عقل محرم تا بود دستور سلطان بدن
کی به ناواجب رود فرمان جان در ملک تن
جان جهانی لشکر عالی نسب دارد همی
هر یکی با کار و باری در جهان خویشتن
ساخته میران این لشکر ز روی مرتبت
شمع اوباشان خود را ز افسر شاهان لگن
شرم دارند ار نهند از تابش زهره کلاه
ننگ دارند ار کنند از عکس پروین پیرهن
بیتکلف مرکبانی آوریده زیر ران
کآفتاب انگیر باشد نعلشان در تاختن
طوطیان معنوی پرند در باغ فلک
در تماشاگاهشان مهد فلک کمتر چمن
سیر ایشان خسته کرده پای سیاحان عرش
لفظ ایشان بسته دست خازنان ذوالمنن
صوتشان راهست حیران گشته بیانگشت گوش
حرفشان را هست سرگردان زبان اندر دهن
با همه شاهنشهی عقل معظم را رهی
با همه بت چهرگان جان مقدس را شمن
ان دو والا هر دو چون شاه و وزیر اندر جسد
وزن دو والی هر دو چون دستور و سلطان در بدن
کرده اندر بزمگه نفس ارادی را قدح
ساخته در رزمگه روح طبیعی را مجن
نفس بیتوقیعشان افگنده در صحرای «لا»
جسم بیمنشورشان افتاده در دریای «لن»
بر فلک مشهور کار و بارشان در هر درج
در زمین مذکور نام و بانگشان در هر وطن
پیش تخت و بارگاه هر دو اندر صف زده
کارداران کلام و پردهداران سخن
هر زمان گویند این دستور کروبی نژاد
شاه روحانی نسب را در میان انجمن
گر همی خواهی که گیرد ملک تو بر تو قرار
هم نگردند این پریوشها به پیشت اهرمن
خدمت عالی معینالدین والدنیا گزین
چنگ در فضل ابونصر احمدبن فضل زن
آن خداوندی که لطف و لفظ او را بندهاند
در یمن نجم یمن واندر عدن در عدن
آن جهانداری که شاگردان عزمش گشتهاند
بادهای سهمناک و بحرهای موج زن
گر قبول عدل او یابد گه جنبش هوا
همچو روی آب روی آسمان گیرد شکن
خاک را در ساکنی گر حلم او تمکین دهد
کی تواند گرد ازو انگیخت باد کوه کن
ور فتد بر خاک تیره عکس رای روشنش
نیکتر تابد کمینتر ریگش از نجم پرن
بیبرات فضل او دری نزاید از صدف
بیجواز خلق او مشکی نخیزد از ختن
از برای خدمت او گر نبودی خلق او
کوژ بالا آمدندی بر زمین خلق زمن
شادباش ای آنکه اندر فرودین خشم تو
در کف بدخواه تو الماس گردد نسترن
دیر زی ای آنکه اندر فر ماه لطف تو
شعلهٔ آتش شود در مجلست شاخ سمن
بیرضایت مرغ اگر بر شاخ دستانی زند
ز آتش خشم تو بر وی شاخ گردد باب زن
در عرین گر شیر بیند آهو از انصاف تو
نرم نرم از بیم آهو شیر بگذارد عرن
مهر جوزا را همی سازد از آن معراج خویش
تا شود فرقش مگر با نعل اسب مقترن
مردهٔ بدخواه اگر بیند گشاده طبع تو
از شتاب خندهٔ تو خرقه گرداند کفن
تا زیادت کرد تشریف تو سلطان جهان
کاخهای بد سگالت شد چو اطلال و دمن
سرفرازی چون ترا زیبا بود در مملکت
خلعت سلطان اعظم خسرو گردون شکن
شد شهاب چرخ بر تشبیه کلکت مبتلا
گشت تاج هور بر شکل دواتت مفتتن
دست دستوری چو تو بر هر دو تا والی بود
اندرین هر دو بود ملک دو سلطان مرتهن
نفس کلی راوی کلکت بود بیحرف و صوت
چون کنی مر امتحان عقلها را ممتحن
روی تو چون ماه و دستت چون اثیر و کلک تو
چون شهابی گشتهاند ملک تو شیطان فگن
آدمی اندر فرایض فر تو جوید ز رب
وز خدا لطفت همی خواهد فرشته در سنن
خضر اگر در انتهای عمر خورد آب حیات
بد ترا ز ابتدا آب حیات اندر لبن
مونس تو دیدهٔ روحانیان زیبد همی
ورچه با روحانیان هرگز نه پیوندد وثن
