گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶

وزن:	فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۸

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل با بیانی پر از شوق و امید، از پایان دورهٔ جدایی و دوری از معشوق سخن می‌گوید. او از خزان و ناز و تنعم گذشته یاد می‌کند و به تحول و زیبا شدن اوضاع اشاره دارد. در اینجا، لحظهٔ صبح، نماد امید و رهایی از غم‌هاست و به تأثیر محبت یار در آرامش دل اشاره می‌شود. شاعر به یاد می‌آورد که با وجود بدعهدی روزگار، خوشبختی در پی یاری معشوق به دست آمده و تقدیر را شکر می‌گوید. او نهایتاً به یاد غم و محنت‌های پیشین می‌افتد که در پرتو محبت و می‌نوشی به پایان رسیده است.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# روزِ هجران و شبِ فُرقَتِ یار آخر شد

زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

هوش مصنوعی: روز جدایی و شب دوری از یار به پایان رسید و من این فال را زدم و زمان و سرنوشت به پایان خود رسید.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# آن همه ناز و تَنَعُّم که خزان می‌فرمود

عاقبت در قدمِ بادِ بهار آخر شد

همه شکوه و جلالی که از پاییز سراغ داریم، در برابر باد جان افزای بهار نه حرفی برای گفتن دارد و نه یارای ماندن دارد

# شُکرِ ایزد که به اقبالِ کُلَه گوشهٔ گُل

نَخوَتِ بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد

هوش مصنوعی: شکر خدا را که به لطف و اتفاقی، تاج و نازِ گل به بادهایی که بی‌ثمر و خنک بودند و نیز قدرتِ خار و زشتیِ آن‌ها پایان داده شد.

# صبحِ امّید که بُد معتکفِ پردهٔ غیب

گو برون آی که کارِ شبِ تار آخر شد

هوش مصنوعی: صبح امیدی که به راز و رمزهای پنهان مربوط می‌شود، اکنون سرانجام فرارسیده است. ای پرده غیب، خارج شو که زمان پایان شب تاریک و مشکلات به معنای روشنایی و روزی نو رسیده است.

# آن پریشانیِ شب‌هایِ دراز و غمِ دل

همه در سایهٔ گیسویِ نگار آخر شد

هوش مصنوعی: غم و پریشانی شب‌های طولانی و اندوه دل من با سایه‌ٔ گیسوی محبوبم به پایان رسید.

# باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز

قصهٔ غصه که در دولتِ یار آخر شد

هوش مصنوعی: باورم نمی‌شود که هنوز به خاطر بی‌وفایی روزگار، داستان غم من که در دوران خوشی یار به پایان رسیده، ادامه دارد.

# ساقیا لطف نمودی قدحت پُر مِی باد

که به تدبیرِ تو تشویشِ خُمار آخر شد

هوش مصنوعی: ای ساقی، لطف کردی و نوشیدنی‌ات را پر کردی؛ امیدوارم که باده‌ات خوش باشد، زیرا با تدبیر تو، نگرانی و醉یدگی پایان یافت.

# در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را

شُکرْ کان محنتِ بی‌حدّ و شمار آخر شد

هوش مصنوعی: هر چند کسی حافظ را در فهرست شاعران مهم ذکر نکرده است، اما من شکرگزاری می‌کنم که این درد و رنج بی‌پایان به پایان رسید.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش سعیده طاهری

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش م. کریمی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش محمدرضا کاکائی

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۱۶۶ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

نظیری نیشابوری » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۶۹

شمع را زنده دلی در شب تار آخر شد

روز عشرت همه در خواب خمار آخر شد

شاخ سرکش شد و دست همه کوتاه بماند

جور گلچین و نزاع سر خار آخر شد

عندلیب ار نسراید به قفس معذورست

[...]

مشتاق اصفهانی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۳۹

مژده ای دل که شب فرقت یار آخر شد

روز تاریک سرآمد شب تار آخر شد

یار از غیر برید الفت و با ما پیوست

بود ربطی که میان گل و خار آخر شد

از دم سرد خزان آنچه به گلشن می‌رفت

[...]

یغمای جندقی » منشآت » بخش اول » شمارهٔ ۱۳۶ - به یکی از نزدیکان نگاشته

روز هجران و شب فرقت یار آخر شد

زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

حاجب شیرازی » گزیدهٔ اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۹۸

جور اغیار و غم فرقت یار آخر شد

عهد ناکامی عشاق فکار آخر شد

خم بجوش آمد و برخواست ز میخانه خروش

ابشرو، باده کشان دور خمار آخر شد

ساقیا صبحک الله بده جام صبوح

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۲۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

علی نوروزیان در ‫۱۴ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۰، ساعت ۲۳:۰۷ نوشته:

این شعر را می توان با دو مفهوم مجزا به کار برد بدون در نظر گرفتن دوره وتاریخ در این شعرمی توان این اثر از بزرگتران شعر ها در بیان صعود ورسیدن به کمالات الهی دانست اما با مناسبت های سیاسی بیان رهایی شاعر از دوره ی از رنج ومحنت و ورود به رفاه واسایش دانست وشگر گذاری شاعر در مقابل این نعمت

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یوسف در ‫۱۴ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۱، ساعت ۱۱:۲۸ نوشته:

یک بیت معتبر از قلم افتاده است لطفا منظور فرمایید ..... بعداز این نوربه آفاق دهم ازدل خویش که به خورشید رسیدیم و غبار آخرشد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

النا حمیده در ‫۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۳ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۳۵ پاسخ داده:

با سلام، تو نسخه‌های قدسی و انجوی این بیت هست، ولی قزوینی، خانلری، سودی، نائینی و ... این بیت رو ندارن

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر ترابی در ‫۱۲ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۲، ساعت ۰۳:۴۸ نوشته:

ساقیا! عمر درازو قدحت پر می باد که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد.
به زبان حافظ نزدیک تر است و مهمتر دعایی است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر ترابی در ‫۱۲ سال و ۷ ماه قبل، پنجشنبه ۲۱ فروردین ۱۳۹۳، ساعت ۲۳:۰۶ نوشته:

جای بیت معتبری که یوسف یاد آوری فرموده است پس از بر آمدن صبح امید از اعتکاف پرده غیب است، که رسیدن به نور اعظم ، به انوار اسپهبدی رانوید می دهد ، درخشان و بی غبار.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

کسرا در ‫۱۱ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۶ تیر ۱۳۹۴، ساعت ۲۲:۲۰ نوشته:

* روز هجران و شب فرقت یار آخر شد *
امیدوارم هرچه زودتر برای ما... ما عاشقان سینه چاک درد فراق کشیده ... هم اتفاق بیوفته این پایان فراق یار و این شعر حافظ رو به یاد آنروز حفظ کنیم از همین امروز...
♥♥ روز هجران و شب فرقت یار آخر شد ♥♥
♥ آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل
همه در سایه گیسوی نگار آخر شد ♥
تیر ماه 1394

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

آرش در ‫۱۰ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۱۲ نوشته:

سلام من فکر میکنم مصرع ساقیا لطف نمودی ..... خالی از لطف هست و فکر میکنم ساقیا عمر دراز و قدحت پر می باد. خیلی به سخن حافظ نزدیک تر هست (البته هر دو مصرع رو در نسخه های مختلف دیدم)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مساوات در ‫۱۰ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۴۰ نوشته:

گل های تازه 46 با آواز ایرج در دستگاه شور

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی در ‫۹ سال و ۱۱ ماه قبل، جمعه ۲۸ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۳ نوشته:

چقدر عالی اجرا میگنه استاد ایرج بیت دوم را در گوشه خسروشیرین

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

jorda در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ دی ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۰۲ نوشته:

ای وای ک وقتی خوندمش از دنیا جدا شدم . بار چندمه دارم از روش میخونم . ممنون

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۰۸ نوشته:

به نظرمن در بیت مانده به آخر لطف نمودی در برابر که به تدبیر تو قرار گرفته و زیباتر است،یعنی شاعر تدبیر ساقی را لطف حساب می کند و پر بودن قدحش را که این نیز دوباره به برطرف کردن پریشانی خمار برمیگردد دعا میکند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۲۵ خرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۱۳ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

روز هجران و شبِ فُرقتِ یار آخر شد

زدم این فال وگذشت اختر وکارآخِرشد

ازحال وهوای غزل چنین بنظر می رسد دولتِ مستبّد، بیدادگروسختگیری، روزگار رابه کام همگان تلخ کرده بوده که حافظ ازبه پایان رسیدن این دوره، اینچنین باشادی وشعف اظهاررضایتمندی وشکرگزاری کرده است. گرچه حافظ اسمی ازپادشاه ودولت جدید ذکرنکرده است لیکن باتوجّه به نوع کلام واحساسات وعواطفِ شاعر،احتمالاً یکی از همپیاله های صمیمی حافظ (شاه ابواسحاق،منصورشاه یا شاه شجاع) برمسندحکومت تکیه زده وموجب خرسندی وشادی وی شده است.

فُرقت: دوری

فال: طالع ، پیش بینی کردن

اختر: ستاره ی اقبال.درقدیم حوادث واتّفاقات را تاثیر گرفته ازسَعد ونَحس(بد یُمنی وخوش یُمنی ) ستارگان می دانستندو براین عقیده بودند که هر کسی یک ستاره ی اقبال دارد. حال حافظ در اینجا فالی زده که نتیجه ی آن فال این بوده که ستاره ی اقبال بیدادگران درحال عبور وگذشتن است واین نشانه ی خوبیست وبشارت می دهد که دوره ی حاکمیّت آنها به اتمام رسیده است.

آخِرشد: به پایان رسید

معنی بیت: روزفراق وشب دوری ازیار(احتمالاً شاه ابواسحاق) به پایان رسید. فالی زده ام که مبارک است وبراساس آن اطمینان دارم که آن ستاره ی نحس (حکومت ستمگر قبلی) به خاموشی گرائیده واین ستاره ی سعد( حکومت جدید) فروزندگی راآغازکرده است.

حافظ شبِ هجران شد بوی خوش وصل آمد

شادیت مبارک باد ای عاشق شیدایی

🌿━━━━━━━━━━🌿

آن همه نازوتنّعُم که خزان می‌فرمود

عاقبت در قدم باد بهار آخِر شد

تنّعُم : فخرفروشی به برخورداری ازنعمت فراوان

"خزان" کنایه ازدولت بیدادگرقبلی و"بهار" استعاره ازدولت جدید است.

معنی بیت: آن دولت خودکامه(خزان) که آن همه نازواِفاده می فروخت وگمان می کردهرگز زوالی پیدا نخواهد کرد دیدیم که درپیش پای بادبهار(دولت جدید) تاب مقاومت نیاورد وچگونه به پایان رسید.

شُکرایزدکه زتاراج خزان رخنه نیافت

بوستان سمن وسرو وگل وشمشادت

🌿━━━━━━━━━━🌿

شُکر ایزد که به اقبال ِکُله گوشه ی گل

نخوت بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد

اقبال: به میمنتِ بخت گل

کُله گوشه : گوشه ی کلاه که کنایه از برگهای گل است، تاج گل

نخوت: کِبروخودپسندی

باد دی: بادخزان

شوکت: فرّوشکوه

"خار" کنایه ازدولتیست که سرنگون شده است

معنی بیت: خدای راسپاس که به میمنت بخت گل وشکوهِ تاج گل(دولت جدید) خودخواهی های بادخزان وشوکت پوشالیِ خار(دولت قبلی) فرو ریخت وبه پایان خط رسید.

