گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۳

وزن:	مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به احساس ناتوانی و شرمندگی خود از محدودیت‌ها و مشکلاتی که در زندگی دارد، اشاره می‌کند. او با زنجیر موی محبوبش، امیدی برای رهایی از این بار سنگین پیدا می‌کند و به ستایش جمال می‌پردازد. در عین حال، مراتب شکرگزاری نسبت به نعمت‌های زندگی را بیان می‌کند و از عدم توانایی ظلم به دیگران سخن می‌گوید. نهایتاً، به امید و لطف خداوندی اشاره می‌کند که به او امید می‌دهد، حتی در حال مستی و شیدایی.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# ز دستِ کوتهِ خود زیرِ بارم

که از بالابلندان شرمسارم

هوش مصنوعی: من به خاطر کم بودن امکانات و توانایی‌هایم زیر فشار و گران‌باری قرار دارم و از کسانی که در زندگی بالاتر و موفق‌تر از من هستند، شرمنده و خجالت‌زده‌ام.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# مگر زنجیرِ مویی گیردَم دست

وگر نه سر به شیدایی برآرم

هوش مصنوعی: اگر زنجیری از موهایت مرا در زندان عشق نگه دارد، وگرنه من دیوانه‌وار سر به آسمان بلند می‌کنم.

# ز چشمِ من بپرس اوضاعِ گردون

که شب تا روز اختر می‌شمارم

هوش مصنوعی: از چشم من بپرس که چه خبرهایی از دنیا دارم، چون من هر شب و روز ستاره‌ها را حساب می‌کنم و به وقایع زندگی دقت می‌کنم.

# بدین شکرانه می‌بوسم لبِ جام

که کرد آگه ز رازِ روزگارم

هوش مصنوعی: به خاطر این نعمت، لبِ جام می را می‌بوسم، زیرا سبب شد تا از اسرار زندگی‌ام آگاه شوم.

# اگر گفتم دعایِ مِی فروشان

چه باشد؟ حقِّ نعمت می‌گزارم

هوش مصنوعی: منظور این است که وقتی از من می‌پرسند دعای کسانی که می‌نوشند چیست، من به خاطر نعمت شراب شکرگزاری می‌کنم و به آن احترام می‌گذارم.

# من از بازویِ خود دارم بسی شُکر

«که زورِ مردم آزاری ندارم»

هوش مصنوعی: من از قدرت و توانایی خود بسیار سپاسگزارم، زیرا به دیگران آزار نمی‌رسانم و زور و قدرتی برای آزار دادن دیگران ندارم.

# سری دارم چو حافظ مست لیکن

به لطف آن سری امیدوارم

هوش مصنوعی: من عقل و پختگی دارم و به خاطر آن همچنان به عشق و امید دل بسته‌ام؛ هرچند که مانند حافظ، مست و سرخوش هستم.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش عندلیب

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش محمدرضاکاکائی

غزل شمارهٔ ۳۲۳ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

سعدی » مواعظ » مثنویات » شمارهٔ ۳۲ » بیت ۵

کجا خود شکر این نعمت گزارم

که زور مردم آزاری ندارم

همین شعر » بیت ۶

من از بازویِ خود دارم بسی شُکر

که زورِ مردم آزاری ندارم

سعدی » گلستان » باب سوم در فضیلت قناعت » حکایت شمارهٔ ۲ » بیت ۵

کجا خود شکر این نعمت گزارم

که زور مردم آزاری ندارم

همین شعر » بیت ۶

من از بازویِ خود دارم بسی شُکر

که زورِ مردم آزاری ندارم

همین شعر » بیت ۳

ز چشم من بپرس اوضاع گردون

که شب تا روز اختر می‌شمارم

ابن حسام خوسفی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۹ » بیت ۵

درازی شب هجران ز من پرس

که شب تا روز اختر می شمارم

پیشنهاد مشق شعر

فخرالدین اسعد گرگانی » ویس و رامین » بخش ۴۵ - آمدن شاه موبد از روم و رفتن به دز اشکفت دیوان نزد ویس

بهاران بود آن خوش روزگارم

نیابم بیش در گیتی قرارم

مشاهدهٔ بیش از ۶۷ مورد هم آهنگ دیگر از فخرالدین اسعد گرگانی

باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۱۰۷

مو که چون اشتران قانع به خارم

جهازم چوب و خرواری به بارم

بدین مزد قلیل و رنج بسیار

هنوز از روی مالک شرمسارم

مشاهدهٔ ۶ مورد هم آهنگ دیگر از باباطاهر

نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۴ - آمرزش خواستن

به سختی صبر ده، تا پای دارم

در آسانی مکن فرموش کارم

مشاهدهٔ ۱۹ مورد هم آهنگ دیگر از نظامی

عطار » الهی نامه » بخش اول » (۱) حکایت زن صالحه که شوهرش به سفر رفته بود

زنش گفتا که من بیمار و زارم

عرابی گفت من تیمار دارم

مشاهدهٔ بیش از ۱۰۲ مورد هم آهنگ دیگر از عطار

عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲

چه خوش بودی، دریغا، روزگارم؟

اگر با من خوشستی غمگسارم

به آب دیده دست از خود بشویم

کنون کز دست بیرون شد نگارم

نگارا، بر تو نگزینم کسی را

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از عراقی

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

همیرضا در ‫۱۷ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۱۵ دی ۱۳۸۷، ساعت ۱۸:۱۹ نوشته:

مصرع دوم بیت یکی مانده به آخر از آن سعدی است:
«کجا خود شکر این نعمت گزارم
که زور مردم آزاری ندارم»
مواعظ » مثنویات » شماره 32

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ناشناس در ‫۱۳ سال و ۳ ماه قبل، دوشنبه ۷ مرداد ۱۳۹۲، ساعت ۲۲:۳۷ نوشته:

«کجا خود شکر این نعمت گزارم
که زور مردم آزاری ندارم»
این بیت از حکایت های گلستانه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ناشناس در ‫۱۲ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۱ دی ۱۳۹۲، ساعت ۱۵:۵۵ نوشته:

حافظ همیشه شاهکارها را از آن خود می کند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فریبا در ‫۱۲ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۲، ساعت ۲۳:۲۰ نوشته:

مصرع آخر به لطف آن پری امیدوارم درست بنظر میاید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

طلبه در ‫۱۱ سال قبل، یکشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۳۳ نوشته:

اشتباه نکنید حافظ بیت سعدی ره را اصلاح کرده
حافظ ره میگوید بازو دارم یعنی زور دارم ولی برای مردم آزاری استفاده نمیکنم ولی سعدی ره میگوید اصلا خدارا شکر زوری ندارم چه خیر و چه شر آنجا که میگوید: سپاس و شکر بی‌پایان خدا را - برین نعمت که نعمت نیست ما را

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، چهارشنبه ۱۱ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۴۲ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

ز دســت کـوتــه خـود زیــر بـارم
کــه از بـالا بـلـنــدان شــرمـســارم

"دست کوته" یا "کوتاه دستی" کنایه از ناداری وفقرو تهیـدستی است. درشرایط مطلوبی ازلحاظ مادی ومعنوی نیستم تابا سروقامتان ودلستانان همنشینی کنم.
پای ما لَنگ ست و منـزل بـس دراز دست ما کوتـاه و خرمـا بـر نـخیـل

معنی بیت :به سبب داشتن ِشرایط بدمالی و فقر وتهیدستی،درمضیقه هستم، گرفتار اندوه و غم ورنج زندگانیم. زیر بار سنگین تنگدستی،نمی توانم کمر راست کنم. از سروقامتان زیباروی شرمنده ام،چیزی ندارم برای آنها خرج کنم وبساط عیش وعشرت مهیّاکنم وباآنها اوقات خوشی داشته باشم.
دراینجا زیربارغمِ تهیدستی بودن،به شرمساری شاعر،عمق و ژرفای مُضاعفی بخشیده است، کمرشاعرزیر بار غصّه،خمیده وغیرازآنکه ازلحاظ فقرمالی خجل است،ازلحاظ فیزیکی نیز قادر به سربلندکردن وتماشای قدوبالای بلندِ زیبارویان نیست.

من گدا هوس سروقامتی دارم

که دست درکمرش جزبه سیم وزرنرود

🌿━━━━━━━━━━🌿

مـگـرزنـجـیــر مـویی گـیـردم دسـت

وگــــــر نــه سر بــه شـیـدایی برآرم

شیدایی : شیفتگی وعلاقمندی مفرط، جنون ، عاشقی
"زنجیر مویی" : مـو به زنجیر تشبیه شده است تا باشـیـدایی (دیوانگی) مرتبط باشد
و مخاطب باعبورازپُل زیبای تناسب ِ زنجیروجنون، به کلبه ی مورد نظرشاعردرجنگل معنا رهنمون گردد.
"زنجیر مویی"رابه دوصورت می توانیم بخوانیم دارد :1- بعداززنـجـیـرعلامت( ،) مکث بگذاریم. 2 - زنـجـیـر را با کسره بخوانیم . هردوخوانش، صیحح است ولی دومی حافظانه تراست.چون عاشق قصد دارد زنجیر زلف رابگیرد.زلف ِ یار خاصه اگربافته شده باشد هم ازلحاظ شکلی وهم مفهومی ،درحکم زنجیر می شود. به ویژه اگرعاشق شیدا بوده باشد فقط باچنین زنجیری آرام میگردد.
"زنجیر مو" تداعی کننده ی داستان رودابه و زال است، که رودابه گیسوانش را از دیوار قلعه پایین انداخت و زال را بالا کشید.
"سربرآرم" یعنی عاشقی وعلاقمندی من روبه فزونیست وممکن است درصورت تداوم این محرومیت، به جنون بیانجامد.
معنی بیت :درشرایطی قرارگرفته ام که تنهاچاره ی کارمن این است که به زنجیر گیسوان معشوق دسترسی داشته باشم(کنایه ازوصال است) درغیراینصورت کارم به دیوانگی خواهدکشید. جالبه که اگر کاربه جنون نیز کشیده شود بازبه زنجیربسته خواهدشد.(درقدیم دیوانگانی راکه نمی توانستندکنترل کنند،به زنجیر می بستند.
مگر دیوانه خواهم شد دراین سودا که شب تاروز
سخن باماه می گویم پری درخواب می بینم.