از تو آموزد جوانمردی جوانمردی از آنک
با جوانمردی رود در ملک تو هر پیرزن
از برای گوهر والا و اصل پاک تست
سنگهای آستانت قبلههای ما و من
چون شوند از عکس باده ساقیانت لعل پوش
مجلس از بالای ایشان همچو باغ از نارون
از بهشت آرند تحفه لعلپوشان ترا
سبزپوشان بهشتی دستههای یاسمن
ای چو عیسی غیب پیش و همت استاده به پای
مردهٔ غم زنده گردد گر که بگشایی دهن
بر خدای ار خاطر این بنده اندر کل کون
جز بت مدح ترا بودست هرگز برهمن
شعر من چون چادر مریم مستمر گشته بود
من به کنجی در همی خوش خوش همی خوردم حزن
کشف آن چادر درین مجلس فتاد از بهر آنک
چادر مریم بر عیسی بسی دارد ثمن
تا نباشد گوی جهل اندر بر چوگان عقل
تا نباشد مرکب تحقیق در میدان ظن
نیکخواهت باد چون تحقیق بر راه طرب
بدسگالت باد چون ظن در بیابان محن
باد جولان تو در میدان عشرت با بتی
کش بود چوگان زلف اندر بر گوی ذقن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح خواجه معین الدین ابونصر احمدبن فضل غزنوی سروده شده و به ستایش intellect و مقام او در جهان پرداخته است. شاعر بر فضیلتهای خواجه تأکید کرده و مقامش را در مقایسه با سلطانی معنوی و عقل برتر بیان میکند. همچنین ویژگیهای روحانی و معنوی او را در کنار دستان و اقداماتش میستاید و تأثیر او بر جوانمردی و فضیلت انسانی را برمیشمارد. در نهایت، شاعر به اهمیت نظریات حقیقت و تحقیق در برابر جهل اشاره کرده و خواستههای خود را به خواجه ابراز میکند.
هوش مصنوعی: تا وقتی عقلِ امین وزیرِ پادشاهِ بدن (یعنی جان) باشد، فرمانِ جان در قلمروِ تن هرگز به ناروا و ناحق اجرا نمیشود.
هوش مصنوعی: جان سپاهی به بزرگیِ یک جهان و با نژادی والا دارد که هر یک از آنان در عالمِ خاصِ خود کار و وظیفهای دارند.
هوش مصنوعی: فرماندهانِ این سپاه از بلندیِ مرتبه، تاجِ پادشاهان را برای شمعِ فرودستانِ خود شمعدان و لگن ساختهاند؛ یعنی تاجِ شاهان نزدِ کمترینِ آنان بیارزش است.
هوش مصنوعی: آنان شرم دارند که از درخششِ ستارهٔ زهره کلاه بر سر بگذارند و ننگ دارند که از پرتوِ پروین پیراهن بپوشند؛ یعنی از زیورهای آسمانی هم برترند.
هوش مصنوعی: بیزحمت مرکبهایی زیرِ ران دارند که نعلشان هنگامِ تاختن خورشید را به جنبش درمیآورد و برمیانگیزد.
هوش مصنوعی: آنان طوطیانی معنویاند که در باغِ آسمان پرواز میکنند و در گردشگاهشان گهوارهٔ فلک از کوچکترین چمنزار هم کمتر است.
هوش مصنوعی: سیر و گردشِ آنان پای سیاحانِ عرش را خسته کرده و سخنشان دستِ خزانهدارانِ خداوندِ نعمتبخش را بسته است؛ یعنی گنجی برتر از گنجِ آنان دارند.
هوش مصنوعی: گوش، بیآنکه انگشت در آن نهاده شود، در برابرِ آوازِ آنان حیران است و زبان در دهان در برابرِ حرفِ آنان سرگردان؛ یعنی سخنشان بیصدا و فراتر از گفتار است.
هوش مصنوعی: آنان با همهٔ شاهی، بندهٔ عقلِ بزرگاند و با همهٔ زیبارویی، پرستندهٔ جانِ پاکاند.
هوش مصنوعی: آن دو والا، یعنی جان و عقل، در کالبد مانندِ شاه و وزیرند و در بدن همچون سلطان و دستورِ او فرمان میرانند.
هوش مصنوعی: در بزم، برای نفسِ ارادی جامِ باده ساختهاند و در رزم، برای روحِ طبیعی سپر شدهاند؛ یعنی هم شادیبخش و هم نگهبانِ قوای انساناند.