حباب راچوفتدبادِنخوت اندرسر

کلاه داریش اندرسرشراب رود

🌿━━━━━━━━━━🌿

صبحِ امیّدکه بُدمُعتکف پرده ی غیب

گو برون آی که کار شب تار آخر شد

صبح امید: امیدواری به صبحی تشبیه شده است.

مُعتکف: درگوشه ای ساکن ماندن،مقیم شدن

معنی بیت: امید که همچون صبحی ازشدّتِ ظلمت ازنظرها پنهان شده بود وطلوع نمی کرد اینک بگو ای روشنایی امید برآی وطلوع کن که ظلمت ازبین رفته وشب به پایان رسید.

کوپیک صبح تاگِله های شبِ فراق

باآن خجسته طالع فرخنده پِی کنم

🌿━━━━━━━━━━🌿

آن پریشانی شب‌های دراز و غم دل

همه در سایه ی گیسوی نگار آخر شد

معنی بیت : آن پریشان خاطری های شب های درازهجران وغم واندوهِ فراق یار(شیخ ابواسحاق) همه وهمه به یُمن حضور او ودرسایه ی جلوه های گیسوان اوبه پایان آمدند ومحوشدند.

ظِلّ ممدود خم زلف توام برسرباد

کاندراین سایه قراردل شیداباشد

🌿━━━━━━━━━━🌿

باورم نیست ز بدعهدی ایّام هنوز

قصّه ی غصّه که در دولت یار آخر شد

معنی بیت: روزگارآنچنان پیمان شکن وتلخ ودردآوربود که هنوز باورنمی کنم دوران عوض شده وچرخ روزگاربروفق مُراد می چرخد وداستان اندوهبار گذشته باروی کارآمدن دولت یار به پایان رسیده است.

چون نیست نقش دوران درهیچ حال ثابت

حافظ مکن شکایت تامِی خوریم حالی

🌿━━━━━━━━━━🌿

ساقیا لطف نمودی قدحت پرمی باد

که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد

تدبیر: چاره اندیشی

تشویش: نگرانی وبیقراری

معنی بیت: ای ساقی لطف وعنایت کردی ودراین دوران جدید به داد عاشقان رسیدی وباچاره اندیشی(دادن شراب گوارابه یاران) کسالت وبیقراری رااز جان ودل ما زدودی، الهی که جام تو همیشه پُرمِی بادا.

باده وشراب درنظرگاه حافظ، نماد سرخوشیست نمادشادکامی وخوشگذرانیست، شادمانی وخوشباشی باعث هماهنگی وانسجام روح وجسم می شود وآدمی ازقیدِگذشته وبندِآینده رهایی می یابد ودرزمان حال زندگی رابه تمامیّت وبادل وجان درک می کند. ازآدم شادمان هیچکس آسیب نمی بیندوباعث انتشارخوشی وشادی می شود.
شادیخواری، مستی ورقص وآواز نورو روشنایی تولید می کنند وپیرامون انسان شادمان رانورافشانی می کنند. انسان شاد برکت ونعمت هستی می باشدودر هرجاکه حضور پیداکندآنجاراغرق نوروروشنایی می کند. انسان عبوس واخمو وگریان، باخود تاریکی ودلگیری واندوه می آورد وبدبختی ونومیدی راتقویت می کند. حافظ بادرک عمیق این موضوع کلیدی ومهم هست که اینقدر به عیش وعشرت وشادبودن تاکید دارد.

ساقیا می بده وغم مخورازدشمن ودوست

که بکام دل ما آن بشد واین آمد

🌿━━━━━━━━━━🌿

در شمار اَر چه نیاورد کسی حافظ را

شُکرکان مِحنتِ بی‌حدّ و شمار آخر شد

معنی بیت: اگرچه دردوران گذشته ،کسی به حافظ اهمیّتی نداد وحافظ راازهمه جاطرد وازهمه چیزتحریم کرده بودند امّا خدای راسپاس که آن همه اندوه بی حدوغم بی شمار سپری شدند ورنج مابه پایان رسید.

سپهردورخوش اکنون کندکه ماه رسید

جهان بکام دل اکنون شود که شاه رسید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تماشاگه راز در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۱۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۴۵ نوشته:

شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
در سال 724 هجری پس از آنکه شیخ ابواسحاق به حکمت اصفهان رسید با تمهیداتی بر شیراز دست یافت و در سال 743 بر شیراز مسلط شد و روزی که به کازرون رفته بود یاغی باستی برادرش مسعود شاه را کشت و با بازگشت شاه به شیراز قاتل متواری و شاه ابوسحاق رسماً به سلطنت رسید و سکه به نام خود کرد. حافظ این غزل را در سال 744 هجری در حالی که 26 ساله بوده ، سروده است.
شاعر مطلع این غزل را با خوشحالی فراوان از اینکه روزهای سخت جنگ و گریز ابواسحاق به پایان رسیده و بر امیر پیر حسین و ملک اشرف چوپانی مسلط و شیراز به تصرف خود در آورده و قاتل برادر را فراری داده شروع و در بیت دوم ، در لباس طنز از یاغی باستی قاتل برادر شاه ابواسحاق که به طور موقت و در غیاب شاه مدت کوتاهی بر امور دست اندازی کرده بود یاد او را به باد خزان و شاه ابو اسحاق را به فصل بهار تشبیه می کند.
شاعر در بیت سوم از نخوت باد دی و شوکت خار نام می برد که مقصود همان یاغی باستی است که پسر امیر چوپان بود و به دستور شیخ حسن بزرگ با امیر مسعود برادر شاه ابواسحاق به شیراز آمدند و او در اثر حسادت امیر مسعود را کشت و مدعی شاه ابواسحاق بود . توضیحاً شاعر از آن جهت برای خار، صفت شوک می آورد که در لسان عربی کلمه شوک به معنای خار است و کلمه شوکت جناسی وهم وزنی برای نخوت می باشد و گرنه خار راشوکتی نبوده و نیست . شاعربا کمال امیدواری به آینده ، در بیت چهارم می گوید صبح امید که مدتها در پشت پرده سیاهی شبهای نومیدی مقیم بوده از این به بعد طلوع می کند و کار شب سیاه را می سازد و همه پریشانی رو به سامان می نهد حافظ چنان از پیروزی ابواسحاق خوشحال و سر مست است که می گوید هنوزم باورم نمی شود که چنین اتفاقی رخ داد و قصه غصه به پایان رسیده است . نکته یی در مقطع کلام به چشم می خورد این است که حافظ می فرماید: در این مبارزه یی که به پیروزی می انجامد هر چند کسی از زحمات حافظ قدر دانی نکرد اما از اینکه آن ایام محنت و بدبختی پشت سر نهاده شد من شکر خد ارا به جا می آورم . این گونه اشارات دلیل بر این است که حافظ در امور مبارزات سیاسی شاه ابو اسحاق بعدها در زمان شاه شجاع کارگزاری مدبر و یاری موافق بوده و بر ما معلوم نیست که چه سمتی در ادراه حکومتی را به عهده داشته است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حمید در ‫۷ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۹ اسفند ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۲۲ نوشته:

فکر می کنم که بیت آخر باید اینجور باشه....
در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را
شکر کان محنتِ بیرون ز شمار آخر ش
به علت اینکه واژه (شمار) در مصرع اول و دوم تناسب دارند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی ابراهیمی در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۹ شهریور ۱۳۹۸، ساعت ۱۸:۳۶ نوشته:

-..-
یکی نامه بود از گَه باستان
فراوان بدو اَندرون داستان
"فردوسی"
یکی از جِلوه‌هایِ زمان یاد بَری‌ست، فرضِ کارد بِگُذاریم که به کَس بَد‌ مَکُناد خوب‌َش بِماند، پسِ زَنگارِ زمان بیشی ز دَمِ یادَش را ز دَست در جاده‌ی حواس می‌نَهد و اَندَکی بَر لبه‌‌ی باقی‌ مانده‌اش می‌ماند و بَس.
_
.
گیلک‌ِ خُلاصه‌‌گو وین وَراُفتاده‌ را ز خاطرِ شُما به عمدا [جاخْطَر] در گفت و جانِ خود نِهان داشته است، باری وین ز خاطر جَهیدن و یاد رفتنِ درآن جاده‌ی‌ پُر خَم و چَم و افُسون تا به اکنون در خاطر و روان ما مانده است.
و الباقیِّ ماجرا،
_
.
از aZ( حرف اضافه)، ز z- zi . گیلکی ju koe ((از کُجا))؛ پارسی‌ باستان haca؛ اوستایی haca؛ پهلوی aj؛ هندی باستان saca؛ کردیz ،ze ،az؛ پشتو-j؛ بلوچیas، ac؛ وخی و سرلیکی- z و مانندِ آن
.
.
(ز) یاقوتِ سُرخ‌َست چَرخِ کَبود
نه (از) آب و باد و نه (از) گَرد و دود"
_
.
ایدون که داستانِ ما در تَری و بَری و لَپزِ دری‌ست.
_
.
او دُچارِ حروف و لُغات بود یا لُغات و حروف دُچارِ وی چه توفیر و تفاوت دارد او به غزالِ وادپایِ زبان در غزلِ باده پیمایِ خود بر پَر و بالِ زمان گشته‌ست وَز آن رو این همه یادگار برایِ ما بَر زمین و زمان به نِهان مانده‌ست و یادی نیز هم.
آری درین غزل؛
[روزِ هِجران و شبِ فُرقتِ یار آخِر شُد]
بهانه یک رویدادِ تاریخی و پُشتیّ و یاوریِّ دَمِ حافظ درآن نَبرد بود امّا در آن غزل جایِ پایِ آن غزال اَندر دام و نظّاره‌ی شِکارِ ما اُفتان اُفتان اُفتادَست.( در اَندری به چشمِ یوزی بِشوید) تا همه نظّاره‌‌ی شِکار دَر یابید چون هر ماه‌رُخِ یابیدنی که یارایِ پِنهان و نِهانِ در خلوتَ‌ش نیست.
سُخن این‌است که ما بی‌تو نَخواهیم حیات
بِشنو ای پِیک، خبر گیر و سُخن بازرسان
"حافظ"
__
.
گیلکی[وال-نَم]، [والان-آویزان].
.
.
دِرازیِ قصّه‌اش تا بِپا ببین
_
.
آن همه ناز و تَنَعُّم که خَزان می‌فَرمود
عاقِبَت دَر قَدَمِ بادِ بَهار آخِر شُد
"حافظ"
پَسِ پایِ پاییز را در پیوندِ خامه و قلم کردن و شبِ یلدا در کار و بار کَشیدن پایِ لُغتِ [ گُذشت و اختر و ستاره‌ی شید و فالِ درآن شبِ تار به بارِ یادگار می‌نَهد و می‌گُذرد.
.
[(زَدم )این (فال) و (گُذَشت اَختر) و کار آخِر شُد].
.
تا جاخْطَر مان نرفته بگویمت که در گیلکی چیزی که از تَر و تازگی اُفتاده باشد [واگَزاسته یا دَگزاسته] و به قولِ عیالِ ما( وال) باشد که در (وَاَشته و یا وَلَانشته)( گُذاشته یا نَگذاشته) به یادگار مانده‌ست و [بیشتن] نُمودِ دیگَرَش است، آن بیشتن در رقص و لپزِ گیلکی ( ویشتَن یا وَشتَن) یا واز و وَلَنگ و یا جیلیز و ویلیز‌ تهرانی‌ست اکنون در یادیّ و ز خاطری در داستانِ شیرین‌ و شانه‌‌ی جاده‌ی خود باشیم.
و پسِ آن نازبادِ فصلِ خزان که در درازدستی‌ای شانه‌ ها بَر بَرگ و مویِ درختان زده است و نَمادَش زردی و زردروییست، آنهم به بَرِ نازِ فراوان و جارُوِ باد، و بیخود نیست زردرویی‌ّ و یادِ خاطِرَش.
.
[آن همه ناز و تَنَعُّم که (خَزان) می‌فَرمود]
.
زمستان و یَلدا و شب‌درازیّ و فال و پریشانیِ حال و جامِ مِی‌زن و کوتهی روز و کُله‌گوشه‌ی گُل و شُکرِ ایزد و داستان‌زن و عاقبتِ پسِ آن دِرازشب و صُبحِ اُمیدی که به اِنتظار مُعتکِف‌نِشَسته و عاقبت‌شو را یکجا نهاده و گُذشته است و آن هم به اُمیدِ بهار و غُنچه و روزِ نُوُ گو برون( آیِ) نَفَس و دَمِ حافظ‌ جان.
.
[عاقبت دَر {قَ(دَمِ)} بادِ بَهار آخِر شُد]
.
و اکنون داوِ آن است که یار در پریشان مُوی خورشیدِ رُخ بَر افگند و سایه بر منِ خراب اندازد و کارِ شبِ تار را بپازی و رَقص آرد و سایه‌اش تا بَرِ ما باشد، و ساقی را گو شب به کوتهی آرد با آن [ قَدَحَتِ] درخشانش.
.
[یک جامِ دِگَر بِگیر و مَن نَتوانَم]
.
.
[مَستم کُن آن چِنان که نَدانَم ز بیخودی
در عرصه‌ی خیال که آمد کُدام رَفت]
.
و شاید او در عرصه‌ی عُمرِ خود روانی و ماناییِ پاره‌ای از دفترِ غزلِ خود را در دلِ سینه و زبانِ مردم بَر شبِ یلدا شان به فال دَرک کرده باشد که می‌گوید.
.
.
[دَر شُمار ار چه نَیاورد کَسی حافظ را
شُکر کان مِحنَت بی‌حدّ و شُمار آخِر شد]
بِماند آن داستانِ تاریخی‌اش.
.
.
اول ز تَحت و فوقِ وجودم خبر نبود
در مَکتبِ تو چنین نُکته‌دان شُدم
.
.
باری، او چون هر وزنی درین جهان، بَر فضا و زمان خَم دارد و بَر نیز هم.
و داستانِ ما در کوتَهی و مُختصر گویی دِراز گشت.
.
(ز) چَشمِ من بِپُرس اوضاعِ گَردون
که شب (تا) روز اَختر می‌شُمارَم"
.
درازیّ شب از مُژگانِ من پُرس
که یک دَم خواب در چَشمَم نَگشته است
"سعدی"

