گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۹

وزن:	مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: در این غزل، شاعر از ناکامی در جلب توجه معشوق سخن می‌گوید و lamenting عدم تفقد او است. او احساس می‌کند که رغم امید و اشتیاقش، معشوق هیچگاه نگاهی به او نکرده و این رفتار معشوق باعث رنج و اندوه او شده است. شاعر به تصویر کشیدن درد دلتنگی و احساس بی‌کسی می‌پردازد و به دعا و درخواست از خداوند برای نگه‌داری معشوق جوانش اشاره می‌کند. همچنین، او به ناتوانی در بیان درد و راز عاشقانه‌اش در میان دیگران اشاره می‌کند و این را به دلیل عدم توجه و محبت معشوق می‌داند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# رو بر رَهَش نهادم و بر من گذر نکرد

صد لطف چشم داشتم و یک نظر نکرد

هوش مصنوعی: من به او نگاه کردم و او حتی به من توجهی نکرد. با وجود تمام محبت‌ها و خوبی‌هایی که از من دید، یک بار هم به من نگاه نکرد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# سیلِ سرشک ما ز دلش کین به در نَبُرد

در سنگِ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد

هوش مصنوعی: اشک‌های ما به خاطر کینه‌ای که از دل او داریم، نتوانست آن کینه را از بین ببرد و این اشک‌ها به سنگ سخت دل او هیچ تاثیری نداشت.

# یا رب تو آن جوانِ دلاور نگاه‌دار

کز تیرِ آهِ گوشه‌نشینان حذر نکرد

هوش مصنوعی: پروردگارا، تو آن جوان شجاع را حفظ کن که از تیر اشک و آه کسانی که در گوشه نشسته‌اند، هیچ‌گاه هراسی به دل راه نداد.

# ماهی و مرغْ دوش ز افغانِ من نَخُفت

وان شوخْ‌دیده بین که سر از خواب برنکرد

هوش مصنوعی: ماهی و مرغ شب گذشته از ناله و فریاد من پنهان نشدند و آن دختر شوخ‌چشم هم که تا صبح سر از خواب برنکرد.

# می‌خواستم که میرَمَش اندر قدم چو شمع

او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد

هوش مصنوعی: می‌خواستم هر زمان که او به حضور می‌رسد، مانند شمع در برابرش بایستم و نورانی شوم، اما او آنطور که باید بر من نمی‌گذرد و مانند نسیم صبحگاهی به آرامی عبور نمی‌کند.

# جانا کدام سنگدلِ بی‌کفایت است

کاو پیشِ زخمِ تیغِ تو جان را سپر نکرد؟

هوش مصنوعی: عزیزم، کدام انسان سخت‌دل و ناتوان وجود دارد که در برابر زخم تند تیغ تو، جانش را سپر نکند و از خود دفاع نکند؟

# کِلکِ زبان‌بریدهٔ حافظ در انجمن

با کس نگفت رازِ تو تا تَرکِ سر نکرد

هوش مصنوعی: حافظ که زبانش بریده است و نمی‌تواند به راحتی سخن بگوید، در هیچ محفل و جمعی راز تو را با کسی در میان نگذاشته است، تا زمانی که سرش شکسته شود.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش شاپرک شیرازی

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۱۳۹ به خوانش محمدرضا ضیاء
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

پیشنهاد مشق شعر

خواجوی کرمانی » دیوان اشعار » بدایع الجمال » شوقیات » شمارهٔ ۱۰۵

هر کو چو شمع زآتشِ دل تاجِ سر نکرد

سر در میانِ مجلس عشّاق بَر نکرد

بر خطِّ عشقِ ماه‌رخان چون قلم کسی

ننهاد سر، که همچو قلم ترکِ سر نکرد

آنکس شکست قلب، که بیمش ز جان نبود

[...]

