گنجور

غزل شمارهٔ ۱۶۶

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

روز هجران و شب فرقت یار آخر شد

زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

آن همه ناز و تنعم که خزان می‌فرمود

عاقبت در قدم باد بهار آخر شد

شکر ایزد که به اقبال کله گوشه گل

نخوت باد دی و شوکت خار آخر شد

صبح امید که بد معتکف پرده غیب

گو برون آی که کار شب تار آخر شد

آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل

همه در سایه گیسوی نگار آخر شد

باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز

قصه غصه که در دولت یار آخر شد

ساقیا لطف نمودی قدحت پرمی باد

که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد

در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را

شکر کان محنت بی‌حد و شمار آخر شد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

ایرج بسطامی » بوی نوروز » مقدمه ی بوی نوروز

احمد شاملو » غزلیات حافظ » روز هجران و شب فرقت یار آخر،شد

سهیل نفیسی » طرح نو » روز هجران و شب فرقت یا آخر شد

گلهای تازه » شمارهٔ ۱۸۵ » (ماهور) (۰۹:۵۱ - ۱۳:۱۵) نوازندگان: ظریف، هوشنگ (‎تار) خواننده آواز: شجریان، محمدرضا سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: روز هجران و شب فرقت یار آخر شد

گلهای تازه » شمارهٔ ۴۶ » (شور) (۱۱:۴۵ - ۱۳:۲۵) نوازندگان: فرهنگ شریف (‎تار) خواننده آواز: ‏ایرج سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: روز هجران و شب فرقت یار آخر شد

گلهای رنگارنگ » شمارهٔ دیگر ۳۳۸ » (ماهور) (۰۷:۰۲ - ۱۲:۳۶) نوازندگان: عبدالوهاب شهیدی (‎بربط عود) خواننده آواز: عبدالوهاب شهیدی سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: روز هجران و شب فرقت یار آخر شد

محمدرضا شجریان » اجراهای خصوصی » روز هجران – اجرای خصوصی محمدرضا شجریان و جلال ذوالفنون، ۱۱ اسفند ۵۷

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

علی نوروزیان نوشته:

این شعر را می توان با دو مفهوم مجزا به کار برد بدون در نظر گرفتن دوره وتاریخ در این شعرمی توان این اثر از بزرگتران شعر ها در بیان صعود ورسیدن به کمالات الهی دانست اما با مناسبت های سیاسی بیان رهایی شاعر از دوره ی از رنج ومحنت و ورود به رفاه واسایش دانست وشگر گذاری شاعر در مقابل این نعمت

یوسف نوشته:

یک بیت معتبر از قلم افتاده است لطفا منظور فرمایید ….. بعداز این نوربه آفاق دهم ازدل خویش که به خورشید رسیدیم و غبار آخرشد

دکتر ترابی نوشته:

ساقیا! عمر درازو قدحت پر می باد که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد.
به زبان حافظ نزدیک تر است و مهمتر دعایی است.

دکتر ترابی نوشته:

جای بیت معتبری که یوسف یاد آوری فرموده است پس از بر آمدن صبح امید از اعتکاف پرده غیب است، که رسیدن به نور اعظم ، به انوار اسپهبدی رانوید می دهد ، درخشان و بی غبار.

کسرا نوشته:

* روز هجران و شب فرقت یار آخر شد *
امیدوارم هرچه زودتر برای ما… ما عاشقان سینه چاک درد فراق کشیده … هم اتفاق بیوفته این پایان فراق یار و این شعر حافظ رو به یاد آنروز حفظ کنیم از همین امروز…
♥♥ روز هجران و شب فرقت یار آخر شد ♥♥

♥ آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل
همه در سایه گیسوی نگار آخر شد ♥
تیر ماه ۱۳۹۴

کمال نوشته:

فالی درمدح این غزل:
ای صاحب فال،عشق وعاشقی همیشه با
دردسرهمراه است وباخطربسیار،حافظ،،،
به شمااین بشارت رامی دهدکه دوران،،،،،،،،،
سختی گذشته است وایام وصال نزدیک،
است،برشمامبارک بادکه بهترین خبربه،،،،،،،
شمارسیده است،ازفرصتی که دراختیار،،،،
داریدنهایت استفاده رابکن تاهرچه زودتر
موءفق ،شوی.

