گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۸

وزن:	فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به ابراز عشق و ارادت خود به معشوق می‌پردازد. او خود را در مقام کوچکی می‌بیند که در برابر بزرگواری و لطف معشوق قرار گرفته است و از او می‌خواهد که در مسیر سفرش به سمت هدفش، او را راهنمایی کند. با نگاهی به فراق و یاد معشوق، شاعر امیدوار است که روزی برسد که در اوج وصال، دوستانش از حال او بپرسند. همچنین، او در جستجوی حقیقت و عشق، احساس می‌کند باید به شدت در طلب آنچه خواهانش است، تلاش کند و حتی به خاطر آن دچار اشک و غم شود.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# من که باشم که بر آن خاطرِ عاطِر گذرم؟

لطف‌ها می‌کنی ای خاکِ دَرَت، تاجِ سرم

هوش مصنوعی: من کیستم که بخواهم به آن دل خوشبو نزدیک شوم؟ ای خاک درگاه تو، تو به من مهربانی می‌کنی و برای من ارزشمندتر از تاج سرم هستی.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# دلبرا بنده نوازیت که آموخت؟ بگو

که من این ظَن، به رقیبانِ تو هرگز نَبَرم

هوش مصنوعی: ای عشقِ محبوب، چه کسی به من یاد داده که این محبت و نوازش تو را درک کنم؟ بگو که من هرگز این گمان را به رقبایت نمی‌برم که تو چنین مهربان و نوازشگر هستی.

# همتم بدرقهٔ راه کن ای طایرِ قدس

که دراز است رَهِ مقصد و من نوسفرم

هوش مصنوعی: ای پرندهٔ مقدس، دعای خیر و کمک من را در این راه طولانی به‌عنوان مهاجری که تازه‌وارد است، همراهی کن.

# ای نسیمِ سحری بندگیِ من برسان

که فراموش مکن وقتِ دعایِ سحرم

هوش مصنوعی: ای نسیم سحر، خواهش می‌کنم دعا و نیایش من را به خدا برسان و فراموش نکن که در وقت سحر، من دعای ویژه‌ای دارم.

# خُرَم آن روز کز این مرحله بَربَندَم بار

و از سرِ کوی تو پرسند رفیقان خبرم

هوش مصنوعی: خوشحالم آن روزی که از این مرحله (دنیا) جدا شوم و بار زندگی‌ام را بر زمین بگذارم، و اگر رفیقانم از تو درباره‌ام بپرسند، تو (معشوق) خبر مرا بدهی.

# حافظا شاید اگر در طلبِ گوهرِ وصل

دیده دریا کُنم از اشک و در او غوطه خورم

هوش مصنوعی: حافظ به خود می‌گوید شاید اگر در جست‌وجوی زیبایی و وصال محبوب، چشمانم را مانند دریا پر از اشک کنم و در آن غرق شوم، به مراد خود برسم.

# پایهٔ نظم بلند است و جهان گیر بگو

تا کُند پادشهِ بحر دهان پُر گهرم

هوش مصنوعی: اگر بگویی که نظم و شعر من ریشه‌دار و بلند پایه است و در تمام دنیا مشهور شده، پادشاه دریا به من جایزه و پاداشی خواهد داد تا دهنم پر از گوهر شود.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش عندلیب

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش شاپرک شیرازی

غزل شمارهٔ ۳۲۸ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

فرخی سیستانی » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۱۱۹ - در مدح سلطان محمود غزنوی و تقاضا گوید

ای شهی کز همه شاهان چو همی در نگرم

خدمت تست گرامی تر و شایسته ترم

تا همی زنده بوم خدمت تو خواهم کرد

از ره راست گذشتم گر ازین در گذرم

دل من شیفته بر سایه، و جاه و خطرست

[...]

سوزنی سمرقندی » دیوان اشعار » هزلیات » مسمطات » شمارهٔ ۲ - شاعر ساده سخنم

من بیچاره مگر بر رخ آن مه نگرم

که چو در وی نگرم جامه بتن در بدرم

بزبان با سخن او سخن مه نبرم

بر لب او که همی گوید شهد و شکرم

تو دهی بوسه و من خامش بوسه شمرم

[...]