جهان ملک خاتون » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۴۸۸

دلبر برفت و بر دل تنگم نظر نکرد

وز آه سوزناک جهانی حذر نکرد

بگرفت اشک ما دو جهان سر به سر ولی

آن بی وفا ز لطف سوی ما گذر نکرد

آهم گذشت و بر فلک هفتمین رسید

[...]

حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۰

دلبر بِرَفت و دلشدگان را خبر نکرد

یادِ حریفِ شهر و رفیقِ سفر نکرد

یا بختِ من طریقِ مروت فروگذاشت

یا او به شاهراهِ طریقت گذر نکرد

گفتم مگر به گریه دلش مهربان کنم

[...]

جامی » دیوان اشعار » فاتحة الشباب » غزلیات » شمارهٔ ۲۹۵

بگذشت یار و سوی اسیران نظر نکرد

کردیم ناله در دل سختش اثر نکرد

خاک رهش شدیم که بوسیم پای او

از سرکشی و ناز بر آنجا گذر نکرد

ما را چه سود اشک چو سیم و رخ چو زر

[...]

اهلی شیرازی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۴۳۰

سوز حدیث شمع زبان را خبر نکرد

حرف سر زبان بدل کی اثر نکرد

غوغای رستخیز برآید ز عاشقان

آن مست نازنین چه سر از خواب بر نکرد

طوبی که سرفرازی باغ بهشت یافت

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

الهه در ‫۱۶ سال و ۵ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ خرداد ۱۳۸۹، ساعت ۰۸:۲۵ نوشته:

بازم زیبا ، مثل همیشه. گاهی موقع خوندن غزلهای حافظ وقتی معنی بیت یا کلمه ای رو نمی فهمیدم از یه عزیزی راجع به معنیش سوال میکردم . کاش الان هم بود و میتونستم معنی بیت 3 و 6 رو ازش بپرسم.
باید از مسئول وب سایت بازم تشکر کنم ، مجموعه خیلی با ارزشی دارین.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شرح سرخی بر حافظ در ‫۱۲ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۲، ساعت ۱۳:۱۶ نوشته:

غزل در مورد رابطه ی حافظ با شاه شجاع در دوره ی دوم حکومت شاه است که به علت رک گویی حافظ شاه از او عصبانی است و دستور داده است که او را به حضورش راه ندهند و داستان از این قرار است که شاه شجاع در مورد غزل های حافظ ایراد می گیرد که ابیات از هم گسسته و در یک موضوع واحد سخن نمی گوید و سپس از اشعار خود تعریف می کند و دیگران نیز سخن او را تصدیق می کنند . حافظ خیلی خونسرد جواب می دهد که البته همینطور است و اشعار شاه از بنده زیباتر و بهتر است اما نمی دانم چرا اشعار من تا چسین و ماچین رفته است و شعر سلطان هنوز در شیراز درجا می زند !! و شاه که به عمق سخن پی می برد و نزد بزرگان بی اعتبار می گردد کینه ی حافظ را در دل می گیرد و تا زمان مرگ نیز آن رابطه و دوستی که بین او و حافظ در دوره ی اول حکومتش بود به وجود نیامد هر چند حافظ با سرودن چنین غزل هایی سعی در رفع کدورت داشت و حافظ چندین غزل در این مورد دارد . با دانستن این شان نزول بیت سوم و ششم قابل درک است . در بیت مقطع هم اشاره به همان زیبا درازی خود می کند . و بیت ششم هم در حقیقت عذر سخنی را که گفته است می آورد و کل غزل در حقیقت حافظ از سخنی که گفته است و می داند که شاه را آزرده است ، عذر خواهی می کند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شرح سرخی بر حافظ در ‫۱۲ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۲، ساعت ۱۳:۲۸ نوشته:

متاسفانه در متن چند غلط املایی وجود دارد مانند ( چین ) که ( چسین ) درج گردیده و ... به بزرگی خویش باید ببخشید . در مورد بیت مقطع ( حافظ از زبان درازی ) صحیح است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۴۸ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

رو بر رهش نهادم و بر من گذر نکرد

صد لطف چشم داشتم و یک نظر نکرد

درنظرگاه حافظ اگرچه طریق عشق، طریقی چالش زا،خطرناک و غم انگیز ودردآور است لیکن باید زندگی راعاشقانه سپری کرد چاره ی دیگری نیست چراکه زندگانی براساس مصلحت گرایی وعقل ومنطق، برای عاشق پیشگان هیچ لطفی ندارد.

