ای ساربان منزل مکن جز در دیار یار من
تا یک زمان زاری کنم بر رَبع و اَطلال و دِمَن
رَبع از دلم پرخون کنم خاک دمن گلگون کنم
اطلال را جیحون کنم از آب چشم خویشتن
از روی یار خرگهی ایوان همی بینم تهی
وز قد آن سرو سهی خالی همی بینم چمن
بر جای رطل و جام می، گوران نهادهستند پی
بر جای چنگ و نای و نی آواز زاغ است و زغن
از خیمه تا سُعدا بشد وَز حجره تا سَلما بشد
وز حجله تا لیلا بشد گویی بشد جانم ز تن
نتوان گذشت از منزلی کانجا نیفتد مشکلی
از قصهٔ سنگین دلی نوشین لبی سیمین ذقن
آنجا که بود آن دلستان با دوستان در بوستان
شدگرگ و روبه را مکان شد کوف و کرکس را وطن
ابرست بر جای قمر زهرست بر جای شکر
سنگ است بر جای گهر خارست بر جای سمن
آری چو پیش آید قضا مُروا شود چون مُرغُوا
جای شجر گیرد گیا جای طرب گیرد شجن
کاخی که دیدم چون ارم خرمتر از روی صنم
دیوار او بینم بِخَم مانندهٔ پشت شمن
تمثالهای بوالعجب حال آوریده بیسبب
گویی دریدند ای عجب بر تن ز حسرت پیرهن
زین سانکه چرخ نیلگون کرد این سراها را نگون
دَیّار کی گردد کنون گرد دیار یار من
یاری به رخ چون ارغوان حوری به تن چون پرنیان
سروی به لب چون ناردان ماهی به قد چون نارون
نیرنگ چشم او فره، بر سیمش از عنبر زره
زلفش همه بند و گره، جعدش همه چین و شکن
تا از بر من دور شد، دل در برم رنجور شد
مشکم همه کافور شد، شمشاد من شد نسترن
از هجر او سرگشتهام، تخم صبوری کشتهام
مانند مرغی گشتهام بریان شده بر بابزن
اندر بیابان سها کرده عنان دل رها
در دل نهیب اژدها در سر خیال اهرمن
گه با پلنگان در کمر، گه با گوزنان در شمر
گه از رفیقان قمر، گه از ندیمان پرن
پیوسته از چشم و دلم در آب و آتش منزلم
بر بی سرا کی محملم در کوه و صحرا گامزن
هامون گذار و کوهوش دل بر تحمل کرده خوش
تا روز هر شب بارکش هر روز تا شب خارکن
چون باد و چون آتش روان درکوه و در وادی دوان
چون آتش و خاک گران در کوهسار و در عطن
سیاره در آهنگ او حیران ز بس نیرنگ او
در تاختن فرسنگ او از حد طائف تاختن
گردون پلاسش بافته، اختر زمامش تافته
وز دست و پایش یافته روی زمین شکل مجن
بر پشت او مرقد مرا، وز کام او سؤدد مرا
من قاصد و مقصد مرا درگاه صدر انجمن
دین محمد را شرف اصل شریعت را کنف
باقی بدو نام سلف راضی ازو خلق زمن
بوطاهر طاهرنسب نامش سعادت را سبب
پیرایهٔ فضل و ادب سرمایهٔ عقل و فطن
آن کامکار محتمل نیکوخصال نیکدل
شادی به طبعش متصل رادی به دستش مقترن
او را مسیر مهر و کین او را مسلم تخت و زین
او را ثناگر ملک و دین او را دعاگو مرد و زن
هنگام نفع و فایده افزون ز معن زائده
روز نوال و مائده افزون ز سیف ذویزن
از غایت اکرام او وز منت انعام او
شد در خراسان نام او چون نام تُبٌع در یمن
آزادگان با برگ و ساز از نعمت او سرفراز
از حد ایران تا حجاز از مرز توران تا عدن
اسرار او صافی شده از باطل و از بیهده
کردار او بیشعبده گفتار او بیزرق و فن
دستش گه رفع قلم حد است بر دفع ستم
در ملک از او نفع نعم در دهر از او نفی فتن
آن کس که او را آورید آورد لطف جان پدید