اثیر اخسیکتی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۳۳

می‌روم از غم عشق تو چنان بی‌خبرم

که ندانم به کجا یا به چه اندیشه درم

همچو روی تو همه کار من آراسته بود

وه، که چون موی تو اکنون همه زیر و زبرم

تیغ هجران تو گر زخم چنین خواهد زد

[...]

کمال‌الدین اسماعیل » قصاید » شمارهٔ ۱۳۶ - و قال ایضاً یمدح سلطان الشّریعهٔ رکن الدّین

ای بزرگی که چو من راه مدیحت سپرم

همه بر شارع اقبال بود رهگذرم

مهر و کین تو نهد قاعدۀ کون و فساد

کرد صدباره ازین منهی فکرت خبرم

چون نهد روی بدین گنبد پیروزه نمای

[...]

نجم‌الدین رازی » مرصاد العباد من المبدأ الی المعاد » باب سیم » فصل هفدهم

عمری است که در راه تو پای است سرم

خاک قدمت بدیدگان میسپرم

زان روی کنون آینه روی توم

از دیده تو بروی تو مینگرم

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

سلاله در ‫۱۵ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۸۹، ساعت ۰۹:۳۶ نوشته:

زندگیم بیشتر با حافظ و ابیاتش میگذره. دستتون درد نکنه

دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند گل ادم بسرشتند و به پیمانه زدند ..................

باتشکر .سلاله!!!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۳ سال و ۷ ماه قبل، پنجشنبه ۱ فروردین ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۴۲ نوشته:

استاد علی حصوری تحلیل روشمند و روشنی در باره سروده های حافظ دارند که در کتابی چاپ شده اند کتاب دانشورانه نگار ده شده است اما میان واژهای حافظ که میرسم باز بوی پروردگار میاید وهر چند میخواهم از رنجی که برای نگارش کتاب برده اند سپاس گویم اما سروده های حافظ رنگ افریدگارند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۳ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۶ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۱۲:۱۹ نوشته:

غوطه از گود درست شده و عربی نیست و باید غوته نوشته شود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۳ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۶ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۱۲:۳۰ نوشته:

بحر عربی است اما از لغت بار در پایان رود بار و دریابار گرفته شده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرهاد در ‫۱۱ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۴، ساعت ۱۲:۰۰ نوشته:

جناب کیخا، دریابار به معنی ساحل دریاست یا کناره آن که خشکی است (بار = بر = کناره)، و همچنین در رودبار. چگونه بحر از واژه ای با معنی مخالف گرفته شده است؟!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیاوش بابکان در ‫۱۱ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۴، ساعت ۱۵:۰۵ نوشته:

و زنگ بار که کناره سیاه است( جزیره زنگبار)
که اینک بخشی از تانزانیاست در افریقای خاوری
و گویا حزب سیاسی نیرومندی دارند به نام افروشیرازی.
و جزیره که به فارسی آبخوست است و.....
جزیره که هر یک از دوازده بخش جهان است در آیین اسماعیلیان و هر جریره حجتی دارد و زندانی یمکان ناصر خسرو بزرگ که حجت خراسان بود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۱۱:۰۷ نوشته:

در بیت پنج مصرع دوم : و از سر کوی تو پرسند رفیقان خبرم / وز سر کوس تو پرسند رفیقان خبرم به نظرم درسته-وزن شعر الان رعایت نشده

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جاوید مدرس اول رافض در ‫۱۰ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۹۴، ساعت ۱۸:۵۱ نوشته:

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
*****************************************
*****************************************
خرّم آن روز کزین مرحله...............
وز سرِ کوی تو پرسند رفیقان خبرم
بربندم رخت: 39 نسخه، 40 ضبط (801، 803، 813، 816، 818، 821، 822، 822 مکرر، 823، 824، 825 و 30 نسخۀ متأخر یا بی تاریخ) خانلری، عیوضی، جلالی نائینی- نورانی وصال، نیساری، خرمشاهی- جاوید
بربندم بار : 3 نسخه (827، 867، 893) قزوینی- غنی، سایه
غزل 316 منرج است در 42 نسخه با 43 ضبط (822 دو بار ضبط کرده است.)
استاد سایه و دکتر شفیعی کدکنی بر این باورند که نسخۀ مورخ 827 آخرین مرحله در تکامل موسیقیایی شعر حافظ است که او خود به وجود آورده است اما به گوش و نظر نمی‌رسد که در این بیت "بار" با توجه به اتصال "ب" به "م" کلمۀ قبل، زیبا و بجا باشد. اکثریت قاطع نسخ به خصوص نسخ اقدم نیز بر این گواهی می‌دهند.
*************************************
*************************************

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Seraj Hosseini در ‫۹ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۱۵ نوشته:

وز سرِ کویِ تو پرسند رفیقان خبرم ...حافظ به سعی سایه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۱۳ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۸ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

من که باشم که برآن خاطر عاطرگذرم ؟!

لطفها می‌کنی ای خاک درت تاج سرم !

باتوجّه به محتوای کلِّ غزل ، بنظرچنین می رسد که روی ِ سخن در این غزل" تورانشاه فرزند قطب الدین تهمتن است که در خلال ِسال های 747-779 در جزیره ی هرمز سلطنت می کرده است. وی مردی شاعر و فاضل بوده وباحافظ روابط صمیمانه ای داشته است. اگراین حدس درست بوده باشد، تورانشاه ظاهراً به حافظ دعوتنامه ای فرستاده وازاودعوت کرده که به هرمزسفری داشته باشد. وشاید درمتن دعوتنامه عباراتی مثلِ: "این روزها بیشترتودرخاطر وذهن من هستی، یادیشب به فکرتوبودم و...." بوده که حافظ پاسخ آن را اینچنین باشکسته نفسی ومتواضعانه داده است.....

خاطر : اندیشه،ذهن و دل

عاطر : عطرآگین ، خوش‌بـو

"من که باشم" یعنی من در جایگاهی نیستم ، کسی نیستم، عددی نیستم .

معنی بیت : من درمقامی نیستم که براندیشه ی معطّر ومبارک تو گذاری داشته باشم! چه لطف ها وبزرگواریها می کنی ای خاکِ درگاهِ توتاج افتخارسرمن.

چه لطف بودکه ناگاه رشحه ی قلمت؟

حقوق خدمتِ ماعرضه کرد برکرمت!

🌿━━━━━━🌿

دلبرا بنده نوازیـت کـه آموخت ؟ بگو !

که من این ظَن به رقیبان توهرگز نبرم

ظـن : گمان

رقیب : مراقب و نگهبان،دراینجا مجموعه ی کسانی که پیرامونِ مخاطب هستند. اگراین غزل برای تورانشاه سروده شده باشد احتمالاً زمانی رُخ داده که روابطِ دوستی حافظ باشاه شجاع تیره شده بود.

"بنده‌نـوازیت": بنده نوازی اَت، محبّت و مهربانی با عاشق.

حافظ ظاهراً ازاین لطف ومرحمتِ مخاطب شگفت زده شده وباناباوری برخوردمی کند.

معنی بیت : ای دلـبـر، چه اتّفاقی رُخ داده؟ وچه کسی این مهربانی و نوازش ومرحمت کردن به غلام را به تـو یـاد داده است ؟ (پیشترچنین لطف هایی ازتوندیده بودم، آفتاب ازکدام سمت طلوع کرده است؟!) مـن که چنین نمی پندارم که ایـن رفتار را اطرافیان ِ توبه تو یـاد داده بـاشند.!( بنابراین حقیقت رابگوبدانم که چه شده وتوبه یاد غلام خویش افتاده ومورد لطف ونوازش قرارداده ای؟!

