حسرت مخمورم آخر مستی انشا میشود
تا قدح راهی است کز خمیازهام وامیشود
جز حیا موجی ندارد چشمهٔ آیینهام
گرد من چندان که روبی آب پیدا میشود
بس که دارد بینشانی پرده ناموس من
در نگین نامم چو بو در گل معما میشود
لب گشودن رشتهٔ اسرار یکتایی گسیخت
نسخه بیشیرازه چون شد معنی اجزا میشود
نسبت تشبیه غیر از خفت تنزیه نیست
شیشه میباید شکستن نشئه رسوا میشود
انفعال فطرت از کمظرفی ما روشن است
قطره کز دریا جدا شد ننگ دریا میشود
کامرانیهای دنیا کارگاه خودسریست
با فضولی طبع چون خو کرد مرزا میشود
پاس دل دارید کز پیچ و خم این کوهسار
نشئه بیپرواست اما کار مینا میشود
پردهٔ فانوس میباشد شریک نور شمع
جسم در خورد صفای دل مصفا میشود
نوبت موی سفید است از امل غافل مباش
صبح چون گل کرد حشر آرزوها میشود
نقش نیرنگ جهان را جز فنا نقاش نیست
این بناها چون حباب از سیل برپا میشود
حسن سعی، آیینه روشن میکند انجام را
ریشهٔ تاک است کآخر موج صهبا میشود
زاهد از دل شوق تسبیح سلیمانی برآر
ای ز معنی بیخبر دین تو دنیا میشود
تنگی آفاق تا دل، دقت اوهام تست
از غبارت هرچه گردد پاک، صحرا میشود
خلق را رو بر قفا صبح قیامت دیدنیست
دی نمایانست زان روزی که فردا میشود
بس که مضمونهای مکتوب محبت نازک است
خطش از برگشتن قاصد چلیپا میشود
زبن ندامتخانه بیرون رفتنت دشوار نیست
هرقدر دستی که میسایی به هم پا میشود
کرد بیدل گفتگو ما را ز تمکین منفعل
قلقل آخر سرنگونیهای مینا میشود



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: بیدل در این غزل از حسرت، حیا و بینشانیِ خود آغاز میکند و نشان میدهد که سخن گفتن و مانند کردنِ حق، وحدت را به پراکندگی و کثرت میکشاند. سپس از ناپایداری جهان، فرارسیدنِ پیری، دنیاپرستیِ زاهد و لزوم نگه داشتن دل سخن میگوید. در پایان باز به همان مضمون بازمیگردد که گفتار، وقار را از میان میبرد، همانگونه که قلقلِ صراحی نشانهٔ واژگون شدنِ آن است.
هوش مصنوعی: حسرت و تشنگی من که خمارم، سرانجام خودش مستی میآفریند؛ زیرا دهانِ خمیازهام مانند دهانِ جام باز میشود و راهی برای قدح میگشاید. یعنی خودِ اشتیاق جای باده را میگیرد.
هوش مصنوعی: چشمهٔ آیینهٔ وجود من جز موجِ شرم و حیا ندارد؛ هرچه غبار مرا بروبی، آب (آبِ شرم و صفا) نمایان میشود.
هوش مصنوعی: پردهٔ آبروی من چنان در بینشانی است که نامم بر نگین مانند بو در گل پنهان و چون معما میشود؛ یعنی نام و نشانم پیدا نیست.
هوش مصنوعی: به سخن گشودنِ لب، رشتهٔ رازهای یگانگی را پاره کرد؛ همانگونه که کتابی که شیرازهاش از هم برود، معنایش پراکنده و چندپاره میشود. یعنی گفتن، وحدت را به کثرت میکشاند.
هوش مصنوعی: مانند کردنِ حق به چیزها جز خوار کردنِ پاکی و بیمانندی او نیست؛ باید شیشهٔ صورت را شکست، وگرنه مستیِ معنا در ظرف تنگ رسوا میشود.
هوش مصنوعی: شرمندگی آفرینش از کمظرفیِ ما آشکار است؛ قطرهای که از دریا جدا شود مایهٔ ننگ دریا میشود.