اگرزندگانی بربسترعشق جاری شده باشد خواهیم توانست جاودانگی وسعادتمندی رادرلحظه لحظه ها تجربه کنیم، دراین سبک زندگی، دل عاشق، به رودخانه ای ازشعرهای جهان، تبدیل می شود زیبائیها ولطافتهای خیال انگیزی شکل می گیرد و پیرامون ادمی نیزبه لطف وصفایی دیگرمزیّن می گردد...

زندگی درحقیقت یک سفرمحض ومطلق است سفری بدون مقصدکه به هیچ منتهی می شود به جایی که درهیچ کجا وجودندارد چاره دیگری پیش رویمان نیست. اگرمیخواهیم درزندگی، یکنواختی، نومیدی وشکست راتجربه نکنیم بایدهدفهاوآرزوها وآمال رافراموش کنیم تاشکست ویأس وناکامی هم باآنها ازبین برود چراکه تمام نگرانیهاودلشوره ها مربوط به مقصد وهدف است اگربپذیریم که زندگی هیچ هدفی ندارد آسوده خاطرترشده ودلتنگیهایمان محو خواهدشدوخواهیم توانست همانندحافظ، عاشقانه ازمسیرلذت ببریم…

دراینجاشاعر عاشق پیشه ی ما، تصاویری غم انگیز وملال آور از وضعیت عشق ودلدادگی رانشان داده لیکن به رغم دردناک بودن این حالات،هچنان براین باوراست که زندگی رابایدعاشقانه سپردهرچندکه بسیارسخت وطاقت سوز بوده باشد.

چشم داشتم: توقّع و انتظار داشتم

معنی بیت : روی خود رابه خاک راهِ معشوق گذاشتم به این امیدکه شایدپای مبارکش رابر رخسارمن بگذارد ازاوانتظارعنایت فراوان داشتم امّااو راه خودراعوض کرد تاازمسیری دیگربگذرد.

برخاک راه یارنهادیم روی خویش

برروی ما رواست اگرآشنارود

🌿━━━━━━🌿

سیلِ سرشکِ ما ز دلش کین به درنبرد

در سنگ خاره قطره ی باران اثر نکرد

سنگ خاره: نوعی ازسنگ سخت

معنی بیت:افسوس که سیلاب اشک مانتوانست دردل ِسفت وسخت محبوب اثرکند وآثار بدبینی وقهروکینه را بزداید انتظارمن بیهوده بود...آری قطره های باران چگونه می تواند درسنگ خارا که آنچنان سفت ونفوذناپذیر است اثرکند دل معشوق درسختی کمتر ازسنگ خارانیست!

نگرفت درتوگریه ی حافظ به هیچ روی

حیران آن دلم که کم ازسنگ خاره نیست

🌿━━━━━━🌿

یا رب تو آن جوان دلاور نگاه دار

کز تیر آه گوشه نشینان حذر نکرد

ازجنس واژه ها ولحن سخن چنین پیداست که حافظ درحال گله وشکایت ازبی توجّهی نیمه ی جان عاشق خویش یعنی شاه شجاع، آن جوان دلاور وخوش سیمایِ خوش قد وقامت است. هم اوکه زمانی انیس ومونس حافظ بوده وحال تحت تاثیر کینه توزان وحسودان نسبت به حافظ بی توجّه شده است.

معنی بیت:خدایا آن جوان رشید وشجاع را درپناهِ خویش محفوظ فرما آن جوانی که ازآه دل عاشقان خویش بیم وهراسی به دل راه نمی دهد او جوان و سرکش ومغروراست ونمی داند که تیرآه گوشه نشینان چه تاثیرات جدّی حیرت انگیزی دارد!