نگویم ازمن بی دل به سَهوکردی یاد

که درحسابِ خردنیست سهوبرقلمت

🌿━━━━━━🌿

همـّتم بدرقه‌ی راه کن ای طایر قُدس

که دراز ست رهِ مقصد ومن نو سفرم

همّتم بدرقه ی راه کن : تـوجّه و اراده‌ی قـوی به من عنایت کن وارزانی دار،دعاوعنایتت راشامل حال من کن

طـایـرقـدس : فرشته ی نجات بخش، نوعی انرژی مثبت طلبیدن ازپرنده ی بهشتی ونیرو درخواست کردن ازکائنات

"مـقـصـد" : سرمنزلِ دوست و نهایت راهِ عشق دراینجا می تواند اشاره به دوری ِ راه تا بارگاهِ تورانشاه باشد.

حافظ بعدازدوبیت تعارف وشکسته نفسی، فرصت راغنیمت شمرده ونکاتِ نغز وپُرمایه ای را پیرامون جهان بینی خویش، درغزل می گنجاند تا نه تنها برای مخاطب بلکه برای همه ی جویندگانِ حقیقت وطالبانِ عشق ومحبّت قابل استفاده باشد. یکی ازدلایل محبوبیّت وماندگاری حافظ درهمین خصوصیّت نهفته است.

غزل به هربهانه ای که آغازشده باشد، حافظ این توانایی ونبوغ رادارد که رشته ی کلام را به هرسو که بخواهد بگرداند، حرف ها وباورها واعتقاداتش رابه زبان عاشقانه ودرپوشش مفاهیم عرفانی بیان کند ودوباره به موضوع برگردد. بی آنکه خللی درگفتار وسخن ایجادگردد ویا پیوند معنایی بیتها بایکدیگرگسسته شوند. اوبااین شیوه توانسته است به خوبی غزلیاتش را ازخطر بیات شدن وکهنگی وکسالت بارشدن نجات داده واشعارش راپویا وبالنده نگاهدارد تادرتمامی دوره ها طراوت وتازگی خودرا داشته باشند.

معنی بیت : ای فرشته ی عالم ملکوت، من درراهِ پُرخطر عشق گام نهاده ام وبی تجربه هستم، دعا و توجّهِ قلبی‌ات را ازمن دریغ مکن، اراده ی عالی وانرژی مثبت به من عطا کن تا آخراین راهِ طولانی پایدارباقی بمانم وبه سرمنزل مقصود برسم.

حافظ بااین دعای فراشمولی که می کند به مخاطب اصلی (شایدتورانشاه)نیزاین پیام رامی رساند که دعوتِ اورا پذیرفته وقصد دارد اگرهمّت وتوان ِسفر راداشته باشد به بارگاهِ اومشرّف گردد. می دانیم که حافظ برخلافِ همشهری خود سعدی، هیچ تمایلی به سفرنداشته ودرتمام مدّت عمرخود بیشترازدویاسه سفر نداشته است. جالب تراینکه یکی ازاین سفرها نیزاجباری بوده وبه سببِ اختلافاتی که باعلما وفقهای آن روزگاران داشته به شهریزد تبعید شده بود وگرنه حافظ اهل سیروسفرنبوده است.

من کزوطن سفرنگزیدم به عمرخویش

در عشق دیدن تو هواخواهِ غربتم

🌿━━━━━━🌿

ای نسـیم سحری بندگی من برسان

که فراموش مکن وقـت دعای سحرم

"نسیم سحری" همان بادملایم صـباست که از کوی معشوق می‌آیـد و پـیـام رسان میان عاشق و معشوق است. در اینجا هم حافظ از نسیم سحری می‌خواهد که ارادتش را به معشوق بـرساند بندگی : ارادت وخدمتگزاری

معنی بیت : ای نـسیم صبا که به بارگاهِ دوست دسترسی داری، ارادت قلبی و خدمتگزاری مـرا به دوست (شایدتورانشاه) برسان و از او بخواه که در دعاهای هنگام سحرش مـرا فراموش نکند ومرا هم دعـا بکند.