🌿━━━━━━━━━━🌿

زچـشـم مـن بـپـرس اوضـاع گــردون

کـه شـب تـا روز اختـر می‌شـمــارم

گردون : آسمان ، فلک
اختـر : ستـاره "اخـتر شمردن" کنایه از انتظار کشدن یـا بی‌خوابی دردورانِ فراقست . "اخـتـرشمردن" استعاره از اشک ریختن نیزهست،قطره های اشک به ستاره تشبیه شده است‌.امّادراینجا همان به آسمان خیره شدن وشب تاصبح بی خوابی کشیدنست. ضمن آنکه برای درک معنی این بیت باید درنظرداشت که درقدیم اوضاع روزگار راازروی چگونگی قرارگرفتن ستارگان در آسمان،پیش بینی می کردند.
معنی بیت :آنقدردرانتظار یار،شبها تاسحرگاهان بیدارمانده وبه ستارگان چشم دوخته ام که درعلم نجوم مهارت وتخصّص پیداکرده ام .حالا می توانیدحال فلک و وضعیّت ِروزگار را ازمن جویاشوید.
بدان مثل که شب آبستن است روزازتو
ستاره می شمرم تاکه شب چه زاید باز

🌿━━━━━━━━━━🌿

بـدین شکرانه می‌بوسم لب جام

کـه کـرد آگـه ز راز ِِروزگـارم

بایدتوجه داشت که دربعضی غزلیات حافظ، گاهی واژه ها وکلمات به صورت" لفظ" به کار می‌رود و گاهی به صورت "اصطلاح". وقتی که شاعر واژه ای مثل "لب جام" را بصورت اصطلاح بکارمی گیرد، واژه خودبخود از حوزه ی‌ زبان به حوزه‌ ی دانش کشیده می گرددومعنای وسیع تری رادربرمی گیرد.واژه های" جام دراین بیت" و"می فروشان دربیت بعدی" ازاین جنس هستند می بایست بانظرداشت این دوحوزه موردتفسیر وتأویل قرارگیرند.
معنی بیت :بینش ودیدگاهِ خاصی که نسبت به جهان هستی پیداکرده ام،حاصل آشنایی من با جام باده هست، معرفت وشناخت من مدیون این جام می باشد. این جام مرا بااسرار مستی و از خودبیخود شدن آشنا کرده ،غم و اندوه ازدلم می زداید ودریچه ای به سمت گلشن معنا به روی من می گشاید. من ازجام شراب سپاسگزارم که از رمز و راز زندگانی مراآگاه کرد.
حافظ ابتدا یک شخصیّت انسانی به "جام" بخشیده وازروی حق شناسی،برلب جام بوسه ی تشکّرآمیز می زند.
بوسه زدن برلبِ جام ،کنایه ازنوشیدن شراب نیز هست. هنگام نوشیدن شراب، لب آدمی بگونه ای برلبه ی جام شـراب می نشیند که گوئی درحال بوسه زدن است.
امّا به راستی یک جام شراب چگونه می تواند آدمی را از رمز ورازهستی آگاه سازد.؟!آیاحافظ دچارشعارزدگی نشده ، ومبالغه نمی کند؟
برای رسیدن به پاسخ درست باید ویژگیهای "جام حافظ" رادرحوزه ی اصطلاح جستجو وتفسیرکرد.
درنظرگاه حافظ جام سمبلیک است،نمادی قابل تجسم برای پیمانه ی شراب، الگویی مناسب برای جام گیتی نمای جمشید ومثالی روشن برای آئینه ی اسکندراست.
آئینه‌ی سِکندر ، جام مِی است بنگر
تـابـرتـوعرضه دارد احوال ملک دارا
جامی که حافظ به لب آن بوسه می زندهمه ی اینها رادر درون خود داردوبازهم جای خالی زیادی برای مفاهیم دیگر داردوظرفیت آن اندازه ی مشخصی ندارد.گاهی جام حافظ، جام عشق ومحبت، جام شراب انگوری وگاه جام درجایگاهِ یک شیخ بزرگوارتکیه می زند ومریدانی دارد:

حافظ مرید"جام می" است ای صبابرو
وزبنده بندگی برسان شیخ جام را
درجایی "جام حافظ" عکس رخ یار رامنعکس می کند ودرجایی دیگر جام جادویی او چون سنگی محکم،شیشه ی توبه رامی شکند!
اساس توبه که در محکمی چوسنگ نمود
ببین که جام زُجاجی چگونه اش بشکست!
بعضی اوقات نیزاین جام سرشار ازغم واندوه وخون دل است!
به یادلعل لب وچشم مست ومیگونت
زجام غم می لعلی که می خورم خونست

وجالب اینکه جایگاه "جام" درجهان بینی حافظ کمترازجایگاه معشوق نیست!:
سخنِ غیرمگو بامن ِمعشوقه پرست
کزوی و"جام مِی اَم" نیست به کس پروایی
و.....و.....

🌿━━━━━━━━━━🌿

اگربخواهیم به همین روال، همه ی ویژگیهای شگفت آور"جام حافظ" رابیان کنیم،حاصل کار کتابی چندبرابر تعداد صفحات دیوان غزلیات او خواهد شد و بی اغراق،مصداق حقیقی مثنوی هفتادمن کاغذ رابه عینه خواهیم دید!

بناچارسخن کوتاه کرده وبامروریک قطعه به عنوان حُسن ختام موضوع،پاسخ سئوال خود رادریافته و تصدیق می کنیم که آن عزیز بی همتا،چیزی جزحقیقت نگفته است.اوباقدرشناسی از"جام" در واقع به مااین نکته را یادآورمی شود که همگان هم می توانند به مددِهمّت واراده وباتغییر زاویه ی نگرش،ازیک جام شراب مستی بخش، به بخشی ازاهداف واسرار جهان هستی پی ببرند.
نوش کن جام شراب یک منی
تابدان بیخ غم ازدل برکنی
دل گشاده دار چون جام شراب
سرگرفته چند چون خُمِّ دَنی؟
چون زجام بیخودی رَطلی کشی
کم زنی از خویشتن لافِ منی
دل به مِی دَربند تامردانه وار
گردن ِسالوس وتقوابشکنی
خیزوجَهدی کن چوحافظ تامگر
خویشتن درپای معشوق افکنی

🌿━━━━━━━━━━🌿

اگـرگـفـتـم دعـای می‌ فـروشــان

چه باشد ؟حقّ نـعـمـت می‌گذارم

دعا : آرزوی سلامتی وتوفیق
چه باشد؟! : حالا چه چیزی شده؟ من به وظیفه ی ِ حق شناسی ام عمل کرده ام.
حقّ نعمت : ادای دِیـْن،حقی برگردن داشتن.

این بیت به درادامه بیت قبلی ومرتبط بامفهوم آنست. ؛ "می فروش" نیز باید درحوزه ی اصطلاح تفسیرشود.
اینکه پـیـر می فروشان درنظرمن قابل احترام و ستایش هستند، چیزغیرقابل فهمی نیست . تعجبی ندارد که من اینچنین برای آنان آرزوی سلامتی و دعا می‌کنم ، آنهاحقّی بزرگ برگردن من دارند. نعمت آگاهی راآنها به من بخشیده اند. من دارم انجام وظیفه‌ام می کنم. وازلطف وعنایت بیکران ِ آنان سپاسگزارم .
پیـر مغان ،پیرمیکده،نگاهبان آتشکده ی پارس، پیرپیمانه کش،میفروش، و...‌.کنایه ازهر کس که بوده باشد،اَبَرانسانی کامل،وارسته، خوش قلب وپاک پنداری نیک گفتار ِخوش حرکات است که به رایگان به انسانها شراب عشق ومعرفت وآگاهی می بخشد.دست اورا مهربانانه،نه باتهدید وتطمیع می گیرد پلّه پلّه بالا می برد،تاشادمانه زیستن بیاموزدوبه بخشی هرچنداندک ازاسرار هستی واقف گردد. اوازروی دلسوزی،نه بازور شلاق، انسانهارادعوت به خوش فکری،خوش گفتاری وخوش رفتاری می کندتا از زندگانی حظّ روحانی برده باشند. درچنین نگرشی چنانچه کسی ازروی کج فهمی وجهالت، نخواسته باشد که سعادتمند وعاقبت به خیر گردد،به بریده شدن سر وسوختن درآتش محکوم نمی شود.