دعای گوشه نشینان بلا بگرداند

چرابه گوشه ی چشمی به مانمی نگری

🌿━━━━━━🌿

ماهیّ و مرغ دوش ز افغان من نخُفت

وان شوخ دیده بین که سر از خواب برنکرد

شوخ:خوشگل، زیبا، گستاخ، بی ملاحظه

معنی بیت: درحالی که مرغ وماهی نیز ازفریاد وافغان من نتوانستند بخوابند آن محبوب زیباچشم بی ملاحظه راببین که چه سان بی اعتنابه این همه ناله وفریادمن، سنگین به خواب خوش فرورفته است؟

شب شراب خرابم کند به بیداری

وگربه روزشکایت کنم به خواب رود

🌿━━━━━━🌿

می‌خواستم که میرمش اندر قدم چو شمع

او خود گذر به ما چو نسیم سحر نکرد

میرَمَش: برایش بمیرم

معنی بیت: من بااشتیاق قصدداشتم که همانند شمع پیش پای معشوق جان خودراتقدیم کنم دریغ وافسوس که اومثل نسیمی به سمت ما نوزید تا جان ناقابل رابه پای مبارکش نثارکنم!

توهمچوصبحی ومن شمع خلوت سحرم

تبسّمی کن وجان بین که چون همی سپرم

🌿━━━━━━🌿

جانا کدام سنگ‌دلِ بی‌کفایت است؟

کوپیش زخم تیغ توجان را سپرنکرد!

بی کفایت: بی لیاقت

معنی بیت: ای معشوق، آخرکدام بی شفقتِ بی عاطفه ی بی لیاقت است که درمقابل شمشیر توجان خویش را مشتاقانه سپرنمی کند؟ هیچکس قادرنیست که درمقابل جاذبه های دلفریب تومقاومت کرده وشیدا وشهیدعشق تونگردد.

زیرشمشیرغمت رقص کنان باید رفت

هرکه شدکُشته ی تونیک سرانجام افتاد

🌿━━━━━━🌿

کِلک زبان بُریده ی حافظ در انجمن

با کس نگفت رازتوتا ترک سرنکرد

کِلک: قلم

زبان بُریده: اشاره به عمل قَط زنی درتراش قلم است. بدینصورت که پس ازپایان تراش، نوک قلم(زبان قلم) رابه میزان مشخصّی قطع می کنند.حافظ خوش ذوق،این عمل قط زنی رادستمایه ی خویش قرارداده ومضمونی حافظانه خلق کرده است.

معنی بیت: ای محبوب، قلم حافظ تراش خورده ونوک زبانش قطع گردیده است اطمینان داشته باش که تازمانی که سرازتنش جدا نشود درهیچ محفلی رازتو راهرگزفاش نخواهد کرد!

امّا درنگاهی دیگرحافظ دراینجا رندی لطیفی آفریده است وآن اینکه: درمصراع دوّم می فرماید "تا ترک سر نکرد رازتورابه کسی فاش نکرد" عمل قَط زنی درحقیقت همان ترکِ سرقلم می باشد بنابراین قلم ِحافظ ترکِ سرکرده (تراش خورده) وآماده ی افشای راز معشوق است! رازمعشوق همان بی توجّهی وسنگدلی اونسبت به حافظ است می بینیم که دراین غزل نیزازابتدا تاانتها سخن ازبی توجّهی وبی ملاحظه گی معشوق هست پس قلم حافظ ترک سرکرده و رازمعشوق رابرمَلا کرده ویک پارادکس حافظانه خلق شده است.

تنها نه ز راز دل من پرده برافتاد

تابود فلک شیوه ی او پرده دری بود.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

.. در ‫۷ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۱۹ خرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۷:۲۹ نوشته:

کلک زبان‌بریده‌ی حافظ در انجمن
با کس نگفت راز تو تا ترک سر نکرد..

