این ابلهان که بیسببی دشمن منند
بس بُلفضول و یافهدرای و زَنَخ زنند
اندر مصاف مردی، در شرط شرع و دین
چون خنثی و مخنث نه مرد و نه زنند
مانند نقش رسمی بیاصل و معنیاند
گرچه به نزد عامه خطی بس مُبَیّنند
چون گور کافران، ز درون پُر عفونتند
گرچه برون به رنگ و نگاری مُزَیّنند
در قعرِ دوزخند نه جنّی نه انسیاند
در چاه وحشتند، نه یوسف نه بیژنند
هم ناکسند گرچه همی با کسان روند
هم جولهند گرچه همی بر فلک تنند
یکرنگ با زبانْ دلِ من، همچو آخرت
وینان به طبع و جامه چو دنیا مُلوّنند
دندانهٔ کلیدِ درِ دعویاند لیک،
همچون زبانِ قفل گه معنی الکنند
زان بیسرند، همچو گریبان، که از طَمَع
پیوسته پایبوسِ خسیسان چو دامنند
دعویِّ دِه کنند ولیکن چو بنگری
هادوریانِ کوی و گدایانِ خرمنند
دهقانِ عقل و جان منم امروز و دیگران
هرکس که هست خوشهچِنِ خرمن منند
فرزندِ شعر من همه و خصمِ شعر من
گویی نه مردمند همه ریمآهناند
گاهم چو روی مائدهٔ خوان به غارتند
گاهم چو وزن بیهدهٔ خویش بشکنند
از راه خشم دشمن این طبع و خاطرند
وز دردِ چشم، دشمن خورشید روشنند
بس روشن است روز ولیک از شعاع آن
بیروزیاند از آنک، همه بستهروزنند
گر نامُمَکِّنم سوی این قوم، مُمکن است
کایشان به نزد جان و خرد نامُمَکّناند
تهمت نهند بر من و معنیش: کبر و بس
خود در میانِ کار چو درزیّ و دَرزَنند
دردِ دلِ همه فضلایِ فضولیام
عُذر است جمله را اگرم جمله دشمنند
من قرص آفتابم، روزیدِهِ نجوم
ایشان هماند قرص، ولی قرص ارزنند
هم خود خورند خویشتن از خشم من از آنک
بوالواسعانِ خشکمزاجانِ ترمنند
از خاطرِ چو تیر و زبانِ چو تیغِ من
پُرچین و زردرخ، چو زراندود جوشند
تا خامشند از سخن خویش آن زمان
بر دیگ گنده گشته تو گویی نَهُنبنند
دور از شما و ما! چون درآیند در سخن
گویی به وقت کوفتن زهر هاونند
هان ای سنایی! ار چه چنین است، تیغ دِه!
کایشان نه آهنند که ریمِ خُمآهناند
درزیصفت مباش بر ایشان، که آن همه
بر رشتهٔ تو خشکتر از مغز سوزنند
مشاطهٔ عروسِ ضمیرِ تو اند پاک
این نغزپیکران که برین سبزگلشناند
شیرآفرین گلشن روحانیان تویی
ایشان کی اند؟ گربهنگارانِ گلخنند
تو تخت ساز تا حکما رخت برگِرند
تو نرد باز تا شعرا مهره برچِنند
بَرکَن به رفقْ سبلتشان گرچه دولتند
بشکن به خُلق گردنشان گرچه گردنند
آن کرّهای به مادر خود گفت: «چون که ما،
آبی همیخوریم، صفیری همیزنند»
مادر به کرّه گفت: «برو بیهده مگوی!