هوش مصنوعی: کامیابیهای دنیا کارگاهِ خودسری و خودپسندی است؛ طبع که به زیادهخواهی و فضولی عادت کند، خود را بزرگ و ارباب میپندارد.
هوش مصنوعی: مراقب دل باشید، چون در پیچ و خم این کوهستانِ دنیا، مستی بیپرواست ولی کارِ شیشهٔ نازک (دل) تمام میشود و میشکند.
هوش مصنوعی: پردهٔ فانوس در روشنیِ شمع شریک میشود؛ تن نیز به اندازهٔ صفای دل پاک و روشن میگردد.
هوش مصنوعی: اکنون نوبتِ موی سپید و پیری است؛ از فریب آرزو غافل مباش، زیرا وقتی صبحِ پیری بدمد، روز رستاخیز و حسابِ آرزوها فرا میرسد.
هوش مصنوعی: نقشهای فریبندهٔ جهان را جز نیستی نقاشی نیست؛ این بناها مانند حباب از سیل برپا میشوند و زود از میان میروند.
هوش مصنوعی: کوشش نیکو آیینهٔ سرانجام را روشن میکند؛ همان ریشهٔ تاک است که در پایان به موجِ شراب بدل میشود.
هوش مصنوعی: ای زاهد، آرزوی تسبیحِ گرانبها و شاهانه را از دل بیرون کن؛ ای بیخبر از حقیقت، با این دلبستگی دینِ تو به دنیا بدل میشود.
هوش مصنوعی: تنگ دیدنِ جهان تا دل، از باریکاندیشی و پندارهای توست؛ هرچه از غبارِ وجود تو پاک شود، به صحرایی گسترده بدل میشود.
هوش مصنوعی: در صبح قیامت دیدنی است که مردم رو به پشت سر دارند؛ از آن روزی که فردا میرسد، دیروز و کردههای گذشته آشکار میشود.
هوش مصنوعی: مضمونهای نامهٔ عشق چنان نازک است که با بازگشتنِ پیک، خطِ نامه درهم و چلیپا میشود.
هوش مصنوعی: بیرون رفتن از این خانهٔ پشیمانی دشوار نیست؛ هر قدر از پشیمانی دست بر دست بمالی، همان دست به پا بدل میشود و راه رفتن را فراهم میکند.
هوش مصنوعی: ای بیدل، سخن گفتن ما را از وقار و آرامش خود شرمنده کرد؛ چنانکه صدای قلقلِ صراحی سرانجام از سرنگون شدنِ آن است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای که تو دلتنگی، از گریه دلت وامیشود
تنگنای عشق زین خمخانه صحرا میشود
هر کرا توفیق عیبِخویشبینی دادهاند
بعد مردن بر مزارش کور بینا میشود
بسترم برداشت موج از استخوان پهلویم
[...]
عیب پاکان زود بر مردم هویدا میشود
در میان شیر خالص موی رسوا میشود
زشت در سلک نکویان مینماید زشتتر
پای طاوس از پر طاوس رسوا میشود
میکند خلق بزرگان در هواخواهان اثر
[...]
قامتش چون از بهار جلوه رعنا می شود
چون گل خمیازه آغوش نظر وا می شود
گر نسازد زلف آهم را جنون مشاطه گی
در گلوی من نفس زنجیر سودا می شود
از کلاهم گل کند برگ خزان و نوبهار
[...]
دل ز بیداد غم خوبان مصفا میشود
از غبار راه یوسف، کور بینا میشود
از تو زیبا مینماید دل به هر نوعی بری
عشوهگر با ناز همراه است رعنا میشود
آنچه من در گریهٔ خود دیدهام از روی تو
[...]
دل دگر از یاد سروی گریه پیرا میشود
باز کار اشک چون فواره بالا میشود
گر نمایی جلوه چشم داغ بینا میشود
ور بپرسی حال طفل اشک گویا میشود
همچو یعقوبم رسد آن نور چشم آخر به داد
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.