زهی ز مشرق طبع تو آفتاب خجل
که هر چه زاده این مشرقست بهتر ازوست
تواضعیست ز تو مشرقی وگرنه سپهر
فسرده غنچه پر گرد و خاک این مینوست
چو لب به شعرگشایی ز فیض شادابی
سخن بر آن لب مانند سبزه بر لب جوست
ز نوبهار ضمیر تو گوش را چون گل
هزار گونه طراوت برون ز رنگ و ز بوست
به تخم کاری طبع و به آبیاری فکر
چه احتیاج مرا وصف تو گل خودروست
سواد خط دهد از معنی تو نکهت مشک
مگر معانی رنگین تو گل شببوست
خیال زلف بتان هست در دل همه کس
چرا همین سخن دلکش تو عنبربوست
وفا شکوها صافی دلا ملک طبعا
غبار خاطرت از من بگوی تا ز چه روست
اگر فسردهزبانی ز غمز حرفی گفت
تو خود ندانی کان آب خانهزاد سبوست
زبان بنده و بد گفتن آسمان داند
که در قبیله نطقم هر آنچه هست نکوست
به راستی سخنم در زمانه مشهورست
وگر کجیست در آن تاب زلف و پیچش موست
در این حدیث دل پاک تو گواه منست
زهی به پاکدلی شهره نزد دشمن و دوست
فرشته خویا لعن خدا بر آن شیطان
که سرگردانی خوی تو از غوایت اوست
چو نقش کینه نفس در دلش گره بادا
که مغز تلخ همان به که پوسد اندرپوست
گر احمقی سخنی گفت منحرف چه شوی
شتاب بر اثر بانگ غول نانیکوست
نوای مجلس روحانیان چه میداند
شکمپرستی که همچو نای جمله گلوست
گرفتم آن که زبانم نوای عصیان زد
کریم را نه که عفو گناه عادت و خوست
دو بیت کلکم ازین پیش کرده بود انشا
برای حال من امروز آن دوبیت نکوست
ز دوستان به گناهی نمیتوان رنجید
کجی ز دوست پسندیده چون خم ابروست
دورنگی گل رعنا گناه گلشن نیست
گناه رنگ رزیهای آسمان دوروست
ولی به عذر تسلی نمیشود دل تو
بهل که خشک شوم همچو مشک اندرپوست
به خاکم ار گذری بعد از آن کنی معلوم
که از شمیم محبتپرست مرقد دوست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قطعه خطاب به شاعری با تخلص «مشرقی» است. فصیحی نخست با بازی با معنای «مشرق» طبع و سخن او را از خورشید برتر و خوشبوتر از مشک میشمارد. سپس از رنجش ممدوح گله میکند، بدگویی را کار سخنچینان نادان میداند و بر بدخواه نفرین میفرستد. در پایان از بزرگواری او بخشش میخواهد و میگوید اگر عذرش را نپذیرد، تا مرگ بر دوستی خود وفادار میماند و خاکش گواه محبت او خواهد بود.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو؛ خورشید از «مشرقِ» طبع تو شرمنده است، زیرا هر چه از این مشرق برمیخیزد از خورشید بهتر است. شاعر با تخلص ممدوح، «مشرقی»، بازی کرده است.
هوش مصنوعی: اینکه خود را «مشرقی» میخوانی از فروتنی توست؛ وگرنه آسمان در برابر بهشتِ طبع تو غنچهای پژمرده و غبارآلود بیش نیست.
هوش مصنوعی: وقتی لب به شعر میگشایی، از فراوانیِ تازگی، سخن بر لب تو مانند سبزه بر کنار جوی میروید.
هوش مصنوعی: از بهارِ اندیشهٔ تو، گوش مانند گل هزار گونه طراوت مییابد که از رنگ و بوی ظاهری فراتر است.
هوش مصنوعی: نیازی ندارم که با طبع بذر بکارم و با فکر آبیاری کنم؛ ستایش تو گلی خودرو است و خودبهخود بر زبان میآید.
هوش مصنوعی: سیاهی خطِ نوشته از معنای سخن تو بوی مشک میدهد؛ گویی معانی رنگین تو گل شببوست که در سیاهی شب خوشبو میشود.