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مصطفی جزایری در ‫۷ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ تیر ۱۳۹۸، ساعت ۰۹:۱۰ نوشته:

با سلام خدمت اساتید سخن
میخواستم که میرمش....
بنظر تخصصی اساتید محترم این مصرع ایراد وزنی ندارد؟
ایا بجای چو شمع اگر چون شمع بگوییم شعر روانتر خوانده نمیشود؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهناز آذری نیا در ‫۶ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۹، ساعت ۰۸:۳۱ نوشته:

سلام . در حاشیه نوشته شده از یکی از دوستان کلمه گاها" نوشته شده بود که درست نیست چون کلمه فارسی تنوین عربی نمی گیرد بجای آن گاهی باید بکار برد . ممنون

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سپهر در ‫۵ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۹، ساعت ۰۴:۴۳ نوشته:

شعر حافظ جام جهان بین است .هر بار که در آن نظر کنی معنا و اشارتی تازه میابی .
این غزل هم چند وجه دارد. یک وجه آن خطاب به معشوقی زمینی است و در بیت اخر وقتی سخن از اشای راز به میان می آید ، ذهن به سوی سر و سری که عاشق و معشوق دارند می رود . وجه دیگر خطاب به شاه شجاع است . اما وجه دیگر که در تمام اشعار حافظ این وجه نیز وجود دارد ، وجه عرفانی آن است .
و اینجاست که حافظ رندی شگفت انگیزی فرموده .
با تغییر کوچکی در کلمات ردیف می توان به آن رازی که حافظ برای آن کلک زبانش را بریده ، دریافت.
اگر نکرد را به کرد تغییر دهید . راز حافظ و حضرت حق برملا خواهد شد.
البته هر وجه معنایی فقط چند بیت را به خود اختصاص می دهد . و منظور این حقیر ابیات 1و2و5 است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

کابِر در ‫۵ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۰، ساعت ۲۰:۵۲ نوشته:

فقط رضا..شرح حافظ با رضا لذت بخشه..‌ساده و روان و کامل

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۲۷ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۰۰:۲۰ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۴ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۵ شهریور ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۱۸ نوشته:

به راه عبور آن نگار زیبا، روی نهاده‌ام، افسوس که از این راه نگذشت.انتظار صد مهربانی داشتم، دریغ از یک نگاه!
۲- سیل اشکمان، از دلش دشمنی‌ را بیرون نکرد. آری! باران در سنگ خارا اثر نمی‌کند.
۳- بارالها! از آن رعنای گستاخ که از تیر آه عاشقان گوشه نشینش نمی‌ترسد، محافظت کن!
۴- دیشب از ناله‌های مشتاقانه‌ام، پرندگان و ماهی‌ها نخوابیدند، ولی دلبر گستاخم، بیدار هم نشد.
۵- اراده کردم چون شمع پیش پایش جان دهم، ولی او حتی مثل نسیم سحر هم گذر کوتاهی نکرد.
۶- با این همه، کدام انسان کم ذوق دل و بی‌هنری است که از برابر شمشیر عشقش پرهیز کند.
۷- آری قلم حافظ نیز در جمع مشتاقان تا ترک سر( تراشیده شدن) نکرد، راز تو را بازگو نکرد.
*ابیات شکایت یا افغان عاشقانه است، جز بیت۳ که شوق و شکایت آمیخته است و بیت ۶ که نهایت عشق خود را در جانبداری از دلبر بیان می‌کند
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

کریم حبیب نژاد بهتاش در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، جمعه ۱۸ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۸:۵۲ نوشته:

به نظر می رسد حافظ در بیت ششم با بهره مندی از صنعت جناس منظورش از «سپر کردن جان» ابزار دفاعی نباشد بلکه فدا کردن و سپری کردن و پایمال کردن جان در ره معشوق باشد. کما اینکه در بیت پنجم مردن چو شمع را در پای دوست شایسته دانسته نه دفاع از جان و حفظ آن.