"پیرمیکده و باده فروش" :
باده فروش بودن ِ این پیر وشخصیّت خیالی، بسیارهوشمندانه ورندانه طرّاحی شده ودو نکته ی ظریف حافظانه دردل خود دارد.
اوّل آنکه وقتی آدمی اززبان "باده فروش ِ به ظاهر گناهکار" فضایل اخلاقی مانند "رازداربودن، عیب خَلق پوشیدن وغیره" رامی شنود به مصداق هر چه ازدل برآید….بردل می نشیند وتاثیر بیشتری نسبت به کلام واعظ وزاهدریاکاردارد برای اینکه "باده فروش" هیچ نفع شخصی دربیان لطایف اخلاقی ندارد اما واعظ منافع شخصی خودرانیزبابیان لطایف اخلاقی دنبال می کند چراکه معاش وگذران زندگیِ واعظ ازطریق "فروش مفاهیم اخلاقی،فروش دین وفروش کالاهائیست که پس ازمرگ بدستمان خواهدرسید" می باشد وقطعاً به همین دلیل سخنان اونیزبرآمده ازدل نخواهد بود.
دوم اینکه: حافظ با نسبت دادن "باده فروشی" به پیرفاضل خیالی خود، می خواهد اورا درست درنقطه مقابل واعظِ ریایی و زاهدِزُهدفروش قراردهد و با نقل قول مفاهیم اخلاقی اززبان او درواقع خوش قلبی وفرهیختگی ِ باده فروش را به رُخ زاهدِ زُهدفروش می کشد ودرگوش دلش فرومی خواند که:
"ببین که پیرمیکده به رغم باده فروشی وارتکاب گناه، صاحب چه صفت نیک و چه مرام پسندیده ای هست؟ توبا زُهدفروشی وتقوای ظاهری، به بدبینی وعیب خَلق دیدن رسیده ای امّا اواگرچه مِی فروش است وازنظر تو گناهکار، لیکن به "اهمیّت عیب پوشی دیگران ونیک بینی" نایل شده وبراین باوراست که عیب پوشیدن ازفضایل اخلاقیست !!
دلیل دیگری که حافظ سعی دارد اخلاقیّات واصول مسلکِ حافظانه را اززبان "باده فروش" مطرح سازد این است که اساساً بخشی از رسالتِ حافظ، راهنمایی وهدایتِ ره گمکردگان، دین گریزان ودل شکستگانیست که بنابه دلایل گوناگون دچار سرخوردگی شده،امیدازکف داده ویا ازآغوش اجتماع به خرابات رانده شده اند. بی تردید برای چنین قشرروان رنجور و زیان دیده، "باده فروش"ِ خوش بین وعیب پوش درقیاس با واعظ وزاهدریایی، یک پناهگاه آرامبخش ویک شخصیّت محبوب ودوست داشتنیست.
رازبی ریایی ِ" باده فروش" دراین است که او هیچ نیازی به تقلّب وریاکاری ویا وانمودکردن به تقوی وپرهیزکاری ندارد چراکه اوازهمان آغاز کارباده فروشی، پیه ی آتش دوزخ را بر جان خویش مالیده وهمانند قمارباز پاکباخته ایست که دست ازهمه چیزشسته و تنها به امید لطف وکرم واحسان خداوندی نشسته است. بنابراین چنین شخصیّتی خودبخود عاری از ریاکاریست ومسلماً کلام او برای رندان باده نوش وخراباتیان دلپذیر ودلنشین ترازکلام واعظ ریاکاراست.
گرمی فروش حاجت رندان اداکند

ایزدگنه ببخشد ودفع بلاکند

🌿━━━━━━━━━━🌿

من از بـازوی خود دارم بسی شـکر
کـــــه زور مــــردم آزاری نــــدارم

حافظ این بیت راازسعدی وام گرفته ،آن رااندکی تغییرداده ودرحقیقت تصحیح وتقویت کرده است . سعدی گفته:
«کجا خود شکر این نعمت گزارم
که زور مردم آزاری ندارم»
سعدی به طرزی سخن می گویدکه گویی اصلاً زوری ندارد! واگر بخواهدهم نمی تواند مردم آزاری کند!
اینگونه "انجام ندادن ومردم رانیازُردن" گرچه خوب است،لیکن هیچ لطفی نداردو ازچندان ارزشی برخوردارنیست.
لطف آنست که توانایی انجام گناه داشته باشی وبه میل واراده ی خویش گناه نکنی.
حافظ هوشمندانه باآوردن "بازو" که نماد وسمبل قدرت است به مخاطبین شعر یادآورمی شود که من بازو دارم، یعنی صاحب قدرت هستم، امّابازوان من باتمرین وتربیت درسایه ی عنایت پیرمیفروش،به کمال رسیده وفقط برای گرهگشایی وخدمت به خلق بکارمی افتد. بنابراین ازروی ناتوانی نیست که مردم آزاری نمی کند.ودقیقاً به همین سبب ازبازوی خویش تشکّر می کند.
روشن است کسی که صاحب فضیلت اخلاقیِ بارزی شده،نه تنهامیلی به آزاردیگران نخواهد داشت بلکه دیگران رانیزبه مروّت بادوستان ومدارابادشمنان تشویق وترغیب خواهدنمود.
مباش درپی آزار وهرچه خواهی کن
که درشریعت ما غیرازاین گناهی نیست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