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی ابراهیمی در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۹ شهریور ۱۳۹۸، ساعت ۱۸:۳۸ نوشته:

-..-..-
و این بَر اوست؛
شَرحِ شِکَنِ زُلفِ خَم اَندرخَمِ جانان
(کوته) نَتَوان کَرد که این (قِصّه) دِراز است
"حافظ"
درین آگهی که داستانِ قصّه‌ی او به دِراز و کوتهی غمین و شاد و آبدار‌ می‌شود و نامِ زُلفِ یار نیز در قصّه‌ تا بَرِ ما به پیچ و تاب آمده است پس، این دو بالا را از نَظّاره‌ی خاطِر و شِکارِ او بینیم.
.
.
شَرحِ شِکَنِ زُلفِ خَم اَندَر خَمِ جانان
{کو(ته)} نَتَوان کَرد که این (قِصّه) دِراز است
______
.
در گُذشت‌ و گُذشته‌ای از کوچه‌ی معشوقه‌ی او به ترس و لرز و در حیا و شرم بدین دو مصرع‌ِ عزیز و شریف‌اش نَظَری به‌تر ازین بیفگنیم و در شاهکارش سر و گَشتی بزنیم.
یکبار اینگونه خوانده می‌شود که داستانِ این قِصّه که بَر بُلندی‌ست را نمی‌توان در خُلاصه و به کوتهی گفت و در شرحِ یاد آورد و در‌ واخوانِ دِگر؛ آن که وان داستان زده وین را همچون قصّه‌ی مویِ تو در پیچِ آب و تاب و بَر بُلندی، تا بپایِ نازنینِ تو نهاده است و شَرحِ آن در کو و گو به کوتهی نَتوان گُفت و شِنُفت و حال نوبتِ آن پیچ‌اش و افسونِ قَلمِ سَحّارَش است که پسِِ شَرحِ شِکَنِ زُلف خَم اَندَر خَم جانان نهاده است؛
کو...... تهِ این قِصّه، که فی الواقع او در درازی و بُلندی رفته است.
.
.
شاید غزال نیز در خَلوتِ پنهانیّ خود نَظّاره‌ای و روزنی به چَشمِ شِکارِ تو دارد.
.
.
[(ای) نسیمِ سَحَری بَندِگیِ مَن بِرَسان]
.
.
(ای) نَسیمِ سَحَری یاد دَهَش عهدِ قدیم
"حافظ"

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ابراهیم در ‫۶ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۷ بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۱۷:۰۷ نوشته:

آیا اینبیت هم از حافظ هست؟
بعداز این نوربه آفاق دهم ازدل خویش که به خورشید رسیدیم و غبار آخرشد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا در ‫۶ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۴ خرداد ۱۳۹۹، ساعت ۲۳:۰۹ نوشته:

شکر ایزد که به اقبال کله گوشه گل
نخوت باد دی و شوکت خار آخر شد
اما "شوکت خار" به چه معنی‌ست؟
تنها دو بیت در اشعار شاعران است که از شوکت خار یاد شده. یکی بیت بالا از حافظ در قرن 8 هجری و دیگری بیت زیر از قاآنی شیرازی در قرن 13 هجری:
ز قدرش عرش مقداری ز صنعش خاک آثاری
به باغ شوکتش خاری ریاض جنت‌المأوی
آیا شوکت در اینجا صرفا به معنای تکبر و خودبینی و یا عظمت و ابهت است؟
واقعیت این است که شوکت یا شوکة کلمه ای عربی به معنی چنگال یا تیغ تیز می باشد و یکی از معنای این کلمه همان معنای عربی آن می باشد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امیر در ‫۶ سال و ۳ ماه قبل، پنجشنبه ۲ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۰۷:۰۵ نوشته:

باسلام و عرض ادب خدمت دوستداران گنجینه ادبیات فارسی
بیت زیبای دیگری از این غزل امیدبخش دیده ام که آوردنش اینجا خالی از لطف نیست:
بعد از این نور به آفاق دهیم از دل خویش
که به خورشید رسیدیم و غبار آخر شد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

چشم به راه در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۴ مرداد ۱۳۹۹، ساعت ۰۴:۲۰ نوشته:

کاش، و ای کاش بشه این چند بیت رو یک روزی بالاخره بنویسم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۵ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۲۱ فروردین ۱۴۰۰، ساعت ۲۲:۴۰ نوشته:

روزِ هجران و شبِ فُرقتِ یار آخر شد

زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

حافظ در این غزلِ عارفانه می فرماید او یا سالکی که طیِ طریقِ عاشقی می کند گاهی در روز بسر می‌ بَرَد که هجران است و دوریِ از معشوق و گاه نیز در شبِ ذهن بسر می برد که فُرقت یا فراق است و بطورِ کلی در نقطه مقابلِ وصل قرار دارد، اما سرانجام این هجران و فُرقت آخر شد و اکنون در این لحظه و فارغ از زمان یا روز و شب، موعدِ وصال فرا رسیده است در مصراع دوم فال زدن یعنی با خوش بینی نَفَسِ خیر داشتن است که امروزه هم فالِ نیک زدن یا فالِ بد زدن گفته می شود اما در اینجا معنیِ طالع بینی نیز مدِ نظر می باشد، و بدونِ شک طالعِ سعد آمده که موعدِ وصال فرا رسیده است و اختر یا ستاره نحسی که هر دَم پوینده راهِ عاشقی را به جهت هایِ روز یا شب می بُرد گذشته و افول کرده است، در نتیجه کارِ معنویِ او به فرجام رسیده و آخر شد، البته که کارِ معنوی هیچگاه و حتی پس از مرگِ جسمانی به پایان نخواهد رسید و بینهایت راه است و در اینجا منظور از آخر شد این است که به سرانجامِ خوبی منتهی شد.

آن همه ناز و تَنَعُّم که خزان می‌فرمود

عاقبت در قدمِ بادِ بهار آخِر شد

در این بیت در می‌یابیم آن اختری که افول کرد همین خزان است یا خویشتنِ توهمیِ انسان که وقتی انرژیِ زندگی را می‌گرفت و سپس‌به درد و غم تبدیل می کرد بسیار به آن کارِ خود مباهات نموده و بر زمین و زمان ناز می فروخت که اوست که چنین قدرتی را دارد، او می تواند به جوانی و یا قدرتِ بدنیِ خود بنازد و بر اطرافیانِ خود ظلم روا دارد، یا مقامی داشته باشد و حقوقِ مردم را پایمال کند و یا با بدگویی در دیگران تولیدِ درد و رنج کرده سرسبزی و شادابیِ آنان را به یغما ببرد، و یا با وعده و وعید شخصی را فریب داده و به عنوانِ شریکِ جنسی از او بهره برداری کند، انسان گمان می کند با این قبیل کارهایی که برآمده از خویشتنِ توهمیِ اوست متنعم شده و می تواند غذایِ خوبی برایِ این خودِ کاذب بدست آورده و لذتِ آن را بِبَرد.حافظ لفظِ محترمانه "می فرمود" را برایِ او بکار می برد یعنی بدگویی و لعن و نفرین فرستادن بر چنین خویشتنی که خود را رقیبِ جانِ اصلیِ انسان می داند کاری ست بیهوده و نتیجه عکس می دهد،‌ پس‌ سالک می تواند با نرمخویی و صبوری و کارِ مستمر بر روی خود این خویشتنِ توهمی را در کنترلِ خود درآورده و امورِ خود را به دستِ خویشِ اصلی بسپارد، که در مصراع دوم می فرماید در اینصورت عاقبت همه آن ناز و تنعمی که خزان یا خویشتنِ خزان پرستِ انسان می‌فرمود با طلیعه بهار و در قدمِ بادِ بهاری به باد رفته و آخر می شود.

شکرِ ایزد که به اقبالِ کُلَه گوشه گُل

نخوتِ بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد

گُل در اینجا رمزِ انسانِ عاشقی ست که به مرتبه متعالیِ ذکر شده رسیده است و خزانش مُبَدل به بهار گردیده باشد، که در اینصورت کلاه یا تاجِ پادشاهیِ خود را بازپس می‌گیرد و به اقبال و میمَنَتِ فقط گوشه ای از این تاج است که تکبُرِ سردیِ بادِ زمستانی و همچنین آن شوکت و شکوهِ توهمی را که از ایجادِ درد و خار بودن برای خود و دیگران، به او دست داده بود، همگی آخر شده و به پایان رسیده است و خدا را شکر که چنین سرانجامی نتیجه آن کوشش و کارهایِ معنوی شد.

