ای سروِ گلاندامِ من، ای نخلِ برومند؛
ای تلخکنِ کامِ من، ای ماهِ شکرخند
ای مرغ دلم فاخته و، نخل قدت سرو؛
وی طایر روحم مگس و، شهد لبت قند
ای روی تو باغی، که جهان کرده معطر؛
وی موی تو زاغی، که ز من برده جگربند
ای دل ز تو در بند، چو یوسف ز برادر؛
وی جان به تو خرسند، چو یعقوب به فرزند
ای دیدهٔ تارم، به تماشای تو روشن؛
وی خاطر زارم، به تمنای تو خرسند!
هر شب بُوَدَم آمدن بوی تو اَرمان؛
هر روز بُوَد آمدنم سوی تو اروند
چون گل، رخت از تاب می افروخته تا کی؟!
چون لاله، دل از داغ توام سوخته تا چند؟!
شد عمر و، شب هجر تو را روزنه؛ گویی
دارد ز درازای به سر زلف تو پیوند
آیا بُوَد آن روز که آیی به سرایم
سایه به سر اندازیام ای سرو برومند؟!
نازانتر از ارباب عمایم، که شتابان
هر جمعه خرامند به ایوان خداوند!
دارای عجم، مملکتآرای کی و جم
گردنزنِ بیدادگران، دادگرِ زند
قاآنِ ملکجاه، فلکگاه، ولیخواه
خاقانِ کریماسم کَرَمرسم عدوبند!
ای خسرو ایران، سر و سرخیل دلیران؛،
در بیشهٔ شیران، تویی امروز ظفرمند!
آن بردهٔ هندی است، بر ایوان تو کیوان؛
کاعدای تو را طشت ز بام فلک افگند!
برجیس، ز تنویر ضمیر تو منور؛
هم تیر، ز تدبیر دبیر تو هنرمند!
در عیش تو، ناهید یکی چنگی، قوال؛
از جیش تو بهرام، یکی ترک صدقبند!
مه، در صف پیکان تو، پیکیست فلکسِیر؛
خور، در کف غلمان تو، جامی است مِیْآگند
بس گلبنِ انصاف، که لطف تو ز سر کشت؛
بس خاربُنِ ظلم، که عدلِ تو ز بُن کند!
جمعند کنون، بر درت از منعم و مفلس؛
دست کرمت بس که زر و سیم پراگند
دل در بر احباب تو، کاوهست و صفاهان؛
جان در تن اعدای تو، ضحاک و دماوند
ای در روش داد و دهش، چشمی و گوشی
نادیده و نشنیده خدیوی به تو مانند!
داغیست مرا بر دل و، بس داغ جگرسوز؛
دردیست مرا در دل و، بس دردِ زبانبند!
رحم تو که عام است، شفیع آرم و گویم
کآمد ز ادب دور به شاهان ز گدا پند!
اَلمِنَة لِلّٰه، که سی سال شد اکنون؛
ایران شده از داد تو چون دامنِ الوند
هر رشته که بگسست ز بیداد حریفان
داد ای عجب آن را دم شمشیر تو پیوند
از عدل تو، ایران، همه در امن و امان است؛
خورشید تو تا سایه بر این مملکت افگند
از خطهٔ کرمان، همه تا دجلهٔ بغداد،
وز ساحل عمّان، همه تا ساحَتِ دربند
بیچاره صفاهان، که یکی گرگ در آنجا
چوپان شده، امسال بُوَد سال ده و اند
شد سُخرهٔ دونان، به غلط شَحنهٔ یونان؛
شد سفلهٔ گرگان، به خطا میر سمرقند
از بیم تو وز رحم تو، هر ساله به دربار
با گریهٔ تلخ آمده، رفته به شکرخند
هر چند که آن نیست که او را نشناسی
اما ز پدر نیست فزون دانشِ فرزند
ابلیس، شنیدی که چهها کرد به آدم؟!
هم باخت به او شعبده، هم داد به او پند!
چون دید که بر بوالبشر از وسوسه ره نیست؛
آخر ز بهشتش به در آورد به سوگند
از مِحنَتِ محکوم، هم آخر خبرش پُرس؛
خشنودیِ حُکّام ز انصاف تو تا چند؟!
داد است، نه بیداد که یک چند بُوَد نیز
حاکم ز تو غمناک و رعیت ز تو خرسند
از شهر دگر، گرچه ندارم خبر اما
از رایحه خود رند شناسد تره از رند
زنهار، به دزدی دله، یک قافله مسپار؛
لِلّٰه، به گرگی یله رنجِ گله مپسند!