سـری دارم چو حافـظ مست لیکن
بــه لـطـف ِ آن ســری امیدوارم

معنی بیت:
سری که من دارم همانند حافظ، همیشه مستِ باده وشراب انگوری است.امّاازاین همه باده خواری وگناه(ازمنظرشریعت) ،جای نگرانی برای من نیست،من ازعذاب و مجازات شدن هیچ باکی ندارم چرا؟ برای اینکه به لطف ومرحمتی که درآن سر(درآن سو،درآن جهان) شامل حالم (ازطرف خداوند بخشایشگر)خواهدشدبسیارامیدوارم.
منظوراز"مستی" دراین بیت مستی شراب انگور است چرا؟
برای اینکه اگرغیرازاین بود درادامه ی سخن "لیکن بسیارامیدوارم" نمی آورد. مستی اگرازمنظرعرفانی واثرشراب محبت الهی بوده باشد،"لیکن امیدوارم...." هیچ معنا وجایگاهی نخواهد داشت. درمستی ازمحبت الهی جای نگرانی وتشویش نیست که به لطف ومرحمتی امیدوارباشد تاشایدبخشیده شود! مستی ازمحبت خدا،درهیچ مذهبی منع نشده وگناه شمرده نشده است.مستی ازشراب است که ازمنظرشریعت گناه بوده ومستوجب مجازات است وکسی که ازاین شراب مست شده باشد ضرورت دارد وبسیاربجا خواهدبوداگربگوید:
"سری که من دارم همیشه مست است لیکن خیلی امیدوارم مورد بخشش قراربگیرم "

🌿━━━━━━━━━━🌿

امّا واقعاً معمّای شراب خوردن یانخوردن حافظ چیست؟ وچه دلیلی داردکه یک آدم عارف وفیلسوفی مثل حافظ درغالب غزلیاتش، این همه به شراب خواری ومستی بپردازد؟حافظ حتّی اگرفرض بگیریم که شراب می خورده،این همه اصرار وپافشاری براین موضوع غیرطبیعی وغیر عادی نیست؟
برای رسیدن به این پاسخ می بایست جهان بینی حافظ راشناخت وبر اساس ِ آن قضاوت کرد.
پیشتردرشرح غزلهای دیگرگفته شد که حافظ آزاداندیشی پیشه کرده ودرقالب هیچ مذهب ومسلکی نمی گنجد.اوخود معماروبنیانگذارمکتب رندیست.اومصلحت گرا نیست، و هیچ اعتقادی به نوع دسته بندی مذهبی ِ انسانها: "به گناهکاران(دوزخیان) وثوابکاران (بهشتیان) "ندارد. او به دنبال حقیقت است و نه چیز دیگر. اوهیچ افسانه ای راقبول ندارد.
جنگ هفتاد و دوملت همه را عذر بنه
چـون ندیند حقیت ره افسـانه زدنـد.
این جهان بینی ِخاص حافظ، کلید اصلی درک معمای می و میخواری در اشعار اوست.مبنا واساس نگرش ِاو انسانگرایانه است. موضوع تنها شراب خوردن نیست، بلکه تعریف کلی او از گناه و صواب چیز دیگریست:
کارصواب باده پرستیست حافظا

برخیزوعزم جزم به کارصواب کن
حافظ در اینجا آگاهانه میخواهد مَسلکِ جدیدی ارایه دهد.مَسلکی که پیروانش هرکدام رندی عالمسوز، سرشار از عشق به یکرنگی و رها از هر نوع مصلحت اندیشی سیاسی ومذهبی هستند.
رند عالمسوز را با مصلحت بینی چه کار
کارمُلــک است آنکه تدبیـر و تأمّل بایدش
این آزاداندیشی و رهایی از گرایشهای تفرقه جویانه ، مسلکِ حافظانه رابه درجه ی جهان شمولی برده واورابه انساندوستیِ بی حدّ و مرز رسانده است.

