عاشقم بر نجیبک منده
آن اجل غمزه امل خنده
آنکه عاشق کشد بغمزه و ناز
کند از خنده مرده را زنده
آن بت شوخدیده کز رخ اوست
طیره خورشید و ماه شرمنده
آن بدندان من ز جمله خلق
چو بدندان گرسنه منده
منده من نگار صوفی طبع
آن بصد جان صافی ارزنده
زو دلم چون مرقع صوفی است
پاره بر پاره ژنده بر ژنده
سرو آزاده ای که کرد بعشق
تن آزاده مرا بنده
چهره اش آینه است و صیقل حسن
رانده بروی ز آفرین رنده
تا بدان چهره چشم بد نرسد
چشم بدکور باد و بر کنده
لؤلؤ افشان کند دو جزع مرا
عشق آن لعل لؤلؤ آکنده
بخم زلفک بنفشه سرش
چون بنفشه شدم سرافکنده
بر چده زلفک فراهم او
کرد صبر از دلم پراکنده
کردم اندر جهان چو پنبه سرخ
هجر آن سینه چو یاغنده
گره هجر اوست پیش دلم
گنده و شوخناک و برعنده
تبر از زر و سیم باید ساخت
تا شود کارگر بران کنده
راه باید برید و رنج کشید
کیسه باید گشاد و بلغنده
تا بوصل نجیب منده رسم
ای قلاوزایت یلم قنده
گر به صورت نگه کنم هستم
من ز نخشب وی از سمرکنده
باز چون بنگرم بمعنی هست
هو عندی و اننی عنده
یاد از آن حجره حکیم شریف
وان حریفان گرم خوش خنده
کز دم سرد قاضی سراج
وان قوامی سیاه چون عنده
واندگر گندگان در آنحجره
بشب تیره خورد را کنده
همه با یکدیگر همی بازند
بازی کودکان نوکنده
هر یکی را زسیکی و که تاز
سبلت و ریش . . . ایگان کنده
در میانشان نجیب منده من
همچو دربند خار گلغنده
چه رساند مرا بدان قومک
طالع سعد و بخت فرخنده
تا بدان گندگان رسم یکره
خر بیار ای غلام خر بنده
که چو من در نشاط این سفرند
منده در سفره نانی از بنده



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیدهٔ هزل در عشق پسری به نام نجیبِ منده است. شاعر نخست زیبایی او و رنج دوریاش را با تشبیههای رایج غزل وصف میکند و میگوید وصل او جز با سفر و خرج پول به دست نمیآید. سپس میگوید هرچند خودش از نخشب است و معشوق از سمرقند، در معنی با هم یکیاند. در پایان شعر به هجو میگردد: از حجرهٔ حکیم شریف و یارانی مانند قاضی سراج و قوامی با ریشخند و الفاظ رکیک یاد میکند، معشوق را در میان آنان چون گلقند میان خار میشمارد و به غلام میگوید خر را بیاورد تا به آن جمع برود.
هوش مصنوعی: عاشق نجیبکِ منده شدهام؛ همان که غمزهاش مانند مرگ کشنده است و خندهاش مانند آرزو جانبخش.
هوش مصنوعی: او با غمزه و ناز عاشق را میکشد و با خندهاش مرده را زنده میکند.
هوش مصنوعی: آن معشوقِ زیبای گستاخچشم که خورشید از رخسارش خشمگین است و ماه شرمنده.
هوش مصنوعی: از میان همهٔ مردم، او به دندان و ذائقهٔ من چنان خوش میآید که «منده» به دندان آدم گرسنه. شاعر با نام «منده» بازی میکند و گویا آن را خوراکی خوشمزه میشمارد.
هوش مصنوعی: مندهٔ من معشوقی صوفیمنش است و صفای او به صد جان میارزد.
هوش مصنوعی: دلم از دست او مانند خرقهٔ وصلهدار صوفیان، پارهپاره و ژنده شده است.