تا هست حریفِ شهِ کابل، شهِ زابل؛
تا هست ردیفِ مَهِ بهمن مَهِ اسفند
بر نارِ خلیلت، چو بر آبِ حیوان خضر؛
بر آب حسودت، چو به نار سقر اسپند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: قصیده با غزلی عاشقانه در وصف معشوق و رنج هجران آغاز میشود و سپس به مدح کریمخان زند میرسد: دادگری، بخشش، شکوه آسمانی و امنیتی که سی سال در سراسر ایران برقرار کرده است. در بخش دوم شاعر با پوزش از جسارت، از حاکم اصفهان شکایت میکند که مانند گرگی ده و چند سال چوپان مردم شده است. به گفتهٔ او این حاکم هر سال با گریه و سوگند، مانند ابلیس در فریب آدم، بخشش شاه را میگیرد. شاعر از شاه میخواهد به رنج رعیت بنگرد و گله را به گرگ نسپارد، و قصیده را با دعای جاودانگی برای شاه و نابودی حسودانش به پایان میبرد.
هوش مصنوعی: شاعر معشوق را خطاب میکند: ای سرو گلاندام و نخل پربار من، ای که کام مرا تلخ میکنی، ای ماهی که لبخندت شیرین است.
هوش مصنوعی: دلِ من مانند فاخته است و قامت تو مانند سرو که فاخته بر آن مینشیند. روحم مانند مگس است و لبت مانند قند که مگس گرد آن میگردد.
هوش مصنوعی: چهرهٔ تو باغی است که جهان را خوشبو کرده است و موی سیاهت زاغی است که جگرگوشه و دل مرا ربوده است.
هوش مصنوعی: دلم به دست تو گرفتار است، همانگونه که یوسف به دست برادرانش گرفتار شد. جانم به تو خشنود است، همانگونه که یعقوب به فرزندش دلخوش بود.
هوش مصنوعی: چشم تاریک من با دیدن تو روشن میشود و دل زار من با آرزوی تو آرام و خشنود است.
هوش مصنوعی: هر شب آرزویم این است که بوی تو به من برسد و هر روز کارم این است که به سوی تو بیایم.
هوش مصنوعی: تا کی چهرهات از گرمای شراب مانند گل برافروخته است و تا چند دل من مانند لاله از داغ عشق تو بسوزد؟
هوش مصنوعی: عمرم به پایان رسید و شب جدایی از تو روزنی به سپیده ندارد. گویی این شب از درازی به سر زلف بلند تو پیوسته است.
هوش مصنوعی: آیا روزی میرسد که تو به خانهٔ من بیایی و ای سرو بلندقامت، سایهات را بر سر من بیندازی؟
هوش مصنوعی: آرزو دارد معشوق با نازی بیشتر از نازِ دستارداران بیاید، همان کسانی که هر جمعه شتابان به درگاه خداوندگار میروند. این بیت پلی است از غزلِ آغاز به مدح پادشاه.
هوش مصنوعی: آن خداوندگار، فرمانروای ایران است که مُلک کیانیان و جمشید را آراسته، گردن ستمگران را میزند و دادگرِ خاندان زند است.
هوش مصنوعی: او پادشاهی است با شکوه فرشتگان و جایگاهی به بلندی آسمان، دوستدار اولیاست؛ خاقانی است که نامش «کریم» و آیینش بخشندگی است و دشمنان را در بند میکند.
هوش مصنوعی: ای پادشاه ایران و سرور و پیشوای دلیران، امروز در میان شیرمردان تو پیروزمند هستی.
هوش مصنوعی: کیوان بر بام کاخ تو مانند غلامی سیاهچهره و هندی است که طشت رسوایی دشمنانت را از بام آسمان فرو انداخته است.
هوش مصنوعی: سیارهٔ برجیس از روشنی اندیشهٔ تو نور گرفته است و سیارهٔ تیر، که ستارهٔ دبیران است، هنر خود را از تدبیر دبیر تو آموخته است.
هوش مصنوعی: در بزم تو ناهید یکی از چنگنوازان و آوازخوانان است و بهرام یکی از سربازان ترکِ صفآرای لشکر توست.
هوش مصنوعی: ماه در میان پیکهای تو پیکی است که در آسمان میگردد و خورشید در دست غلامان تو جامی پر از شراب است.
هوش مصنوعی: لطف تو بسیار بوتهٔ گل انصاف کاشته و عدل تو بسیار بوتهٔ خار ستم را از ریشه کنده است.
هوش مصنوعی: توانگر و تهیدست اکنون بر درگاه تو گرد آمدهاند، زیرا دست بخشندهٔ تو بسیار زر و سیم پراکنده است.
هوش مصنوعی: دل دوستان تو مانند کاوه در اصفهان شاد و پیروز است، و جان دشمنانت در تنشان مانند ضحاکِ زندانی در کوه دماوند گرفتار است.