مضافا اینکه جان در قفای تن است و تن را باید سپر جان کرد و جان ندادن برای دوست را بی کفایتی دانسته نه دفاع کردن از آن در قبال دوست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۳ اسفند ۱۴۰۱، ساعت ۰۵:۳۶ نوشته:

رو بر رهش نهادم و بر من گذر نکرد

صد لطف چشم داشتم و یک نظر نکرد

رو بر رهش نهادم یعنی چشم به راهش بودم اما آن یار بر من گذر نکرد و اگر هم گذر کرد بر‌من که صدها چشمداشتِ لطف و عنایت از وی داشتم حتی با یک نظرِ لطف نگاهی نکرد، بیت مربوط به دعاهای برآمده از ذهن و "منِ" انسان است که انسان با روی نهادن و عبادتهایی سطحی تقاضاهای بسیاری از خداوند دارد و اصولأ روی نهادنش به طمعِ برآورده شدنِ صدها خواسته مادی و یا طلب خیرِ دنیا و آخرت برای خود و دیگرانی ست که خودی هستند و طلبِ مرگ و ذلت و بدترین ها برای غیر خودی ها و دشمنان، اما خداوند هیچگونه وقعی به خواسته هایِ ریز و درشت چنین انسانهایی نگذاشته و حتی یک نظر هم توجهی به او و خواسته هایش نمی کند .

سیلِ سرشک ما زِ دلش کین به در نبرد

در سنگِ خاره قطره باران اثر نکرد

کین در اینجا به معنیِ خونخواهی آمده است ، پس‌انسانی که تعلقاتِ بسیاری به جهانِ مادی و حتی به اعتقاداتِ خود دارد هرقدر هم که زاری نموده و اشک بریزد در خداوند تاثیری ندارد به گونه ای که قطره هایِ باران در سنگِ خارا اثر می کند اما حتی سیلِ اشک نیز در برآورده شدنِ تمنا و دعاهایِ انسان کارگر نمی افتد و خداوند حتی یکی از آن صدها چشمداشتِ لطف را برآورده نمی کند و حتی آن اشک و زاری ها منجر به چشم پوشیِ خداوند از خونخواهی و بیرون رفتنِ کین از دلش نخواهد شد، به بیانِ دیگر خداوند قصدِ ریختنِ خونِ خویشتنِ توهمی انسان را دارد که چیزهایِ مادی و ذهنی و جمیع تعلقات را در دل و مرکز خود قرار داده و از آن چیزها توقعِ قرار و خوشبختی دارد اما سیلِ سرشک و آه و زاری نیز نمی تواند این کین یا خونخواهی را از دلِ او بیرون و از این کار باز داردش .

یا رب تو آن جوانِ دلاور نگاه دار

کز تیرِ آهِ گوشه نشینان حذر نکرد

پس حافظ دست به دعا بر داشته و از خداوند می خواهد تا آن جوانِ دلاور یا پهلوانی را که پای در راهِ عاشقی گذاشته است بر عهد و میثاق خود پابرجا نگه دارد ، در مصراع دوم گوشه نشینان کنایه از بزرگانی چون حافظ است که با غزل و ابیاتی که بسانِ تیرِ آه جوانان و دلاورانی را شکار و در جرگه عاشقان قرار می دهد ، پس خداوندا آن جوان و پهلوانی را که از تیرهایِ آه و نفسِ مسیحاییِ گوشه نشینی چون حافظ حذَر نمی کند و سپری در دست نگرفته و مقاومت نمی کند در راهِ عاشقی و بر عهد و پیمانش استوار بگردان، حافظ با این بیت علاوه بر انتقالِ مفهوم مورد نظر چگونه دعا گفتن را نیز به ما می آموزد.