هوش مصنوعی: نفس بیفرمان و توقیعِ آنان در بیابانِ نیستی و «نه» افتاده است و تن بیمنشورِ آنان در دریای «هرگز» غرق است؛ یعنی بیحکمِ عقل و جان، نفس و تن به هیچ نمیرسند.
هوش مصنوعی: کار و بارِ آنان در آسمان در هر درجهای مشهور است و نام و آوازهشان در زمین در هر سرزمینی بر زبانهاست.
هوش مصنوعی: در برابرِ تخت و بارگاهِ هر دو (جان و عقل)، کارگزارانِ کلام و پردهدارانِ سخن صف بستهاند.
هوش مصنوعی: این وزیرِ فرشتهنژاد (عقل) هر لحظه در میانِ انجمن به پادشاهِ روحانینژاد (جان) چنین میگوید:
هوش مصنوعی: اگر میخواهی پادشاهیات بر تو پایدار بماند و این یارانِ پریمانند در برابرت به دیو بدل نشوند،
هوش مصنوعی: خدمتِ بزرگوار معینالدین را برگزین و دست در دامنِ فضل و بزرگیِ ابونصر احمد بن فضل بزن؛ «فضل» هم به معنای بخشش است و هم نامِ پدرِ ممدوح.
هوش مصنوعی: او خداوندی است که ستارهٔ یمن (سهیل) در یمن و مروارید در عدن، بندهٔ لطف و سخنِ او هستند؛ یعنی لطفش چون سهیل درخشان و سخنش چون مروارید گرانبهاست.
هوش مصنوعی: او فرمانروایی است که بادهای ترسناک و دریاهای پرموج شاگردِ عزم و ارادهٔ او شدهاند و نیرو را از او آموختهاند.
هوش مصنوعی: اگر هوا هنگامِ وزیدن عدلِ او را بپذیرد، چهرهٔ آسمان مانندِ رویِ آب چین و موج برمیدارد؛ یعنی هوا به چنان نیرویی میرسد که آسمان را میلرزاند.
هوش مصنوعی: اگر بردباریِ او به خاک آرامش و استواری ببخشد، بادِ کوهکن هم نمیتواند از آن گردی برانگیزد.
هوش مصنوعی: اگر پرتوِ اندیشهٔ روشنِ او بر خاکِ تیره بیفتد، کمترین ریگِ آن از ستارگانِ پروین درخشانتر میتابد.
هوش مصنوعی: بیحوالهٔ بخششِ او هیچ مرواریدی از صدف زاده نمیشود و بیاجازهٔ خوی خوشِ او هیچ مشکی از ختن برنمیخیزد.
هوش مصنوعی: اگر خوی نیکِ او مانع نمیشد، مردمِ روزگار برای خدمتِ او با قامتِ خمیده و سر به زمین میآمدند.
هوش مصنوعی: شاد باش، ای کسی که از خشمِ تو، حتی در فروردینِ بهاری، گلِ نسترن در دستِ بدخواهت به الماسِ تیز و زخمزننده تبدیل میشود.
هوش مصنوعی: دیر بمانی، ای کسی که در شکوه ماهمانند لطف تو، در مجلست حتی شعلهٔ آتش به شاخهٔ یاسمن بدل میشود.
هوش مصنوعی: اگر پرندهای بیرضایت تو بر شاخه نغمهای سر دهد، از آتش خشم تو آن شاخه برایش سیخ کباب میشود.
هوش مصنوعی: از عدل تو اگر شیر در بیشهٔ خود آهو را ببیند، از ترس آهو آرامآرام بیشهاش را رها میکند و میگریزد.
هوش مصنوعی: خورشید برج جوزا را نردبان بالا رفتن خود میکند، شاید سرش به نعل اسب تو برسد؛ یعنی مقام تو از خورشید هم بالاتر است.
هوش مصنوعی: اگر مردهٔ بدخواه تو، خوی گشاده و خندان تو را ببیند، از شوق خندهات کفن خود را به خرقه بدل میکند و زنده میشود.
هوش مصنوعی: از زمانی که سلطان جهان بر خلعت و افتخار تو افزود، کاخهای بدخواهانت ویرانه و آثار بهجامانده شد.
هوش مصنوعی: برای سرفرازی چون تو در کشور، خلعت سلطان بزرگ و پادشاه گردونشکن شایسته است.
هوش مصنوعی: شهاب آسمان آرزو دارد به قلم تو تشبیه شود و تاج خورشید شیفتهٔ شکل دوات تو شده است.