گردیگرت برآن دردولت گذربُوَد

بعدازارادت وعرض دعا بگو

هرچندمابَدیم تومارابدان مگیر

شاهانه ماجرای گناهِ گدابگو

🌿━━━━━━🌿

خُرّم آن روز کزین مرحله بـربندم بار

و ز سر کوی تو پرسند رفیقان خبرم

خـُرّم : خوشـا ، چه نیکوست! مرحله : منـزل

"باربستن" :سفر کردن و عبور کردن

معنی بیت : ای خوش آن زمانی که از این منزل(شیراز) گذر کرده باشم و به کوی تـو(هرمز)رسیده باشم تا رفیقان احوالاتِ مرا از کوی تـو پرس و جو کنند. زبان وبیان حافظ عاشقانه هست حتی زمانی که با دوستی مانندتورانشاه سخن می گوید عبارات عاشقانه ومفاهیم عارفانه را به مددِ نبوغ خاص خویش،بگونه ای بکارمی گیرد که محفل دوستانه ی معمولی تبدیل به مجلس اُنس وعشق وعرفان شده و مخاطبان غزل درهرسطحی ازآگاهی بوده باشند ازاین بزم حافظانه مستفیض وبهره مند می گردد.

زخاک کوی توهرگه که دَم زندحافظ

نسیم گلشن جان درمَشام ما افتد

🌿━━━━━━🌿

حافظا شاید اگر در طلب گـوهر وصل

دیده دریاکنم ازاشک ودراوغوطه خورم

شـایـد : شایسته است ، رواست

"گوهر وصل" وصال به گـوهر تشبیه شده است

"دیـده دریا کنم" بسیار گریه کنم

معنی بیت : ای حافظ شایسته است که در راهِ رسیدن به دوست، ازگریه ی بسیار دیدگانم راچون دریا کنم و درمیانِ اشک های خود شناور شوم . یعنی ارزشش رادارد وصال دوست مثل گوهر گرانقیمت بسیارارزشمنداست برای رسیدن به آن اگردردریا شناورشوم وباخطرات دریا روبرو گردم بازهم رواست ومی ارزد.دوستی، لطیف ترین ،عمیق ترین وخیال انگیزترین پیوند میان آدمیزاد با خداوند یاهرکس وهرموجوددیگر بوده وهست وخواهدبود بدون دوستی زندگی هیچ لطفی ندارد.

عشق دُردانه ست ومن غوّاص ودریا میکده

سرفروبردم درآنجا تاکجاسربرکنم

🌿━━━━━━🌿

پـایـه‌ی نـظم بـلندست وجهانگیرگو

تـا کند پادشـهِ بـَحر دهـان پرگُهرم

پـایه : مقام و مرتبه

نظم : شعر

پادشهِ بَحر : پادشاه دریا، پادشاه هرمز، سلطان البحر، مقصود همان تورانشاه است.

معنی بیت : درادامه ی بیتِ پیشین می فرماید: ای حافظ مرتبه‌ی شعر وغزلیّاتِ توبسیار والا وازهرحیث،مذهبی،مرزی وفرقه ای فراشمول است،شعرهای تو ظرفیّتِ این رادارد که جهان را فرابگیرد،پس غزل خودرابـخوان تـا پـادشاه دریاها(تورانشاه) به پاداش این غزل، مرجان و گوهر نثارت کـنـد .

بدین شعرتَرشیرین زشاهنشه عجب دارم

که سرتاپای حافظ راچرا درزَر نمی گیرد!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

واقعیت مجازی در ‫۸ سال قبل، یکشنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۲۴ نوشته:

بیت: همتم بدرقه راه کن ای طایر قدس
که دراز است ره مقصد و من نوسفرم
واقعا فوق العاده است. خداوند باید به همه ما همت و قدرت دهد تا بتوانیم با تلاش و پشتکار تمام مشکلات زندگی را پشت سر بگذرایم. زندگی زیبا است و ما اول راه هستیم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جواد در ‫۶ سال و ۱ ماه قبل، چهارشنبه ۹ مهر ۱۳۹۹، ساعت ۰۸:۱۹ نوشته:

راه خلوتگه خاصم بنما تا پس از این
می خورم با تو و دیگر غم دنیا نخورم
این بیت جا افتاده بود!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۵۲ نوشته:

این غزل را در سکوت بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بهنام غفاری‌مزیدی در ‫۳ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۲، ساعت ۱۹:۳۳ نوشته:

ای پرنده‌ی مقدس، ای فرشته‌ی عالم ملکوت ، من در ابتدای راه سفر بسوی روشنایی و درک حقایق هستم، به من اراده و توان بده و همت و خستگی‌ناپذیری را در این سفر همراهم کن...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۴ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۰۵:۱۹ نوشته:

من که باشم که بر آن خاطرِ عاطر گذرم؟

لطف ها می‌کنی ای خاکِ دَرَت تاجِ سرم

حافظ که در غزلِ پیشین جانِ انسان را امتداد و برآمده از جانان توصیف نمود در اینجا بمنظورِ رفعِ شائبه ی هرگونه قیاس و برابری تأکید می کند که انسان کجا و آن گوهرِ یگانه کجا؟ خاطرِ عاطر کنایه از فیضِ دائمِ خداوند است که همچون عطری در فضا منتشر شده و همهٔ باشندگانِ جهان را به نسبتِ ظرفیتشان از این فیض بهرمند می کند، پس در مصراعِ دوم خطاب به معشوقِ ازل ادامه می دهد ای که خاکِ درگاهت موجبِ تاج و فرّ و شکوهِ ایزدی می گردد و هر که توفیقِ راهیابی به آستانت را بیابد تاجِ پادشاهی بر سرش گذاشته، او را به عنوانِ خلیفه یا جانشینِ خود در زمین قرار می دهی، همهٔ اینها از رویِ لطف و عنایتی است که به انسان داری وگرنه تو را هیچ حاجت و نیازمندی نیست. این مطلبِ فقرِ انسان و بی نیازیِ خداوند در سوره فاطر و آیاتِ دیگر بیان شده است .

دلبرا بنده نوازیت که آموخت؟ بگو

که من این ظن به رقیبانِ تو هرگز نبرم

منظور از دلبر در اینجا همان جانِ اصلی و امتدادِ جانان است، در قدیم غلامان را بنده می نامیدند که در خدمتِ خواجگان و سروران بودند و هرگاه خواجه نظرِ لطفی مادی و یا عاطفی به بنده می داشت اصطلاحن بنده نوازی می کرد، پس همین معنا بتدریج در رابطهٔ انسان با خداوند در ادبیات فارسی و دربینِ عموم فرهنگ سازی شد، در قرآن واژه عبد آمده است که معنایی متفاوت از بنده دارد. رقیب نیز در قدیم معنایی دیگر داشت و هنگامی که دلبری زیباروی قصدِ خروج از منزل را داشت بانویی وی را همراهی می نمود تا از نزدیک شدنِ جوانان و اظهارِ عشقشان ممانعت و اصطلاحن از آن دلبر مراقبت کند، پس این معنا نیز در ادبیاتِ عارفانه وارد شد و به هر چیزِ بیرونی که مانعی برای ایجادِ ارتباطِ سالک با خداوند به عنوانِ معشوقِ ازلی می باشد رقیب می گویند، حافظ به خوبی می داند که رقیب هیچگونه ملاطفت و ملایمت نسبت به عشاق ندارد که آن دلبرِ زیباروی نیز از وی تاثیر پذیرفته و با عاشقان مهربان باشد پس به رقیب ظن و گمانِ آموزشِ بنده نوازی نمی رود ، در اینصورت جایِ سؤال از آن دلبر است که اینچنین بنده نوازی که چون می گذرد و لطفش همچون عطری دل‌انگیز بر همگان جاری می گردد را از چه کسی آموخته است، حافظ خود پاسخ را به خوبی می داند و در اینجا هدف تلنگری به ذهنِ مخاطب است تا لحظاتی به آن بیندیشد.