تو کار خویش کن که همه ریش میکنند»



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: سنایی در این قصیده بدخواهان و فاضلنمایانی را که بیدلیل با او دشمنی میکنند، با تشبیههای تند نکوهش میکند و آنان را دورو، تهی از معنا، طمعکار و خوشهچین خرمن سخن خود میشمارد. خود را خورشید و صاحب کشتزار عقل و آنان را قرص ارزن و دیگ گندیده میخواند. سپس خود را خطاب میکند که با برتری سخنش بر آنان چیره شود و در پایان با حکایت کرهاسب و مادرش نتیجه میگیرد که باید کار خود را کرد و به ریشخند بدگویان اعتنا نکرد.
هوش مصنوعی: این نادانان که بیدلیل با من دشمنی میکنند، بسیار فضول و یاوهگو و پرحرفاند.
هوش مصنوعی: در میدان مردانگی و در پایبندی به شرع و دین، مانند خنثی و مخنثاند؛ نه مردند و نه زن.
هوش مصنوعی: مانند نقشی ظاهریاند که اصل و معنایی ندارد، هرچند در نظر مردم عامی خطی روشن و آشکار به نظر میآیند.
هوش مصنوعی: مانند گور کافران، درونشان پر از گند و فساد است، هرچند بیرونشان با رنگ و نقش آراسته شده است.
هوش مصنوعی: در ژرفای دوزخاند و نه پریاند نه آدمی؛ در چاه وحشت گرفتارند، اما نه یوسفاند و نه بیژن که چاهشان مایهٔ سربلندی باشد.
هوش مصنوعی: فرومایهاند هرچند با بزرگان همراه میشوند؛ و مانند جولاهه (یا عنکبوت) بافندهای پستاند هرچند ادعای بافتن بر آسمان دارند و بلندپروازی میکنند.
هوش مصنوعی: دل من با زبانم یکرنگ است، مانند آخرت که یکسان و بیفریب است؛ اما اینان در سرشت و ظاهر مانند دنیا رنگارنگ و دورو هستند.
هوش مصنوعی: در ادعا مانند دندانهٔ کلیدند که در را میگشاید، اما هنگام معنا و حقیقت مانند زبانهٔ قفل گنگ و لالاند.
هوش مصنوعی: مانند گریبان بیسر و بیآبرو هستند، چون از روی طمع همواره مانند دامن، پای فرومایگان را میبوسند.
هوش مصنوعی: ادعای مالکیت ده و بزرگی دارند، اما اگر دقت کنی، ولگردان کوچه و گدایانیاند که از خرمن دیگران خوشه میخواهند.
هوش مصنوعی: امروز من صاحب و کشتگر کشتزار عقل و جانم و دیگران هر که باشند، خوشهچین خرمن مناند.
هوش مصنوعی: همه از شعر من بهره گرفته و زاده شدهاند و با این حال دشمن شعر مناند؛ گویی آدم نیستند و همه چون تفالهٔ آهن بیارزشاند.
هوش مصنوعی: گاهی مانند سفرهٔ خوان، سخن مرا به غارت میبرند و گاهی مانند وزن نادرست شعر خودشان، مرا میشکنند و تحقیر میکنند.
هوش مصنوعی: از روی خشم با طبع و اندیشهٔ من دشمنی میکنند، همانگونه که چشمدرد کسی را دشمن خورشید روشن میکند.
هوش مصنوعی: روز بسیار روشن است، اما آنان از پرتو آن بیبهرهاند، چون همهٔ روزنهایشان را بستهاند.
هوش مصنوعی: اگر من نزد این گروه بیمنزلتم، شگفت نیست، چون خود آنان نزد جان و خرد هیچ منزلتی ندارند.
هوش مصنوعی: به من تهمت میزنند و منظورشان فقط این است که من متکبرم، در حالی که خودشان مانند خیاط و سوزن در هر کاری سرک میکشند و دخالت میکنند.
هوش مصنوعی: من مایهٔ دردِ دلِ همهٔ فاضلنمایانِ فضولم؛ پس اگر همه با من دشمن باشند، معذورند.
هوش مصنوعی: من مانند قرص خورشیدم که به ستارگان روشنی و روزی میدهد؛ آنان هم قرصاند، اما قرص نانِ ارزن، یعنی خوراکی پست و بیارزش.