نوروز 1395 خجسته باد | علی هوستینگ | AliHosting | میزبانی وب | هاست وب نامحدود | ثبت دامنه | هاست ابری لینوکس نوشته:

[…] و تنعم که خزان می‌فرمود، عاقبت در قدم باد بهار آخر شد. (متن کامل غزل) مدیر سایت۱۱۳۹۵-۱-۱ ۰۶:۰۰:۱۱ +۰۳:۳۰دسته‌ها: […]

آرش نوشته:

سلام من فکر میکنم مصرع ساقیا لطف نمودی ….. خالی از لطف هست و فکر میکنم ساقیا عمر دراز و قدحت پر می باد. خیلی به سخن حافظ نزدیک تر هست (البته هر دو مصرع رو در نسخه های مختلف دیدم)

مساوات نوشته:

گل های تازه ۴۶ با آواز ایرج در دستگاه شور

مهدی نوشته:

چقدر عالی اجرا میگنه استاد ایرج بیت دوم را در گوشه خسروشیرین

jorda نوشته:

ای وای ک وقتی خوندمش از دنیا جدا شدم . بار چندمه دارم از روش میخونم . ممنون

علی نوشته:

به نظرمن در بیت مانده به آخر لطف نمودی در برابر که به تدبیر تو قرار گرفته و زیباتر است،یعنی شاعر تدبیر ساقی را لطف حساب می کند و پر بودن قدحش را که این نیز دوباره به برطرف کردن پریشانی خمار برمیگردد دعا میکند.

رضا ساقی نوشته:

روز هجران و شبِ فُرقتِ یار آخر شد
زدم این فال و گذشت اختر و کار آخِر شد
ازحال وهوای غزل چنین بنظر می رسد دولتِ مستبّد، بیدادگروسختگیری، روزگار رابه کام همگان تلخ کرده بوده که حافظ ازبه پایان رسیدن این دوره اینچنین اظهارشادمانی وشکرگزاری کرده است. گرچه حافظ اسمی ازپادشاه ودولت جدید ذکرنکرده است لیکن باتوجّه به نوع کلام واحساسات وعواطفِ شاعر،احتمالاً شاه ابواسحاق که یکی ازدوستان صمیمیِ حافظ بشمارمی رود برمسندحکومت تکیه زده وموجب خرسندی وشادی وی شده است.
فُرقت: دوری
فال: طالع ، پیش بینی کردن
اختر: ستاره ی اقبال.درقدیم حوادث واتّفاقات را تاثیر گرفته ازسَعد ونَحس(بد یُمنی وخوش یُمنی ) ستارگان می دانستندوبراین عقیده بودند که هرکسی یک ستاره ی اقبال دارد. حال حافظ دراینجافالی زده که نتیجه ی آن فال این بوده که ستاره ی اقبال بیدادگران درحال عبور وگذشتن است پس دوره ی حاکمیّت آنها به اتمام رسیده است.
آخِرشد: به پایان رسید
معنی بیت: روزفراق وشب دوری ازیار(احتمالاً شاه ابواسحاق) به پایان رسید. فالی زده ام که مبارک است وبراساس آن اطمینان دارم که آن ستاره ی نحس (حکومت ستمگر قبلی) به خاموشی گرائیده وکارش تمام شده است.
حافظ شبِ هجران شد بوی خوش وصل آمد
شادیت مبارک باد ای عاشق شیدایی
آن همه ناز و تنّعُم که خزان می‌فرمود
عاقبت در قدم باد بهار آخِر شد
تنّعُم : فخرفروشی به برخورداری ازنعمت فراوان
“خزان” کنایه ازدولت بیدادگرقبلی و”بهار” دولت جدید است.
معنی بیت: آن دولت خودکامه(خزان) که آن همه نازواِفاده می فروخت وگمان می کردهرگز زوالی پیدا نخواهد کرد دیدیم که درپیش پای بادبهار(دولت جدید) تاب مقاومت نیاورد وچگونه به پایان رسید.
شُکرایزدکه زتاراج خزان رخنه نیافت
بوستان سمن وسرو وگل وشمشادت
شُکر ایزد که به اقبال ِکُله گوشه ی گل
نخوت بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد
اقبال: به میمنتِ بخت گل
کُله گوشه : گوشه ی کلاه که کنایه از برگهای گل است، تاج گل
نخوت: کِبروخودپسندی
باد دی: بادخزان
شوکت: فرّوشکوه
“خار” کنایه ازدولتیست که سرنگون شده است
معنی بیت: خدای راسپاس که به میمنت بخت گل وشکوهِ تاج گل(دولت جدید) خودخواهی های بادخزان وشوکت پوشالیِ خار(دولت قبلی)فرو ریخت وبه پایان خط رسید.
حباب راچوفتدبادِنخوت اندرسر
کلاه داریش اندرسرشراب رود
صبحِ امیّد که بُد مُعتکف پرده ی غیب
گو برون آی که کار شب تار آخر شد
صبح امید: امیدواری به صبحی تشبیه شده است.
مُعتکف: درگوشه ای ساکن ماندن،مقیم شدن
معنی بیت: امید که همچون صبحی ازشدّتِ ظلمت ازنظرها پنهان شده بود وطلوع نمی کرد اینک بگوبرآی وطلوع کن که ظلمت ازبین رفته وشب به پایان رسید.
آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل
همه در سایه ی گیسوی نگار آخر شد
معنی بیت : آن پریشان خاطری های شب های درازهجران وغم واندوهِ فراق یار(شیخ ابواسحاق) همه وهمه به یُمن حضور او ودرسایه ی جلوه های گیسوان اوبه پایان آمدند ومحوشدند.
ظِلّ ممدود خم زلف توام برسرباد
کاندراین سایه قراردل شیداباشد
باورم نیست ز بدعهدی ایّام هنوز
قصّه ی غصّه که در دولت یار آخر شد
معنی بیت: روزگارآنچنان پیمان شکن وتلخ ودردآوربود که هنوز باورنمی کنم دوران عوض شده وبروفق مُراد می چرخد وداستان اندوهبار گذشته باروی کارآمدن دولت یار به پایان رسیده است.
چون نیست نقش دوران درهیچ حال ثابت
حافظ مکن شکایت تامِی خوریم حالی
ساقیا لطف نمودی قدحت پرمی باد
که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد
تدبیر: چاره اندیشی
تشویش: نگرانی وبیقراری
معنی بیت: ای ساقی لطف وعنایت کردی ودراین دوران جدید به داد عاشقان رسیدی وباچاره اندیشی(دادن شراب گوارا) کسالت وبیقراری راازجان ودل ما زدودی، الهی که جام تو همیشه پُرمِی بادا.
در شمار اَر چه نیاورد کسی حافظ را
شُکرکان مِحنتِ بی‌حدّ و شمار آخر شد
معنی بیت: اگرچه دردوران گذشته ،کسی به حافظ اهمیّتی نداد وحافظ راازهمه جاطرد وازهمه چیزتحریم کرده بودند امّا خدای راسپاس که آن همه اندوه بی حدوغم بی شمار سپری شدند ورنج مابه پایان رسید.
سپهردورخوش اکنون کندکه ماه رسید
جهان بکام دل اکنون شود که شاه رسید

کانال رسمی گنجور در تلگرام