زهی فصیح زبانی که طبع نیر تو
فروغ پنجه خورشید فضل را نیروست
از آن به خسرو ثانی مخاطبی که مدام
دل تو آینه طوطیان شیرینگوست
مکش ز چرخ مقوس به زورمندی دست
کمان سست مددکار قوت بازوست
سمند رای ترا مهر نور پیشانیست
نجیب قدر ترا ماه کاسه زانوست
بر آسمان سخا همت بلند ترا
ترنج نیر اعظم به جای دستنبوست
مگر ریاض امل نوبهار دولت تست
که آفتاب قیامت درو گل خودروست
همیشه در خم ابروی شاهدان دارای
از آن کمان تو پیوسته چون خم ابروست
در آن چمن که صبا آه صبح خیزانست
گل چراغ ترا نکهت گل شب بوست
بهار عنبرسارا کم از خزان حناست
در آن چمن که بهار از خط تو غالیهبوست
کشیده صورتی امروز مانی قلمت
که بهترین رقم کارخانه مینوست
زمین قطعه تو قطعهای بود ز بهشت
درو معانی پیچیده پیچش گیسوست
نتایج قلمت تا به مجلس آمدهاند
مدار حرف بر آن شاهدان سلسله موست
به پاسداری ناموس خسروان سخنت
سریر سلطنت حسن را مهین بانوست
ز شمع جوهر فردست دوده قلمت
خطاست این که مرکب ز صمغ یا مازوست
قدی که جلوه گه بزم دوستانت نیست
چو نخل خشک سزاوار آتش هندوست
ز بحر نظم تو هر جالبی است سیرابست
همین لب قدح امروز تشنه لب جوست
دلم ز خوی تو نازکترست پنداری
که این دو برگ گل از نوبهار یک بر زوست
به این گمان که به نازک دلان سری داری
همیشه زخم دل غنچه مستعد رفوست
درین دوروز همانا شنیدهای که مرا
در آب دیده غباری ز گرد آن سرکوست
ز رهگذار تو بر خاطرم غباری نیست
ولی ملولم ازین دشمنان صحبت دوست
همه چو نرگس و گل خیره چشم و شاخچه بند
ولی ز سنگدلی رویشان چو آهن و روست
نهان چگونه توان داشت از تو رازی را
که همزبان لب دوستان دشمن خوست
کسی به همت من نسبت تمنا داد
که پست فطرتی آسمان ز همت اوست
به رنگ و بوی فریبم ز هوش برد و نگفت
که آن گل از چه نهال آن میازکدام سبوست
مرا بغیر خدا نیست خواهش از دگری
رجا بد است ز مردان اگر چه یک مرجوست
هزار مرتبه با دوست گفتهام غم خویش
ولی برابر دشمن نگفتهام با دوست
مرا کسی که ازین گفتگو به جوش آورد
چو آتشم نفس از بهر جانگدازی اوست
ولی گمان به کسی میبری ز دوری فکر
کزین گمان خطا همچو مشک بیآهوست
از آن چو شمع دم از نور میزند نفسم
که روشنایی چشمم ز نور دیده اوست
درین حکایت ازین بیشتر نمیپیچم
بدست پیچش بیجا اگرچه یک سر موست
نکردهای چو کمان پشت بر صف دشمن
به سهو تیرت اگر یک خطا کند معفوست
سخن ز طرز ادب دور اگر شود بپذیر
دماغ خانه ضعیف است از آن پریشان گوست
خطا به اصل خدنگ تو هر که نسبت داد
اگر گمان خطا هست در جبلت اوست
عروس طبع ترا با وجود این همه حسن
همیشه آینه فکر بر سر زانوست
در آن حریم که عریانی سخن عیبست
برهنه گویی من جرم پاک چشمی اوست
چو شهد لفظ ترا چاشنی بلند افتاد
سخن چو مغز ز شادی برون دوید از پوست
دلم چو لاله ز پیکان آبدار پرست
زبان چگونه نشانم به عذرخواهی دوست
گذار قافیه ز آمد شد سخن تنگست
ولی ز معنی رنگین دل قلم مملوست
چو غنچه زان نفسم تنگ میشود کامروز
جهان ز وسعت خلق تو نافه آهوست
سپهر منزلتا بیش ازین نمیگویم
که پیش رحم تو دریای رحمت آب وضوست
برابر کرمت هر چه کردهایم بدست
تو در برابر آن هر چه میکنی نیکوست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این متن به بیان گلایهها و پوزشهای خود میپردازد و از زیباییها و توانمندیهای دوستش سخن میگوید. او با تأکید بر استعداد و فضای کلامی دوستی که به او الهام میبخشد، خود را در برابر مشکلات و دشمنان میبیند. شاعر همچنین به احساسات عمیق خود نسبت به دوست و تأثیرات مثبت او بر زندگیاش اشاره میکند و در عین حال، از درد دلها و زخمهای ناشی از دوری و غمی که در دل دارد، مینالد. او با تصاویری زیبا و استعارههای مفهومی، عشق و احترامش را به دوستی که در واقع الهامبخش اوست، ابراز میکند و در نهایت به تلاش برای برقراری ارتباط عاطفی و معنوی تأکید میکند.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو ای سخنور فصیح که طبع روشنت به پرتو خورشیدِ فضل و دانش نیرو میبخشد.