صبحِ امید که بُد معتکفِ پرده غیب

گو برون آی که کارِ شبِ تار آخر شد

انسانِ عاشق و دارایِ طلب که وضعیتِ اندوه بارِ خویشتنِ توهمی و خزان و نخوتِ خود را می بیند نه در مسجد و بوسیله ذهن، بلکه در پرده غیب امیدوارانه به اعتکاف می نشیند تا شایدِ لطفِ خداوند مشمولِ حالش شده و از این بادِ دی و شبِ ذهن خلاصی یابد و حافظ می‌فرماید به آن صبحِ امید بگویید با الطافِ خداوند صبحِ امیدواریِ دولتش دمیده، پس‌ از پرده بیرون بیاید زیرا که کارِ شبِ تارِ ذهن به آخر رسیده و صبحِ امید طلوع کرده است.

آن پریشانیِ شب هایِ دراز و غمِ دل

همه در سایه گیسویِ نگار آخر شد

حاصلِ شب هایِ دور و درازِ ذهن همه تشویش و نگرانی و پریشانی ست و غمی که نتیجه این پریشانی ها می باشد بر دلِ انسان مستولی می گردد، پس‌ حافظ می‌فرماید در زیرِ سایه گیسوی نگار یا عنایتِ حضرت معشوق که سراسر آرامش و امنیتِ خاطر است، همه آن پریشانی و نگرانی ها به پایان می رسد، با توجه به اینکه گیسو نمادِ کثرتِ جذابیتهایِ این جهانی نیز هست و از طرفی نگار تداعی کننده تصویر یا انعکاسِ رخسارِ حضرتِ دوست و تجلی او در جهان ماده است، پس‌ می توان گفت که همه آن پریشانی ها در سایه گیسویِ حضرت معشوق رقم خورده بود که می توانست مأمن و محلِ آرامشِ انسان باشد اما انسان بدلیلِ نخوتِ بادِ دی و بادِ تکبری که در سر داشت، خود موجبِ پریشانی و آشفتگیِ خود را فراهم ساخته بود که سرانجام آخر شد و جایِ خود را به آرامش و امنیتِ خاطر داد.

باورم نیست ز بد عهدیِ ایام هنوز

قصه غصه که در دولتِ یار آخر شد

حافظ آن آشفتگی را که حتی زیرِ سایه گیسویِ نگار گریبانِ انسان را گرفته بود کارِ بد عهدیِ ایام یا روزگار می داند، به اینصورت که انسان از گیسو و جذابیتهایِ این جهانی طلبِ آرامش و خوشبختی می کند اما قانونِ روزگار به این منوال است که بدونِ توجه انسان به رُخسارِ حضرتش، او را در کامیابی از نعمتهایِ بیشمارِ این جهان ناکام می گذارد،‌ یعنی امکانِ اینکه انسان زیرِ این سایه به موفقیتِ تحصیلی و شغلی، کسبِ درآمد و ثروت، پیدا کردنِ همسرِ خوب و ایده‌آل، نعمتِ فرزند ، شهرت و محبوبیت، و هزاران خواسته برحقِ خود برسد وجود دارد اما اگر انسان زیرِ سایه این گیسو که تجلی و نگاری از رخسارِ حضرتِ دوست است به مُتجلی و رخسار وصل نگردد و او را در مرکزِ توجهاتِ خود قرار ندهد، پس ایام بد عهدی نموده و او را از کامیابیِ حقیقی در زیرِ سایه گیسو محروم می کند، اما با آخر شدنِ ناز و تنعمِ خزان و خویشتنِ توهمی قصه هایِ فراوانی که همه ما تجربه کرده ایم، از جوانیِ خود، زیبایی و قدرتِ خود، و از همسر و شغل و مقام گرفته تا فرزندان و باورهایِ گوناگون که قصه هایی سراسر غُصه و دردمندی بوده اند و ناکامی، همگی ناباورانه و در کمالِ حیرت به یکباره در دولتِ یار به پایان رسیده و پس از آن از هرآنچه زیرِ سایه گیسویِ آن نگار بدست می آید انسان را به دولت و سعادتمندی می رساند.

ساقیا لطف نمودی قدحت پُر مِی باد

که به تدبیرِ تو تشویشِ خُمار آخر شد

ساقی می تواند رمزِ خدا باشد و یا انسانی که به عشق زنده شده است مانندِ مولانا و حافظ ، پس حافظ به شکرانه اینکه لطفِ ساقی موجبِ آخر شدنِ خزان و خویشتنِ ذهنیِ او شده و به تدبیرِ او بوده است که تشویش و نگرانی از کمبودِ شراب به پایان رسیده است، از خدا می خواهد تا قدح و جامِ وجودِ او که بینهایت است همواره لبریز از میِ ناب باشد،‌ تا پس از این هرگز هیچ عاشقی در این جهان دچارِ خُماری نشود.

در شمار ارچه نیاورد کسی حافظ را

شُکر کان محنتِ بی حدّ و شمار آخر شد

نسبت دادنِ غزلی به این زیبایی و عارفانه به شاهانی که خود خزان بوده و ناز و تَنَعُم به جهان می فروختند در شمار نیاوردنِ حافظ به حساب می آید، یعنی کسی به حافظ نمی بیند که به عشق و بینهایتِ خداوندی زنده شده باشد، زیرا تصورِ عامه از حافظ در آن دوران و متأسفانه امروزه نیز عشرت طلبی بوده و می باشد، اما حافظ خداوند را شکر می گوید زیرا رنج و محنت و دردهایِ بیشماری که در دورانِ خزان و شوکتِ خارِ خویشتنِ ذهنی بر او وارد شده بود، همه آن قصه هایِ غُصه به آخر رسیده و اکنون که تشویشِ خُمار آخر شده ، هرچه هست قصه شادی و شادکامی و سعادتمندیِ اوست و دلی که به عشق زنده شده است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ملیکا رضایی در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۹ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۱۵:۴۰ نوشته:

پیوند به وبگاه بیرونیدانلود آهنگ همایون شجریان با نام شب چله که در بخشی از آهنگ این شعر را میخواند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