ایزد توگویی آفرید از جان پاک او را بدن
ای راه و رسمت خسروی ای نظم و نثرت معنوی
ای حزم و عزم تو قوی ای خلق و خُلق تو حسن
ای در شرف مانند آن کامد ز صنع غیبدان
در دشت تیه از آسمان بر قوم او سلوی و من
کلکی که در دستت بود نشگفت اگر معجز شود
چون از کف موسی رود چوبی بیوبارد رسن
ابری است او با منفعت باران او از مصلحت
گویی دهن شد مملکت او چون زبان شد در دهن
وصاف تو هر خاطری، مداح تو هر شاعری
بر گردن هر زایری از برّ تو بار منن
آنکس که بر هر کشوری بگماشت دانا داوری
چون تو نبیند دیگری در کدخدایی موتمن
از اهتمام عقل تو وز احتمال فضل تو
اندر جناب عدل تو صعوه شده چون کرگدن
هر دشمنی کاندر جهان کاو مر تو را کرد امتحان
انداخت او را آسمان از امتحان اندر محن
هر کس که با تو سرکشد گردون بر او خنجر کشد
خمری که از دن برکشد دردی بود آغاز دن
هر غزو را پیمان نهی بر جایکفر ایمان نهی
سی پارهٔ قرآن نهی در هند بر جای وثن
اعمال را والی کنی کار هدی عالی کنی
هندوستان خالیکنی از بتکده وز برهمن
گر غایبم ور حاضرم از نعمت تو شاکرم
فکر تو اندر خاطرم افزون ز وهم است و ز ظن
هرکاو امان خواهد زتو یا نام و نان خواهد زتو
حاجت چنان خواهد ز تو چون کودک از مادر لبن
مدح تو بنگارم همی شکر تو بگزارم همی
وز فر تو دارم همی تن بیالم دل بیحزن
مشمر ز طبع من زلل مشناس در شعرم خلل
گر من ز ربع و از طَلَلْ در مدح تو گویم سخن
نغز و بدیع است این نمط در دُرج بیسهو و غلط
زان سان که در دُرج و سقط یاقوت و درّ مختزن
تا ماه نیسان بر رزان بندد حلی باد وزان
گردد به ایام خزان بر بوستان کرباس تن
بادت بقای سرمدی امروز تو خوشتر زدی
میران به امرت مقتدی حران به برت مرتهن
گاه بقا گفته فلک با بخت تو مالی و لک
تا حشر تا دیده ملک بیگردن بختت رسن
کیوان زچرخ هفتمین در زیر پای تو زمین
کوثر زفردوس برین در پیش دست تو لگن
فرمانبر تو انس و جان در شهر مرو شاهجان
وز نعمت تو شادمان آل رسول و بوالحسن
فرمان تو نفع بلا عمرت موبد در علا
تا نَفی را گویند لا تا جَزم را گویند لَن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به بیان احساسات عمیق خود از دوری یار و هجران میپردازد. او از ویرانی و نابودی زیباییها میگوید و به تصویر میکشد که چگونه دیار یار، به دلیل فراق، بیروح و خالی شده است. شاعر با تصاویری از طبیعت و توازنهای آن، غم و اندوه دل خود را بروز میدهد و یاری زیبا را توصیف میکند که در غیابش زندگی بیمعنا و بیهویت است. همچنین به ویژگیهای یک فرمانروای نیکو و عادل میپردازد که فضایل و ویژگیهایش باعث خوشبختی و امنیت مردمش میباشد. این شعر در نهایت به امید و شکرگزاری از نعمتهای وجود چنین شخصی ختم میشود و ارتباط شاعر با یارش و همزمانی آن با زحمات زندگی را به تصویر میکشد.
هوش مصنوعی: ای ساربان، جز در سرزمین یار من فرود نیا تا لحظهای بر خانه و ویرانهها و نشانههای بازمانده از منزل او زاری کنم.
هوش مصنوعی: خانهٔ یار را از خون دلم پر میکنم، خاک نشانههای منزل را سرخرنگ میسازم و از اشک چشمم ویرانهها را مانند رود جیحون میکنم.
