‌ماند و مثل ذوالنون (یعنی یونس نبی، که در دریا غرق شد) در این آب غرق می‌شود.
هوش مصنوعی: حقیقتی زنده و پایدار وجود ندارد که بمیرد، حتی اگر آن حقیقت در زمین دفن نشده باشد.
هوش مصنوعی: حقیقت زندگی در وجود انسان است و این بدن خاکی که می‌بیند، حقیقی نیست. زندگی و معنای آن به روح و وجود واقعی انسان بستگی دارد، نه به جسم که به پیامبر و فلسفه‌دانانی چون افلاطون نسبت داده می‌شود.
هوش مصنوعی: تنها چیزی که از ما زنده و بافضیلت و گویا وجود دارد، جز جان پاک و فرخنده چیزی نیست.
هوش مصنوعی: برای زنده شدن به آب خداوند نیاز است، نه اینکه با آب جیحون یا سیحون (دو آب معروف) زنده شوی؛ چون این آب‌ها زندگی واقعی نمی‌آورند.
هوش مصنوعی: هر کس که با این آب مرده زنده شود، او را فقط جاهل و دیوانه می‌دانند که زنده نیست.
هوش مصنوعی: اگر مردم از آب زنده می‌شدند، دیگر هیچ‌کس نمی‌مرد و بر لب رود جیحون کسی نمی‌بود که جانش را از دست داده باشد.
هوش مصنوعی: آب خدایی که توانسته مرده را زنده کند، آن پسر بی‌پدر است که برادر شمعون (شمعون، یکی از پیامبران در گذشته) محسوب می‌شود.
هوش مصنوعی: او در دهان پاک خود آن کلام را نگه داشت و جز با نفسش چیزی از آن بیرون نیامد.
هوش مصنوعی: سخن‌هایی که به زبان می‌آید، در حقیقت همانند نفس و دم هستند و برای انسان‌های خردمند، معنی و مفهوم واقعی در آن نهفته است؛ بنابراین، سخن می‌تواند به نوعی به معجونی تبدیل شود که با نفس‌کشی بیان شده است.
هوش مصنوعی: اگر مرده‌ای را به جادو زنده کند، مانند مسیح، باز هم جز سخن نیک و خوب چیزی دیگر نیست که به من برسد و افسون واقعی را نشان دهد.
هوش مصنوعی: به دقت بنگر که ادریس، پیامبر، چطور به مقام بلند و رفیع خود رسید؛ او از سرزمین هامون (دریاچه‌ای در ایران) گام برداشت و به این نام بلند مقام دست یافت.
هوش مصنوعی: اگر تو ای پسر، سخن خوب را بیاموزی، پس ثروت و خزانهٔ بزرگ قارون هم در مقابل تو ناچیز خواهد بود.
هوش مصنوعی: هرچند که زر و طلا ارزشمند است، اما اگر سخن تو زیبا و موزون نباشد، مانند این است که طلا را به کسی ندهند.
هوش مصنوعی: سخن دانشمند مانند ماه نو درخشان و زیاد است، اما سخن نادان به اندازهٔ حشره‌ای کهنه و بی‌ارزش شده است.
هوش مصنوعی: طبرخون، گیاهی است که به عنوان یک مادهٔ خوشبو و باارزش شناخته می‌شود. اینجا شاعر می‌گوید که درک فضیلت و ارزش طبرخون به خودی خود، هرگز نمی‌تواند مانند سنجد ارزش‌گذاری شود، حتی اگر از نظر ظاهری مشابه به سنجد به نظر برسد. به عبارت دیگر، هر چیزی که شبیه است، لزوماً نمی‌تواند همانند آن از نظر ارزش واقعی هم باشد.
هوش مصنوعی: کسی که اصول و پایه‌های کلام را نمی‌داند، چگونه می‌تواند ارزش آن را بشناسد؟ او نمی‌تواند فضیلت سخن را درک کند، اگر مفاهیمی چون امام، حجت و ماذون را نشناسد.
هوش مصنوعی: ای حجت خراسان، ذات و طبیعت تو مانند دُرّ در زهد و پارسایی درخشنده است و مورد توجه قرار می‌گیرد.
هوش مصنوعی: وقتی که دل تو از بلخ به یمگان (منطقه‌ای در خراسان) راضی و شاد شده، دیگر چه نیازی به فریدون (شخصیتی اساطیری) یا فریغون (شخصیتی دیگر) داری؟
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
جشن فریدون خجسته باد وهمایون
بر عضد دولت آن بدیل فریدون
پشت سپه میر یوسف آنکه به رویش
روز بزرگان خجسته گشت و همایون
دیدن او بامداد خلق جهان را
[...]
ای شده مفتون به قول‌های فلاطون،
حال جهان باز چون شده است دگرگون؟
پاره که کرد و به زعفران که فرو زد
قرطهٔ گلبن به باغ و مفرش هامون؟
گر نه هوا خشمناک و تافته گشته است
[...]
باز لگد کوبشان کنند همیدون
پوست کنند از تن یکایک بیرون
به سرشان برنهند و پشت و ستیخون
سخت گران سنگی از هزار من افزون
با دل پر آتش و دو دیده پر خون
رفتم از لاوهور خرم بیرون
تافته از دشمنان و شیفته از دوست
سوخته از روزگار و خسته ز گردون
گردان ز عشقت ای به حسن چو لیلی
[...]
روی تو میمون و روی بخت تو گلگون
بر عدوی تو ز دور چرخ شبیخون
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.