هوش مصنوعی: از این رو به لقب «خسرو دوم» خوانده میشوی که دلت همواره آینهای است که طوطیانِ شیرینسخن در برابرش سخن میآموزند. طوطی را در برابر آینه سخن میآموختند و «شیرین» نیز به داستان خسرو و شیرین اشاره دارد.
هوش مصنوعی: به زور بازو دست به سوی آسمانِ خمیده دراز نکن و با او درنیفت، زیرا کمانِ سست خود یاور نیروی بازوی توست؛ یعنی چرخ در برابر تو ناتوان است و به کارت میآید.
هوش مصنوعی: خورشید همچون نشانِ روشنِ پیشانیِ اسبِ اندیشهٔ توست و ماه همچون کاسهٔ زانوی مرکبِ نجیبِ قدر و مقام تو.
هوش مصنوعی: همت بلند تو در آسمان بخشندگی چنان بزرگ است که خورشید برایش به جای ترنج و دستنبویی است که در دست میگیرند.
هوش مصنوعی: گویی باغ آرزوها از بهار دولت تو شکفته است، تا آنجا که خورشید قیامت در آن باغ گلی خودرو و بیارزش به شمار میآید.
هوش مصنوعی: تو همیشه در خم ابروی زیبارویان جای داری، زیرا کمانت پیوسته مانند خم ابروی آنان است.
هوش مصنوعی: در باغی که نسیم صبا از آه سحرخیزان پدید میآید، گلِ چراغِ تو بوی گل شببو دارد؛ یعنی شبزندهداری و چراغافروزی تو خوشبو و دلنشین است.
هوش مصنوعی: در باغی که بهارش از خط تو بوی غالیه گرفته است، بهارِ عنبرین از خزانِ حنایی هم کمارزشتر است.
هوش مصنوعی: امروز قلمِ تو که چون قلم مانی نقاش است، نقشی کشیده که بهترین نقشِ کارگاه بهشت است.
هوش مصنوعی: صفحهٔ قطعهٔ تو گویی پارهای از بهشت است و معانی باریک و پیچیده در آن مانند پیچ و تاب گیسوی زیبارویان است.
هوش مصنوعی: از وقتی زادههای قلم تو به مجلس آمدهاند، گفتوگوی همه بر گرد آن زیبارویانِ گیسوکمند میگردد.
هوش مصنوعی: سخن تو که نگهبان آبروی شاهان سخن است، بر تخت پادشاهی زیبایی بانوی بزرگ است.
هوش مصنوعی: دودهٔ مرکب قلم تو از شمعِ گوهری یگانه گرفته شده است؛ اشتباه است اگر کسی گمان کند مرکبش از صمغ و مازو ساخته شده است.
هوش مصنوعی: قامتی که در بزم دوستان تو جلوه نکند، مانند نخل خشکیده تنها سزاوار آتشِ مردهسوزانِ هندوان است.
هوش مصنوعی: از دریای شعر تو هر جویندهای سیراب شده است؛ تنها لب جام امروز مانند جویِ خشک تشنه مانده است. کنایه از اینکه شاعر خود از صحبت و بزم ممدوح بیبهره مانده است.
هوش مصنوعی: گویی دل من از خوی تو هم نازکتر است، چنانکه این دو مانند دو برگ گلی هستند که از یک شاخهٔ نوبهار روییدهاند.
هوش مصنوعی: به این امید که تو به نازکدلان مهر و توجهی داری، زخم دل غنچه همیشه آمادهٔ رفو و بهبود است.
هوش مصنوعی: گویا در این دو روز شنیدهای که در اشک چشم من غباری از گرد کوی تو هست؛ یعنی شنیدهای که از تو رنجیدهام.
هوش مصنوعی: از سوی تو هیچ کدورتی در دل من نیست، اما از این کسانی که دشمن همنشینی ما دوستان هستند ملول و دلگیرم.
هوش مصنوعی: این دشمنانِ دوستنما همه مانند نرگس و گل گستاخچشماند و به سخن شاخ و برگ میدهند. اما از سنگدلی، رویشان مانند آهن و روی سخت و بیشرم است.
هوش مصنوعی: چگونه میتوان رازی را از تو پنهان داشت، وقتی لب دوستان با دشمنخویان همزبان شده است؟ سخنچینان هر رازی را به تو میرسانند.
هوش مصنوعی: کسی به همت بلند من نسبت خواهش و طمع داد که همتش چنان پست است که فرومایگی آسمان از اوست.