🌿━━━━━━━━━━🌿

حافظ برای جداکردن صف خود از زاهدان ظاهر پرست، و متعصّبینِ پیش پابین و اندیشه های خشونت طلب ،یکی از حسّاس ترین موضوعات را که همانا"شرابخواری وعیش وعشرت" است راانتخاب کرده وبا دستآویز قراردادن وبرجسته ساختن آن به هدف خود رسیده است.
اینکه حافظ، شاید گاهی شراب می خورده وشایدهم اصلاً لب به شراب نزده بوده،هیچ اهمیّتی ندارد.آنچه که مهّم است این است که او"مستی وراستی" را بر "تظاهر و زهدریایی" ترجیح می دهد وراه ِ تازه ای پیش روی مخاطبین می گشاید:
مِی خور که صدگناه زاغیار درحجاب
بهترزطاعتی که به روی وریا کنند.

حافظ یک شاعرباهو‌ش، روشن ضمیر وبابصیرت بود وتوانمندی خاصی درمشاهده ی ریشه های نهان ساختارهای اجتماعی داشت. اوالگوهای فرهنگی،دینی، سیاسی واجتماعی راکه هزاران سال قدمت داشتند بخوبی می شناخت وقصد داشت باسلاحی کارآمد وویرانگر به جنگ با این الگوها، خرافات وباورهای پوسیده بپردازدتابتواند قداست کذایی دین فروشان متظاهر را درهم شکسته ومردم را باحقیقت زندگی آشناترکند.

اوشراب وپیمانه راکه شیخ وزاهد وعابد نجس می شمرد به عنوان سلاح انتخاب کرد تااین گروه ریاکاررا بیشتروبیشتربرعلیه خود بشوراند تاشعله های نبرد رافروزانتر سازد وفضایی فراهم کند که درآن فضا، ریاکاری وزهدفروشی گناهی عظیم شمرده شود نه شراب خواری وخنده ورقص وآواز.

والحق که به مددنبوغ حافظ، اینچنین نیزرقم خورد ومردم عامی نیز آرام آرام به این حقیقت پی بردند که زمین خواری ومال وقف خواری هزاران بارنجس تر ازشرابخواریست وتبعات ویرانگر ریاکاری بنیان های جامعه را تضعیف کرده وفسادوتباهی راتوسعه می دهد. حافظ بامنطقی روشن وساده درغالب غزلهاپرده از این حقیقت برمی دارد که رقص وآواز وعیش وعشرت وجشن گرفتن زندگانی توسط توده ی مردم،هیچ آسیبی به جامعه وارد نمی کند اما ریاکاری دین فروشان، همچون طاعونی به تمام طبقات اجتماعی شیوع پیداکرده وآن رابه فروپاشی می کشاند.

آتش زهدوریا خرمن دین خواهدسوخت

حافظ این خرقه ی پشمینه بینداز وبرو

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

میر ذبیح الله تاتار در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۲۰ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۱۱:۱۳ نوشته:

سلام ادب
شروع این غزلواره با بازگوی تلخی صورت میگیرد چنان به نظر می آید که حضرت حافظ اکثر ایام زندگانی اش دچار مشکلات مالی بوده .در جای دیگری میفرماید:
شاهدان در جلوه و من شرمسار کیسه ام
ای فلک این شرمساری تابکی باید کشید؟
اما تکیه و اندیشه حافظ در این غزل ،دفاع از می و شراب است که آن را به جام جهان نما تشبیه نموده ونیز سپاسگذاری از می فروشان به خاطر ادای حق گزاری است که به او کرده و او را از روزگار آگاه ساخته اند.
بدین شکرانه می بوسم لب جام
که کرد آگه ر راز روزگارم
به تصدق و شکر اینکه جام می ، همانند جام جهان نمای جمشید ، مرا از احوال روزگار باخبر ساخت برلبش بوسه میزنم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۴ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۴ پاسخ داده:

عالی بود ممنون

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مسعود در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۱۲ نوشته:

جناب ساقی چه زیبا نگاشتی
دست مریزاد
براستی که دوستداران حافظ هم بمانند خود او حافظانه مینویسند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۴ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۰ پاسخ داده:

https://rezasaghy.blogfa.com/

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امیر در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱۹ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۰۴ نوشته:

سلام و عرض ادب خدمت همه سروران و ادب دوستان
از نکات همگان به ویژه جناب ساقی بهره ها بردم.
اما ایشان اشاره کرده بودند که در بیت اخر این شعر، حافظ ره به وضوح به مستی شراب انگوری اشاره کرده و الا مستی از محبت الهی گناه نیست که امیدواری به لطف خداوندی را برای سعادت اخروی لازم داشته باشد.
مختصر عرض کنم که دقیقا بر خلاف نظر شما، در قاموس اهل الله، «انانکه غنی ترند، محتاج ترند»؛ لذا نهایت عرض حاجت، فقر، نیستی و طلب آمرزش از خاتم الانبیاء محمد مصطفی ص و سرسلسله اولیاء علی مرتضی (علیهما و علی آل بیتهما الاف التحیة و الثنا ) مشاهده می شود. لذا می تواند این بیت به این معنا هم باشد که:
«اگرچه حافظ سرمست از محبت الهی است، ولی به این سرمستی مغرور نیست، و همه امیدش به لطف و کرم توست»