همتم بدرقه راه کن ای طایرِ قدس

که دراز است رَهِ مقصد و من نوسفرم

همت در طریقت یعنی کوششِ حداکثری بنحوی که سالک اندیشهٔ دیگری جز رسیدن به مقصد در سر نداشته باشد و تنها با عشق است که شاکله ی چنین همتی پی ریزی می شود، طایرِ قدس کنایه از عارف و بزرگی ست که مسیر را یافته و در حالِ پرواز به قدس یا آسمانِ بینهایت و یکتاییِ پاکِ خداوند است. حافظ پس از بستر سازی در بیتِ پیشین و بیانِ این نکته که بمنظورِ نزدیک شدن به معشوقِ ازل نیز سالکِ عاشق می بایست از مانع و سدِ رقیبانِ بسیاری عبور کند، اکنون ادامه می دهد که مقصدِ این راه دور و دراز است و سالک نو سفر و بی تجربه، پس ای طایرِ قدس از تو طلبِ یاری می کنم تا دعایی بدرقه راهم کنی و چه دعایی بهتر و مؤثر تر از اینکه مرا به همت و کوششِ خود در این راهِ دراز و پر نشیب و فراز توصیه کنی. طایرِ قدسی چون هُدهُد در منطق الطیرِ عطار نیز کارش تشویقِ مرغان به همتِ والا و کوششِ حداکثری در راهِ رسیدن به سیمرغ بود. درواقع حافظ می‌فرماید تنها و تنها همت و کوششِ سالکِ است که می تواند عاشقِ نوسفر را به مقصدِ طریقتِ عاشقی و دیدارِ معشوق برساند.

ای نسیمِ سحری بندگیِ من برسان

که فراموش مکن وقتِ دعای سحرم

بندگی در اینجا به معنیِ قرار گرفتنِ عاشق در راهِ دراز است که تا رسیدن به مقصد ادامه دارد، نسیمِ سحری نسیمی ست که قدما معتقد بودند بر گیاهان وزیده و موجبِ باز شدنِ و تبدیلِ غنچه به گُل می شود و بر همین مبنا در شعرِ عارفانه از آن با عنوانِ بادِ صبا یاد می کنند که پیغامهایِ معشوقِ ازل را از طریقِ شعر بر زبانِ عارفان جاری و منتقل می کند تا بر اثرِ آن گُلِ وجودِ معنویِ دیگر عاشقان نیز شکفته شود. بعضاََ این پیغام رسانیِ بادِ صبا از جانبِ عاشقان است به معشوق و در اینجا حافظ از او می خواهد تا خبرِ بندگی یا قرار گرفتنش در طریقتِ عاشقی را به سمع و نظرِ معشوق برساند، و ضمنِ آن به حضرتش یادآوری کند تا در وقتِ دعایِ سحر به یادِ حافظ بوده و از دعایِ خود بهرمندش کند، کنایه از اینکه علاوه بر همتِ سالکِ عاشق در طیِ طریق، لطف و عنایتِ خداوند نیز لازمه‌ی پیشرفتِ کارِ عاشق و شکوفا شدنش می باشد، ضمناََ وقت در فرهنگِ صوفیانه تغییر و تحولِ درونیِ سالک را گویندکه با دعایِ سحر یا کوشش در راهِ عاشقی آنهم در ابتدایِ دورانِ جوانی که بهترین اوقاتِ سفرِ معنوی ست قرابتِ معنایی دارد.

خُرَّم آن روز کز این مرحله بربندم بار

و از سرِ کویِ تو پُرسند رفیقان خبرم

خُرَّم یعنی شادمان و سرسبز، مرحله همان راهِ درازِ مقصد است که نوسفر دعایِ سحرگاهیِ خود را آغاز می کند و رسیدن به مقصد که سرِ کویِ حضرت دوست است پایانِ این مرحله از سلوکِ معنوی می باشد، پس‌ حافظ آرزو می کند که چنان روزی فرا رسد و او خُرَّم و شاد از اینکه این مرحله از سلوکِ عارفانه را که مقصدش کویِ معشوق است به انجام رسانیده، بارِ خود را ببندد و آماده مرحله بعدی گردد، و هرکسی از دوستان و رفیقانِ راه که جویایِ حالش شوند پاسخ بشنوند که حافظ را در سرِ کویِ حضرت دوست دیده اند، یعنی به مقصدِ اولین مرحله از سلوکِ معنوی رسیده است و چه خُرَّم روزی برای حافظ و هر عاشقِ دیگری خواهد بود آن روز.