هوش مصنوعی: ایوان را از چهرهٔ یار خیمهنشین خالی میبینم و باغ را از قامت آن سرو راستقامت تهی.
هوش مصنوعی: به جای پیمانه و جام شراب، گورخران در آنجا جای پا گذاشتهاند و به جای آواز چنگ و نای، صدای زاغ و زغن به گوش میرسد.
هوش مصنوعی: معشوقانی چون سُعدا و سلما و لیلا از خیمه و حجره و حجله رفتهاند و رفتنشان چنان است که گویی جان از تنم بیرون رفته است.
هوش مصنوعی: از هیچ منزلی نمیتوان گذشت مگر آنکه در آنجا از ماجرای معشوقی سنگدل، شیرینلب و سیمینچانه گرفتاری و رنجی پیش آید.
هوش مصنوعی: جایی که آن دلبر با دوستانش در باغ بود، اکنون جایگاه گرگ و روباه و خانهٔ جغد و کرکس شده است.
هوش مصنوعی: به جای ماه ابر نشسته، به جای شکر زهر، به جای گوهر سنگ و به جای گل سمن خار؛ یعنی همهچیز زیبا به ضدش بدل شده است.
هوش مصنوعی: آری، هنگامی که تقدیر فرا رسد، فال نیک به فال بد بدل میشود، گیاه هرز جای درخت را میگیرد و اندوه جای شادی را.
هوش مصنوعی: کاخی را که مانند باغ ارم و شادتر از چهرهٔ بت دیده بودم، اکنون دیوارش را مانند پشت بتپرستی که در سجده است خمیده میبینم.
هوش مصنوعی: نقشها و پیکرههای شگفت آن کاخ بیدلیل دگرگون و آشفته شدهاند؛ گویی از حسرت جامه بر تن دریدهاند.
هوش مصنوعی: با این ویرانی که آسمان کبود بر این خانهها آورده و آنها را واژگون کرده، دیگر چه کسی گرد سرزمین یار من خواهد گشت؟
دوست من چهرهاش مانند گل ارغوانی است، تنش مانند پارچه نازک و لطیف است، لبهایش شبیه به میوه ناردان است و قدش همچون درخت نارون بلند و زیباست.
هوش مصنوعی: افسون چشمش بسیار است، بر چهرهٔ سیمینش زلفی چون زره از عنبر افتاده و گیسویش سراسر بند و گره و پیچ و تاب است.
هوش مصنوعی: از زمانی که او از کنارم دور شد، دلم در سینه بیمار گشت؛ موی سیاهم چون کافور سپید شد و قامت و رخسار شاداب من به رنگ پریدگی و ناتوانی گرایید.
هوش مصنوعی: از دوری او سرگردانم و بذر صبر کاشتهام، و مانند پرندهای شدهام که بر سیخ کباب میشود.
هوش مصنوعی: در بیابانی بسیار دور و تاریک، عنان دل را رها کردهام؛ در دل ترس از اژدها دارم و در سر خیال دیو.
هوش مصنوعی: گاهی با پلنگان بر کمرگاه کوهام و گاهی با گوزنان کنار آبگیر؛ گاهی ماه همراه من است و گاهی ستارگان پروین همنشینم، یعنی شبها راه میسپارم.
هوش مصنوعی: از اشک چشم و سوز دل همیشه منزلم در آب و آتش است، و کجاوهام بر شتری جوان است که در کوه و صحرا گام برمیدارد.
هوش مصنوعی: آن شتر دشتپیما و کوهپیکر است و دل به بردباری خوش کرده؛ هر شب تا صبح بار میکشد و هر روز تا شب خار میچرد.
هوش مصنوعی: مانند باد و آتش شتابان در کوه و وادی میدود و در کوهسار و آبشخور، چون خاک سنگین و استوار است.
هوش مصنوعی: ستارگان از شتاب و چالاکی او در حرکت حیراناند و مسافتی که در تاختن میپیماید از توان هر روندهای بیشتر است.