هوش مصنوعی: چون وزیری مانند تو بر هر دو ولایت دست دارد، کشور هر دو سلطان در گرو تدبیر توست.
هوش مصنوعی: هنگامی که خردها را میآزمایی، نفس کلی بیحرف و آوا راوی قلم توست؛ یعنی قلمت از سرچشمهٔ حکمت الهی مینویسد.
هوش مصنوعی: چهرهٔ تو مانند ماه، دستت مانند فلک آتش و قلمت مانند شهاب است و اینها همچون شهابها دشمنانِ دیوصفت کشور تو را میرانند.
هوش مصنوعی: آدمیان در نمازهای واجب خود شکوه تو را از پروردگار میخواهند و فرشتگان در عبادات مستحب لطف تو را از خدا میطلبند.
هوش مصنوعی: اگر خضر در پایان عمر به آب حیات رسید، تو از آغاز کودکی در شیری که نوشیدی آب حیات داشتی.
هوش مصنوعی: سزاوار است که همدم تو چشم فرشتگان باشد، هرچند بت هرگز با روحانیان پیوند نمییابد؛ یعنی تو چون بتی زیبا اما پاک و روحانی هستی.
هوش مصنوعی: خود جوانمردی، جوانمردی را از تو میآموزد، زیرا در قلمرو تو حتی هر پیرزنی با جوانمردی رفتار میکند.
هوش مصنوعی: بهسبب گوهر بلند و نژاد پاکت، سنگهای آستانهٔ تو قبلهٔ همهٔ مردم شده است.
هوش مصنوعی: وقتی ساقیانت از بازتاب باده سرخپوش میشوند، مجلس از قامت آنان مانند باغی پر از درخت نارون میشود.
هوش مصنوعی: سبزپوشان بهشتی، یعنی حوریان و فرشتگان، برای سرخپوشان مجلس تو دستههای یاسمن از بهشت هدیه میآورند.
هوش مصنوعی: ای کسی که مانند عیسی غیب پیش رویت است و همتت برپاست، اگر دهان بگشایی غمِ مردهدل زنده میشود.
هوش مصنوعی: به خدا سوگند که اندیشهٔ این بنده در همهٔ جهان جز برهمنِ بتِ مدح تو نبوده است؛ یعنی جز ستایش تو را نپرستیدهام.
هوش مصنوعی: شعر من مانند چادر مریم پوشیده و پنهان مانده بود و من در گوشهای آرامآرام غم میخوردم.
هوش مصنوعی: آن پرده در این مجلس کنار رفت، زیرا چادر مریم نزد عیسی ارزش فراوان دارد؛ یعنی شعرم نزد تو که عیسیصفتی ارج مییابد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که گوی نادانی در برابر چوگان خرد نیست و مرکب یقین در میدان گمان نمیتازد؛ یعنی تا جهان برپاست.
هوش مصنوعی: خیرخواهت مانند یقین در راه شادی باشد و بدخواهت مانند گمان در بیابان رنجها سرگردان بماند.
هوش مصنوعی: آرزو دارم در میدان عیش با زیبارویی جولان دهی که زلفش چوگانی است کنار گوی چانهاش.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شاه گیتی خسرو لشکرکش لشکرشکن
سایهٔ یزدان شه کشور ده کشورسِتان
ای دننده همچو دن کرده رخان از خون دن
خون دن خونت بخواهد ریخت گرد دن مدن
همچو نخچیران دنیدی، سوی دانش دن کنون
نیک دان باید همیت اکنون شدن ای نیک دن
راه زد بر تو جهان و برد فر و زیب تو
[...]
سوسن و سنبل نمود از زلف و عارض یار من
سنبلی بس با بلا و سوسنی بس با فتن
سوسن از سیم سپید و سنبل از مُشک سیاه
در سپیدی صد ملاحت، در سیاهی صد شکن
نور و زیب از روی و قد او همی خواهند دام
[...]
ای نهاده بر میان فرق جان خویشتن
جسم ما زنده به جان و جان تو زنده به تن
هر زمان روح تو لَختی از بدن کمتر کند
گویی اندر روح تو مضمر همیگردد بدن
گر نیی کوکب، چرا پیدا نگردی جز به شب؟
[...]
ای سهی سرو روان از تو بهشت آئین چمن
روی تو ماهست و گرد ماه از انجم انجمن
مشک داری بر شقایق ورد داری بر عقیق
سرو داری بر گل و شمشاد داری بر سمن
از نسیم زلف تو همچون شمن گردد صنم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.