ماهی و مرغ دوش ز افغانِ من نَخُفت

وان شوخ دیده بین که سر از خواب بر نکرد

خوابِ مرغان و ماهیان بسیار سطحی و سبک است و با کوچکترین صدایی از خواب می پرند، پس حافظ انسان هایی را که پس‌از شنیدنِ چند بیت و آه و نفس‌ِ حافظ بلافاصله از خوابِ ذهن بیدار شده و دیگر نمی خوابند همان مرغانی می نامد که خیالِ پرواز و عروج دارند و یا ماهیانی که خواب‌شان نیز عینِ بیداری ست و قصدِ شنا در بحرِ یکتایی را نموده اند، در مصراع دوم اما هستند بسیاری که نگرشِ شوخ و گستاخانه ای به هستی دارند و هرچه که حافظ و دیگر بزرگان فریاد برآورند نیز سر از خواب بلند نمی کنند و درواقع خود را به خواب می زنند.

می خواستم که میرمش اندر قدم چو شمع

او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد

وقتی خورشید بر آید شمع خواهد مرد و دیگر کاربردی ندارد، پس‌حافظ می‌فرماید او یا انسان عاشقی که در طلبِ آن یگانه خورشیدِ هستی ست و می خواهد تا شمعِ خویشتنِ متوهم و عقلِوجزوی را در راهِ قدومِ آن خورشید قربانی کند، این طلب و خواست البته که شرطِ اولیه عاشقی ست اما به تنهایی کفایت نمی کند، بلکه لازمه دمیدنِ خورشید، گذرِ همچون نسیمِ حضرتِ دوست است تا نسیمِ مسیحایی او گُلِ جانش را شکوفا کند و آنگاه است که خورشیدِ او نیز از مشرقِ درونش طلوع خواهد کرد.

جانا کدام سنگدلِ بی کفایت است

کو پیشِ زخمِ تیغِ تو جان را سپر نکرد

حافظ می‌فرماید با اوصافی که رفت اگر انسان همچنان از خوابِ سنگینِ خود بیدار نشود بسیار سنگدل و بی کفایت است، یعنی شایستگی بر دمیدنِ خورشیدِ درونش را ندارد و چنین بی کفایتی بجای اینکه جانِ تعلقات و خویشتنِ توهمیِ خود را سپر کند تا حضرت دوست با کین و خونخواهی آن جان را از میان بردارد، با دعاها و سیلِ اشک از خداوند می خواهد تا چنین جانی را مورد هدفِ تیر و تیغِ جان بخشِ خود قرار ندهد و حتی شوخ و گستاخانه برای افزودن و فربه کردنِ چنین جانی، روی بر راهش نهاده و دست به دعا بر می دارد.

کِلکِ زبان بریده حافظ در انجمن

با کس نگفت رازِ تو تا ترکِ سر نکرد

حافظ با شکسته نفسی اینچنین بیانِ شیوایی را کِلک و زبانِ الکن خوانده و می فرماید آن هنگام که حافظ ترکِ سر و جانِ ذهنی و توهمیِ خود را نمود و از درونِ عدم شده سخن گفت موفق به بیانِ حقیقتِ هستی و رازهایِ زندگی شد، یعنی با زبانِ سر و جان ذهنی که شمع است و دارایِ عقلِ جزوی، رازِ خورشید را نتوان که به بیان و لفظ در آورد ، البته که ترکِ سر کردن ایهامی هم به داستانِ حلاج دارد که چون افشای اسرارِ خداوند ‌کرد سرِ خود را بر باد داد و حافظ بیش از این راز را افشا نمی کند تا بهکسرنوشتِ او دچار نشود.

آن یار کز او گشت سرِ دار بلند جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جواد ضابط در ‫۳ سال و ۱ ماه قبل، چهارشنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۲، ساعت ۱۴:۵۱ نوشته:

به نظر من وزن مصرع دوم بیت اول دارای سکته است :

"صد لطف چشم داشتم و ؟ یک نظر نکرد"
پیشنهاد:

"صد‌لطف چشم داشتم او یک نظر نکرد"
تا نظر استادان چه باشد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱۱ ماه قبل، شنبه ۸ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۲۲ پاسخ داده:

مصرع دوم بیت اول با مکث اجباری بعد از لطف و چشم و میان کلمه داشتم همراه است و به زیبایی انتظار را تصویر می کند .