هوش مصنوعی: از خشم من خودشان را میخورند و از درون میسوزند، چون مدعیانی خشکطبعاند که از من مایه میگیرند.
هوش مصنوعی: از اندیشهٔ تیرمانند و زبان شمشیرگون من، مانند جوشن زراندود، چینخورده و زردروی شدهاند.
هوش مصنوعی: تا وقتی از سخن گفتن خاموشاند، گویی سرپوشی بر دیگی گندیدهاند که بوی بد را پنهان میکند.
هوش مصنوعی: دور از شما و ما، وقتی به سخن میآیند، گویی هاونیاند که در آن زهر میکوبند و از آن جز زهر نمیپراکند.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: ای سنایی، با اینکه چنین است، شمشیر بران؛ زیرا آنان آهن سخت نیستند، بلکه تفالهٔ آهناند و تاب ضربه ندارند.
هوش مصنوعی: با آنان مانند خیاط مدارا و دوختوساز مکن، زیرا همه برای رشتهٔ تو از سوراخ سوزن هم تنگتر و ناپذیراترند.
هوش مصنوعی: این زیبارویان آسمانی که در این گلشن سبز (آسمان) جای دارند، همه آرایشگر عروسِ اندیشهٔ پاک تو هستند.
هوش مصنوعی: تو در گلشن روحانیان شیر میآفرینی، یعنی سخنت پرتوان و والاست؛ آنان کیستند؟ نقاشانیاند که در گلخن تصویر گربه میکشند.
هوش مصنوعی: تو تخت سخن را برپا کن تا حکیمان بار و بنه برچینند، و تو نرد سخن بباز تا شاعران مهرههایشان را جمع کنند و تسلیم شوند.
هوش مصنوعی: با نرمی سبیلشان را بکن هرچند صاحب دولتاند، و با خوشخویی گردنشان را بشکن هرچند از گردنکشان و بزرگاناند.
هوش مصنوعی: آن کرهاسب به مادرش گفت: هر وقت ما آبی میخوریم، آنان سوت میزنند.
هوش مصنوعی: مادر به کره گفت: برو و بیهوده مگو؛ تو کار خودت را بکن که آنان همه فقط ریشخند میکنند؛ یعنی به یاوهگویی بدخواهان اعتنا نکن.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۱
این ابلهان که بیسببی دشمن منند
بس بوالفضول و یافهدرای و زنخ زنند
هست این جواب آنکه سنائی بنظم کرد
این ابلهان که بی سببی دشمن منند
این قطعه در لبابالباب عوفی به حنظله منتسب شده است.
یارم سپند اگر چه بر آتش همی فگند
از بهر چشم، تا نرسد مر ورا گزند
او را سپند و آتش ناید همی به کار
با رویِ همچو آتش و با خالِ چون سپند
یا ایهااللوند مرا پای خواست بند
تدبیر من بساز بیک تیز باد گند
معشوق من توئی علف بوق من توئی
من بوق میزنم تو دهل دند دند دند
افسوکی بدار و دو سه تیزکی بلحن
[...]
دور از جمال جاه تو ای صدر ارجمند
افتاد پای بنده به دست شکسته بند
باز آمدی ز راه و نگفتی چگونه ای
تاگفتمی که پای چگونه ست و درد چند
دست قضای بد ز سر نردبان شوم
[...]
معلوم من نشد که جهانش کجا فکند؟
شادانش کرد گردش ایام یا نژند؟
گیتیش در کدام زمین برگشاد کام؟
گردونش در کدام زمین بر نهاد بند؟
ای تاجدار خسرو مغرب که شاه چرخ
در مشرقین ز جاه تو کسب ضیا کند
درگاه توست قبلهٔ پاکان و جان من
الا طواف قبلهٔ پاکان کجا کنند
تن را سجود کعبه فریضه است و نقص نیست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.