حافظا شاید اگر در طلبِ گوهرِ وصل

دیده دریا کنم از اشک و در او غوطه خورم

آرزویِ ذکر شده در بیتِ پیشین محال نیست، بلکه با انجامِ توصیه های ذکر شده امکان پذیر است و حافظ می‌فرماید شایسته است او در طلبِ گوهرِ وصلش که ( می تواند مرحلهٔ دیگری پس از رسیدن به سرِ کویِ دلدار و یا پایانِ همین رسیدن به سرِ کوی معشوق باشد )، آنقدر اشک بریزد که دیدگانِ خود را دریا کند و در آن دریا غوطه ور گردد و غوص کند تا شاید به گوهرِ وصل در اعماقِ این دریا دست یابد، گوهری که آسان بدست نمی آید و رسیدنِ به وصالِ آن یگانه دلدار نیازمندِ سعی و همتی دوچندان است، رسیدن به وصال یعنی پیوستنِ دوبارهٔ جان به جانان یا رسیدن به وحدت ویگانگیِ سالک، اشکِ رهپویانِ راهِ درازِ عاشقی در دو معنی آمده است، یکی بواسطه غمِ فِراق از معشوق و دیگری بدلیلِ تحملِ آگاهانه ی رهایی از دردهایِ ناشی از دلبستگی و هم هویت شدگی ها با هرچه غیرِ معشوق است که هر دو همچون گوهر ارزشمند هستند.

پایهٔ نظم بلند است و جهان گیر بگو

تا کند پادشهِ بحر دهان پُر گُهَرَم

غزل در حقیقت با بیتِ قبل که بیتِ تخلص است پایان می یابد و محتمل است این بیت به منظورِ مدحِ مقامی درباری سروده و افزوده شده باشد، اما در اینجا نیز حافظ در سرایشِ مدح زیرکی و رندی از خود نشان داده و بگونه ای سخن می گوید که می توان آنرا به پادشاهِ بحرِ یکتایی نسبت داد، ضمنِ اینکه جهانگیر هم ایهام داشته و می تواند در معنیِ دیگرش مُراد شعرِ حافظ باشد که عالم‌گیر شده است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سحر در ‫۲ سال و ۴ ماه قبل، یکشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۳، ساعت ۱۱:۵۱ پاسخ داده:

🌹

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

nabavar در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۳، ساعت ۲۲:۵۱ نوشته:

اسیر
زلف آشفته کنی تا ببری دل ز برم
من از آن زلف پریشان تو آشفته ترم
تا که سر گشته درآن پیچ و خم گیسویم
بی چراغ رخ تو راه به جایی نبرم
تا که آمیخته ای با دل و جانم ببری
جلوه های گل زیبای چمن از نظرم
من و آن سایه ی سرو قد تو در گلزار
آرزویی ست که بگرفته ز پا تا به سرم
دامنی گل به صفای قدمت آوردم
لیک از دیدن روی تو ز گل تازه ترم
من به یک جرعه ز مهر رخ تو مست شوم
چه بنوشم چه چوابری که بباری به سرم
تلخکامی مکن از بهر خدا بامن زار
نوش خندی بزن آنگاه ببینی شکرم
آن نسیمی که به همراه برد عطر ترا
به مشام من بیدل برسد هر سحرم
چو به زنجیر کشیدی و بخندی به اسیر
به گمانی که به یک شعله بسوزی جگرم
من گذشتم ز همه لیک به مویت سوگند
نتوانم ز یکی ماه چو تو در گذرم
“گر درون قفسم لیک به مانند ”نیا
آرزویی ست که بر بام و هوایت بپرم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۳۲۸

تازه‌های نرم‌افزار گنجور