این از شاهکارهای حافظ است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر حافظ رهنورد در ‫۱ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۷ تیر ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۵۶ نوشته:

همچنان که وقتی باد به دیدار شمع می‌آید، خامش شدن شمع لاجرم است و به زبانی شمع می‌میرد؛ خواجه حافظ نیز در بیت پنجم می‌فرماید: گذر او مثل گذر نسیم بر شمع، جانم را از شوق می‌گیرد و این خوش است؛ اما او‌ خود گذری بر ما نمی‌کند.

بیت آخر نیز زاده‌ی ذهن رندی چون حافظ است

معنای تلویحی آن چنین است؛ ما که چنین بی‌پروا بر سنگدلی معشوق اعتراض می‌کنیم و علنی راز مگو را می‌گوییم (زبان بریده صفت کسانی‌ست که اسرار مگو را به زبان می‌آورند) ترک سر کرده‌ایم و از عقوبت باکی نداریم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱۱ ماه قبل، شنبه ۸ آذر ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۴۳ نوشته:

رو بر رَهَش نهادم و بر من گذر نکرد

صد لطف چشم داشتم و یک نظر نکرد

رویم را بر مسیر راهش نهادم اما در آن مسیر گذر نکرد .انتظار لطف از او داشتم ولی یک نگاه هم نکرد .

بازهم حکایت درد عاشقی است .گویا عاشق از بی اعتنایی معشوق شاکی است .

سیلِ سرشک ما ز دلش کین به در نَبُرد

در سنگِ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد

عاشق می پندارد معشوق کینه ای به دل دارد و می گوید اشک سیل وار من از دل معشوق کینه اش را نشست و نتوانست در آن دل سنگی مثل قطره باران اثر کند .

یا رب تو آن جوانِ دلاور نگاه‌دار

کز تیرِ آهِ گوشه‌نشینان حذر نکرد

ای خدا این جوان دلاور را محافظت کن هرچند که او از اثر آه گوشه نشینانی چون حافظ نترسید .

این کار از مرام حضرت حافظ است که در عین بی اعتنایی معشوق عیب پوشی می کند و او را دعا می نماید .

ماهی و مرغْ دوش ز افغانِ من نَخُفت

وان شوخْ‌دیده بین که سر از خواب برنکرد

و درد دل او ادامه می یابد .ماهی (موجود دریایی) و مرغ (پرنده در هوا ) دیشب از ناله های من نخوابیدند ولی آن معشوق با چشم فریبنده را ببین که (روی زمین) از خواب بیدار هم نشد .باز هم تصویری از بی اعتنایی.

می‌خواستم که میرَمَش اندر قدم چو شمع

او خود گذر به ما چو نسیمِ سحر نکرد

می خواستم مثل شمع که در برابر باد خاموش می شود در مسیرش جانم را فدا کنم اما او مثل نسیم سحر به سمت من گذر نکرد .

جانا کدام سنگدلِ بی‌کفایت است

کاو پیشِ زخمِ تیغِ تو جان را سپر نکرد؟

ای یار کدام سنگدل بی کفایت و بی لیاقتی است که در برابر شمشیر تو جان خود را سپر نکرد .سپر همه ضربه ها را به جان می خرد و حافظ می گوید عاشق باید جان خود را مثل سپری آماده هر بلائی از جانب معشوق بداند .

کِلکِ زبان‌بریدهٔ حافظ در انجمن

با کس نگفت رازِ تو تا تَرکِ سر نکرد

قلم زبان بریده حافظ در محفل تا زمانی که آماده جان سپاری نشد راز تو را آشکار نکرد . یعنی حالا که آماده جان سپاری برای توست رازت را آشکار خواهد کرد .قلم زبان بریده نیز قلم تراشیده برای نوشتن است .یعنی زبانش بریده ولی میتواند بنویسد و رازها را آشکار کند .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۱۳۹

تازه‌های نرم‌افزار گنجور