غمناک ابددوست در ‫۴ سال و ۸ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۷ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۰۹ نوشته:

بهترین فال ممکن، همین غزل است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۱ فروردین ۱۴۰۱، ساعت ۱۱:۳۶ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۳ سال و ۵ ماه قبل، شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۲، ساعت ۰۹:۳۶ نوشته:

روز سخت جدایی و شب طاقت فرسای فراق به پایان رسید، زبرا در حال عبور ستاره خجسته فال نیک دیدارش را زدم( نظامی:بسا فالا که از بازیچه برخاست/چو اختر می‌گذشت آن فال شد راست)
۲- نمی‌بینی که فخر فروشی و ناز پاییز در گام‌های سبز بهار به پایان رسید!
۳- و شکر که از دولت گوشه کلاه گل، غرور زمستان و سیطره خار پایان یافت.
۴-به پگاه امید که برای این پیروزی در پرده غیب به اعتکاف نشسته، بگو طلوع کن که شب تاریک دوری تمام شده است( خانلری: شد معتکف)
۵- همین‌طور پریشانی شب‌های فراق در سایه موهای خوشبو و خوشایند معشوق پایان گرفت(خانلری: از غم دل)
۶- هنوز از شوق باورم نمی‌شود که پیمان شکنی روزگار و داستان فراق پایان یافته باشد!
۷- ای ساقی که حال خوشمان را با دیدار فراهم ساختی! پیوسته جامت از باده عشرت پر باد! که آشفتگی خمار با چاره‌جویی تو پایان می‌یافت.
۸- گرچه کسی حافظ را به حساب نیاورد، اما مهم این است که رنج بی‌پایان فراق پایان یافته و‌حال خوش در دسترس.
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Yek mard در ‫۱ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۹ تیر ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۱۲ نوشته:

آن همه ناز و تَنَعُّم که خزان می‌فرمود

عاقبت در قدمِ بادِ بهار آخر شد

همه شکوه و جلال دلبرانه ای که از پاییز فراگیر میشد

در برابر موسم جان افزا و روح بخش بهار، نه حرفی برای گفتن دارد و نه یارای ماندن دارد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱۰ ماه قبل، شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۵۸ نوشته:

روزِ هجران و شبِ فُرقَتِ یار آخر شد

زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

روزها و شبهایی که در دوری از یار می گذشت به آخر رسید .من این فال را زدم و ستارگان هم اقبال نیک نشان دادند و کار به سرانجام رسید .

معمولا از نظر حافظ وصال در عشق متعالی دشوار است و غیر ممکن به نظر می آید .حتی تصور واضحی از چگونگی وصال در عشق متعالی وجود ندارد .بنابراین غزل بیان عشقی زمینی است .دوره حکومت پادشاهی شروع شده که پس از یک دوره سختی رخ داده است.

آن همه ناز و تَنَعُّم که خزان می‌فرمود

عاقبت در قدمِ بادِ بهار آخر شد

حکومت قبل مثل خزان بود و ناز و ثروتش را به رخ مردم می کشید و عاقبت با آمدن بهار به پایان رسید .

شُکرِ ایزد که به اقبالِ کُلَه گوشهٔ گُل

نَخوَتِ بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد

خدا را شکر که از بخت گوشه کلاه گل که در بهار خود را نشان می دهد تکبر باد زمستانی و عظمت خار به پایان رسید .

در دوره پیشین ظاهرا افراد شایسته (گل)را به بازی نمی گرفتند و به جای آن از افراد نالایق (خار) استفاده می شد و این افراد دارای شوکت بودند .با آمدن بهار دوره گلها شروع شد و شوکت خارها شکسته شد.

صبحِ امّید که بُد معتکفِ پردهٔ غیب

گو برون آی که کارِ شبِ تار آخر شد

به صبح امید که در طول شب (دوره پیشین)مخفی مانده بود بگو بیرون بیاید چرا که کار شب تمام است و به آمدن روشنایی روز امیدوار باشد.

آن پریشانیِ شب‌هایِ دراز و غمِ دل

همه در سایهٔ گیسویِ نگار آخر شد

وقتی گیسوی نگار باشد در سایه آن همه بیقراری های شبهای طولانی و ناراحتی های دل به پایان می رسد.

گیسو اشاره به دوره جدید حکومت است که راهی جدید در آینده را نشان می دهد .نگار هم کسی است که حکومت را به دست گرفته .

باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز

قصهٔ غصه که در دولتِ یار آخر شد

از بس که روزگار بدعهد بوده باورم نمی شود که داستان غم و غصه در دوره حکومت یار پایان یافته باشد.

ساقیا لطف نمودی قدحت پُر مِی باد

که به تدبیرِ تو تشویشِ خُمار آخر شد

ای ساقی با دادن شراب به ما لطف کردی پیاله ات پر از شراب باشد.چرا که با تدبیر تو نگرانی خماری ما هم به آخر رسید .

این بیت یکی از شگردهای زیبای حافظ است .او همیشه از مستی یاد می کند و عجیب این است که برای رسیدن به مستی به تدبیر ساقی نیازمند است .برای رسیدن به مستی باید با عقل و تدبیر عمل کرد .تدبیر ما را به می و می ما را به مستی می رساند .(عقل و تدبیر _ امید (می)_ مستی ).حافظ آرزو دارد که در دوره جدید این مستی با تدبیر حاکمان فراهم شود .

در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را

شُکرْ کان محنتِ بی‌حدّ و شمار آخر شد

اگرچه حافظ را با این نگاه عمیق و متعالی کسی در نظر نمی گیرد ولی سپاس که آ رنج بی پایان آن دوره بالاخره به پایان رسید.

حافظ نفع همگانی را بر نفع خود ترجیح می دهد .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۱۶۶

تازه‌های نرم‌افزار گنجور