هوش مصنوعی: ای که در دادگری و بخشش هیچ چشمی پادشاهی مانند تو ندیده و هیچ گوشی مانند تو نشنیده است.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید داغی جگرسوز بر دل دارم و دردی در دلم هست که زبانم را از گفتن بسته است.
هوش مصنوعی: رحمت همگانی تو را شفیع میکنم و میگویم: میدانم که پند دادنِ گدا به پادشاه دور از ادب است.
هوش مصنوعی: خدا را سپاس که اکنون سی سال است ایران از دادگری تو مانند دامنهٔ کوه الوند سرسبز و آباد شده است.
هوش مصنوعی: شگفتا که هر رشتهای که ستم رقیبان و مدعیان پاره کرده بود، لبهٔ شمشیر تو آن را دوباره به هم پیوند داد.
هوش مصنوعی: از وقتی خورشید وجود تو بر این سرزمین سایه افکنده، همهٔ ایران از عدل تو در امنیت و آرامش است.
هوش مصنوعی: این امنیت از سرزمین کرمان تا دجلهٔ بغداد و از کرانهٔ دریای عمان تا دربند را فراگرفته است.
هوش مصنوعی: اما بیچاره اصفهان که اکنون ده و چند سال است گرگی در آنجا چوپان شده است، یعنی حاکمی ستمگر بر مردمش گماشته شده است.
هوش مصنوعی: آدمی که بازیچهٔ فرومایگان بود به اشتباه داروغهٔ یونان شد و فرومایهای از گرگان به خطا امیر سمرقند شد. مقصود این است که نالایقی به ناحق به فرمانروایی رسیده است.
هوش مصنوعی: این حاکم هر سال از ترس تو و به امید رحم تو با گریهٔ تلخ به دربار آمده و با لبخند و بخشوده بازگشته است.
هوش مصنوعی: البته چنین نیست که تو او را نشناسی، و دانش فرزند هرگز از دانش پدر بیشتر نیست؛ یعنی من ادعا نمیکنم که از تو داناترم.
هوش مصنوعی: شنیدهای که ابلیس با آدم چه کرد؟ هم او را با نیرنگ فریب داد و هم به ظاهر به او پند داد.
هوش مصنوعی: وقتی دید با وسوسه نمیتواند بر آدم چیره شود، سرانجام با سوگند دروغ او را از بهشت بیرون کشاند. منظور این است که آن حاکم نیز با سوگند و نیرنگ شاه را فریب میدهد.
هوش مصنوعی: سرانجام از رنج مردمِ زیردست هم خبری بگیر. تا کی باید فقط حاکمان از انصاف تو خشنود باشند؟
هوش مصنوعی: این دادگری است، نه ستم، که مدتی هم حاکم از تو غمگین باشد و مردم از تو خشنود.
هوش مصنوعی: هرچند از شهرهای دیگر خبر ندارم، رندِ زیرک از بوی کار، رند دیگر را میشناسد؛ یعنی حال آن حاکم برای من آشکار است.
هوش مصنوعی: زنهار که کاروانی را به دزدی حریص نسپاری و تو را به خدا روا مدار که گرگی رها و بیمهار گله را آزار دهد.
هوش مصنوعی: تا وقتی شاه کابل هماورد شاه زابل است و تا وقتی ماه اسفند پس از ماه بهمن میآید، یعنی تا جهان پابرجاست.
هوش مصنوعی: دعا میکند که آتش برای تو مانند آتش ابراهیم بیآزار و چون آب حیات برای خضر جانبخش باشد، و آب برای حسود تو مانند آتش دوزخ برای اسپند سوزان باشد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای آن که جز از شعر و غزل هیچ نخوانی
هرگز نکنی سیر دل از تُنبُل و ترفند
زیبا بود ار مرو بنازد به کسایی
چونان که جهان جمله به استاد سمرقند
گویند نخستین سخن از نامه پازند
آنست که با مردم بد اصل مپیوند
اَلمِنهٔ لله که به اقبال خداوند
شادند چه بیگانه و چه خویش و چه پیوند
المِنهٔ لله که مرا زهرهٔ آن است
کایم گه و بیگاه بهنزدیک خداوند
المنهٔ لِلّه که هم آخر بِبَر آمد
[...]
از قصه دوشینه من تا که خداوند
آگاه شود میبسرایم سخنی چند
دوشینه مرا انده آن نامده فرزند
بربست به صد بند و فرو داشت به صد بند
تا صبح به من خیل خیالات فرستاد
[...]
لطف ملک العرش به من سایه برافکند
تا بر دل گم بوده مرا کرد خداوند
دل گفت له الحمد که بگذشتم از آن خوف
جان گفت له الفضل که وارستم ازین بند
چون کار دلم ساخته شد ساختم از خود
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.