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۴ روز قبل، یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۳ پاسخ داده:

ازدقت نظر ولطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

ازمتن زیبای شمابهره بردم. سربلندوسلامت باشید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی اکبر زارعی در ‫۶ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۹، ساعت ۰۵:۴۸ نوشته:

من واقعا نمی دونم چرا اکثرا مظمون شعر را به شکوه درباره فقر بیان کرده اند! به نظر من این شعر ابتدا شکوه به اندکی آگاهی از راز خلقت و چیستی خود دارد و سپس بیان می کند که بدین شکرانه می بوسم لب جام، که کرد آگاه ز راز روزگارم!! سپس بیان می کنه همین که مردم آزاری نمی کنم شکر می کنم! عزیزان ببینید که یکی از رازهای خوب زندگی اینه که خوبی کنی و بدی روا نداری!
خدا رحمتش کنه حافظ که راهنمای مایی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ خرداد ۱۴۰۱، ساعت ۱۲:۱۲ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

احسان چ در ‫۸ ماه قبل، یکشنبه ۲۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۶ نوشته:

حاشیه برای بیت اول:

در مورد مفهوم «دستِ کوته»، نباید تنها به برداشت‌های مادی و فقر مالی بسنده کرد. به نظر می‌رسد مراد حافظ در اینجا، «کوتاهیِ دستِ تمنا و توان» در برابر عظمت و لطفِ بیکرانِ «بالابلندان» است. شاعر می‌گوید چنان زیر بارِ منت و احسانِ معشوق یا پیرِ خویش است که توانِ جبران و ادای حقِ آن همه بزرگواری را در خود نمی‌بیند. این «دست‌کوتاهی» در واقع نوعی تواضعِ عارفانه است؛ یعنی من در برابر بلندایِ کرمِ تو، دستم به هیچ مرتبه‌ای از جبران نمی‌رسد و همین ناتوانی در «حق‌گزاری»، عاملِ شرمساری من شده است.

حاشیه برای بیت ششم:

در بیت «من از بازوی خود دارم بسی شکر...»، نباید «زور نداشتن» را صرفاً ناتوانیِ جسمی یا ضعفِ فیزیکی قلمداد کرد. حافظ در اینجا از یک «قدرتِ اخلاقی» سخن می‌گوید. او از «بازو» (که نماد اراده و توانمندی درونی است) شاکر است، چرا که این اراده چنان تربیت شده که در آن هیچ کششی به سمتِ ظلم و مردم‌آزاری وجود ندارد. در واقع، شاعر شاکر است که ساختارِ فکری و عقلی‌اش به گونه‌ای است که «مردم‌آزاری» در قاموسِ آن تعریف نشده است. این یک کمالِ اخلاقی است که انسان حتی اگر قدرتِ انجامِ شر را داشته باشد، چنان به صلحِ درونی رسیده باشد که گویی ابزارِ وجودی‌اش (بازویش) از انجامِ بدی ناتوان است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۲۹ روز قبل، چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۲۰ نوشته:

ز دست کوته خود زیر بارم
که از بالا بلندان شرمسارم(۳۲۳)
دستم از وصال کوتاه است و من زیر بار سنگین عشق و شرمسار دلبران سروقامت(مقایسه با غزل ۳۰۸: دست ما کوتاه و خرما بر نخیل- معشوق پیوسته در زیر بار فراق سازنده و کوتاه دست از وصال ویرانگر)
۲- به امید آنکه سلسله موی معشوق دستگیری‌ام کند وگرنه دیوانه‌وار سر به بیابان خواهم نهاد.
۳-اوضاع روزگار را از من بپرس، که از غم‌هایش شبها سناره می‌شمارم و نمی‌خوابم.
۴- جام شراب، مرا از راز این روزگار آگاه کرد. به شکرانه این آگاهی، لب جام را می‌بوسم(و دوباره کامی و آگاهی‌ای دیگر)
۵- اگر برای می‌فروشان دعا می‌کنم، کاری نکرده‌ام جز بجا آوردن حق نعمت آگاهی.
۶-از بازوی توانمندم سپاس دارم، که توانی برای آزردن دیگران ندارد(سعدی:چگونه شکر این نعمت گزارم/ که زور مردم آزاری ندارم)
۷- چون حافظ شیدا سری مست و دیوانه دارم، ولی به عنایت خداوند در آن سرا امید بسته‌ام.
بیت اضافه در خانلری:
تو از خاکم نخواهی برگرفتن
به جای اشک اگر گوهر ببارم
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۳۲۳

تازه‌های نرم‌افزار گنجور