هوش مصنوعی: آن سخنچین با رنگ و بوی فریبنده هوش از سرم برد و نگفت که آن گل از کدام نهال و آن می از کدام سبوست. یعنی اصل و منشأ سخنش را پنهان کرد.
هوش مصنوعی: من جز از خدا از هیچکس خواهشی ندارم. امید بستن به آدمیان بد است، هرچند کسی امیدگاه باشد.
هوش مصنوعی: هزار بار غم خود را با دوست گفتهام، اما هرگز آن را در حضور دشمن به دوست نگفتهام.
هوش مصنوعی: هر کس با این سخنان مرا به خشم و جوش آورد، نفسم مانند آتش برای گداختن جان او به کار میرود.
هوش مصنوعی: اما تو از سر دوراندیشیِ نابجا به کسی بدگمان شدهای که از این گمان خطا مانند مشکِ بیآهو، پاک و بیعیب است. «آهو» در اینجا به معنای عیب نیز هست.
هوش مصنوعی: نفسم مانند شمع از روشنی دم میزند، چون روشنایی چشم من از نور دیدهٔ اوست. یعنی آن کس عزیز و مایهٔ روشنی من است.
هوش مصنوعی: در این ماجرا بیش از این پیچ و تاب نمیدهم و درازش نمیکنم، هرچند پیچیدنِ بیجا به اندازهٔ سر مویی بیش نباشد.
هوش مصنوعی: تو هرگز مانند کمان در برابر صف دشمن پشت نکردهای. پس اگر تیرت یک بار از سر سهو خطا کند، بخشودنی است.
هوش مصنوعی: اگر سخنم از شیوهٔ ادب دور افتاد، بپذیر. خانهٔ دماغم ناتوان است و از این رو پریشان سخن میگویم.
هوش مصنوعی: هر کس خطا را به ذات تیر تو نسبت دهد، اگر خطایی هست در سرشت خود اوست.
هوش مصنوعی: عروسِ طبع تو با این همه زیبایی، همیشه آینهٔ اندیشه را بر زانو دارد. یعنی طبعت همواره در تأمل و خودنگری است.
هوش مصنوعی: در آن حریمی که بیپردهگویی عیب شمرده میشود، گناهِ بیپرده سخن گفتن من به گردن پاکچشمی اوست. گویا پاکیِ نگاه او مرا به صراحت واداشته است.
هوش مصنوعی: چون سخن تو مانند عسل شیرینی و چاشنی بلندی داشت، سخنِ من از شادی مانند مغز از پوست بیرون جهید.
هوش مصنوعی: دلم مانند لاله از پیکانهای تیز و آبدار پر است. با این حال چگونه زبانم را به عذرخواهی از دوست وادارم؟
هوش مصنوعی: راه قافیه برای رفتوآمد سخن تنگ است، اما دل قلم از معانی رنگین لبریز است.
هوش مصنوعی: نفسم مانند غنچه تنگ میشود، چون امروز جهان از گشادگی خُلق تو مانند نافهٔ آهو پر از بوی خوش است.
هوش مصنوعی: ای بلندمرتبه چون آسمان، بیش از این نمیگویم. در برابر بخشایش تو دریای رحمت به اندازهٔ آب وضویی است.
هوش مصنوعی: در برابر بزرگواری تو هرچه ما کردهایم بد است، و تو در برابر آن هرچه کنی نیکوست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بِتا هلاک شود دوست در محبت دوست
که زندگانی او در هلاک بودن اوست
مرا جفا و وفای تو پیش یکسان است
که هر چه دوست پسندد به جای دوست نکوست
مرا و عشق تو گیتی به یک شکم زادهست
[...]
صباح بر سرم آمد خیالِ طلعتِ دوست
چنان نمود مثالم که خود معاینه اوست
خیال بین که مرا بر خیال میدارد
من آن نیام که بدانستمی خیال از دوست
چنان ز خویش برفتم که در تصرّفِ من
[...]
یکیست فاضل و دانا اصیل و پاک نسب
ولیک هیچ کسش در جهان ندارد دوست
یکیست ناکس و بد اصل و بد رگ و مردود
بهر کجا که رود صدهزارش نیکو گوست
سئوال کردم ازین سر ز پیر دانائی
[...]
درون، ز غیر بپرداز و ساز، خلوت دوست
که اوست، مغز حقیقت، برون از همه پوست
دویی میان تو و دوست هم ز توست، ار نی
به اتفاق دو عالم یکی است، با آن دوست
تو را نظر همگی بر خود است و آن هیچ است
[...]
فراغتیست مرا از جهان و هرچه در اوست
چه باک دارم از اندیشههای دشمن و دوست
مرا اگر چو سخن خلق در دهان گیرند
غریب نیست صدف دایماً پر از لولوست
کسی که از بد و نیک زمانه دست بشست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.