هوش مصنوعی: او سروی آزاده است که با عشق، تن آزادهٔ مرا بندهٔ خود کرده است.
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند آینه است و صیقلدهندهٔ زیبایی با رندهٔ آفرین آن را صاف و درخشان کرده است.
هوش مصنوعی: برای اینکه چشم بد به آن چهره نرسد، دعا میکند که چشم بدخواه کور شود و از جا کنده شود.
هوش مصنوعی: عشق آن لب لعلگونِ پر از مروارید (دندان) دو چشم مرا به ریختن اشکِ مرواریدگون وامیدارد.
هوش مصنوعی: از عشق خم زلف بنفشهرنگش، مانند بنفشه سرافکنده و شرمسار شدم.
هوش مصنوعی: زلف چیده و جمعشدهٔ او صبر را از دلم پراکنده کرد.
هوش مصنوعی: دوری از آن کسی که سینهاش مانند گلولهٔ پنبه سپید و نرم است، مرا در جهان مانند پنبهٔ خونآلود سرخ کرده است.
هوش مصنوعی: گرهِ دوری او پیش دل من گرهای ستبر، زشت و سخت است.
هوش مصنوعی: برای شکستن این کُنده باید تبری از زر و سیم ساخت تا کارگر شود؛ یعنی وصل او جز با خرج پول به دست نمیآید.
هوش مصنوعی: باید راه سفر پیمود و رنج کشید و کیسه و بقچهٔ پول را گشود.
هوش مصنوعی: تا به وصل نجیبِ منده برسم؛ ای راهنما، بگو راه من کجاست. مصراع دوم به ترکی است.
هوش مصنوعی: اگر به ظاهر بنگرم، من اهل نخشبم و او اهل سمرقند و از هم دوریم.
هوش مصنوعی: اما اگر به معنی بنگرم، او نزد من است و من نزد او؛ یعنی در دل با هم یکی هستیم.
هوش مصنوعی: یاد آن حجرهٔ حکیم شریف و آن یاران گرم و خوشخنده به خیر.
هوش مصنوعی: در آنجا قاضی سراج با سخنان سرد و بیمزهاش بود و قوامیِ سیاهچهره. شاعر با ریشخند از آنان یاد میکند.
هوش مصنوعی: و دیگر یارانِ گندیدهحال در آن حجره که در شب تاریک به خوردن و کارهای زشت مشغول بودند.
هوش مصنوعی: همه با یکدیگر بازیهای کودکانهٔ تازهساز میکنند. این بیت بهطنز به رفتارهای ناشایست آنان اشاره دارد.
هوش مصنوعی: از شراب و هرزگی، سبیل و ریش هر کدامشان کنده شده است. بیت هجوآمیز و رکیک است و بخشی از آن افتاده است.
هوش مصنوعی: در میان آنان، نجیبِ مندهٔ من مانند گلقند در میان خارهاست.
هوش مصنوعی: کدام طالع نیک و بخت خجسته مرا به آن جمع کوچک میرساند؟
هوش مصنوعی: برای اینکه یک بار دیگر به آن گندیدگان برسم، ای غلامِ خربنده، خر را بیاور تا سوار شوم.
هوش مصنوعی: چون آنان هم مانند من در شادیِ این سفرند، منده بر سفره است و نانی هم از من. شاعر دوباره با نام «منده» بازی میکند و آن را خوراک سفره میشمارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تیغ قهرت چو به وقت اندر دست
رویت از پس چو مهر تابنده
بانگ به وقت چو نفخ صور شده ست
که چو بشنیدمش شدم زنده
مردهدل گشتی و پراکنده
کوش تا جمع باشی و زنده
او در آن لعبتان شکر خنده
وآنهمه پیش او پرستنده
ای دل و جان بیاد تو زنده
همه فانی تو حیّ پاینده
ای ز نعت صفات لم یزلت
فکر انسان سپر بیفکنده
اعتقادات اهل باطل را
[...]
زد چو طوطی یکی شکرخنده
گفت: ذوقت مزید و پاینده
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.