هوش مصنوعی: گویی آسمان پوشش او را بافته و ستارگان مهارش را تابیدهاند، و از جای دست و پایش زمین مانند سپر نقش گرفته است.
هوش مصنوعی: بر پشت او جای خواب من است و از رفتن او بزرگیام حاصل میشود؛ من رهسپارم و مقصدم درگاه صدرِ انجمن، یعنی ممدوح است.
هوش مصنوعی: ممدوح مایهٔ شرف دین محمد و پناه بنیان شریعت است؛ نام نیاکانش به سبب او پایدار مانده و مردم روزگار از او خشنودند.
هوش مصنوعی: بوطاهرِ پاکنژاد که نامش مایهٔ نیکبختی است، زیور فضل و ادب و سرمایهٔ خرد و هوشمندی است.
هوش مصنوعی: آن کامروای بردبار، نیکسرشت و پاکدل که شادی با طبعش پیوسته و بخشندگی با دستش همراه است.
هوش مصنوعی: دوستی و دشمنی به فرمان اوست و تخت و زین (فرمانروایی و سپاه) از آنِ اوست؛ دین و دولت ستایشگر او و زن و مرد دعاگوی اویند.
هوش مصنوعی: به هنگام سود رساندن و بخشش، از معن بن زائده نیز بخشندهتر است و در روز عطا و سفره گستردن از سیف بن ذییزن برتر است.
هوش مصنوعی: از فراوانی بزرگواری و بخششهایش، نام او در خراسان چنان بلندآوازه شد که نام تُبَّع، پادشاه نامدار، در یمن.
هوش مصنوعی: آزادمردان با ساز و برگی که از نعمت او یافتهاند سربلندند، از مرز ایران تا حجاز و از سرزمین توران تا عدن.
هوش مصنوعی: درون و رازهای او از باطل و بیهودگی پاک است؛ کردارش بینیرنگ و گفتارش بیریا و فریب است.
هوش مصنوعی: دست او هنگامی که قلم برمیدارد، مرزی در برابر ستم است؛ از او در مملکت سود و نعمت و در روزگار نابودی فتنهها پدید میآید.
هوش مصنوعی: آفریدگار او، با آفریدن او لطف جان را آشکار کرد؛ گویی خداوند تن او را از جان پاک آفریده است.
هوش مصنوعی: ای که راه و رسمت شاهانه است و نظم و نثرت پرمعنا، و دوراندیشی و ارادهات استوار، و صورت و سیرتت نیکوست.
هوش مصنوعی: ای که در شرف و ارجمندی مانند منّ و سلوایی هستی که به صنع خداوند دانای غیب، در بیابان تیه از آسمان بر قوم موسی فرود آمد.
هوش مصنوعی: شگفت نیست اگر قلمی که در دست توست معجزه کند؛ همانگونه که از دست موسی چوبدستیای بیرون آمد که ریسمانهای جادوگران را فروبلعید.
هوش مصنوعی: این قلم ابری سودمند است که بارانش از روی مصلحت میبارد؛ گویی مملکت دهانی است و قلم تو زبانِ آن دهان.
هوش مصنوعی: هر اندیشهای وصف تو را میکند و هر شاعری ستایشگر توست، و بر گردن هر زائری بار منّت نیکیهای تو نهاده شده است.
هوش مصنوعی: آن فرمانروایی که بر هر سرزمینی داوری دانا گماشت، کسی دیگر را چون تو در کارگزاری و تدبیر امور امین و درستکار نمییابد.
هوش مصنوعی: از اهتمام خرد و بردباری فضل تو، در پناه دادگریات گنجشک ناتوان چون کرگدن نیرومند شده است؛ یعنی ضعیفان در پناه تو ایمن و توانا شدهاند.
هوش مصنوعی: هر دشمنی در جهان که خواست تو را بیازماید، آسمان او را به سزای این آزمودن در رنج و بلا افکند.
هوش مصنوعی: هر که با تو سرکشی کند، آسمان بر او خنجر میکشد؛ همچنانکه از خمی که شراب کشند سرانجام به دُرد میرسند، فرجام سرکش نیز تلخ است.