هوش مصنوعی: خیال زلف زیبارویان در دل همه هست؛ پس چرا تنها سخن دلنشین تو بوی عنبر میدهد؟
هوش مصنوعی: ای باشکوه در وفا، ای پاکدل، ای فرشتهخو، بگو که چرا از من رنجیدهای و دلت غبار گرفته است.
هوش مصنوعی: اگر کسی سردزبان از سرِ سخنچینی حرفی زده است، خودت میدانی که آن سخن از درون خود او برآمده، همانگونه که آب از خود سبو تراوش میکند؛ پس به من ربطی ندارد.
هوش مصنوعی: آسمان گواه است که زبان من اهل بدگویی نیست، زیرا در خاندان سخن من هر چه هست نیکوست.
هوش مصنوعی: سخن من در روزگار به راستی مشهور است، و اگر کجیای در آن باشد، همچون پیچ و تاب زلف و موی، زیبایی است نه عیب.
هوش مصنوعی: در این ماجرا دل پاک تو گواه من است؛ آفرین بر تو که نزد دوست و دشمن به پاکدلی مشهوری.
هوش مصنوعی: ای فرشتهخو، لعنت خدا بر آن شیطانصفتی که برآشفتگی و دگرگونی خوی تو از گمراهکردن اوست.
هوش مصنوعی: بدخواه را نفرین میکند که نفسش چون نقش کینه در دلش گره بخورد؛ زیرا مغز تلخ همان بهتر که درون پوست بپوسد و بیرون نیاید.
هوش مصنوعی: اگر نادانی سخنی گفت، چرا از من رویگردان میشوی؟ شتافتن به دنبال بانگ غول گمراهکننده کار درستی نیست.
هوش مصنوعی: شکمپرستی که مانند نی سراسر گلوست، از نوای مجلس اهل معنا چه میفهمد؟
هوش مصنوعی: گیرم که زبان من به خطا و نافرمانی گشوده شده باشد؛ آیا عادت و خوی بزرگواران بخشیدن گناه نیست؟
هوش مصنوعی: قلم من پیش از این دو بیت سروده بود که امروز برای حال من بسیار بجاست.
هوش مصنوعی: نباید به سبب گناهی از دوستان رنجید؛ کجی از دوست همچون خمیدگی ابرو پسندیده است.
هوش مصنوعی: دورنگ بودن گل رعنا گناه گلستان نیست، بلکه گناه رنگرزی آسمان دورو است؛ یعنی خطای من کار تقدیر است نه خواست من.
هوش مصنوعی: اما اگر دل تو با عذرخواهی آرام نمیشود، بگذار مانند مشک درون نافهاش خشک شوم و بمیرم.
هوش مصنوعی: اگر پس از مرگم بر خاکم بگذری، از بوی خوش آن خواهی دانست که آرامگاه دوستی محبتپرست است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بِتا هلاک شود دوست در محبت دوست
که زندگانی او در هلاک بودن اوست
مرا جفا و وفای تو پیش یکسان است
که هر چه دوست پسندد به جای دوست نکوست
مرا و عشق تو گیتی به یک شکم زادهست
[...]
صباح بر سرم آمد خیالِ طلعتِ دوست
چنان نمود مثالم که خود معاینه اوست
خیال بین که مرا بر خیال میدارد
من آن نیام که بدانستمی خیال از دوست
چنان ز خویش برفتم که در تصرّفِ من
[...]
یکیست فاضل و دانا اصیل و پاک نسب
ولیک هیچ کسش در جهان ندارد دوست
یکیست ناکس و بد اصل و بد رگ و مردود
بهر کجا که رود صدهزارش نیکو گوست
سئوال کردم ازین سر ز پیر دانائی
[...]
درون، ز غیر بپرداز و ساز، خلوت دوست
که اوست، مغز حقیقت، برون از همه پوست
دویی میان تو و دوست هم ز توست، ار نی
به اتفاق دو عالم یکی است، با آن دوست
تو را نظر همگی بر خود است و آن هیچ است
[...]
فراغتیست مرا از جهان و هرچه در اوست
چه باک دارم از اندیشههای دشمن و دوست
مرا اگر چو سخن خلق در دهان گیرند
غریب نیست صدف دایماً پر از لولوست
کسی که از بد و نیک زمانه دست بشست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.