هوش مصنوعی: برای هر جنگ دینی پیمان میبندی و ایمان را به جای کفر مینشانی و در هند قرآن سیجزئی را به جای بت میگذاری.
هوش مصنوعی: کارگزاران را بر امور میگماری و کار دین و هدایت را بلند میکنی و هندوستان را از بتخانهها و برهمنان تهی میسازی.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید: چه دور باشم و چه نزدیک، سپاسگزار نعمت توام و اندیشهٔ تو در ذهنم بیش از آن است که در گمان و پندار بگنجد.
هوش مصنوعی: هر کس از تو امان یا نام و روزی بخواهد، نیازش را چنان از تو میطلبد که کودک از مادر شیر میخواهد.
هوش مصنوعی: پیوسته ستایش تو را مینویسم و سپاست را به جا میآورم و از شکوه و فرّ تو تنی بیدرد و دلی بیاندوه دارم.
هوش مصنوعی: اگر در ستایش تو از منزلگاهها و ویرانههای یار، به شیوهٔ شاعران عرب، سخن گفتم، آن را لغزش طبع و عیب شعر من مشمار.
هوش مصنوعی: این شیوهٔ سخن نغز و نوآیین و بیخطاست و چون یاقوت و مروارید اندوخته در صندوقچه و جعبه، گرانبها و پاکیزه نگاه داشته شده است.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در ماه نیسان باد وزان بر تاکستانها زیور میبندد و در روزهای پاییز جامهٔ بوستان به پارچهای ساده و بیرنگ بدل میشود، (دعای بیت بعد برقرار باد).
هوش مصنوعی: عمری جاودان داشته باشی و امروزت از دیروز خوشتر باشد؛ امیران پیرو فرمان تو باشند و آزادگان در گرو نیکی تو.
هوش مصنوعی: آسمان در کار پایندگی به بخت تو بگوید: هرچه از آن من است از آن توست؛ و تا روز رستاخیز فرشته بخت تو را رام و فرمانبردار ببیند.
هوش مصنوعی: کیوان در آسمان هفتم زیر پای تو چون زمین باشد و کوثر بهشت برین در برابر دستت چون لگنی برای شستن.
هوش مصنوعی: انس و جن در شهر مرو شاهجان فرمانبر تو باشند و خاندان پیامبر و فرزندان علی از نعمت تو شادمان باشند.
هوش مصنوعی: فرمانت مایهٔ دفع بلا و عمرت در بلندی جاودانه باد، تا آنگاه که در دستور زبان عربی برای نفی «لا» و برای جزم و نفی آینده «لن» گفته میشود؛ یعنی همیشه.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۷
آنجا که بود آن دلستان با دوستان در بوستان
شدگرگ و روبه را مکان شد کوف و کرکس را وطن
آنجا که بود آن دلستان با دوستان در بوستان
شد گرگ روبه را مکان شد کوف و کرکس را وطن
ای نسیمِ منزلِ لیلی خدا را تا به کی
رَبع را برهم زنم، اَطلال را جیحون کنم
همین شعر » بیت ۱
ای ساربان منزل مکن جز در دیار یار من
تا یک زمان زاری کنم بر رَبع و اَطلال و دِمَن
گلبن نوان اندر چمن عریان چو پیش بت شمن
نه یاسمین و نه سمن نه سوسن و نه نسترن
از غرب سوی شرق زن بد خواه را بر فرق زن
بر فرق او چون برق زن مگذار ازو نام و نشان»
کز باده می زاید فرح
در سینه غمگین من
آنجا که بود آن دلستان با دوستان در بوستان
شد گرگ روبه را مکان شد کوف و کرکس را وطن
بر جای رطل و جام می گوران نهادستند پی
بر جای چنگ و نای و نی آواز زاغ است و زغن
سنگ است بر جای گهر زهر است بر جای شکر
[...]
هایل هیونی تیز دو، اندک خور بسیار رو
از آهوان برده گرو در پویه و در تاختن
هامون گذاری کوه وش، دل بر تحمل کرده خوش
تا روز هر شب بارکش، هر روز تا شب خارکن
چون باد و چون آب روان در دشت و در وادی دوان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۱۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.